این آغاز به روشنی بیانگر مضامین اصلی سوره است: نزول قرآن از جانب خداوند، خطاب قرار گرفتنِ پیام آن به تمام انسانیت، یگانگی مطلق خداوند که هیچ شریک و فرزندی را نمی‌پذیرد، و فرمانروایی او بر تمام هستی که با حکمتش آن را اداره می‌کند. با این همه، کافران همچنان برای او شریک قرار می‌دهند و دروغ‌پردازان بر باطل خود پافشاری می‌کنند. افزون بر این، استدلال‌های بی‌پایه و سخنان متکبرانه نیز بر زبان آورده می‌شود.

This opening gives a clear indication of the main themes of the sūrah, namely the revelation of the Qur’ān by God, the addressing of its message to all mankind, God’s absolute oneness that admits no partner or offspring, and His sovereignty over the whole universe which He, in His wisdom, controls. Yet despite all this, the unbelievers continue to associate partners with Him and the fabricators persevere in their falsehood. Moreover, baseless arguments and arrogant statements are made.

«پاک و بلندمرتبه است آن که نازل کرد بر بنده‌اش فرقان را، تا برای جهانیان بیم‌دهنده باشد.» (آیهٔ ۱) واژهٔ عربی تبارک که در اینجا «پاک و بلندمرتبه» ترجمه شده، از ریشهٔ برکت است و بر فزونی و رشد دائمی دلالت دارد، به این معنا که ستایش و برکات خداوند پیوسته افزون می‌شوند. در این آیه نامی از خداوند برده نشده است، بلکه از اسم موصول «آن که» استفاده شده است...

“Blessed is He who from on high bestowed upon His servant the standard to discern the true from the false, so that it might be a warning to all the worlds.” (Verse 1) The Arabic word, tabārak, translated here as ‘blessed’ is a derivative of the root word, barakah, denoting blessing but adds a further dimension of increase and growth so as to signify the continuous increase of praise and God’s blessings. God is not mentioned in the verse by name. Rather, a relative noun is used, “He who from on high bestowed...

«حکمِ شریعت» کے طور پر یہ بات اس لیے مفید ہے کہ یہ اس کے عمل کو نمایاں کرتی ہے، یعنی نوعِ انسانی کی طرف پیغام بھیجنے کے عمل کو، کیونکہ اس سورت کا بنیادی استدلال قرآن کے نازل ہونے کی حقانیت اور اس کے پیغام کی سچائی پر ہے۔

the standard.” This is useful in highlighting His action of sending a message to mankind, because the essential argument of the sūrah is the truth of the revelation of the Qur’ān and its message.

قرآن در اینجا «الفرقان» نامیده شده است، که نام سوره نیز هست. این نام بر تمایز و جدایی میان حق و باطل، و میان هدایت الهی و باورهای گمراه‌کننده دلالت دارد. افزون بر این، قرآن میان دو شیوه‌ی متفاوت زندگی و دو دوره‌ی متمایز در زندگی بشر تمایز روشنی می‌گذارد. این قرآن شیوه‌ی زندگی روشنی را ترسیم می‌کند، همان‌گونه که در وجدان انسان و در عمل تصور می‌شود. این شیوه‌ی زندگی با هر آنچه بشریت تاکنون شناخته بود متفاوت است. این شیوه، عصری نو برای بشریت می‌گشاید که همانند آن را پیش از این ندیده بود. بدین‌سان، قرآن در این معنای گسترده، معیاری است که مرحله‌ی کودکی بشر را که تازه به پایان رسیده، از مرحله‌ی بلوغی که در آستانه‌ی آغاز است جدا می‌کند. بدین ترتیب، عصر معجزات مادی به پایان رسیده و عصر معجزات عقلی آغاز می‌شود. افزون بر این، با نزول قرآن، پیام‌های محلی و موقت به پایان می‌رسند و قرآن، پیام نهایی و جهانی خداوند برای تمام بشریت است: «تا برای جهانیان بیم‌دهنده باشد». (آیه ۱)

پس از آنکه سوره نشان می‌دهد آنان چگونه چنین اتهاماتی را علیه خداوند، که منزه از هر عیب و جلال او بی‌پایان است، جعل می‌کنند، به ادعاهای گستاخانه‌ی ایشان علیه فرستاده‌ی خدا ﷺ می‌پردازد و با پاسخی، بی‌پایگی و بی‌اساسی کامل این سخنان را آشکار می‌سازد.

Having shown how they fabricate such allegations against God, who is limitless in His glory, the sūrah refers to their impudent claims against God’s Messenger, replying to them in a way that shows how false and absurd it all is.

کافران می‌گویند: «این [قرآن] چیزی جز دروغی نیست که او آن را با کمک دیگران ساخته است.» در حقیقت، آنان‌اند که ستمی و باطلی را مرتکب شده‌اند. و می‌گویند: «افسانه‌های پیشینیان است که او آن‌ها را نوشته‌ است، تا صبح و شام بر او خوانده شوند.» بگو: «این [قرآن] را کسی نازل کرده است که رازهای آسمان‌ها و زمین را می‌داند. او در حقیقت آمرزنده و مهربان است.» (آیات ۴–۶)

The unbelievers say: ‘This [Qur’ān] is nothing but a lie which he has devised with the help of other people.’ In truth, it is they who have perpetrated an inequity and a falsehood. And they say: Fables of ancient times which he has caused to be written down, so that they might be read out to him morning and evening.’ Say: ‘This [Qur’ān] is bestowed from on high by Him who knows the secrets of the heavens and the earth. He is indeed Much-Forgiving, Merciful.’ (Verses 4-6)

آن دروغِ آشکاری بود که کافرانِ قریش می‌گفتند، در حالی که در اعماق دلِ خود می‌دانستند که هیچ پایه‌ای ندارد. بزرگانشان که به آنان دستور می‌دادند این دروغ‌ها را پخش کنند، کاملاً آگاه بودند که قرآنی را که محمد ﷺ تلاوت می‌کرد، هیچ انسانی نمی‌توانست بیافریند. آنان این را واقعاً می‌دانستند، زیرا به شعر نغز و زیبا آگاهی داشتند. افزون بر این، خود نمی‌توانستند از تأثیرپذیری از قرآن جلوگیری کنند. علاوه بر آن، محمد ﷺ را مدت‌ها پیش از بعثتش می‌شناختند و آگاه بودند که او در راستگویی الگو بود: هرگز دروغ نگفت، پیمان نشکست و امانتی را خیانت نکرد. پس چگونه ممکن بود که او دروغی بر خدا ببندد و سخنانی را به او نسبت دهد که خدا نگفته بود؟

It was a most blatant lie that the unbelievers of the Quraysh said when they knew deep at heart that it had absolutely no basis. Their elders who instructed them to circulate these lies were fully aware that the Qur’ān which Muhammad recited could not have been authored by a human being. They actually knew this given their appreciation of fine poetry. Furthermore, they could not stop themselves from being influenced by the Qur’ān. Moreover, they knew Muhammad long before his prophethood, and they were aware that he was exemplary in his honesty: he never told a lie, broke a promise, or breached a trust. How could he, then, invent a lie against God, attributing to Him words which He did not say?

اما آنان لجوج بودند و انگیزه‌شان ترس از از دست دادن موقعیت اجتماعی‌شان بود که بر جایگاه دینی‌شان استوار بود. از این رو به چنین شگردهایی متوسل شدند و اتهامات دروغینی را مطرح کردند که مردم عادی، که ممکن است چنان استعداد ادبی‌ای نداشته باشند، می‌توانستند آن‌ها را بپذیرند.

از این زاویه، کل این ایده نامحتمل به نظر می‌رسد. اما از زاویه‌ای دیگر، کاملاً طبیعی به نظر می‌رسد. خداوند از روح خود در انسان دمیده است و با این دم، انسان در میان همهٔ مخلوقات خداوند متمایز شده و زمام زمین به او سپرده شده است. با این حال، دانش، تجربه و توانایی‌های انسان محدود و ناکافی باقی می‌ماند. خداوند انسان را بدون پشتیبانی و هدایت رها نمی‌کند تا راه انجام امانتش را به او نشان دهد. از این رو، به او استعداد داده است که از طریق دم روح الهی که او را متمایز می‌کند، با خداوند در ارتباط باشد. جای شگفتی نیست که خداوند انسانی را برگزیند که استعداد معنوی دریافت پیام او را دارد و بدین‌ترتیب آنچه را که او و بشریت را در راه درست هدایت می‌کند، به او منتقل سازد.

From this angle, the whole idea seems unlikely. However, taken from another angle, it seems perfectly natural. God has breathed of His own spirit in man, and with this breath man has become distinguished among all God’s creation, and placed in charge of the earth. Yet human knowledge, experience, and abilities remain limited and inadequate. God would not leave man without support and guidance to show him the way to fulfil his trust. Hence, He gave him the potential to be in contact with Him through the breath of the divine spirit that distinguishes him. It is no wonder that God should choose a human being who has the spiritual potential to receive His message and so impart to him what guides him and humanity along the right way.

این یکی از جلوه‌های فضلی است که خداوند به انسان ارزانی داشته است؛ جلوه‌ای که از یک جهت شگفت‌انگیز و از جهت دیگر کاملاً طبیعی به نظر می‌رسد. اما کسانی که ارزش این مخلوق و ماهیت راستین کرامتی را که خداوند به او بخشیده نمی‌شناسند، انکار می‌کنند که انسان بتواند از طریق وحی الهی با خداوند در ارتباط باشد. آنان نمی‌پذیرند که چنین کسی از سوی خداوند به عنوان فرستادهٔ او برگزیده شود. گمان می‌کنند که فرشتگان برای ایفای چنین نقشی شایسته‌ترند: «چرا فرشته‌ای بر او نازل نشده تا همراه او هشداردهنده باشد؟» (آیهٔ ۷) حال آنکه خداوند به فرشتگان دستور داده بود که در برابر انسان سجده کنند، چرا که او را به ویژگی‌های برتری آراسته بود که با دمیدن روح خویش در او پیوند دارد.

This is an aspect of the grace God bestows on man, which appears amazing in one way and perfectly natural in another. But those who do not know the value of this creature and the true nature of the honour God has bestowed on him deny that a human being should be in contact with God through divine revelation. They refuse to acknowledge that such a person should be chosen by God as His Messenger. They think that angels are better placed to carry out such a role: “Why has not an angel been sent down to him to give warning alongside him?” (Verse 7) But God had ordered the angels to prostrate themselves before man as He granted him superior qualities associated with the breathing of His spirit in him.

حکمت الهی اقتضا کرده است که پیامبری از میان انسانها برای جامعهای انسانی فرستاده شود. چنین پیامبری احساسات، تجربیات، امیدها و اندوههای آنان را با ایشان در میان میگذارد. او آرزوها، نیازها و محدودیتهای ایشان را میشناسد. بدین ترتیب، ضعفهای آنان را درمییابد، توانمندیهایشان را به کار میگیرد، و گام به گام، با دانستن انگیزهها و واکنشهایشان، آنان را در مسیر هدایت میکند. او سرانجام یکی از خود آنان است که با وحی و هدایت الهی پشتیبانی میشود و ایشان را به سوی خشنودی خدا راهنمایی میکند.

در این مرحله از بحث سوره، بُعد دیگری از کفر آنان آشکار می‌شود. آنان روز آخرت را انکار می‌کنند. از این رو، از ساختن اتهام‌ها و جعل‌های بی‌پایه ابایی ندارند. آنان از این بیمی ندارند که با خدایی روبه‌رو شوند که ایشان را بابت دروغ‌ها و جعل‌هایشان به حساب خواهد کشید. ما آنان را در اینجا در حالی می‌بینیم که در روز قیامت ایستاده‌اند؛ روزی که دل‌های سخت‌شده از بن و بنیاد به لرزه می‌افتد. آنان به چشم می‌بینند که در برابر خوشبختی‌ای که برای مؤمنان آماده شده، چه سرنوشتی در انتظارشان است.

At this point in its discussion of their wrongful statements about God and His Messenger, the sūrah reveals another dimension of their disbelief. They deny the Last Hour. Hence, they have no qualms about making baseless accusations or fabrications. They do not fear that they will face God who will hold them to account for their lies’ and fabrications. We see them here as they stand on the Day of Judgement when hardened hearts are shaken to their core. They are made to see what awaits them there in comparison with the happiness that is prepared for the believers:

نه! بلکه آنان قیامت را تکذیب می‌کنند. برای کسانی که قیامت را تکذیب می‌کنند، آتشی شعله‌ور آماده کرده‌ایم. هنگامی که از جایی دور ایشان را ببیند، خشم و خروش آن را خواهند شنید. و آنگاه که در جایی تنگ در آن، با زنجیر به هم بسته، افکنده شوند، همان‌جا آرزوی مرگ خواهند کرد. [اما به ایشان گفته خواهد شد]: امروز یک بار مرگ را مخواهید، بلکه مرگ‌های بسیار را بخواهید! بگو: «آیا این بهتر است یا بهشت جاودان که به پرهیزگاران وعده داده شده، پاداش و سرانجام ایشان است؟» در آنجا هرچه بخواهند خواهند داشت و همیشه در آن خواهند ماند. این وعده‌ای است از جانب پروردگارت که همواره باید برای آن دعا کرد.

Nay! It is the Last Hour that they deny. For those who deny the Last Hour We have prepared a blazing fire. When it sees them from a far-off place, they will hear its fury and its raging sigh. And when, chained together, they are flung into a tight space within, they will pray for extinction there and then. [But they will be told]: Do not pray today for one single extinction, but pray for many extinctions!’ Say: ‘Which is better: that, or the paradise of eternity which the God-fearing have been promised as their reward and their ultimate abode?’ There they will have all they wish for, abiding there forever. It is a promise given by your Lord, always to be prayed for. (Verses 1 1- 16)

آنان واقعاً در کفرشان تا حد زیادی قیامت را انکار کرده‌اند.

They have indeed denied the Last Hour going to great extents in their disbelief.

قرآن کریم کا یہ انداز اسی بات کو ظاہر کرتا ہے، کہ وہ پہلے کہی گئی تمام باتوں کو ایک طرف رکھ کر (معاملے کی) سنگینی کو بڑھا چڑھا کر بیان کرتا ہے: «بلکہ یہ لوگ قیامت کو جھٹلاتے ہیں»۔ پھر اُن لوگوں کا انجام بیان کرتا ہے جو اتنے بڑے جرم کے مرتکب ہیں؛ وہ ایک بھڑکتی ہوئی آگ ہے جو ان کے لیے تیار کی گئی ہے: «اور ہم نے قیامت کو جھٹلانے والوں کے لیے ایک دہکتی ہوئی آگ تیار کر رکھی ہے»۔ (آیت 11)

بدین ترتیب، آنان شاهد پایان تمام جعلیات دروغین درباره ایمان و تمسخر فرستادهٔ خدا بوده‌اند. اکنون سوره به پیامبر ﷺ روی می‌آورد و او را دلداری و اطمینان می‌دهد که مورد او در میان فرستادگان خدا استثنا نبوده است. همهٔ آنان دارای همان ویژگی‌های اساسی مشترک بودند:

Thus they are shown to have witnessed the end of all false fabrication concerning faith and ridicule of God’s Messenger. Now the sūrah addresses the Prophet consoling and reassuring him, telling him that his was not a special case among God’s messengers. They all shared the same essential attributes:

{وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَيَمْشُونَ فِي الْأَسْوَاقِ ۗ وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً} ... این ترجمه برای متن قرآنی است: پیش از تو هیچ پیامبری نفرستادیم مگر آنکه آنان نیز غذا می‌خوردند و در بازارها راه می‌رفتند؛ و برخی از شما را وسیله آزمایش برخی دیگر قرار دادیم.

Even before you, We never sent messengers other than [men] who indeed ate food and went about in the market places. We have made some of you a means of testing others.

آیا می‌توانی با صبر تحمل کنی؟ قطعاً پروردگارت همه‌چیز را می‌بیند. (آیه ۲۰)

Are you able to endure with patience? Surely your Lord sees all. (Verse 20)

اگر منکران اعتراض می‌کنند، این اعتراض‌ها شخصاً متوجه پیامبر نیست؛ بلکه اعتراض به قانونی است که خداوند برای هدفی معین قرار داده است: «و ما بعضی از شما را وسیلهٔ آزمایش بعضی دیگر قرار داده‌ایم.» بنابراین، کسانی که حکمت و تدبیر خداوند را درک نمی‌کنند اعتراض خواهند کرد، ولی کسانی که کاملاً به حکمت و پشتیبانی او اعتماد دارند، پایداری می‌کنند و آرامش خاطر خواهند داشت. پیام الهی با وسایل و روش‌های انسانی به مبارزه ادامه خواهد داد، تا کسانی که ایمان دارند در سختی‌ها صبر خود را نشان دهند: «آیا می‌توانید با صبر پایداری کنید؟» و «به یقین پروردگار تو همه‌چیز را می‌بیند.» او سرشت انسان و آنچه را در اندیشه‌های درونی مردم است می‌بیند. او می‌بیند که هر کس به کدام سو می‌رود. در اینجا به کاربرد ضمیر ملکی «پروردگارِ تو» توجه می‌کنیم که به پیامبر ﷺ احساس آرامش و اطمینان می‌بخشد. خداوند می‌داند چه چیزی بیشترین تأثیر را بر دل‌ها و احساسات مردم دارد.

If the unbelievers voice objections, these are not made against the Prophet in person; rather, they are objections to a law God has put in place for a definite purpose: “We have made some of you a means of testing others.” Thus, those who do not appreciate God’s wisdom and plans will object, while those who have full trust in His wisdom and support will persevere and remain reassured. The divine message will continue the struggle using human means and methods, so that those who have faith will demonstrate their patience in adversity: “Are you able to endure with patience?” “Surely your Lord sees all.” He sees human nature, and what is in people’s inner thoughts. He sees to what end each one is driving. We note here the use of the possessive pronoun, ‘your Lord’, to give the Prophet a feeling of comfort and reassurance. God knows what best affects people’s hearts and feelings.