این متن به نگرش منکران نسبت به پیام پیامبر محمد ﷺ می‌پردازد. در حقیقت، این نگرش بازتاب رفتار ثروتمندان و متنعمان در برابر هر پیام الهی است.

This passage tackles the unbelievers’ attitude of the Prophet Muĥammad’s message. Indeed their attitude echoes that of the affluent to every divine message.

چنین افرادی معمولاً فریفتهٔ ثروت و فرزندان خود می‌شوند، و از اینکه بخش بزرگی از آنچه این زندگی می‌تواند عرضه کند در اختیار دارند، چنین می‌پندارند که مورد لطف خداوند قرار گرفته‌اند، و این گونه نعمت‌ها تضمین می‌کند که در آخرت عذاب نخواهند شد. از این رو، سوره وضعیت آنان را در زندگی پس از مرگ به ایشان نشان می‌دهد، گویی که همین اکنون و در برابر دیدگانشان رخ می‌دهد. این کار برای آن است که بدانند آیا چیزی از آنچه دارند در روز قیامت می‌تواند به سودشان باشد یا از ایشان محافظت کند. این صحنه‌ها به روشنی نشان می‌دهند که نه فرشتگان و نه جن‌هایی را که در این زندگی می‌پرستیدند و از ایشان یاری می‌جستند، هیچ چیزی را، هرچه باشد، در زندگی آخرت به ایشان نمی‌توانند بدهند. با پیشرفت استدلال، سوره توضیح می‌دهد که چه چیزی در میزان خداوند ارزش واقعی دارد. بدین ترتیب، ارزش‌های کاذبی که در این دنیا دارند، آشکار می‌شود. روشن می‌گردد که اعطای ثروت فراوان یا غیر آن در این زندگی حاضر، به خواست خداوند بستگی دارد. این نباید دلیلی بر جایگاه کسی نزد او تلقی شود. همه اینها وسیله‌ای برای آزمایش مردم است.

Such people are normally deluded by their riches and their offspring, and the fact that they command much of what this life can offer, thinking that this indicates they are favoured by God, and that such favours will ensure they do not suffer punishment in the hereafter. Therefore, the sūrah shows them their situation in the life to come, as though it is happening now before their very eyes. This so that they will know whether anything of what they have can benefit or protect them on the Day of Judgement. These scenes show clearly that neither the angels nor the jinn they worshipped in this life, and from whom they sought help, can give them anything whatsoever in the life to come. As the argument progresses the sūrah explains what carries real weight in God’s measure. Thus the false values they have in this world are seen for what they are. It becomes clear that granting wealth in abundance or otherwise in this present life depends on God’s will. It should not be taken as evidence of anyone’s position with Him. It is all a means of testing people.

ما تو را جز به عنوان بشارت‌دهنده و هشداردهنده برای تمام مردم نفرستادیم؛ اما بیشتر مردم نمی‌دانند. می‌پرسند: «اگر راست می‌گویید، این وعده کی تحقق می‌یابد؟» بگو: «برای شما روزی تعیین شده که نه می‌توانید یک لحظه آن را به تأخیر اندازید و نه پیش بیندازید.» (آیات ۲۸ تا ۳۰)

We have sent you to all mankind so that you bring them good news and give them warning; but most people do not understand. They ask: ‘When is this promise to be fulfilled, if what you say be true?’ Say: ‘There has been appointed for you a day which you can neither delay nor advance by a single moment.’ (Verses 28-30)

این مطلب روشن می‌کند آنچه را که در بخش پیشین درباره مسئولیت فردی هر انسان در برابر خدا بیان شد، و اینکه نقش دعوتگران حق فراتر از ابلاغ پیام خدا و ارائه روشن آن به دیگر مردم نیست. بخش کنونی با توضیح رسالتی آغاز می‌شود که به پیامبر ﷺ سپرده شده است. روشن است که آنان از ماهیت آن بی‌خبرند. از این رو می‌کوشند آنچه را که او به آنان وعده یا هشدار می‌دهد، شتاب بخشند. این بیان می‌کند که این امر در زمانی تحقق می‌یابد که خدا برای آن تعیین کرده است، زمانی که جز او کسی از آن آگاه نیست: «و ما تو را جز برای همه مردم، بشارت‌دهنده و هشداردهنده نفرستادیم.» (آیه ۲۸) چنین است حدود مأموریت پیامی که خطاب به همه مردم است: بشارت دادن و هشدار دادن.

This clarifies what was stated in the previous passage about each individual’s accountability to God, and that the role of the advocates of truth does not go beyond delivering God’s message and presenting it clearly before the rest of mankind. The current passage starts with explaining the mission assigned to the Prophet. It is clear that they are unaware of its nature. Hence they try to hasten what he promises or threatens them with. It makes clear that this comes at the time God has determined for it, which is unknown to anyone other than Him: “We have sent you to all mankind so that you bring them good news and give them warning.” (Verse 28) Such is the remit of the message addressed to all mankind: to bring good news and to give warning.

هنگامی که این امر انجام شد، نقش فرستاده پایان یافته است. اما تحقق وعده و هشدار، همه به تعیین خداوند واگذار شده است: «ولی بیشتر مردم نمی‌فهمند». (آیه ۲۸)

When this is done, the messenger’s role has ended. As for the fulfilment of promise and warning, this is all left to God to determine: “but most people do not understand.” (Verse 28)

«آنان می‌پرسند: اگر آنچه می‌گویی راست است، این وعده کی به وقوع خواهد پیوست؟» (آیهٔ ۲۹) همین پرسش نشان می‌دهد که آنان نقش فرستاده و حدود پیام را درک نمی‌کنند. قرآن می‌خواهد مسئلهٔ یگانگی خدا کاملاً روشن باشد: محمد ﷺ فرستادهٔ اوست با حدود و وظیفهٔ مشخص. او وظیفهٔ خود را انجام می‌دهد، اما فراتر از آن نمی‌رود. تمام اختیار از آنِ خداست: این اوست که پیام را به او داده و نقش او را روشن ساخته است. تعیین زمان تحقق وعده و هشدار، و حتی آگاهی از آن، جزو نقش او نیست؛ همهٔ اینها از آنِ خداست. پیامبر ﷺ حدود خود را می‌شناسد. از این رو، حتی دربارهٔ چیزهایی که خدا او را از آنها آگاه نساخته یا به او واگذار نکرده، پرسشی نمی‌کند.

آیهٔ بعدی از نگرشی قاطع سخن می‌گوید که با آن تمام هدایت الهی رد می‌شود:

The next verse speaks about a determined attitude to reject all divine guidance:

«کافران می‌گویند: ما هرگز به این قرآن و نه به هیچ‌یک از کتاب‌های پیش از آن ایمان نخواهیم آورد.» (آیه ۳۱) آنان روشن می‌سازند که نه به قرآن و نه به هیچ کتاب آسمانی پیش از آن، که در حقیقت حقانیت آن را تأیید می‌کند، ایمان نخواهند آورد. آنان آماده نیستند که در آینده‌ای هم، در هیچ زمانی، به هیچ‌یک از اینها ایمان بیاورند. آنان مصمم به انکارند و آگاهانه از اندیشیدن حتی درباره آنچه به ایمان راه می‌نماید سر باز می‌زنند. پس این موضعی سنجیده و حساب‌شده است. از این رو، سوره آنچه را که در روز قیامت بر اثر این انکار لجوجانه بر سرشان می‌آید، پیش چشمانشان می‌نهد.

“The unbelievers say: We will never believe in this Qur’ān, nor in any earlier revelations.” (Verse 31) They make it clear that they will never believe, neither in the Qur’ān nor in any divine book that preceded the Qur’ān, which in fact confirms its truth. They are not prepared to believe in any of this at any time in the future either. They are determined to disbelieve, deliberately refusing even to consider anything that points to faith. It is all, then, a well considered stance. Therefore, the sūrah puts before their eyes what happens to them on the Day of Judgement as a result of their stubborn rejection:

{ولَوْ تَرٰى إِذِ الظّٰلِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلىٰ بَعْضٍ الْقَوْلَ يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لَوْلا أَنْتُمْ لَكُنّا مُؤْمِنِينَ * قَالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا أَنَحْنُ صَدَدْنَاكُمْ عَنِ الْهُدىٰ بَعْدَ إِذْ جَاءَكُمْ بَلْ كُنْتُمْ مُجْرِمِينَ * وَقَالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَالنَّهارِ إِذْ تَأْمُرُونَنا أَنْ نَكْفُرَ بِاللّٰهِ وَنَجْعَلَ لَهُ أَنْدَادًا وَأَسَرُّوا النَّدامَةَ لَمّا رَأَوُا الْعَذابَ وَجَعَلْنَا الْأَغْلالَ فِي أَعْناقِ الَّذِينَ كَفَرُوا هَلْ يُجْزَوْنَ إِلّا مٰا كانُوا يَعْمَلُونَ}

If only you could see how the wrongdoers shall be made to stand before their Lord, hurling reproaches at one another. Those of them who were weak on earth will say to those who had deemed themselves mighty: Had it not been for you, we would certainly have been believers.’ The ones who deemed themselves mighty will say to those who were weak: ‘Was it we who prevented you from following right guidance after it had been given you? Certainly not! It was you who were guilty.’ Those who were weak will reply to those who deemed themselves mighty: Not so! It was your scheming, night and day, ordering us to disbelieve in God and to set up equals to Him.’ When they see the punishment awaiting them, they will all harbour utter and unmitigated remorse. We shall put chains round the necks of the unbelievers. Are they to be requited for anything other than what they did? (Verses 31-33)

ثروتمندان قریشی درست همان رفتاری را داشتند که دیگر ثروتمندان هنگام دریافت پیام الهی داشتند: «هیچ هشداردهنده‌ای را به هیچ قریه‌ای نفرستادیم مگر آنکه مترفان آن گفتند: ما به آنچه شما بدان فرستاده شده‌اید کافریم.» (آیه ۳۴) بدین‌ترتیب، این همان داستانی است که نسل به نسل و بارها تکرار شده است. زندگی مرفه دل‌ها را سخت می‌کند، حساسیت را کند می‌سازد و فطرت را تباه می‌کند، تا آنجا که دیگر نشانه‌هایی را که هدایت الهی فراروی انسان می‌گذارد نمی‌بیند. بدین‌سان مردم را به سوی غرور، تاریکی و باطل می‌کشاند.

The wealthy Qurayshi people behaved in exactly the same way as others of affluence when they received a divine message: “Whenever We sent a warner to any community, those of them who lived in luxury said: ‘We do not believe in the message with which you have been sent.’“ (Verse 34) Thus, it is the same story repeated again and again throughout the generations. Luxurious life hardens hearts, blunts sensitivity, and corrupts nature so that it no longer sees the pointers divine guidance provides. It thus lures people into arrogance, darkness and falsehood.

افرادی که در رفاه و تجمل زندگی می‌کنند، غالباً فریب ارزش‌های کاذب و ثروت گذرا را می‌خورند. آنان به قدرت و مالی که در اختیار دارند مغرور می‌شوند و می‌پندارند که این امکانات آنان را از عذاب خداوند مصون می‌دارد، یا نشانه‌ی خشنودی خداوند از ایشان است، یا اینکه در موقعیتی که دارند، فراتر از پاسخ‌گویی به اعمالشان قرار گرفته‌اند: «و گفتند: ما از شما در اموال و فرزندان برتریم و هرگز عذاب نخواهیم شد.» (آیه ۳۵)

People who live in luxury are often deceived by false values and transient affluence. They are deluded by the power and wealth they enjoy, thinking that it will spare them God’s punishment or that it is evidence of God’s being pleased with them, or that in their position they are above accountability for their deeds: “They also say: Richer than you are we in wealth, and we have more children. We certainly are not going to be made to suffer.” (Verse 35)

قرآن معیار ارزش‌هایی را که خدا می‌خواهد، پیش روی آنان می‌نهد. قرآن به آنان می‌فهماند که اینکه خدا روزی را فراوان می‌دهد یا تنگ می‌گیرد، نشانهٔ خشنودی یا ناخشنودی خدا از یک انسان نیست. این امر هیچ ربطی به معیار درست ارزش‌ها ندارد؛ نه مانع کیفر می‌شود و نه آن را برمی‌انگیزد. کاملاً جدا از مسئله‌ی بازخواست، حساب، پاداش و کیفر و خشنودی خداست. این امر تابع قاعدهٔ الهی کاملاً متفاوتی است: «بگو: پروردگارم برای هر که بخواهد روزی را فراخ یا تنگ می‌گرداند، ولی بیشتر مردم نمی‌دانند.» (آیهٔ ۳۶)

The Qur’ān puts in front of them the standard of values God wants. It explains to them that whether God grants provisions in plenty or makes them scanty is no indication of God’s being pleased or displeased with a person. It has nothing to do with the correct standard of values; it neither prevents punishment nor induces it. It is totally separate from the question of accountability, reckoning, requital and God’s pleasure. It is subject to a totally different divine rule: “Say: My Lord gives in abundance, or gives in scant measure, to whomever He wills; but most people do not understand.” (Verse 36)

این قطعه با صحنه‌ای از روز قیامت به پایان می‌رسد؛ جایی که آنان را گرد هم می‌آورند و خداوند آنان را با فرشتگانی روبه‌رو می‌کند که پیش از این به جای او عبادتشان می‌کردند. سرانجام آنان به همان عذابی گرفتار می‌شوند که پیش‌تر برای شتاب‌زدگی در آن بودند، چنان‌که این سوره پیش‌تر به آن اشاره کرده است.

The passage concludes with a scene from the Day of Judgement, where we see them gathered, and God confronts them with the angels they used to worship instead of Him. It ends with them suffering the torment they used to hasten, as the sūrah has already mentioned:

در روزی که خداوند همه‌ی آنان را گرد می‌آورد، به فرشتگان می‌فرماید: «آیا اینان شما را می‌پرستیدند؟» آنان پاسخ می‌دهند: «منزهی تو! تو سرپرست ما هستی، نه ایشان. بلکه آنان جن‌ها را می‌پرستیدند و بیشترشان به آن‌ها ایمان داشتند.» امروز هیچ‌یک از شما توانایی سود رساندن یا زیان زدن به دیگری را ندارد. به ستمکاران می‌گوییم: «اکنون عذاب آتشی را که پیوسته انکار می‌کردید، بچشید.» (آیات ۴۰-۴۲)

On the day He gathers them all together, He will say to the angels: ‘Was it you that these people worshipped?’ They will answer: Limitless are You in Your glory! You alone are our patron, not they. In fact they worshipped the jinn and most of them believed in them.’ Today none of you has any power to benefit or harm another. We will say to the wrongdoers: ‘Taste now the suffering through fire which you persistently denied.’ (Verses 40-42)

اینان همان فرشتگانی هستند که آنها را می‌پرستیدند یا امید داشتند که نزد خدا برای ایشان شفاعت کنند؛ آنان با ایشان روبه‌رو می‌شوند، اما فرشتگان خدا را تسبیح می‌گویند و اعلام می‌کنند که او برتر از آن است که این مردم به او نسبت می‌دهند. آنان خود را از چنین پرستش دروغینی بیزار می‌نمایند، گویی هرگز چنین کاری صورت نگرفته است. اینان در واقع در خدمت شیطان‌اند؛ یا او را می‌پرستند و از او یاری می‌جویند، یا با شریک قرار دادن برای خدا از او فرمان می‌برند. در حقیقت، هنگامی که فرشتگان را می‌پرستیدند، در واقع شیطان را می‌پرستیدند. همچنین، پرستش جن‌ها در میان برخی از اعراب رواج داشت.

These are the angels they used to worship, or hope would intercede for them with God: they are brought face to face with them, but the angels glorify God, stating that He is exalted above all that these people allege. They disassociate themselves from such false worship, as though it had not taken place. They are indeed in Satan’s service, either worshipping him and appealing to him for help, or obeying him by associating partners with God. In fact, when they worshipped angels, they were actually worshipping Satan. Indeed worship of the jinn was practised by some Arabs.

برخی از آنان در واقع عبادت خود را متوجه جن‌ها می‌کردند، و برخی دیگر از آنان یاری می‌جستند. از این رو، سوره می‌فرماید: «آنان جن را می‌پرستیدند و بیشترشان به آن‌ها ایمان داشتند.» (آیهٔ ۴۱) این بیان، ارتباط داستان سلیمان با جن‌ها را با مسائل اساسی‌ای که در این سوره بحث شده است روشن می‌سازد.