فاطر (آفریننده / بخشنده‌ی همه‌ی نعمت‌ها) ۱-۳

فاطر (آفریننده / بخشنده‌ی همه‌ی نعمت‌ها) ۱-۳ - در سایهٔ قرآن | Quran Course

تمام ستایش از آنِ خداوند است، آفریدگارِ آسمان‌ها و زمین، که فرشتگان را فرستادگانی قرار داده که دارای بال‌هایی هستند، دو تا، یا سه تا، یا چهار تا. او در آفرینش آنچه بخواهد می‌افزاید. همانا خداوند بر هر چیزی تواناست. (آیهٔ ۱)

All praise is due to God, the Originator of the heavens and the earth, who assigns angels to be messengers, endowed with wings, two, or three, or four. He adds to His creation what He pleases. Indeed God has power over all things. (Verse 1)

این سوره با ستایش خداوند آغاز می‌شود، زیرا هدف کل سوره آن است که دل‌ها را به سوی او بازگرداند، در نشانه‌هایش بیندیشند، رحمتش را قدر بدانند و به شگفتی‌های آفرینش او بنگرند. ما بر آن شده‌ایم که این شگفتی‌ها را به‌درستی دریابیم تا دل‌هایمان از ستایش و تسبیح او لبریز شود: «ستایش، ویژهٔ خداوند است.» سپس صفتی از صفات خداوند می‌آید که نشان‌دهندهٔ آفرینش و پدیدآوردن آن است: «پدیدآورندهٔ آسمان‌ها و زمین.» اوست که این پیکره‌های بزرگ را پدید آورده است، که برخی از آن‌ها را در پیرامون خود می‌بینیم. ما از کوچک‌ترین و نزدیک‌ترین این پیکره‌ها به ما، یعنی زمین مادرمان، جز اندکی نمی‌دانیم. با این همه، همهٔ آن‌ها تابع یک قانون طبیعی‌اند که با وجود فاصله‌های عظیمی که آن‌ها را از هم جدا کرده و ما تنها با دشواری بسیار می‌توانیم آن‌ها را تصور کنیم، میان‌شان هماهنگی را حفظ می‌کند. با وجود اندازه‌های بزرگ آن‌ها و فضاهای بی‌پایانی که مدارهایشان را از هم جدا کرده، میان آن‌ها روابط معینی وجود دارد که اگر حتی اندکی مختل شود، می‌تواند به فاجعه‌ای بزرگ بینجامد.

The sūrah begins by offering all praise to God, as its whole purpose is to make our hearts turn to Him, contemplate His signs, appreciate His mercy, and look at the wonders of His creation. We are made to fully appreciate these wonders so that our hearts overflow with His praise and glorification: “All praise is due to God.” Next comes God’s attribute indicating creation and His bringing it into being: “the Originator of the heavens and the earth.” It is He who has originated all these great bodies, some of which we see around us. We know only a little about the smallest and nearest to us of all these bodies, i.e. our mother earth. Yet they are all subject to one law of nature that keeps them in harmony, despite the huge distances separating them, which we can only imagine with great difficulty. Despite their great sizes and endless spaces separating their orbits, there exists certain relations between them which, if disturbed even by just a little, could lead to a major catastrophe.

اغلب کمتر به اشارات قرآن به آفرینش آسمان‌ها و زمین، یا به توصیفات منظره‌وار آن از جهان توجه می‌کنیم. این به دلیل آن است که حواس ما بر اثر آشنایی کُند شده‌اند. از این رو این صحنه‌ها ما را به همان سطحِ الهامی که به دلی می‌بخشند که همواره خدا را به یاد دارد و در نتیجه نسبت به آنچه دستِ توانای او پدید می‌آورد حساس می‌ماند، بالا نمی‌برند. تنها چنین دلی است که هیبتی را که این صحنه‌ها القا می‌کنند احساس می‌کند.

We often pay little attention to Qur’ānic references to the creation of the heavens and the earth, or to its scenic descriptions of the universe. This is because our senses have been blunted by familiarity. Therefore, these scenes do not elevate us to the same level of inspiration that they give a heart that remembers God always, and thus remains sensitive to what His able hand produces. Only such a heart feels the awe these scenes impart.

قلبِ بیدار که پیوندش با خدا برقرار است، برای درک شکوه این آفرینش بزرگ، شگفت‌انگیز و زیبا، نیازی به اطلاعات دقیق درباره‌ی موقعیت دقیق ستارگان، اندازه‌ی آن‌ها، روابط مکانی یا حرکتی‌شان با یکدیگر، ضخامت جو اطراف هر یک، یا مدارهایی که دنبال می‌کنند ندارد. برای چنین قلبی کافی است که این صحنه‌ها نوای دقیقاً کوک‌شده‌ی خود را بنوازند. کافی است به ستارگانی بنگرد که در آسمان تاریک شب می‌درخشند؛ یا به نوری که ماه کامل بازمی‌تاباند؛ یا به سپیده‌دمی که از دل تاریکی سر برمی‌آورد و حس زندگی تازه را می‌بخشد؛ یا به غروب آفتابی که پیک تاریکی‌ای است که حس وداع به همراه دارد؛ یا به زمین با افق‌های بی‌پایانش؛ و یا حتی به تنها یک گل با رنگ و شکلش که تأمل در آن ما را مدت‌ها به خود مشغول می‌دارد.

An alert heart which maintains its bond with God does not need accurate information about the exact positions of stars, their sizes, relations to each other in position or movement, the thickness of the atmosphere around each, or the orbits they follow in order to appreciate the awesomeness of this great, wonderful and beautiful creation. It is enough for such a heart that these scenes play their precisely stringed music. It is enough for it to look at the stars shining across the dark night sky; or the light reflected by a full moon; or the dawn breaking through the darkness giving a feeling of new life; or the sunset heralding the darkness that brings a feeling of farewell; or the earth with its endless vistas; or indeed a single flower with its colour and shape that takes us long to contemplate.

قرآن کریم ما را به تأمل در این مخلوقات، بزرگ و کوچک، فرا می‌خواند. تنها نگاه کردن به یکی از آن‌ها دلیل کافی بر عظمت آفریننده‌اش است و ما را وامی‌دارد که تسبیح، ستایش و دعای خود را تنها به سوی او متوجه سازیم.

The Qur’ān gives us inspiring directives so that we contemplate these creatures, large and small. Looking at only one of them is enough evidence of the greatness of its Creator and makes us address our glorification, praise and prayer to Him alone.

«همهٔ ستایش‌ها از آنِ خداوند است، آفریدگارِ آسمان‌ها و زمین، که فرشتگان را پیام‌آورانی قرار داده که دارای بال‌هایی دوگانه و سه‌گانه و چهارگانه‌اند.» (آیهٔ ۱) این سوره به‌تفصیل به پیام‌آوران خداوند، وحی و حقیقتی که در آن است می‌پردازد. فرشتگان پیام‌آورانِ خداوند برای بندگان برگزیدهٔ او بر زمین‌اند. پیامی که آنان می‌آورند بزرگ‌ترین چیزِ زندگی است. از این رو، خداوند پس از یادکرد آفرینش آسمان‌ها و زمین، نقشِ فرشتگان را بیان می‌کند؛ زیرا آنان هستند که میان آسمان و زمین پیوند برقرار می‌سازند و بزرگ‌ترین وظیفه را انجام می‌دهند، یعنی پیام او را می‌رسانند. این پیامی است از سوی آفریدگار آسمان‌ها و زمین به پیامبرانش که آنان را به‌عنوان راهنما برای بشریت می‌فرستد.

“All praise is due to God, the Originator of the heavens and the earth, who assigns angels to be messengers, endowed with wings, two, or three, or four.” (Verse 1) This sūrah dwells long on God’s messengers, revelation and the truth it contains. The angels are God’s messengers to His chosen servants on earth. The message they bring is the greatest thing in life. Hence God follows the reference to His creation of the heavens and the earth by mentioning the role of the angels whereby it is they who make contact between heaven and earth, fulfilling the greatest task of all as they deliver His message. It is a message from the Originator of the heavens and the earth to His prophets whom He sends as guides to mankind.

برای نخستین بار در قرآن، توصیفی جسمانی از فرشتگان ارائه شده است.

For the first time in the Qur’ān we have a physical description of the angels.

گذشته‌ها توصیفی از ماهیت و نقش آنان به دست دادیم، مانند: «کسانی که نزد او هستند، هرگز از عبادت او تکبر نمی‌ورزند و از آن خسته نمی‌شوند. شب و روز، بی‌وقفه، او را به پاکی می‌ستایند.» (انبیاء: ۱۹-۲۰) و نیز: «کسانی که نزد پروردگارت هستند، هرگز از عبادت او تکبر نمی‌ورزند. او را به پاکی می‌ستایند و تنها در برابر او سجده می‌کنند.» (اعراف: ۲۰۶) اما در اینجا به ظاهر جسمانی آنان اشاره شده است. آنان «دارای بال‌هایی، دو تا یا سه تا یا چهار تا» هستند. با این حال، این توصیف به ما کمک نمی‌کند که شکل ظاهری آنان را تصور کنیم، زیرا ما چیزی از ساختار جسمانی آنان یا شکل بال‌هایشان نمی‌دانیم. ما جز این نمی‌توانیم کرد که این توصیف را همان‌گونه که هست بپذیریم و چیزی از خیال خود بر آن نیفزاییم، زیرا هر تصوری که از خود بسازیم ممکن است نادرست باشد. از منبعی معتبر، توصیف روشن و قطعی‌ای از چگونگی ظاهر فرشتگان در دست نداریم. آنچه در قرآن داریم، این توصیف و اشاره‌ای به فرشتگانی است که مسئول جهنم‌اند: «بر آن [آتش] فرشتگانی گمارده شده‌اند که درشت‌خو و سخت‌گیرند. آنان از خدا در آنچه به ایشان فرمان داده، سرپیچی نمی‌کنند و همواره آنچه را مأمور شده‌اند انجام می‌دهند.» (تحریم: ۶) باز هم این توصیف هیچ تصویر جسمانی‌ای به دست نمی‌دهد. در حدیثی نقل شده است که «پیامبر ﷺ جبرئیل را دو بار به صورت اصلی‌اش دید.» و در یک روایت آمده است که جبرئیل «۶۰۰ بال دارد». [روایت بخاری و مسلم] باز هم در اینجا توصیف جسمانی‌ای در کار نیست، پس باید به همان اندازه‌ای که خداوند به ما آگاهی داده بسنده کنیم و بپذیریم که تمام دانش از آن اوست.

Previously we were given descriptions of their nature and role, such as “Those that are with Him are never too proud to worship Him and never grow weary of that. They extol His limitless glory by night and day, tirelessly.” (21: 19-20) “Those who are near to your Lord are never too proud to worship Him. They extol His limitless glory, and before Him alone prostrate themselves.” (7: 206) Here, however, we have a reference to their physical appearance. They are ‘endowed with wings, two, or three, or four.’ This description does not, however, help us imagine how they look, because we do not know anything about their physique or about the form their wings take. We can do no more than take this description as it is, without adding anything from our imagination, for anything we may imagine could be wrong. We do not have any definite description of how the angels look from a reliable source. What we do have though in the Qur’ān is this description and a reference to the angels in charge of hell: “Over it are appointed angels who are stern and severe: they do not disobey God in whatever He has commanded them, but always do what they are bidden to do.” (66: 6) Again this description does not give any physical delineation. It is reported in a ĥadīth that ‘the Prophet saw Gabriel in his natural form twice.’ One report mentions that Gabriel ‘has 600 wings’. [Related by al-Bukhārī and Muslim.] Again we do not have here a physical description, so we must leave it at the level God has imparted to us, accepting that all knowledge belongs to Him.

بال‌ها به صورت دوتایی، سه‌تایی و چهارتایی توصیف شده‌اند، اما انسان در همهٔ پرندگان تنها شکلی دوبالی را می‌شناسد. از این رو، آیهٔ آغازین بیان می‌کند که خداوند «در آفرینش آنچه بخواهد می‌افزاید»، و بدین ترتیب روشن می‌سازد که اراده‌ی خداوند آزاد است و به هیچ شکل واحدی از آفرینش محدود نمی‌شود. ما شکل‌های بی‌شمار آفرینش را می‌شناسیم و می‌بینیم، اما آن‌هایی را که نمی‌شناسیم بسیار بیشترند. «در حقیقت خداوند بر هر چیزی تواناست.» این سخن گسترده‌تر و فراگیرتر از جملهٔ پیش از خود است. دلالت آن بر همهٔ اشکال آفرینش، پدیدآوری، دگرگونی و تغییر است.

Wings are specified as being in twos, threes and fours, but man knows only a two- winged form in all birds. Therefore, the opening verse states that God ‘adds to His creation what He pleases,’ thus making it clear that God’s will is free, unlimited to any one form of creation. We know and see countless forms of creation, but the ones we do not know about are far more numerous. “Indeed God has power over all things.” This comment is broader and more comprehensive than the statement before it. Its import applies to all forms of creation, origination, transformation and alteration.

آنچه خداوند از رحمت به روی انسان بگشاید، هیچ‌کس نمی‌تواند از آن جلوگیری کند؛ و آنچه را که بازدارد، هیچ‌کس جز او نمی‌تواند رها سازد. تنها اوست که شکست‌ناپذیر و حکیم است. (آیه ۲)

Whatever grace God opens up to man, none can withhold it; and whatever He withholds, none other than Him can release. He alone is Almighty, Wise. (Verse 2)

آنچه در آیهٔ دوم این سوره آمده، جنبه‌ای از قدرت خداوند است که در پایان آیهٔ نخست ذکر شده است. هنگامی که این جنبه در دل و ذهن انسان جای گیرد، در مفاهیم، احساسات، ارزش‌ها، معیارها و زندگی او به‌طور کامل دگرگون می‌شود. این جنبه هرگونه اندیشه دربارهٔ قدرت دیگری که بر آسمان‌ها و زمین تسلط داشته باشد را باطل می‌کند و انسان را با قدرت خود خداوند پیوند می‌دهد. آن‌گاه او دیگر نمی‌اندیشد که از کسی دیگر لطف و عنایتی دریافت کند، بلکه همهٔ امور را به فضل خداوند پیوند می‌زند. هر دری و راهی در هستی را بر او می‌بندد، و در عوض، دروازه و راهی را که به سوی خداوند می‌رود، به روی او می‌گشاید.

What we have in this second verse of the sūrah is an aspect of God’s power mentioned at the end of the first verse. When this aspect is instilled in a person’s heart and mind, he undergoes a complete transformation in his concepts, feelings, values, standards and life generally. It invalidates any thought of any other power having any control over the heavens and earth, and puts him in touch with God’s own power. It makes him abandon any thought of receiving grace from anyone else and links all to God’s grace. It closes before him every door and way in the universe yet opens for him the door and the way leading to God.

لطفِ خداوند در بی‌شمار جنبه‌ها نمایان است؛ به راستی انسان حتی نمی‌تواند آغاز به ثبتِ آن‌ها کند. این لطف در وجودِ خودِ انسان و در شیوه‌ی آفرینشِ او قرار دارد؛ در جایگاه والایی که به او عطا شده؛ در نعمت‌هایی که از هر سو، از بالا و از پایین، پیرامونِ او را فرا گرفته است. و نیز در احسان‌هایی که بر او بارانده شده، یافت می‌شود.

God’s grace can be reflected in countless aspects. Indeed man cannot even begin to record these. They are within him and the way he is created; the position of honour he is given; the blessings that are all around him from every side and from above and beneath him. It is also to be found in the favours showered on him.

لطف خداوند در آنچه از انسان دریغ شده، به همان اندازه بازتاب دارد که در آنچه به او عطا شده است. هنگامی که خداوند درِ آن را بر کسی بگشاید، آن شخص آن را در هر موقعیت، هر چیز، هر حال و هر مکانی می‌یابد. حتی آن را در درون خود، در احساساتش و در اطرافش می‌یابد، هر جا و به هر شکلی که باشد، هرچند از هر چیزی که مردم آن را مهم می‌شمارند محروم باشد. برعکس، اگر خداوند لطف خود را از کسی دریغ بدارد، آن شخص آن را در هر چیز، هر موقعیت، هر مکان و هر حال از دست می‌دهد، هرچند هر آنچه مردم با ثروت و خوشبختی پیوند می‌دهند در اختیار او باشد.

God’s grace is reflected in what man has been denied just as much as it is reflected in what he has been granted. When God opens it up to anyone, that person finds it in every situation, thing, condition and place. He even finds it within himself, his feelings, all around him, wherever and however he happens to be, even though he may be deprived of everything people consider to be important. Conversely, should God withhold His grace from anyone, that person will miss it in every thing, situation, place and condition, even though he may have at his disposal everything people associate with wealth and happiness.

هر نعمتی که به کسی داده شود، اگر با محروم ماندن از فضل خداوند همراه باشد، سختی و رنج خواهد بود؛ و هر سختی و بلایی که او تحمل کند، اگر با فضل او همراه شود، نعمت خواهد گشت. ممکن است انسان بر بستری از خار بخوابد، اما با فضل خدا آن را بسیار راحت می‌یابد؛ در حالی که اگر آن فضل از او دریغ شود، تشک‌ها و بالش‌های ابریشمین برای او چون میخ‌های سخت خواهند بود. با فضل الهی دشوارترین مشکل آسان می‌شود و خطر به امنیت بدل می‌گردد، اما بدون آن، آنچه معمولاً آسان است حل‌ناشدنی می‌شود و راه‌ها و مسیرهای امن به هلاکت می‌انجامد.

Whatever favour a person is granted becomes a hardship if it is associated with the withholding of God’s grace; and whatever hardship or trial he undergoes becomes a favour once it is coupled with His grace. A man may lie on a bed of thorns, but, with God’s grace, he finds it very comfortable; while silk mattresses and cushions feel like hard nails if that grace is denied him. With divine grace the most difficult problem becomes easy and danger becomes safety, but without it, what is normally easy becomes insoluble and safe roads and ways lead to ruin.

اگر لطف خداوند شامل حالتان باشد، حتی اگر در انفرادی زندانی باشید، شکنجه شوید یا در معرض خطر قرار گیرید، احساس بدبختی نخواهید کرد؛ و اگر این لطف از شما دریغ شود، حتی اگر در پرتجملترین و باشکوهترین محیطها باشید، بدبختی بهره شما خواهد بود. شادی، رضایت و آرامش خاطر، به لطف خداوند، از اعماق وجود جاری میشود، و هنگامی که این لطف از شما دریغ شود، در اعماق وجودتان اندوه، نگرانی و رنج را احساس میکنید.

Should you be granted God’s grace, you will not feel miserable even though you may be in solitary confinement, enduring torture or facing danger; while misery will be your lot if it is withheld, even though you are in the most luxurious and splendid of surroundings. It is from deep inside that happiness, contentment and reassurance flow by God’s grace, and deep inside you feel misery, worry and affliction when it is denied.

اگر دَرِ رحمتِ خدا باز باشد، اهمیتی نخواهی داد که همهٔ درها و پنجره‌ها بسته باشند؛ آسایش، راحتی و خوشبختی را خواهی یافت. و اگر آن در بسته باشد، هیچ سودی نخواهی برد، حتی اگر همهٔ دیگر درها و پنجره‌ها کاملاً باز باشند.

If the door of God’s grace is open, you will not care if all doors and windows are locked: you will find ease, comfort and happiness; and if it is closed, you will benefit nothing if all other doors and windows are left wide open.

خداوند ممکن است به هر کسی ثروت فراوان ببخشد، و آن شخص آن را منبع لذت و آسایش و وسیله‌ای برای رسیدن به جایگاهی نیکو در زندگی آخرت خواهد یافت، به شرط آنکه همراه با فضل و لطف خداوند باشد. اگر آن لطف از او دریغ شود، ثروتش به منبع نگرانی، حسادت و کینه تبدیل می‌شود. همچنین ممکن است به محرومیت بینجامد، اگر آن ثروتمند بخیل یا بیمار باشد؛ و ممکن است به نابودی بکشاند، اگر اسراف‌کار و بی‌پروا باشد.

God may give anyone plentiful wealth, and that person will find it a source of enjoyment, comfort and a means to a good position in the life to come, provided that it is coupled with God’s grace. If that grace is withheld, his wealth becomes a source of worry, envy and hatred. It may also mean deprivation, if the wealthy person is stingy or ill; and it may bring ruin if he is wasteful and careless.

به همین ترتیب می‌توان درباره فرزندان، تندرستی و مقام و منزلت بلند نیز سخن گفت. با فضل و رحمت خداوند، هر یک از اینها می‌تواند سرچشمه خیر، لذت، شادی، سرور و خوشبختی باشد و وسیله‌ای برای افزایش پاداش انسان در زندگی آخرت گردد. اما اگر فضل خداوند از کسی دریغ شود، هر یک از اینها می‌تواند مایه سختی، اندوه، شب‌های بی‌خوابی گردد یا صاحبش را در معرض حسادت، کینه و دشمنی دیگران قرار دهد. همچنین دانش، عمر طولانی و آسایش نیز می‌توانند با وضعیت خوشبختی یا بدبختی همراه باشند. با این حال، دانش اندک می‌تواند آثار سودمندی داشته باشد؛ عمری کوتاه می‌تواند برکت فراوان داشته باشد؛ و آسایش اندک ممکن است به معنای خوشبختی و سرور باشد. در همه این موارد، جوامع نیز در تمام احوال، شرایط و اوضاع، همانند افراد هستند.

The same can be said about children, health and high position. With God’s grace, any of these can be a source of goodness, enjoyment, delight, happiness and joy, as also a means to increase one’s reward in the life to come. Should God’s grace be denied, any of these will bring misery, distress, sleepless nights, or expose their owner to other people’s envy, hatred and hostility. Likewise, knowledge, long life and comforts can be associated with either situation of happiness or misery. Yet little knowledge could bring about beneficial effects; a short period of life could enjoy much blessing; and little comfort may mean happiness and delight. In all these respects, communities are like individuals, in all conditions, situations and circumstances.

یکی از جلوه‌های فضل خداوند آن است که انسان آن را احساس کند۔ فضل خداوند بر هر یک از ما فراوان است، اما آنچه رحمت و فضل را پدید می‌آورد، احساس شماست که این فضل به شما عطا شده، و انتظار، امید و اعتمادِ شماست که فضل در راه است۔ در مقابل، شک داشتن یا ناامید شدن از آن، بدبختیِ محض است، و این چیزی است که مؤمن به آن گرفتار نمی‌شود: «جز کافران هیچ‌کس از رحمت خدا ناامید نمی‌شود۔» (یوسف: ۸۷)

One aspect of God’s grace is to feel it. God’s grace abounds for every one of us, but it is your feeling that it is bestowed on you, your expectation, hope and trust that it is coming that is mercy and grace. By contrast, to doubt or despair of it is pure misery, but this is something that a believer will not suffer: “None but unbelievers can ever despair of God’s mercy.” (12: 87)

رحمت خدا از هیچ‌کس که در هر مکان و در هر حالتی آن را بجوید، دریغ نخواهد شد. ابراهیم آن را هنگامی یافت که در آتش افکنده شد؛ یوسف آن را در چاهی که برادرانش او را در آن انداختند و بعدها در زندان یافت؛ یونس آن را در شکم ماهی، زیر سه پرده تاریکی یافت؛ موسی آن را در رودخانه، هنگامی که نوزادی درمانده بود، و نیز در کاخ فرعون، آنگاه که فرعون می‌خواست او را بکشد، یافت. جوانانی که به غاری پناه بردند، چنان‌که در سورهٔ هجدهم آمده، آن را در همان غار یافتند، در حالی که در خانه‌ها و کاخ‌ها یافت نمی‌شد. آنان به یکدیگر گفتند: «اکنون که از ایشان و از آنچه جز خدا می‌پرستند کناره گرفته‌اید، به این غار پناه برید. امید است که خدا رحمت خود را بر شما بگستراند و کارتان را به صلاح سازد.» ({۱۸: ۱۶}) پیامبر محمد ﷺ و یارش ابوبکر آن را در غار کوه ثور یافتند، جایی که از تعقیب‌کنندگان خود پنهان شدند. در حقیقت، هیچ‌کس که آن را با کنار نهادن هر چیز دیگر بجوید، و آگاه باشد که تنها خداست که قدرت، توانایی و رحمت می‌بخشد، محروم نخواهد ماند.

God’s grace will not be denied anyone who seeks it at any place and in any condition. Abraham found it when he was thrown in the fire; Joseph found it in the well where his brothers threw him and later in prison; Jonah found it in the whale’s belly, under three covers of darkness; Moses found it in the river when he was a helpless infant, as also in Pharaoh’s palace when Pharaoh sought to kill him. The young men who retreated to a cave, as told in Sūrah 18, found it there in the cave when it was not to be found in homes and palaces. They said to one another: “Now that you have withdrawn from them and all that they worship instead of God, take refuge in the cave. God may well spread His grace over you and make fitting arrangements for you in your affairs.” (18: 16) The Prophet Muĥammad and his Companion, Abū Bakr found it in the cave of Mount Thawr, where they hid from their pursuers. Indeed no one who sought it to the exclusion of everything else, aware that only God grants strength, power and mercy, has been left lacking.

و نکته‌ی مهم دیگر این است که چون خداوند درهای رحمت خود را به روی کسی بگشاید، هیچ چیز نمی‌تواند آن را باز دارد؛ و چون آن را بازدارد، هیچ چیز نمی‌تواند آن را رها سازد.

It is also important to realize that when God opens the gates of His grace to anyone, nothing can withhold it; and when He withholds it, nothing can release it.

بنابراین، نباید از هیچ کس و هیچ چیز ترسید، و امید هرگز نباید به کسی یا چیزی بسته شود. هرگز نباید از اینکه چیزی را از دست بدهیم بترسیم، و هرگز نباید به هیچ وسیله‌ای اعتماد کنیم. همه چیز به خدا و آنچه او بخواهد بستگی دارد. هر آنچه او مقدّر کند، انجام خواهد شد. اوست که عزیز و حکیم است. هیچ‌یک از آنچه او مقدّر می‌کند، بی‌هدف روشن نیست.

Therefore, no one and nothing should be feared, while hope should never be pinned on anyone or anything. We should never fear to miss out on something, and never trust to any means. It all depends on God and what He wills. Whatever He determines will be done. It is He who is Almighty, Wise’. Nothing He determines is without clear purpose.

«آنچه خداوند از رحمت خود بر بندگان بگشاید، هیچ‌کس نمی‌تواند آن را بازدارد.» (آیه ۲) آنچه مردم برای اطمینان از رحمت خداوند نیاز دارند، این است که مستقیماً و بدون واسطه از او بخواهند: «و آنچه را که او باز دارد، پس از او هیچ‌کس نمی‌تواند آن را رها کند.» (آیه ۲)

“Whatever grace God opens up to man, none can withhold it.” (Verse 2) All that people need to be assured of God’s mercy is to request it from Him directly, without intermediaries: “And whatever He withholds, none other than Him can release.” (Verse 2)

این یک آیه، تصویری کاملاً متفاوت از زندگی پیش روی انسان می‌گذارد. این آیه مجموعه‌ای تازه از ارزش‌ها و معیارها به دست می‌دهد که از هیچ ملاحظه‌ای و هیچ فشاری، چه سبک و چه سنگین، تأثیر نمی‌پذیرند. هنگامی که این تصویر در دل انسان به‌استواری جای گیرد، آن انسان می‌تواند در برابر همه رویدادها، مردم، موقعیت‌ها، قدرت‌ها و ملاحظات، پایدار بایستد. حتی اگر همه مردمان روی زمین و جنیان نیز در برابر او صف‌آرایی کنند، او می‌تواند در برابر همه آنان مقاومت کند، زیرا می‌داند که آنان نمی‌توانند بر فضل خدا چیره شوند.

This single verse paints a totally different picture of life. It gives a new set of values and standards that are unaffected by any consideration or pressure, be it light or heavy. When this vision is firmly settled in a person’s heart, that person can stand firmly in the face of all events, people, situations, powers and considerations. Even if all people on earth as well as the jinn were to range themselves against him, he would be able to resist them all knowing that they cannot control God’s grace.

با آیات و تصاویری از این دست بود که قرآن آن جامعهٔ یگانهٔ مؤمنان را در روزگار نخستین اسلام پدید آورد. جامعه‌ای که زیر مراقبت خاص خداوند و از رهگذر قرآن شکل گرفت تا ابزار اراده‌ی خداوند باشد و ایمان، ارزش‌ها و نظام‌هایی را که او می‌خواست بر روی زمین استوار سازد. در آن جامعهٔ نخستین، نمونه‌ای بی‌همتا از زندگی انسانی داریم که امروز به نظر ما در قلمرو افسانه‌ها و رؤیاها می‌نماید. آن جامعه با قرآن نه همچون واژگان، جمله‌ها و آیاتی با معانی والا، بلکه همچون حقیقتی که آن آیات بازگو می‌کردند برخورد می‌کرد. افزون بر این، آن را در زندگی واقعی به عمل درمی‌آوردند. با این همه، امروز نیز قرآن می‌تواند به یاری آیاتش افرادی و جامعه‌هایی پدید آورد که به اذن خداوند بتوانند هر آنچه را خداوند بخواهد به دست آورند.

It was with verses and images like this that the Qur’ān produced that unique community of believers in the early days of Islam. It was a community moulded under God’s own care, and through the Qur’ān, so as to function as a means of God’s will and establish on earth the faith, values and systems He wanted to establish. In that first community we have a unique example of human life that seems to us today to belong to the realm of legends and dreams. That community did not deal with the Qur’ān as words, sentences and verses with superb meanings, but dealt with the truth those verses represented. Furthermore, they practised it in real life. Yet, still today, the Qur’ān is able to produce, by means of its verses, individuals and communities that can achieve, by God’s leave, whatever God wills them to achieve.

همه ما می‌توانیم قرآن را با جدیت بخوانیم، آن را به‌طور کامل به اجرا درآوریم و معانی‌اش را چنان زندگی کنیم که گویی واقعیتی ملموس است.

All of us can read the Qur’ān seriously, implement it fully and live its meanings as though they are a tangible reality.

بر من لازم است که خداوند را ستایش کنم و در اینجا سپاس خود را برای لطفی که او در ارتباط با این آیه از قرآن به من ارزانی داشت ثبت کنم. این آیه در زمانی همراه من بود که در سختی بزرگ و دوگانه‌ای قرار داشتم، خشکی معنوی، رنج روانی و گرفتاری فراوان را تجربه می‌کردم. این آیه بود که به یاری من آمد، زیرا خداوند برایم فراهم کرد که حقیقت آن را ببینم؛ حقیقتی که همچون نوشیدنی خنک که از اندام‌های تشنه‌ای بسیار تشنه عبور کند، در جانم جاری شد. این معنایی نبود که آن را بفهمم، بلکه حقیقتی بود که آن را تجربه کردم. بنابراین، این خود عملی از سر لطف بود. آیه خود را به عنوان تفسیری واقعی از آن به من نشان داد و همچون غنچه‌های گل در روزی بهاری بر من گشوده شد. پیش از این بارها آن را خوانده و شنیده بودم، اما در آن لحظه معنای خود را به‌عنوان حقیقتی شیرین عرضه کرد، درونش را به من نشان داد و گفت: "من اینجایم، نمونه‌ای از لطف خداوند آنگاه که آن را می‌گشاید." اطرافم هیچ تغییری نکرده بود، اما همه چیز در درک من دگرگونی بنیادین یافت. نعمت بزرگی است که دل‌هایمان برای دریافت حقیقتی بزرگ از هستی بگشاید، همچون حقیقتی که این آیه بیان می‌کند. نعمتی است که انسان می‌تواند آن را تجربه و قدردانی کند، اما به ندرت می‌توان آن را به دیگران منتقل کرد. من آن لحظه را زیستم و آن تجربه را از سر گذراندم. شاید سخت‌ترین دوران زندگی‌ام بود. با این حال ناگهان دیدم که همه دشواری از میان رفت و از تمام رنج و سختی رهایی یافتم. در همان جا بودم، اما شوری معنوی را تجربه می‌کردم. این همان لطف خداوند است که به هر کس که بخواهد می‌گشاید و در همان یک آیه از قرآن آن را لبریز می‌سازد. یک آیه پنجره‌ای از نور می‌گشاید، چشمه‌ای از لطف الهی را جاری می‌سازد، راهی به سوی خرسندی و آرامش ترسیم می‌کند، و همه این‌ها در یک لحظه. پروردگارا، این قرآن را از آسمان فرو فرستادی تا برای مؤمنان هدایت و لطف باشد. پروردگارا، با زبان و دل تو را ستایش می‌کنم و سپاسم برای تو بی‌پایان است.9

It behoves me personally to praise God and record here my gratitude to Him for the grace He bestowed on me in relation to this verse of the Qur’ān. This verse was present with me at a time when I was in great, compounded difficulty, experiencing spiritual dryness, psychological hardship and much affliction. It was this verse that came to my support, for God facilitated for me that I should see its truth, which poured into my spirit like a cool drink passing through the limbs of an extremely thirsty person. That was not a meaning I understood; rather, it was a reality I experienced. Thus, it was in itself an act of grace. It presented itself to me as a real interpretation of the verse, opening up to me like flower buds on a spring day. I had read and heard it many times before, but at that moment, it delivered its meaning as a sweet reality, showing me its inner self and saying: ‘I am here, a sample of God’s grace when He opens it.’ Nothing changed around me, but everything underwent a fundamental change in my appreciation. It is a great blessing that our hearts should open to receive a great truth of existence, such as the one the present verse states. It is a blessing one can experience and appreciate, but can seldom impart to others. I lived that moment and went through the experience. It was perhaps the hardest time of my life. Yet suddenly I found all difficulty disappear, and I was released of all trouble and hardship. I was experiencing a spiritual thrill, while I was still in the same place. That is God’s grace which He opens to anyone He chooses and makes it overflow in just one verse of the Qur’ān. One verse opens up a window of light, lets a spring of divine grace gush through, charts a way to contentment and reassurance and all in a split second. My Lord, You have bestowed this Qur’ān from on high to provide guidance and grace to believers. My Lord, I praise You with my tongue and heart, and my gratitude to You is without limit.9

آیهٔ سوم این بخش کوتاه، مضمون دو آیهٔ نخست را تأیید می‌کند و مردم را به نعمت‌های خداوند یادآوری می‌کند. این آیه تأکید دارد که تنها خداوند است که آفریننده است و روزی آفریدگانش را فراهم می‌کند، و با شگفتی می‌پرسد که چگونه مردم از این حقیقت غافل می‌شوند، با آنکه این حقیقت چنان روشن و آشکار است.

The third verse in this short passage confirms the import of the first two, reminding people of God’s blessings, emphasizing that God is the only One who creates and provides sustenance for His creation, and wondering at how people lose sight of this truth when it is so clear and obvious:

ای مردم! نعمت‌هایی را که خداوند بر شما ارزانی داشته به یاد آورید. آیا آفریدگاری غیر از خداوند هست که از آسمان و زمین به شما روزی دهد؟ هیچ معبودی جز او نیست. پس چگونه روی برمی‌گردانید؟ (آیه ۳)

People! Remember the blessings God has bestowed upon you. Is there any creator other than God who can give you sustenance from heaven and earth? There is no deity other than Him. How can you turn away? (Verse 3)

هیچ چیزی بیش از یادآوری نعمت‌های خداوند لازم نیست تا مردم آن‌ها را ببینند، احساس کنند و بشناسند. با این حال، آن‌ها آن‌ها را فراموش می‌کنند. زمینی که پیرامون آن‌هاست و آسمانی که بالای سرشان است، نعمت‌های فراوان و روزی‌ای بی‌پایان را، در هر گام و در هر لحظه، به آن‌ها می‌بخشند. این همه را خداوند آفریدگار عطا می‌کند. در اینجا از آن‌ها پرسیده می‌شود که آیا آفریدگار دیگری وجود دارد که همه‌ی چیزهای خوبی را که در دست‌هاشان است، به آن‌ها ببخشد؟ روشن است که آن‌ها نمی‌توانند این را بگویند. در حقیقت، حتی در بدترین دوران بت‌پرستی‌شان، که هرگونه شریکی را برای خداوند قرار می‌دادند، این ادعا را هم نکردند. از آنجا که جز خداوند هیچ‌کس نیست که بیافریند و روزی دهد، چرا یاد نمی‌کنند و سپاس نمی‌گزارند؟ چرا سپاسشان را تنها به او تقدیم نمی‌کنند و تشکرشان را با ستایش و دعا ابراز نمی‌دارند؟ در واقع «هیچ معبودی جز او نیست.» چگونه است که از این حقیقت انکارناپذیر روی می‌گردانند؟ «پس چگونه منصرف می‌شوید؟» (آیه ۳) بسیار شگفت است که کسی از این حقیقت آشکار، که با روزی پیوسته‌ای که از آسمان و زمین به آن‌ها می‌رسد اثبات می‌شود، روی بگرداند. شگفت‌انگیزتر آن است که انسان، در حالی که اعتراف می‌کند همه‌ی روزی‌ها تنها از سوی خداوند است، باز هم از همه‌ی این‌ها روی بگرداند.

Nothing is needed more than the mention of God’s blessings for people to see, feel and recognize them. Nevertheless, they do forget them. The earth around them and the skies above them give them abundant blessings and unlimited sustenance, in every step and at every moment. It is God the Creator who gives all this. They are asked here whether there is a different creator who provides them with all the good things in their hands. Obviously, they cannot say this. Indeed, they did not even claim this during their worst period of idolatry, associating all sorts of partners with God. Since there is none other than God to create and provide, why do they not remember and express gratitude? Why do they not address their gratitude to Him alone and express their thanks by praises and prayers? Indeed “There is no deity other than Him.” How is it that they turn away from this indisputable truth? “How can you turn away?” (Verse 3) It is most singular that anyone should turn away from this clear truth, evidenced by the constant sustenance they are provided with from heaven and earth. Even more singular is for a person to turn away from it all while admitting that all sustenance comes from God alone.

تنها همین سه آیه، بخش نخست این سوره را تشکیل می‌دهد. در هر یک از آن‌ها تصویری آمده که به انسان تولدی دوباره می‌بخشد. تنها چیزی که لازم است این است که او حقیقت خدا را در قلب و وجدان خود به‌استواری جای دهد.

Just these three verses constitute the first section of the sūrah. In each we have an image that gives man rebirth. All that is needed is for him to firmly establish God’s truth in his heart and conscience.

فاطر (آفریننده / بخشنده‌ی همه‌ی نعمت‌ها) ۱-۳

آفریننده

فیض بی‌حد

تجربه‌ای شخصی

چه کسان دیگری؟