سورهٔ نساء کی ابتدائی آیات نے مسلم معاشرے کی تنظیم اور اس کے نظام سے جاہلی عقائد کے تمام آثار مٹانے کا ذکر کیا، اور یتیموں کو ضمانتیں دے کر ان کے مال کی حفاظت کو خاندان کے اندر اور معاشرے کے اندر یقینی بنایا۔ اسی طرح وراثت کے نظام پر بھی گفتگو کی گئی۔ یہ تمام ضمانتیں اس اسلامی نظام کے دائرے میں کام کرتی ہیں جو تمام انسانوں کے رب، خدا نے مقرر کیا ہے۔ اسی نے ان سب کو ایک ہی جان سے پیدا کیا، اور انسانی معاشرے کو خاندان کو بنیادی اکائی بنا کر قائم کیا، جس کا رہنما اصول باہمی خیر خواہی اور ایک دوسرے کی دیکھ بھال ہے۔ مزید یہ کہ ان کے تمام معاملات خدا کی مقرر کردہ حدود کے اندر، اس کے کامل علم اور لامحدود حکمت کی بنیاد پر منظم ہونے چاہئیں۔ اس سارے معاملے میں اطاعت یا نافرمانی کے مطابق ہی انہیں اجر ملے گا یا سزا۔

The first passage of this sūrah dealt with the organisation of Muslim society and the eradication of all traces of pagan beliefs from its system by providing guarantees to orphans and protecting their wealth within their families and within the community. It has also dealt with the system of inheritance. All these guarantees work within the Islamic system outlined by God, the Lord of all people. He has created them all of a single soul, and He has established human society with the family as its basic unit, making mutual care its guiding principle. Moreover, all their affairs must be regulated within the bounds set by God on the basis of His perfect knowledge and infinite wisdom. They receive their reward or suffer their punishment according to whether they obey or disobey Him in all this.

در این بخش دوم، سوره همچنان به هدف خود یعنی سامان‌دادن به جامعه مسلمانان ادامه می‌دهد؛ هدفی که پاک‌سازی آن از هرگونه زشتکاری آشکار است. سوره برای جدا کردن کسانی که چنین زشتکاری‌ای را مرتکب می‌شوند، از مردان و زنان، مقرراتی وضع می‌کند و در عین حال راه را برای کسانی از آنان که خواهان توبه، پاکیزگی و زیستنِ پاک و عفیفانه‌اند باز می‌گذارد. همچنین زنان را از آنچه در نظام‌های جاهلی از خفت و ستم متحمل می‌شدند رها می‌سازد، تا خانواده بتواند پایه‌های استوار و سالم خود را بنا کند. تنها از این راه بود که جامعه بر بنیادهای محکم و در فضایی پاک ساخته می‌شد. سوره با ارائه فهرستی از زنانی که بر اساس فقه اسلامی ازدواج با آنان بر مرد حرام است، به پایان می‌رسد. این بخش، جزئی از سامان‌دادن به زندگی خانوادگی است.

In this second passage, the sūrah continues with its purpose of organising Muslim society, aiming at purifying it of all gross indecency. It provides for the isolation of those who commit such indecency, men and women, while at the same time opening the door for those of them who want to repent, purify themselves and lead a clean and chaste life. It also rescues women from what they used to suffer of humiliation and injustice under ignorant systems, so that the family could establish its firm and sound basis. That was the only way to build the society on firm foundations and within a clean atmosphere. It concludes with giving a list of the women whom a man is forbidden to marry under Islamic law. This constitutes a part of the organisation of family life.

«وَاللَّاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِن نِّسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِّنكُمْ ۖ فَإِن شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّىٰ يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا» (سورۀ النساء، آیۀ ۱۵) «وَاللَّذَانِ يَأْتِيَانِهَا مِنكُمْ فَآذُوهُمَا ۖ فَإِن تَابَا وَأَصْلَحَا فَأَعْرِضُوا عَنْهُمَا ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ تَوَّابًا رَّحِيمًا» (سورۀ النساء، آیۀ ۱۶)

As for those of your women who are guilty of gross immoral conduct, call upon four from among you to bear witness against them. If they so testify, then confine the guilty women to their houses until death takes them or God opens another way for them. (Verse 15) And the two from among you who are guilty of the same, punish them both. If they repent and mend their ways, then leave them alone. God is the One who accepts repentance, the Merciful. (Verse 16)

اسلام در اینجا روش خود را تعیین می‌کند که هدفش پاک‌سازی و تطهیر جامعه است. در مرحلهٔ نخست، پس از اثبات گناه، زنانی را که مرتکب زنا می‌شوند از سایر افراد جامعه جدا می‌کند. همچنین مردانی را که دچار انحراف جنسی هستند، با مجازات بدنی مواجه می‌سازد، بی‌آنکه نوع یا ماهیت آن مجازات را مشخص کند. در مرحلهٔ بعد، اسلام همان مجازات را برای چنین مردان و زنانی مقرر کرد که عبارت است از تازیانه، چنان‌که در سورهٔ ۲۴، النور، توضیح داده شده، و سنگسار تا حد مرگ، چنان‌که در سنت توضیح داده شده است. هدف نهایی هر یک از این دو مجازات، حفاظت از جامعه و صیانت از آبرو و اخلاق آن است.

Islam defines here its method, which aims at the cleansing and purification of society. In the first instance, it chooses to isolate those women who commit adultery from the rest of the community, once their guilt is proven. It also chooses to inflict physical punishment on those men who are sexually perverted, without specifying the type of punishment or its nature. At a later stage, Islam chose to mete out the same punishment to such men and women, which is flogging as explained in Sūrah 24, The Light, or Al-Nūr, and stoning to death as explained by the Sunnah. The ultimate aim of either punishment is to protect society and to guard its honour and morality.

در هر وضعیت و با هر مجازاتی، قانون اسلامی تضمین‌هایی فراهم کرده است که وقوع ظلم را بسیار دشوار و اعمال مجازات بر پایه گمان یا اشتباه در هویت را تقریباً ناممکن می‌سازد. این امر به‌ویژه از آن رو اهمیت داشت که مجازات تعیین‌شده می‌توانست تأثیری چنان جدی بر زندگی مردم بگذارد: «وَالّٰتِی یَأْتِینَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِکُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَیْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْکُمْ ۖ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِکُوهُنَّ فِی الْبُیُوتِ حَتَّىٰ یَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ یَجْعَلَ اللّٰهُ لَهُنَّ سَبِیلًا» (آیه ۱۵)

In every situation and with every punishment, Islamic legislation provides guarantees which make it extremely difficult for injustice to take place and which make it almost impossible for punishment to be inflicted on the basis of suspicion or mistaken identity. This was especially important given that the punishment legislated could leave such a serious effect on people’s lives: “As for those of your women who are guilty of gross immoral conduct, call upon four from among you to bear witness against them. If they so testify, then confine the guilty women to their houses until death takes them or God opens another way for them.” (Verse 15)

این احکام به روشنی نشان می‌دهد که اسلام از همان روزهای نخست خود در پی ریشه‌کن کردن فساد اخلاقی از جامعه‌ی مسلمانان بود. اسلام تا زمانی که دولت خود را در مدینه بنیان نهاد صبر نکرد تا قوانینی را وضع کند که نهاد حاکم آن‌ها را اجرا کند.

These rulings show very clearly that Islam was intent, from its very early days, to eradicate immorality from Muslim society. It did not wait until it established its state in Madinah before it promulgated laws to be implemented by the ruling authority.

بلکه، حرمت زنا در سورهٔ الإسراء، که در مکه نازل شده، بیان شده است: «و به زنا نزدیک نشوید؛ زیرا آن کاری زشت و راهی بد است.» (۱۷: ۳۲) باز در سورهٔ المؤمنون، مؤمنان رستگار چنین توصیف شده‌اند که اینان «کسانی هستند که پاکدامنی خود را نگه می‌دارند، [و شهوات خود را ارضا نمی‌کنند] مگر با همسرانشان». (۲۳: ۴-۵) همین توصیف در سورهٔ المعارج تکرار شده است.

Instead, the prohibition of adultery was stated in Sūrah 17, The Night Journey, or Al- Isrā’, which was revealed in Makkah: “Do not come near to adultery: for it is an abomination and an evil way.’’ (17: 32) Again, in Sūrah 23, The Believers, or Al- Mu’minūn, successful believers are described as people “who are mindful of their chastity, [not seeking to satisfy their desires] except with their wives”. (23: 4-5) The same description is repeated in Sūrah 70, The Ascending Stairways, or Al-Ma`ārij.

تمام این سوره‌ها در مکه نازل شدند، زمانی که اسلام نه دولتی داشت و نه قدرتی. از این رو، برای این جرم هیچ مجازات مشخصی تعیین نشده بود، هرچند که حرمت آن در مکه تثبیت شده بود. تنها هنگامی که در مدینه دولتی صاحب قدرت تأسیس شد، مجازات‌ها تعیین گشتند. دیگر دستورها و تعلیمات شفاهی برای پایان دادن به چنین جرایم و حفاظت از جامعه کافی نبود. اسلام دینی عملی است که به این حقیقت توجه دارد که برای اجرای قوانین، به قدرت دولت نیاز است. از نگاه اسلام، دین نظامی است که با آن زندگی عملی مردم تنظیم می‌شود؛ نه صرفاً احساسات و ارزش‌های انتزاعی.

All these sūrahs were revealed in Makkah when Islam enjoyed neither a state nor authority. Hence, no specific punishments were given for this offence, although its prohibition was established in Makkah. Only when a state that exercised power was established in Madinah, were punishments defined. Verbal directives and instructions were no longer sufficient to put an end to such crimes and protect society. Islam is a practical religion that appreciates that the power of the state is needed for the implementation of laws. According to Islam, religion is the system by which to regulate people’s practical life. It is not mere feelings and abstract values.

از همان آغاز پذیرش اسلام به‌دست برخی مردم در مکه، این دین شروع به پاک‌سازی ایشان کرد. هنگامی که اسلام در مدینه دولت خود را برپا کرد، دولتی که پشتوانه‌ای داشت یعنی قدرتی که بتواند قانونی روشن و معین را اجرا کند و شیوه‌ی زندگی اسلامی را در قالبی عملی شکل دهد، گام‌های عملی برای حفظ جامعه در برابر رفتار ناپسند برداشت و به دستورهای خود، ضمانت اجرای کیفرهای مناسب را افزود. همان‌گونه که پیش‌تر گفتیم، اسلام صرفاً اصول کلی و ارزش‌های انتزاعی نیست، بلکه برای اجرای عملی این اصول، اقتداری واقعی نیز به آن‌ها می‌افزاید. ساختار آن بر یک پا استوار نمی‌تواند بود.

یہ بات ہمارے لیے حیرت کا باعث نہیں ہونی چاہیے کہ اسلام بےحیائی کو نہایت سنجیدگی سے دیکھتا ہے اور اس کے مکمل خاتمے کے لیے سخت کوشش کرتا ہے۔ جاہلی معاشروں کی سب سے نمایاں خصوصیت، جیسا کہ ہم آج دنیا بھر میں دیکھتے ہیں، ہر زمانے میں بےراہ روی اور تمام اخلاقی و قانونی قیود کا اتار پھینکنا رہی ہے۔ یوں بدکاری ذاتی آزادی کا ایک پہلو بن جاتی ہے، جس کی مخالفت صرف تنگ نظر اور پارسا لوگ کرتے ہیں۔ جاہلی معاشروں میں رہنے والے لوگ اپنی تمام انسانی آزادیوں سے، خواہ رضامندی سے یا جبراً، دستبردار ہونے پر تیار ہو سکتے ہیں، مگر اپنی "حیوانی" آزادی سے نہیں۔ اور جو بھی بدکاری کی مخالفت کرے یا ان کے اخلاقی معیارات کو منضبط کرنے کی کوشش کرے، وہ اس کے خلاف ہتھیار اٹھا کھڑے ہوں گے۔

It should not come as a surprise to us that Islam takes a very serious view of immorality and works hard for its total eradication. The most important feature of Jāhili (ignorant) societies throughout all ages, as we see today across the globe, is permissiveness and the shedding of all moral and legal inhibitions. Thus, promiscuity becomes an aspect of personal freedom that is only opposed by intolerant prudes. People living in ignorant societies may agree to forgo, willingly or unwillingly, all their human freedom but not their “animal” freedom. They will also rise up in arms against anyone who opposes promiscuity and tries to regulate their moral standards.

در جوامع جاهلی، همه نظام‌ها در تلاش‌اند تا موانع اخلاقی را از میان بردارند، بازدارنده‌های فطری درون انسان را سست کنند، آزادی بی‌بندوبار را با ظاهری بی‌آزار جلوه دهند و اجازه دهند فحشای بیش از حد، بدون هیچ مهار و کنترلی، رها باشد. این امر ناگزیر به سستی کنترل‌های خانوادگی و اجتماعی می‌انجامد، به ریشخند گرفتن احساسات طبیعی و سالم که از بی‌بندوباری منزجر‌اند، و به ستایش برهنگی، چه جسمی و چه عاطفی، و همه شیوه‌های بیان آن.

In ignorant societies, all systems collaborate to destroy moral barriers, weaken natural controls within man, give an innocent appearance to permissiveness and allow excessive promiscuity to run without checks or controls. This inevitably leads to the weakening of family and social controls, to the ridicule of natural, healthy feelings which are disgusted by permissiveness, and to the glorification of both physical and emotional nudity and all its methods of expression.

اسلام می‌کوشد احساسات انسانی و جوامع را از همه این ویژگی‌های جاهلیتِ بی‌بندوبار پاک کند. کافی است دیوان امرؤ القیس، شاعر نامدار عرب پیش از اسلام، را بخوانید تا شباهت‌های نزدیکی با شعر یونان باستان و امپراتوری روم بیابید. همچنین شباهت‌های نزدیکی با هنر و ادبیات جاهلیت معاصر، چه عربی و چه غیرعربی، خواهید یافت. افزون بر این، اگر سنت‌های اجتماعی، جایگاه زنان و بی‌بندوباری در همه جامعه‌های جاهلی، باستانی و معاصر را بررسی کنیم، ناگزیر به این نتیجه می‌رسیم که همه آن‌ها از یک مفهوم آغاز می‌کنند و شعارهای مشابهی برمی‌گزینند.

Islam tries to purify human feelings and societies from all these characteristics of promiscuous ignorance. You have only to read the poetry of Imru’l-Qais, the renowned poet of pre-Islamic Arabia, to find close similarities with the poetry of ancient Greece and that of the Roman Empire. You will also find close similarities with the arts and literature of contemporary Jāhiliyyah (or state of ignorance), Arabian and non-Arabian. Moreover, if we examine social traditions, the status of women and permissiveness in all Jāhiliyyah societies, ancient and contemporary, we are bound to conclude that they all start from the same concept and adopt similar slogans.

همانا خداوند تنها توبه کسانی را می‌پذیرد که از روی نادانی کار بد می‌کنند و سپس، در زمانی نزدیک، توبه می‌کنند. آنان هستند که خداوند با رحمت خویش به ایشان روی می‌آورد. و خداوند دانای حکیم است. توبه کسانی پذیرفته نیست که پیوسته مرتکب بدی‌ها می‌شوند، و چون مرگ یکی از ایشان فرا رسد، می‌گوید: «اکنون توبه می‌کنم»؛ و نیز توبه کسانی که کافر می‌میرند. برای ایشان عذابی دردناک آماده کرده‌ایم.

God will indeed accept the repentance of only those who do evil out of ignorance, and then repent shortly afterwards. It is they to whom God turns in His mercy. God is All-Knowing, Wise. Repentance shall not be accepted from those who indulge in their evil deeds and, when death comes to any of them, he says: “I now repent”; nor from those who die as non-believers. For those We have prepared grievous suffering.

(آیات ۱۷-۱۸)

(Verses 17-18)

اگرچه اسلام مجازات را مقرر کرده است، اما گناهکاران را که پس از درک گناه خود بخواهند به جامعه بازگردند، از خود نمی‌راند و درِ بازگشت را به رویشان نمی‌بندد.

While Islam prescribes punishment, it does not slam the door in the face of sinners, should they want to return to society after having realised their guilt.

واقعاً اسلام آنان را تشویق میکند و راه را برایشان میگشاید تا توبه کنند و خود را پاک سازند. این تشویق آنقدر تأکیدشده است که خداوند پذیرش توبه را، هنگامی که واقعی و از صمیم قلب باشد، وظیفهای قرار داده که او در عظمتش، به اختیار خویش بر خود مقرر فرموده است. در این، لطف او بیش از آن است که هیچکس انتظارش را داشته باشد.

Indeed, Islam encourages them and opens the way for them to repent and purify themselves. The encouragement is so emphatic that God makes acceptance of repentance, once it is genuine and sincere, a duty which He in His glory imposes on Himself by His Own free will. In this, His grace is more than anyone can expect.

ما در گذشته درباره توبه و پذیرش آن سخن گفته‌ایم، هنگامی که آیه‌ای را که مؤمنان واقعی را چنین توصیف می‌کند تفسیر کردیم: {و کسانی که چون کار زشتی کنند یا به خود ستم کنند، خدا را یاد می‌کنند و برای گناهانشان آمرزش می‌طلبند} (آل عمران: ۱۳۵). همه آنچه در آن مورد بیان کردیم، در اینجا نیز مرتبط است.

We have spoken about repentance and its acceptance in the past, when we commented on the verse which describes the true believers as those who “when they commit a gross indecency or wrong themselves, remember God and pray for the forgiveness of their sins”. (3: 135) All that we have stated on that occasion is relevant here.

توبه در اینجا با هدفی متفاوت ذکر شده است و از این طریق تلاش می‌کند ماهیت حقیقی آن را توضیح دهد.

موضوع بعدی این بخش زنان است. زنان در عربستان پیش از اسلام بسیار بد رفتار می‌شدند، همان‌گونه که در همه جوامع جاهلی اطراف آن نیز با آنان بدرفتاری می‌شد.

The next theme in this passage is women. Women were treated very badly in pre- Islamic Arabia, as they were treated badly in all surrounding ignorant societies.

در هیچ‌یک از نقاط آن منطقه، حقوق انسانی به زنان تعلق نمی‌گرفت. در واقع، زن در جایگاهی بسیار فروتر از مرد قرار داشت، تا آن حد که بیشتر به اشیای بی‌جان شباهت داشت. هم‌زمان، از او برای سرگرمی و لذت استفاده می‌شد و همچون ابزاری جنسی با او رفتار می‌کردند تا خواسته‌های شهوانی را برآورده سازند. افزون بر این، زنان موضوع هنرها و ادبیات مستهجن قرار می‌گرفتند. اسلام آمد تا زنان را از همه‌ی آن پلیدی‌ها پاک کند و جایگاه طبیعی‌شان را به ایشان بازگرداند تا نقش خود را در خانواده و جامعه‌ی انسانی ایفا کنند. جایگاهی که اسلام به زن می‌دهد، همان است که با اصل کلی بیان‌شده در آغاز این سوره هم‌خوان است: «ای مردم! از پروردگارتان که شما را از یک انسان آفرید و همسرش را از او آفرید و از آن دو، مردان و زنان بسیاری پراکنده کرد، پروا کنید.» (آیه‌ی ۱) اسلام همچنین کوشید سطح احساسات در روابط زناشویی را از سطح پست حیوانی به والاترین سطح انسانی ارتقا دهد. به این روابط، بار معنایی احترام متقابل، مهر و مراقبت می‌افزاید و آن‌ها را بر بنیانی بسیار استوارتر قرار می‌دهد تا بتوانند در برابر تکان‌ها و خشم‌های لحظه‌ای تاب بیاورند.

Nowhere in that area were human rights extended to women. Indeed, women were given a position much inferior to that of men so much so that they were more akin to inanimate objects. They were, at the same time, used for entertainment and pleasure, treated as sexual objects in order to satisfy carnal desires. Moreover, women were used as subject matter for pornographic arts and literature. Islam came to purify women of all that filth, giving them back their natural position in order to play their role in the family and in human society. The position Islam gives to women is that which accords with the general principle stated at the outset of this sūrah: “Mankind, fear your Lord, who has created you from a single soul, and from it created its mate, and from the two of them spread abroad so many men and women.” (Verse 1) Islam also sought to raise the standard of feelings in marital relationships from the low animal level to their highest human level. It adds to them overtones of mutual respect, affection and care, and places them on a much more solid foundation so that they can withstand shocks and outbursts of temper.

ای مؤمنان، برای شما حلال نیست که زنان را به ارث ببرید در حالی که آنان از روی میل نیستند، و آنان را از ازدواج مجدد بازندارید تا بخشی از آنچه را که به ایشان داده‌اید تصاحب کنید، مگر آنکه مرتکب فحشای آشکاری شده باشند. با آنان به شیوه‌ای پسندیده معاشرت کنید. اگر از ایشان کراهت دارید، چه بسا چیزی را ناخوش می‌دارید که خداوند در آن خیر فراوانی قرار داده است. {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَحِلُّ لَكُمْ أَن تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا ۖ وَلَا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ مَا آتَيْتُمُوهُنَّ إِلَّا أَن يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ ۚ وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۚ فَإِن كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَىٰ أَن تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا} (سوره النساء، آیه ۱۹)

اگر بخواهید همسری را به جای همسر دیگری بگیرید و به همسر اول مال فراوانی داده باشید، چیزی از آن را پس نگیرید. آیا آن را با بهتان و گناهی آشکار پس می‌گیرید؟ و چگونه آن را پس می‌گیرید در حالی که هر یک از شما با دیگری خلوت کرده و آنان از شما پیمانی استوار گرفته‌اند؟ با زنانی که پدرانتان پیش‌تر به نکاح خود درآورده‌اند ازدواج نکنید، مگر آنچه گذشته است. همانا این کاری زشت و ناپسند و بد راهی است.

If you wish to take one wife in place of another and you have given the first one a large sum of money, do not take away anything of it. Would you take it away though that constitutes a gross injustice and a manifest sin? How can you take it away when each of you has been privy with the other, and they have received from you a most solemn pledge? Do not marry women whom your fathers have previously married, unless it be a thing of the past. Surely, that is an indecent, abominable and evil practice.

(آیات ۲۰ تا ۲۲)

(Verses 20- 22)

هنگامی که این آرمان‌های انسانی در عمل پیاده شوند، و معلوم شود که با این حال زندگی در خانهٔ خانوادگی طاقت‌فرسا شده و برای هر دو، یعنی مرد و همسرش، بهتر است که از هم جدا شوند، آنگاه زن مطلقه تمام مهریهٔ خود و هر آنچه را که به ارث برده است می‌گیرد. شوهر نمی‌تواند هیچ بخشی از آن را بازپس گیرد، هرقدر هم که آن مال فراوان باشد. بازپس گرفتن هر بخشی از آن آشکارا گناه است: «و اگر خواستید همسری را به جای همسری دیگر برگزینید و یکی از آنان را مال بسیار داده‌اید، از آن چیزی باز مستانید. آیا آن را به ناحق و گناهی آشکار باز می‌ستانید؟» (آیهٔ ۲۰)

When such human ideals are put into practice, and it is found, nevertheless, that life in the family home has become intolerable and that it may be better for both the man and his wife to separate, then a divorced woman takes all her dowry and whatever she has inherited. The husband cannot take away any part of it, plentiful as it may be. To take away any part of it is evidently sinful: “If you wish to take one wife in place of another and you have given the first one a large sum of money, do not take away anything of it. Would you take it away though that constitutes a gross injustice and a manifest sin?” (Verse 20)

این گفته با لطافتی ظریف و برگرفته از صمیمیت نزدیکی که در زندگی خانوادگی وجود دارد ادامه می‌یابد: «و چگونه آن را پس می‌گیرید در حالی که هر یک از شما با دیگری درآمیخته‌اید و آنان پیمانی محکم از شما گرفته‌اند؟» (آیه ۲۱) عبارت عربی‌ای که در اینجا به «درآمیختن با یکدیگر» ترجمه شده، معانی بسیار گسترده‌تر و ظریف‌تری دارد. این عبارت به هیچ وجه محدود به نزدیکی جسمانی نیست. تنها به این معنا نیست که زن و شوهر خود را به یکدیگر سپرده‌اند. بلکه احساسات، واکنش‌ها و تقسیم رازها، مشکلات و دغدغه‌ها را نیز در بر می‌گیرد. وقتی در این آیه تأمل می‌کنیم، تصاویر متعددی از زندگی زناشویی به ذهن می‌آید که آنچه را میان مرد و همسرش در هر لحظه از شب و روز می‌گذرد نشان می‌دهد. خاطرات گذشته یادآوری می‌شوند. آنان در ابراز عشق، در لحظات شاد، در آنچه از امیدها و مشکلات با هم در میان نهاده‌اند، در آرزوهایشان برای زندگی‌ای خوش‌تر در حال و آینده‌ای روشن‌تر، و در اندیشه‌های مشترکشان دربارهٔ فرزندانشان، با یکدیگر درآمیخته بوده‌اند.

بر شما حرام است [ازدواج با] مادرانتان، دخترانتان، خواهرانتان، عمّه‌هایتان از طرف پدر و مادر، دختران برادرانتان و دختران خواهرانتان، مادرانی که به شما شیر داده‌اند، خواهران رضاعی‌تان، مادران همسرانتان، دختران همسرانتان که در دامان شما پرورش یافته‌اند - که از همسرانی که با آنان همبستر شده‌اید به دنیا آمده‌اند؛ ولی اگر با آنان همبستر نشده‌اید، بر شما گناهی نیست [که با دخترانشان ازدواج کنید]، و همسران پسران صُلبی‌تان؛ و [همچنین حرام است] که دو خواهر را همزمان به همسری خود درآورید، مگر آنچه در گذشته واقع شده است. خداوند بسیار آمرزنده و مهربان است. (آیه ۲۳)

Forbidden to you [in marriage] are your mothers, your daughters, your sisters, your aunts paternal and maternal, your brothers’ daughters and your sisters’ daughters, your mothers who have given suck to you, your suckling sisters, the mothers of your wives, your stepdaughters — who are your foster children — born to your wives with whom you have consummated your marriage; but if you have not consummated your marriage with them, you will incur no sin [by marrying their daughters], and the wives of your own begotten sons; and [you are forbidden] to have two sisters as your wives at one and the same time, unless it be a thing of the past. God is Much- Forgiving, Merciful. (Verse 23)

سورہ اس میں تفصیل سے ان عورتوں کے طبقات بیان کرتی ہے جن سے نکاح کرنا جائز نہیں۔

Now the sūrah mentions in detail the classes of women whom we may not marry.

این یکی از تدابیری است که برای سامان دادن به خانواده و جامعه به طور کلی طراحی شده است.

This is one of the measures designed to organise the family and society as a whole.

همه جوامع، چه بدوی و چه پیشرفته، ازدواج با زنان معینی را ممنوع می‌کنند.

All societies, primitive and sophisticated, ban marriage with certain women.

ملت‌های مختلف برای چنین ممنوعیت‌هایی دلایل گوناگون دارند و طبقات مختلفی از زنان هستند که مرد نمی‌تواند با آن‌ها ازدواج کند. جوامع ابتدایی معمولاً دایره‌ی ممنوعیت وسیعی دارند، در حالی که جوامع متمدن این دایره را به‌طور قابل‌توجهی محدودتر می‌کنند.

Different nations have different reasons for such prohibitions and different classes of women whom a man cannot marry. Primitive societies normally have a wide area of prohibition, while civilised societies narrow that area considerably.

در اسلام، زنانی که ازدواج با آنان حرام است، در سه آیه ذکر شده‌اند:

In Islam, women who are unlawful for marriage are mentioned in three verses:

این مورد و آیهٔ پیش از آن و آیهٔ پس از آن. ممنوعیت در برخی موارد کامل و دائمی است، و در برخی موارد موقت. سه دلیل پشت ممنوعیت ازدواج با برخی زنان وجود دارد: نسب، شیرخوارگی و خویشاوندی از طریق ازدواج پیشین. با این حال، اسلام همهٔ محدودیت‌های دیگری را که در جوامع بشری دیگر شناخته شده‌اند لغو کرد، مانند محدودیت‌های مبتنی بر تفاوت‌های نژادی، رنگ پوست و ملیت، و محدودیت‌های مبتنی بر طبقه و جایگاه اجتماعی در درون یک نژاد و یک ملت.

و (حرام شده‌اند بر شما) تمام زنان شوهردار، مگر کنیزانی که مالک آن‌ها شده‌اید. این حکم خداوند است که بر شما واجب است. و برای شما حلال است تمام زنانی غیر از اینان، به شرط آن‌که با دادن مهر از اموال خود، قصد ازدواج داشته باشید نه زنا.

And (forbidden to you are) all married women, other than those whom your right hands possess. This is God’s ordinance, binding upon you. Lawful to you are all women other than these, provided that, offering them of your own possessions, you seek to take them in wedlock not in fornication. (Verse 24)

این آیه روشن می‌سازد که زنان شوهردار، به سبب ازدواجشان، برای دیگر مردان حلال نیستند. این بدان معناست که چندشوهری در اسلام حرام است. این امر منطبق با قاعده‌ی اساسی در جامعه‌ی اسلامی است که خانواده را واحد سازنده‌ی آن قرار می‌دهد. خانواده باید در برابر هرگونه آشفتگی در روابط که ممکن است از «کمونیسم جنسی» یا بی‌بندوباری ناشی شود، حفظ گردد.

The first sentence in this verse makes it clear that married women are, as a result of their marriage, not lawful for other women to marry. This means that polyandry is forbidden in Islam. This is in line with the basic rule in Islamic society that makes the family its constituent unit. It must be protected against any confusion in relationships that may result from “sexual communism” or promiscuity.

خانواده‌ای که از طریق ازدواجی علنی به وجود می‌آید و یک زن را با یک مرد متحد می‌کند تا پاکدامنی حفظ شود، نظامی کامل است که با سرشت انسان سازگار است و نیازهای واقعی انسان را برآورده می‌سازد. این نظامی است که اهداف زندگی انسانی را که فراتر از نیازهای جنسی انسان است، تأمین می‌کند و به دستیابی به اهداف جامعه‌ی بشری یاری می‌رساند. همچنین آرامش خاطر فرد، خانواده و جامعه را تضمین می‌کند.

The family, which comes into existence through a marriage made in public to unite one woman with one man in order to ensure the preservation of chastity, is the perfect system which fits in with human nature and meets the real needs of man. It is a system that serves the objectives of human life, which transcend man’s sexual needs, and helps achieve the goals of human society. It also ensures peace of mind for the individual, the family and the community.

همه می‌دانند که فرزند انسان به دوره‌ی پرورش بسیار طولانی‌تری نسبت به فرزندان هر حیوانی نیاز دارد. افزون بر این، آموزشی که کودک برای درک الزامات زندگی متمدنانه‌ی انسانی به آن نیاز دارد نیز دوره‌ای به همان اندازه طولانی را می‌طلبد.

Everyone knows that the human child needs a much longer period of upbringing than the progeny of any animal. Moreover, the education a child needs in order to comprehend the requirements of civilised human life takes a similarly long period.

در حیوانات، شهوت جنسی جز برای آمیزش و تولیدمثل هدف دیگری ندارد. اما در انسان، هدفی بسیار ظریف‌تر دارد که میان مرد و زن پیوندی پایدار برقرار می‌کند تا محیطی مناسب برای پرورش فرزندانی فراهم آید که بتوانند از خود محافظت کنند و نیازهای خود را برآورند. همچنین این شهوت هدف مهم‌تری نیز دارد: تربیت فرزند و کمک به او برای کسب تجربه و دستیابی به سطح خوبی از دانش. بدین ترتیب، فرزند خواهد توانست در زندگی جامعه‌اش سهم داشته باشد و مسئولیت خود را در پیشرفت تمدن بشری ادا کند.

«[و محرّمات بر شما است] همه زنان شوهردار، جز آنان که دستان راستِ شما مالکشان شده‌اند.» این استثنا درباره زنانی است که در جنگ‌های جهادی مسلمانان به اسارت درآمدند. این زنان ممکن است پیش از اسارت، شوهرانی در کشورهایشان داشته باشند که با جامعه مسلمانان در حال جنگ بوده‌اند. بنابراین، فاصله مکانی میان آنان و شوهران کافرشان، پیوند زناشویی‌شان را گسسته است. از آنجا که در سرزمین اسلام شوهری نداشتند، در همان موقعیت زنان بی‌شوهر قرار می‌گرفتند. برای اطمینان از باردار نبودن آنان، همین کافی بود که یک دوره عادت ماهانه را به عنوان عدّه سپری کنند.

“[Forbidden to you are] all married women, other than those whom your right hands possess.” This exception is made in the case of women who fell captive to Muslims in their jihād campaigns. These might, prior to their captivity, have had husbands in their countries which remained at war with the Muslim society. Thus, the physical distance separating them severed their relationships with their unbelieving husbands. As they had no husbands in the land of Islam, they were in the same position as unmarried women. It was sufficient to ascertain that they were not pregnant by observing a waiting period consisting of one menstruation cycle.

پس از آن، اگر مسلمان می‌شدند، ازدواج با ایشان برای آنان جایز بود۔

Thereafter, it was legitimate for them to marry, if they became Muslims.

از سوی دیگر، برای کسی که چنین اسیری در ملکیتش بود، جایز بود که با او به عنوان «آنچه دستش مالک آن بود» همبستری کند. این حکم در هر دو حالت یکسان بود، خواه آن زن مسلمان می‌شد یا نمی‌شد.

Alternatively, it was legitimate for a person to whom such a captive woman belonged to have sex with her as “one whom his right hand possessed”. This applied whether the woman became a Muslim or not.

ما پیش‌تر در جلد اول (صفحات ۲۶۲ تا ۲۶۴) نگرش اسلام نسبت به بردگی را به تفصیل توضیح داده‌ایم. توضیح بیشتر در تفسیر سوره ۴۷، با عنوان محمد، ارائه خواهد شد. برای هدف ما در اینجا کافی است توضیح دهیم که در مسئله تحمیل بردگی بر اسیران جنگی، اسلام قاعده‌ی رفتار برابر با دشمنانش را پذیرفت. اسلام همواره در رفتار مهربانانه با بردگان به‌عنوان انسان، برتر از دشمنانش بوده است. این امر اجتناب‌ناپذیر بود، زیرا بردگی اسیران جنگی نهادی بین‌المللی بود که اسلام نمی‌توانست آن را به‌طور یک‌جانبه لغو کند.

We have already explained in detail the attitude of Islam towards slavery (Volume I, pp. 262-4). Further explanation will be given in the commentary on Sūrah 47, entitled Muĥammad. It is sufficient for our purpose here to explain that in the matter of imposing slavery on war captives, Islam adopted the rule of equal treatment with its enemies. Islam has always been superior to its enemies in its kind treatment of slaves as human beings. This was inevitable because the enslavement of war captives was an international institution that could not be unilaterally abolished by Islam.

اکنون که سوره، زنانی را که مسلمان نمی‌تواند با آنان ازدواج کند تعیین کرده و این منع ازدواج را به فرمان‌ها و احکام خداوند پیوند داده است، به بیان حوزه‌ای می‌پردازد که مردم می‌توانند از طریق ازدواج، میل طبیعی خود را برآورده کنند. این سوره شیوه‌ای را بیان می‌کند که خداوند برای همنشینی میان دو جنس پذیرفته است، شیوه‌ای که به تشکیل خانواده‌ها می‌انجامد. بدین‌سان، دیدار میان دو جنس، لذتی همراه با پاکی فراهم می‌آورد. «و [نیز] زنان شوهردار [بر شما حرام است]، مگر کنیزانی که [مالک] آنان شده‌اید. این فریضه‌ای است که خداوند بر شما مقرر داشته است. و غیر از این [زنان]، برای شما حلال شده است که با اموال خود [آنان را به همسری] بطلبید، در حالی که پاکدامن باشید و زناکار نباشید. پس به آن زنانی که [به عقد موقت] از ایشان بهره‌مند می‌شوید، مهرشان را که واجب شده است، بپردازید. و بر شما گناهی نیست که پس از آنچه [در مهر] مقرر شده است، با یکدیگر [به رضایت] سازش کنید. خداوند دانای فرزانه است.» (آیه ۲۴)

Now that the sūrah has defined the women with whom a Muslim may not be married, linking such prohibition of marriages to God’s decrees and ordinances, it goes on to define the area within which people may satisfy their natural desire through marriage. It sets out the way God approves of for the companionship between the two sexes, which leads to the establishment of families. In this way, the meeting between the two sexes provides enjoyment with purity. “Lawful to you are all women other than these, provided that, offering them of your own possessions, you seek to take them in wedlock not in fornication. To those with whom you seek to enjoy marriage, you shall give the dowers due to them; but you will incur no sin if you agree among yourselves on any voluntary arrangement even after what has been stipulated by way of duty. God is indeed All-Knowing, Wise.” (Verse 24)

این آیهٔ قرآنی بیان می‌کند که ازدواج با هر زنی جز آنانی که حرام شده‌اند، حلال است. هرکس که بخواهد چنین ازدواجی داشته باشد، می‌تواند از مال خود به عنوان مهریه ببخشد، نه برای خرید لذت خارج از پیوند زناشویی.

This Qur’ānic verse states that marriage with any woman other than those listed as forbidden is legitimate. Anyone who wishes to have such a marriage may spend of his money, by way of dowry, not to buy enjoyment outside the marriage bond.

بنابراین، آیه می‌فرماید: «در حالی‌که با مال خود (زنان را مهر دهید) و طالب آنید که در نکاح خود درآورید نه آن‌که زنا کنید.» این شرط پیش از آن‌که جمله به پایان برسد، کاملاً روشن بیان شده است. افزون بر این، شرط نخست به صورت اثباتی بیان شده است، یعنی «طالب آنید که در نکاح خود درآورید»، و بلافاصله صورت سلبی آن آمده است، یعنی «نه آن‌که زنا کنید». بنابراین هیچ ابهامی این قانون‌گذاری را فرا نمی‌گیرد. این آیه بی‌هیچ تردیدی ماهیت نوع رابطه‌ای را که اسلام آن را تأیید می‌کند، یعنی ازدواج، و ماهیت رابطه‌ای را که آن را منع می‌کند، یعنی روابط آزادانه و بی‌بندوبار به هر شکل، توصیف می‌کند. روابط بی‌بندوبار، چه به صورت زنا و چه به صورت فحشا، در جامعه پیش از اسلام عرب رایج و مورد تأیید بود. این امر در گزارشی که عایشه، همسر پیامبر ﷺ، نقل کرده است، روشن است:

هنگامی که یک مسلمان در شرایطی قرار می‌گیرد که ازدواج با زن آزادی که احتمالاً بیشتر به عفاف خود پایبند است، عملاً ناممکن می‌شود، می‌تواند از این رخصت استفاده کند و با کنیزی ازدواج کند تا در برابر وسوسه گناه مقاومت ورزد.

When a Muslim finds himself in circumstances that make it practically impossible to marry a free woman who is likely to be more mindful of her chastity, he may use the concession to marry a slave woman so as to resist the temptation of sin.

هر یک از شما که به سبب شرایط، توانایی ازدواج با زنی آزاد و مؤمن را ندارد، می‌تواند با دختری مؤمن از میان کنیزانی که دست‌هایتان مالکشان است ازدواج کند. خدا به ایمان شما آگاه‌تر است: شما همگی از یکدیگرید. پس با اجازه صاحبانشان با آنان ازدواج کنید و مهریه‌شان را به شیوه‌ای شایسته به ایشان بدهید، به عنوان زنانی پاکدامن که نه بدکاره‌اند و نه دوست‌پنهانی دارند. اگر پس از ازدواج، مرتکب کار زشت شوند، کیفرشان نصف کیفر زنان آزاد خواهد بود. این حکم برای کسانی از شماست که از افتادن در گناه بیم دارند. با این حال، شکیبایی برای شما بهتر است. خدا آمرزنده و مهربان است. (آیه ۲۵)

Any of you who, owing to circumstances, is not in a position to marry a free believing woman may marry a believing maiden from among those whom your right hands possess. God knows all about your faith: you belong to one another. Marry them, then, with their people’s consent and give them their dowers in an equitable manner, as chaste women who give themselves in honest wedlock, not in fornication, nor as women who have secret love companions. If after their marriage, they are guilty of gross immoral conduct, they shall be liable to half the penalty to which free women are liable. This provision applies to those of you who fear to stumble into sin. Yet it is better for you to be patient. God is Much-Forgiving, Merciful. (Verse 25)

دین اسلام انسان را در چارچوب محدودیت‌های سرشت، توانایی‌ها و زندگی عملی‌اش مورد توجه قرار می‌دهد. دست او را می‌گیرد و او را از ژرفای جهالت به افق والای زندگی اسلامی بالا می‌برد. در همان حال، هر آنچه را که به آن نیاز دارد برایش فراهم می‌کند. آنچه در یک جامعه جاهلی رخ می‌دهد، اجتناب‌ناپذیر نیست.

The religion of Islam deals with man within the limitations of his nature, abilities and practical life. It takes him by the hand, elevating him from the depths of ignorance to the sublime horizon of Islamic life. At the same time, it provides him with all that he needs. What takes place in an ignorant society is not inevitable.

جاهلانه معیارها پایین‌اند و اسلام می‌خواهد بشریت را به معیاری بالاتر ارتقا دهد.

Ignorant standards are low and Islam wants to elevate humanity to a higher standard.

اسلام آگاه است که انسان، بنا بر سرشتش، توانایی رسیدن به مرتبهٔ والایی را دارد. درست است که انسان ممکن است در گِلِ نادانی فرو رود، اما به همان اندازه درست است که انسان می‌تواند به قلههای بلند برسد. تنها خداست که سرشت انسان را کاملاً می‌شناسد، زیرا او بشر را آفریده و از اندیشه‌هایی که در ذهن آدمی جریان می‌یابد آگاه است: «آیا کسی که آفریده، نداند؟ و حال آنکه او باریک‌بین و آگاه است.» {أَلَا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ} (۶۷: ۱۴)

اسلام برای زنان برده‌ای که پس از ازدواج مرتکب زنا می‌شوند، مجازاتی کاهش‌یافته مقرر کرده است. بدین‌ترتیب، اسلام به وضعیتی که چنین زنی در آن قرار دارد توجه می‌کند و این نکته را در نظر می‌گیرد که این وضعیت او را بیشتر در معرض گناه قرار می‌دهد و نسبت به یک زن آزاد، کمتر توانایی مقاومت در برابر وسوسه را دارد. برده‌داری، بنابر ماهیت خود، از کرامت و آبروی خانوادگی زن می‌کاهد. این دو عنصر، همان چیزهایی هستند که زن آزاد را بیشتر قادر می‌سازند تا عفت خود را حفظ کند. همچنین اسلام تفاوت‌های اجتماعی و اقتصادی میان زن آزاد و کنیز را در نظر می‌گیرد. همه این ملاحظات سبب می‌شود که زن برده نسبت به آبروی خود بی‌تفاوت‌تر باشد و برای او آسان‌تر است که در برابر وسوسه پول یا مقام از سوی فریبکارش تسلیم شود. به همین دلیل، مجازات زن برده‌ای که پس از ازدواج مرتکب زنا شود، تنها نصف مجازات زن آزاد است: «اگر پس از ازدواج، مرتکب کار زشت آشکاری شوند، بر آنان نیمی از مجازاتی است که بر زنان آزاد مقرر است.» (آیه ۲۵)

Islam provides for a reduced punishment for slave women who commit adultery after marriage. In this way, it takes into account the situation in which such a woman finds herself, understanding that this makes her more liable to sin and less able than a free woman to resist temptation. By its very nature, slavery reduces a woman’s dignity or family reputation. These are the two elements that make a free woman more able to protect her chastity. It also takes into consideration the social and economic differences between a free woman and a slave girl. All these considerations make a slave woman more complacent with regard to her honour and make it easier for her to yield to the temptation of money or position by her seducer. It is for this reason that the penalty for a slave woman who commits adultery after marriage is only half that of a free woman: “If after their marriage, they are guilty of gross immoral conduct, they shall be liable to half the penalty to which free women are liable.” (Verse 25)

بدیهی است که این مجازات قابل تقسیم، یعنی شلاق زدن، را نشان می‌دهد که می‌تواند نصف شود. این حکم شامل مجازات سنگسار که قابل تقسیم نیست نمی‌شود. از این رو، اگر برده‌ی مؤمنِ متأهل مرتکب زنا شود، نصف مجازات زن آزاد مجرّدِ را بر او اعمال می‌کنند. اگر برده‌ای که مرتکب زنا شده مجرد باشد، مجازات او میان علما اختلاف‌نظر دارد. برخی بر این باورند که مجازات او همان است، یعنی نصف مجازات زن آزاد مجرد، و امام یا حاکم آن را اجرا می‌کند. دیگران معتقدند که این مجازات، کیفری تخفیف‌یافته است که توسط مولای او اجرا می‌شود. این دیدگاه‌ها در کتاب‌های فقهی بحث شده‌اند. ما قصد نداریم در این‌جا به این جزئیات بپردازیم. برای هدف ما کافی است بیان کنیم که اسلام همه‌ی شرایط را در نظر می‌گیرد و در عین حال به مردم کمک می‌کند تا پاکدامنی و عفاف خود را حفظ کنند.

It goes without saying that this represents the measurable penalty that can be halved, i.e. flogging. It does not apply to the penalty of stoning which cannot be divided. Hence, if a married believing slave commits adultery, she is given half the punishment of an unmarried free woman. If the slave who commits fornication is unmarried, her penalty is subject to different views among scholars. Some are of the opinion that it is the same, i.e. half the penalty of an unmarried free woman, and that the Imām or ruler administers it. Others are of the view that it is a reduced punishment, administered by her master. These views are argued in books of jurisprudence. We have no intention of delving into these details here. It is sufficient for our purposes to state that Islam takes into consideration all situations while at the same time helping people to maintain their purity and chastity.

خداوند می‌خواهد این احکام را برای شما روشن سازد و شما را به راه‌های راستین کسانی که پیش از شما بوده‌اند هدایت کند، و با رحمت خود به شما روی آورد. خداوند دانای حکیم است. و خداوند می‌خواهد با رحمت خود به شما روی آورد، در حالی که کسانی که از هوس‌های خود پیروی می‌کنند می‌خواهند شما بسیار گمراه شوید. خداوند می‌خواهد بار سنگین شما را سبک گرداند، زیرا انسان ناتوان آفریده شده است. (آیات ۲۶ تا ۲۸)

God wants to make all this clear to you and to guide you in the [righteous] ways of life of those who have preceded you, and to turn to you in His mercy. God is All-Knowing, Wise. And God wants to turn to you in His mercy, while those who follow their lusts want you to go very far astray. God wants to lighten your burdens; for man has been created weak. (Verses 26- 28)

این آیات تفسیری کامل و جامع بر قوانین دقیق و مفصلی است که اسلام برای خانواده مقرر کرده است. از رهگذر این قوانین است که جامعه اسلامی از نظر روانی، اخلاقی و اجتماعی به قله‌ای بسیار بلند، پاک و سالم ارتقا می‌یابد. تفسیری که در این آیات آمده، حقیقت آنچه را که خداوند با تشریع این احکام و مقررات برای امت مسلمان خواسته است، برای آن آشکار می‌سازد. در عین حال، اهداف کسانی که از هوای نفس خود پیروی می‌کنند نیز آشکار می‌گردد.

These verses provide a perfect and comprehensive comment on the detailed legislation provided by Islam for the family. It is through this legislation that Islamic society is elevated psychologically, morally and socially to a very high, clean and healthy summit. The comment given in these verses reveals to the Muslim community the truth of what God wants for it by His prescription of these laws and regulations. At the same time, the aims of those who follow their lusts are also revealed.

خداوند با بندگانش با لطف رفتار می‌کند و آنچه را در پس قانون‌گذاری‌اش نهفته است برایشان آشکار می‌سازد و سودهایی را که از اجرای آن نصیبشان می‌شود برایشان توضیح می‌دهد. این خود نوعی تکریم است که خداوند با بندگانش چنین سخن می‌گوید: «خداوند می‌خواهد همهٔ این‌ها را برای شما روشن کند.» او می‌خواهد حکمتش را دریابید و با چشمان و ذهن‌های گشوده در آن تأمل کنید. در قانون‌گذاری خداوند هیچ چیز مرموز نیست. این قانون بی‌دلیل و به‌صورت خودسرانه وضع نشده است. مسلمانان، از آن‌رو که بندگان خوب خداوند هستند، شایستهٔ آن‌اند که این حکمت برایشان توضیح داده شود. این افتخاری است که تنها کسانی قدرش را می‌دانند که ماهیت حقیقی الوهیت و معنای بندگیِ خداوند را درک کرده باشند.

God treats His servants with grace and reveals to them what lies behind His legislation, explaining to them the benefits they will reap as a result of implementing it. It is a gesture of honour, which God does to His servants by speaking thus to them: “God wants to make all this clear to you.” He wants you to understand His wisdom and reflect on it with open eyes and minds. There is nothing enigmatic about His legislation. It is not made arbitrarily. Good servants of God as they Oil are, Muslims deserve to have this wisdom explained to them. This is an honour, which is appreciated only by those who understand the true nature of Godhead and what it means to be a servant of God.

کلمهٔ پایانیِ این تفسیر به ناتوانیِ انسان و رحمتِ خداوند اشاره دارد که با نازل کردنِ شریعتی کامل، بارِ انسان را سبک کرده و هرگونه سبب زیان و رنج را از او برداشته است.

The final word in this comment touches on man’s weakness and the mercy God shows him by giving him a perfect law which lightens his burden and which removes all causes of harm and affliction from him:

«خداوند می‌خواهد بارهای شما را سبک کند؛ زیرا انسان ناتوان آفریده شده است.» (آیه ۲۸)

“God wants to lighten your burdens; for man has been created weak.” (Verse 28)

در حوزه‌ای که آیات پیشین به آن می‌پردازند و با دستورها و احکام حقوقی‌ای که در بر دارند تنظیم شده، خواست الهی برای سبک کردن بار انسان به روشنی آشکار است. خواسته‌های طبیعی انسان به رسمیت شناخته شده و راهی درست، سالم و سازنده برای برآورده شدن آن‌ها تعیین گردیده است. خداوند نه بندگانش را به سرکوب نامعقول این خواسته‌ها مکلف می‌کند، و نه اجازه می‌دهد که بی‌هیچ مرز و نظارتی به دنبال لذت‌های خود بروند. به طور کلی‌تر، خواست خداوند برای آسان کردن امور بر انسان، در قانون اساسی‌ای که برای زندگی بشر وضع فرموده بسیار روشن دیده می‌شود؛ قانونی که سرشت، توان و نیازهای واقعی انسان را در نظر دارد. این قانون تمام انرژی سازنده انسان را به کار می‌گیرد و آن را در برابر مصرف بیهوده محافظت می‌کند.

Within the area addressed by the preceding verses and regulated by the directives and legal provisions they contain, the Divine wish to lighten man’s burden is clearly apparent. Natural desires are recognised and given a proper, healthy and fruitful method of satisfaction. God neither charges His servants with an unreasonable suppression of these desires, nor does He allow them to run loose after their pleasure without checks and controls. More generally, God’s wish to make things easy for man appears very clearly in the constitution He has laid down for human life which takes into consideration man’s nature, ability and real needs. It taps all man’s constructive energy, protecting it against wasteful use.

بسیاری از مردم چنین می‌پندارند که پایبندی به روش الهی، به‌ویژه در ارتباط با روابط میان زن و مرد، بار سنگینی است. آنان همچنین ادعا می‌کنند که رها کردن همه بازدارنده‌ها برای برآوردن آزادانه خواسته‌های نفسانی، آسایش و راحتی را تضمین می‌کند. این گمانی کاملاً باطل است. تنها در پی لذت شخصی خود بودن در هر کاری، و حذف کامل عنصر تکلیف و مسئولیت، و محدود کردن هدف روابط جنسی انسان به همان هدفی که در جهان حیوانات وجود دارد، و کنار گذاشتن همه بازدارنده‌های اخلاقی و تعهدات اجتماعی که روابط میان زن و مرد را تنظیم می‌کند، ممکن است آسایش و راحتی را برای انسان به نظر آورد. اما در واقع، این‌ها بر دوش انسان سنگینی می‌کنند و بار او را افزون می‌سازند. پیامدهای آن برای جامعه، و در حقیقت برای هر فرد، زیانبار، تباه‌کننده و ویرانگر است. نگاهی به وضعیتی که در جوامعی حاکم است که خود را از قیود دین، اخلاق و عفت رها کرده و از بند آن‌ها آزاد شده‌اند، برای لرزاندن دل‌ها کافی است.