لقمان

اگرچہ موضوع ایک ہے اور پس منظر بھی وہی ہے، یہ سورت اسے چار حصوں میں، چار مرتبہ پیش کرتی ہے۔ ہر حصے میں سورت کائنات کی وسیع فضاؤں میں ہمارے ساتھ سفر کرتی ہے، نئے اثرات لیتی ہے اور نئے اسلوب اختیار کرتی ہے۔ ان چاروں پیشکشوں کو غور سے دیکھنا، اور یہ دیکھنا کہ ہر ایک کس قدر حیرت انگیز انداز سے شروع ہوتی اور ختم ہوتی ہے، خاص طور پر خوشگوار ہے اور مثبت ردِ عمل پر آمادہ کرتا ہے۔

Although the issue is one, and the background is the same, it is presented in this sūrah four times in four sections. In each the sūrah takes us around the great expanse of the universe, picking up new influences and using new styles. Looking carefully at these four presentations, and how each starts and finishes in a remarkable way is especially pleasant and encourages a positive response.

اولین (مورد) بلافاصله پس از سه حرف جداگانه‌ای که سوره با آنها آغاز می‌شود، قرار دارد.

The first begins immediately after the three separate letters that begin the sūrah.

این‌ها نشان می‌دهند که این سوره از چنین حروفی تشکیل شده است، و که از همین حروف است که آیات این کتاب، آکنده از حکمت و هدایت الهی، عرضه می‌شود.

These indicate that the sūrah is composed of such letters, and that it is from these that verses of this book are presented packed with wisdom and divine guidance.

علاوه بر این، به کسانی که در نیکوکاری پیشی می‌گیرند، اطمینان می‌دهد که از رحمت خدا بهره‌مند خواهند شد. اینان همان کسانی هستند که «نماز را برپا می‌دارند، زکات می‌دهند و به‌راستی به آخرت یقین دارند.» (آیه ۴) بدین‌ترتیب، یقین به آخرت و وظیفه‌ی عبادت خدا را تأیید می‌کند. این‌ها با تأثیری روانی آشکار همراه‌اند:

Furthermore, it assures those who excel in goodness of receiving God’s mercy. These are the ones who “attend regularly to prayers, give in charity and are indeed certain of the hereafter.” (Verse 4) Thus it confirms the certainty of the hereafter and the duty of offering worship to God. These are coupled with a clear psychological influence:

«اُولٰئِكَ عَلٰى هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ وَاُولٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» (سورۃ البقرہ، آیت ۵) Note: the verse text in the user's message is translated here as a Qur'an verse, using the standard Qur'anic wording.

“Those are the ones who follow their Lord’s guidance, and they are the ones who will be successful.” (Verse 5)

از سوی دیگر کسانی هستند که برای سخنان بیهوده پول می‌دهند تا دیگران را از راه خدا منحرف کنند و این آیات را مسخره می‌کنند. برای این گونه افراد عذابی خفت‌بار در انتظار است که با مسخره‌کردن آنان سازگار است: «برای چنین کسانی عذابی خوارکننده مهیا شده است.» (آیه ۶) حرکات این افراد چنین توصیف می‌شود: «هرگاه آیات ما بر او خوانده شود، با تکبر روی برمی‌گرداند، گویی که آن را نشنیده است.» (آیه ۷) این توصیف با نکته‌ای روانشناختی همراه می‌شود که پستی چنین کسانی را نشان می‌دهد: «گویی در گوش‌هایش سنگینی است.» (آیه ۷) نکته‌ای دیگر که با طعنه بیان شده، در دل آنان ترس می‌افکند: «پس او را به عذابی دردناک بشارت ده.» (آیه ۷) واژه عربی «بشّرْه» که برای «مژده دادن» به کار می‌رود، همواره هنگامی به کار می‌رود که خبرهای خوب و شادی‌بخش داده شود. اما کاربرد آن در اینجا معنای روشنی از تمسخر را می‌رساند.

On the other hand there are those who would pay for idle talk in order to divert others from the path of God, ridiculing these verses. These are faced with a fearsome prospect that suits their ridicule: “For such people there is shameful suffering in store.” (Verse 6) It describes the movements of these people thus: “When Our revelations are conveyed to such a person, he turns away in his arrogance as though he had not heard them.” (Verse 7) This is coupled with a psychological touch showing how contemptible such people are: “as though there were heaviness in his ears.” (Verse 7) Another touch sends fear into their hearts although this is given mockingly: “Give him, then, the news of painful suffering.” (Verse 7) The Arabic term, bashshirhu, used for ‘giving news’ is always employed when people are given good and happy news. Its use here, however, denotes a clear sense of mockery.

این سوره بار دیگر به مؤمنان اشاره می‌کند و جزئیات پیروزی ایشان را بیان می‌دارد، پیروزی‌ای که پیش‌تر به‌طور کلی یاد شده بود. سوره پاداشی را که در آخرت در انتظار ایشان است نشان می‌دهد، همان‌گونه که پیش‌تر کیفر کافران متکبر را نشان داده بود: «کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده‌اند، باغ‌های بهشت برای ایشان است که در آن جاودانه خواهند ماند، به وعده راستین خدا. و او است که شکست‌ناپذیر و حکیم است.» (آیات ۸-۹) در این مرحله، سوره صحنه‌ای فراگیر از جهان بزرگ هستی را به تصویر می‌کشد که دلیلی است بر حقیقت، دلیلی که از هر جهت و به هر زبان با فطرت انسان سخن می‌گوید. این حقیقت بزرگ را روشن عرضه می‌کند، با این همه بیشتر مردم از آن غافل می‌مانند: «آسمان‌ها را بی‌ستون‌هایی که ببینید برافراشته، و در زمین کوه‌های استوار نهاده تا زمین شما را نلرزاند، و در آن از هر گونه جنبنده پراکنده ساخته است. و از آسمان آبی فرو فرستادیم و به وسیله آن از هر گونه گیاه نیکو در زمین جفت‌جفت رویاندیم.» (آیه ۱۰) سوره، در حالی که این نشانه‌های جهانی را که ذهن آدمیان را فرا می‌گیرد پیش می‌کشد، دل‌های گمراهی را که با وجود دیدن آفرینش شکوهمند خدا برای او شریک قرار می‌دهند تکان می‌دهد: «این آفرینش خدا است، پس به من نشان دهید که دیگران چه آفریده‌اند! بی‌گمان ستمکاران در گمراهی آشکارند.» (آیه ۱۱) با این لحن که نغمه‌ای ژرف و جهانی دارد، نخستین بخش این عرضه پایان می‌یابد.

The sūrah again refers to the believers, giving details of their success, which was already mentioned in general terms. It shows what reward awaits them in the hereafter, just as it has shown the requital of arrogant unbelievers: “Those who believe and do righteous deeds shall have gardens of bliss in which to abide in accordance with God’s true promise. He alone is Almighty, Wise.” (Verses 8-9) At this point, the sūrah portrays a panoramic scene of the great universe as providing the proof that speaks to human nature from every aspect, and in every language. It clearly presents this great truth, yet most people remain heedless of it: “He has created the skies without any supports that you can see, and has placed firm mountains on earth, lest it sway with you, and has scattered through it all manner of living creatures. We send down water from the skies to cause every kind of goodly plant to grow on earth in pairs.” (Verse 10) As it presents these aspects of universal evidence which overwhelm people’s minds, the sūrah shakes those erring hearts that associate partners with God despite seeing His great creation: “This is all God’s creation. Show me, then, what others might have created! Surely, the wrongdoers are in obvious error.” (Verse 11) As this touch makes its profound universal note, the first presentation concludes.

ارائه دوم با افراد واقعی آغاز می‌شود و همان موضوع را با رویکردی تازه پیش می‌برد تا آثار بیشتری به دست آورد: «و به لقمان حکمت دادیم.» (آیه ۱۲)

The second presentation begins with real people, and tackles the same issue with a new approach to produce further effects: “We bestowed wisdom on Luqmān.” (Verse 12)

پس این حکمت چه ماهیتی دارد و ویژگی بارز آن چیست؟ این حکمت در یک جمله خلاصه می‌شود: «برای خدا شکرگزار باش.» (آیه ۱۲) این است حکمتِ حقیقی در عمل.

What is, then, the nature of this wisdom and what is its distinctive feature? It is summed up in a word: “Be grateful to God.” (Verse 12) This is true wisdom in action.

مرحله دوم، لقمان را نشان می‌دهد که به پسرش اندرز می‌دهد. این اندرزِ حکیمی است به فرزند خردسالش، و از همین رو از هر عیبی پاک است. هیچ‌کس نمی‌تواند چنین اندرزی را ناصادقانه یا نادرست بخواند: چگونه چنین باشد، وقتی که از پدر به پسر است؟ این اندرز، مسئلهٔ بزرگ ایمان را که در ارائهٔ نخست به آن اشاره شد، بیان می‌کند و نیز مسئلهٔ آخرت را، اما در اینجا تأثیرهای تازه‌ای به کار می‌گیرد: «و [یاد کن] هنگامی را که لقمان به پسرش که او را پند می‌داد گفت: ای پسرک من! به خدا شریک میاور، زیرا شرک، واقعاً ستمی بزرگ است.» {آیهٔ ۱۳}

The second step shows Luqmān as he gives counsel to his son. It is the advice of a sage to his young son, which means that it is free of fault. No one can describe such advice as insincere or dishonest: how could they when it is from father to son? This advice states the major issue of faith which was referred to in the first presentation, as well as the issue of the hereafter, but it employs new influences here: “Luqmān said to his son, admonishing him: My dear son! Do not associate any partners with God; for, to associate partners with Him is indeed a great wrong.” (Verse 13)

اینجا روابط با والدین را می‌بینیم، به شکلی که سرشار از مهربانی و دلسوزی است: «و انسان را به نیکی درباره پدر و مادرش سفارش کردیم؛ مادرش با رنج و ناتوانی بر ناتوانی او را حمل کرد، و از شیرخوارگی‌اش در دو سال پایان می‌یابد. [پس] مرا و پدر و مادرت را شکرگزار باش.» (آیه ۱۴) سوره روشن می‌سازد که نخستین قاعده درباره ایمان، پیوند ایمان را اصلی‌ترین پیوند در زندگی انسان قرار می‌دهد و آن را بر پیوند خون و خویشاوندی مقدم می‌دارد. این پیوند دوم، هرچند قوی و دلپذیر است، در سلسله‌مراتب پایین‌تر از پیوند ایمان قرار دارد: «و اگر بکوشند تا چیزی را که از آن آگاهی نداری شریک من قرار دهی، از آنان پیروی مکن، اما در این دنیا با نیکی با ایشان همراهی کن، و از راه کسانی پیروی کن که به سوی من بازمی‌گردند.» (آیه ۱۵) سپس حقیقت زندگی آخرت را نیز می‌افزاید: «سرانجام، بازگشت همگی شما به سوی من است، و آنگاه شما را از آنچه در زندگی انجام می‌دادید آگاه خواهم کرد.» (آیه ۱۵) و پس از آن، عاملی روان‌شناختی بسیار نیرومند می‌آید که گستره، دقت و فراگیری علم خداوند را نشان می‌دهد.

Here we see relations with one’s parents in a way that overflows with tenderness and compassion: “We have enjoined upon man goodness to his parents: his mother bore him going from weakness to weakness, and his weaning takes place within two years. Be grateful to Me and to your parents.” (Verse 14) The sūrah makes clear the first rule concerning faith, which makes its bond the primary one in human life, taking precedence over that of blood and kinship. Strong and appealing as the latter bond is, it is lower on the scale than the bond of faith: “Yet should they endeavour to make you associate as partner with Me something of which you have no knowledge, do not obey them, but [even then] bear them company in this world’s life with kindness, and follow the path of those who turn towards Me.” (Verse 15) It adds here the truth of the life to come: “In the end, it is to Me that you shall all return, when I shall inform you about all that you were doing [in life].” (Verse 15) This is then followed with a very strong psychological factor demonstrating the extent, accuracy and comprehensiveness of God’s knowledge.

این کار به گونه‌ای انجام می‌شود که وقتی آن را در پس‌زمینه‌ی جهان بزرگ هستی می‌سنجیم، ما را به لرزه می‌اندازد: «ای پسرکم! اگر چیزی به وزن دانه‌ی خردلی باشد، و در دل صخره‌ای یا در آسمان‌ها یا در زمین پنهان باشد، خداوند آن را بیرون خواهد آورد. خداوند لطیف و آگاه است.» (آیه ۱۶)

This is done in such a way that makes us shudder as we contemplate it against the background of the great universe: “My dear son! If there be something which is no more than the weight of a grain of mustard seed, and though it be hidden in a rock, or in the skies, or in the earth, God will bring it forth. God is Gracious, All Aware.” (Verse 16)

لقمان به پسرش اندرز دادن را ادامه می‌دهد و وظایفی را که ایمان بر عهده انسان می‌گذارد برمی‌شمارد، از جمله وظیفه‌ی بسیار مهم امر به معروف و نهی از منکر، و آنچه از هر دو پیامد می‌شود، یعنی شکیبایی در برابر سختی‌ها؛ زیرا مدافعان ایمان ناگزیر با دشواری‌ها روبه‌رو خواهند شد: «آنچه بر تو می‌رسد با استواری تحمل کن. این‌ها از اموری است که به عزم استوار نیاز دارد.» (آیه ۱۷)

Luqmān continues his admonition to his son, outlining the duties imposed by faith, including the all-important duty of enjoining what is right and forbidding what is wrong, and what follows from both of remaining patient in adversity, as difficulties are bound to be encountered by the advocates of faith: “Endure with fortitude whatever befalls you. These are matters that require strong resolve.” (Verse 17)

این باید با تعهد به آداب نیکو همراه باشد. هیچ مدافع دین هرگز نباید متکبر باشد، زیرا چنین رفتاری به یقین تلاش‌های او در دعوت را تباه می‌کند: «و از مردم با تکبّر رخ مگردان، و در زمین با غرور راه مرو؛ که خداوند هیچ متکبّر فخرفروشی را دوست نمی‌دارد. و در راه رفتنت میانه‌رَوی کن و صدایت را فرو نشان؛ که زشت‌ترین صداها، صدای خران است.» (آیات ۱۸ و ۱۹) این سوره نه تنها چنین رفتار مغرورانه، متکبرانه و خودبزرگ‌بینانه را رد می‌کند، بلکه با تحقیر به آن می‌نگرد. این امر تأثیر روانی آشکاری دارد.

This should be coupled with commitment to good manners. No advocate of faith should ever be arrogant, as such action is bound to spoil his advocacy efforts: “Do not turn your cheek away from people in false pride, nor walk haughtily on earth. God does not love anyone who is arrogant, boastful. Be of modest bearing in your walk, and lower your voice; for the most hideous of voices is the braying of the ass.” (Verses 1819) Not only does the sūrah dismiss such proud, haughty and arrogant behaviour, it looks upon it with contempt. This provides a marked psychological effect.

سومین بیان با عاملی تازه آغاز می‌شود که از پیوند انسان‌ها با آسمان‌ها و زمین و نعمت‌هایی که خداوند برای بشر در آن‌ها قرار داده برمی‌خیزد، با این حال که آنان هیچ سپاسگزاری نشان نمی‌دهند: «آیا ندیده‌اید که خداوند آنچه را در آسمان‌ها و آنچه را در زمین است برای شما رام کرده و نعمت‌های آشکار و نهان خود را بر شما ارزانی داشته است؟ با این همه، برخی از مردم بی‌هیچ دانشی، بی‌هیچ رهنمودی و بی‌هیچ کتاب روشنگر و وحیِ نورافشانی، درباره خدا مجادله می‌کنند.» (آیه ۲۰) این عامل تازه نشان می‌دهد که هر گونه جدال درباره خدا با فطرت سالم و عقل سلیم ناسازگار و ناپسند است. سوره، روحیه جامد و بسته کافران را سرزنش می‌کند: «هنگامی که به ایشان گفته شود: "از آنچه خدا فرو فرستاده پیروی کنید"، می‌گویند: نه، بلکه از آنچه پدرانمان را بر آن یافته‌ایم پیروی می‌کنیم.» (آیه ۲۱) این رفتاری نابخردانه است که نادانی مطلق را آشکار می‌سازد. تفسیری که در پی می‌آید نیز مؤلفه‌ای روان‌شناختی قوی در خود دارد:

The third presentation begins with a new factor derived from people’s attachment to the heavens and the earth, and the blessings God has placed in them for mankind, even though they do not show any gratitude: “Are you not aware that God has made subservient to you all that is in the heavens and the earth, and has lavished upon you His blessings, outward and inward? Yet some people argue about God without having any knowledge, without guidance, and without any light-giving revelations.” (Verse 20) This new factor shows all argument about God to be abhorrent to an upright nature and sound mind. The sūrah denounces the unbelievers’ stagnant attitude: “When it is said to them: ‘Follow what God has revealed’, they say, No; but we will follow only what we found our forefathers believing in.” (Verse 21) This is a stupid attitude betraying total ignorance. The comment that follows also carries a strong psychological component:

«چرا، حتی اگر شیطان آنان را به سوی عذاب آتشِ فروزان فرا می‌خواند.» (آیه ۲۱)

“Why, even if Satan is beckoning them to the suffering of the blazing fire.” (Verse 21)

مسئلهٔ پاداش و جزا در روز قیامت سپس با مسئلهٔ ایمان یا انکار ایمان پیوندی نزدیک دارد: «و هرکس خود را تسلیم خدا کند و نیکوکار باشد، به راستی به دستاویزی بسیار استوار چنگ زده است. و سرانجام همهٔ کارها با خداست. و هرکس کفر ورزد، کفرش تو را اندوهگین نکند. بازگشت همه به سوی ماست، آنگاه ما ایشان را از آنچه در [زندگی] می‌کردند آگاه خواهیم ساخت.» (آیات ۲۲-۲۳) سپس سوره به علم مطلق خداوند اشاره می‌کند:

The question of reward and requital on the Day of Judgement is then shown to be closely connected with the question of belief or denying faith: “Whoever submits himself to God and excels in good deeds has indeed taken hold of a most firm support. With God rests the final outcome of all events. And whoever disbelieves; let not their unbelief grieve you. To Us they must all return, and then We shall inform them about all that they were doing [in life].” (Verses 22-23) The sūrah then refers to God’s absolute knowledge:

«خداوند از آنچه در دل‌های مردم است کاملاً آگاه است.» (آیه ۲۳) سپس هشداری قوی افزوده می‌شود: «ما آنان را اندکی بهره‌مند می‌سازیم، سپس سرانجام آنان را به عذابی سخت خواهیم کشاند.» (آیه ۲۴)

“God has full knowledge of what is in people’s hearts.” (Verse 23) A strong element of warning is then added: “We will let them enjoy themselves for a short while, but We shall ultimately drive them into severe suffering.” (Verse 24)

همین که این سومین بخش از بیان به پایان می‌رسد، انسان‌ها در برابر منطق سرشت انسانی قرار می‌گیرند؛ سرشتی که در جنبه‌های گوناگون جهان هستی بازتاب دارد و ناگزیر به پذیرش آفریدگار یگانه گواهی می‌دهد: «اگر از آنان بپرسی: چه کسی آسمان‌ها و زمین را آفریده است؟ حتماً خواهند گفت: خدا. بگو: ستایش تنها از آن خداست! ولی بیشترشان نمی‌فهمند.» (آیه ۲۵) سپس این بخش با صحنه‌ای از جهان هستی پایان می‌یابد که دانش خدا را بی‌پایان و اراده‌اش را در آفرینش و پدیدآوری بی‌قید و شرط نشان می‌دهد. این‌ها به‌عنوان شواهد همگانی بر اندیشه رستاخیز و بازگشت آورده شده‌اند، زیرا همین امر، آفرینش نخستین را نیز اثبات می‌کند: «اگر همه درختان زمین قلم می‌شدند و دریا با هفت دریای دیگر مرکب می‌گشت، کلمات خدا پایان نمی‌پذیرفت. خدا به‌راستی شکست‌ناپذیر و حکیم است. آفرینش و برانگیختن همه شما جز مانند [آفرینش و برانگیختن] یک تن نیست. خدا شنواست و بیناست.» (آیات ۲۷ و ۲۸)

As this third presentation draws to a close people are made to face up to the logic of human nature as it reflects different aspects of the universe and its inevitable acknowledgement of the One Creator: “If you were to ask them: ‘Who is it that has created the heavens and the earth?’ they will be sure to answer: ‘God’ Say: All praise is due to God alone!’ Yet most of them do not understand.” (Verse 25) The section then concludes with a scene of the universe, showing God’s knowledge as infinite, while His will of creation and origination is unrestricted. These are given as universal evidences in support of the concept of resurrection and return, as this also proves creation in the first place: “Were all the trees on earth to be made into pens, and the sea ink, with seven more seas yet added to it, the words of God would not be exhausted. God is indeed Almighty, Wise. The creation of you all and your resurrection is but like [the creation and resurrection of] a single soul. God hears all and sees all.” (Verses 27-28)

ارائهٔ چهارم با صحنهای جهانشمول آغاز میشود که در دلهای مردم تأثیرات ویژهای دارد. این صحنهٔ شب و روز است که هر یک در دیگری فرو میرود. این صحنه همچنین خورشید و ماه را نشان میدهد که در مدارهای خود، در حدود معین و تا زمانی مشخص حرکت میکنند؛ زمانی که جز خدایی که آنها را آفریده و آنها را همچنان که انسانها و کردارشان را میشناسد، نمیشناسد: «آیا ندیدهای که خدا شب را در روز داخل میکند و روز را در شب داخل میکند، و خورشید و ماه را رام [قوانین خود] کرده است، که هر یک تا مدتی معین روان است، و خدا به آنچه میکنید آگاه است؟» (آیهٔ ۲۹)

The fourth presentation begins with a universal scene that produces special effects on people’s hearts. It is the scene of the night and the day as each creeps into the other. This scene also shows the sun and the moon as they move in their orbits within certain limits and up to a point in time that is known to no one other than God who created them and who knows them as well as He knows people and their actions: “Do you not see that God causes the night to pass into the day, and the day to pass into the night, and that He has made the sun and the moon subservient [to His laws], each running its course for a set term, and that God is fully aware of all that you do?” (Verse 29)

این صحنه برای آن ساخته شده است که برای طبیعت انسانی شواهد تازهای در تأیید مسئلهٔ محوری فراهم آورد: «این چنین است، زیرا خداوند تنها حقیقت مطلق است، و هر آنچه مردم غیر از او را فرا می‌خوانند، صرف باطل است، و زیرا خداوند تنها بلندمرتبه و بزرگ است.» (آیهٔ ۳۰)

This scene is made to provide human nature with fresh evidence in support of the central issue: “Thus it is, because God alone is the Ultimate Truth, and all that people invoke beside Him is sheer falsehood, and because God alone is Most High, Great.” (Verse 30)

سوره سپس با نکته‌ای دیگر که به‌شدت بر دل‌ها اثر می‌گذارد، دل‌ها را لمس می‌کند؛ نکته‌ای که از جنبه‌ای از فضل خداوند برگرفته شده و در کشتی‌هایی نمایان است که بر دریا روان‌اند: «آیا ندیده‌ای که کشتی‌ها به نعمت خدا در دریا روان‌اند، تا برخی از نشانه‌های خود را به شما نشان دهد؟ بی‌گمان در این، برای هرکس که بسیار شکیبا و بسیار سپاسگزار باشد، نشانه‌هایی است.» (آیه ۳۱) این تفسیر، نگرش طبیعی انسان را در برابر عظمت دریا نشان می‌دهد؛ زمانی که او از تأثیر فریبنده‌ی قدرت و دانشی که وی را از پروردگارش دور می‌سازد، رها باشد. چنین نگرش طبیعی‌ای، دلیلی بر محور اصلی سوره، یعنی یگانگی خداوند است: «هنگامی که موج‌ها چون سایبان‌ها آنان را فرا می‌گیرد، خدا را می‌خوانند، در حالی که دینشان را برای او خالص گردانیده‌اند؛ اما هنگامی که آنان را به خشکی رساند، برخی از ایشان میانه‌روی می‌کنند. و جز هر پیمان‌شکن ناسپاس، هیچ‌کس آیات ما را انکار نمی‌کند.» (آیه ۳۲)

The sūrah then touches our hearts with another strongly effective note derived from an aspect of God’s grace represented by the ships as they go about the sea: “Do you not see that the ships sail the sea by God’s blessing, so that He might show you some of His signs? In this there are clear signs indeed for all who are truly patient in adversity and deeply grateful to God.” (Verse 31) The comment here shows man’s natural attitude as he faces the might of the sea when he is free of the deceptive influence of power and knowledge that keeps him away from his Lord. Such a natural attitude provides evidence for the central theme of God’s oneness: “When the waves engulf them like shadows, they call to God, sincere in their faith in Him alone; but as soon as He has brought them safe to land, some of them are restrained in their attitude. Yet none could knowingly reject Our revelations except those who are utterly perfidious or hardened unbelievers.” (Verse 32)

در حالی که امواج دریا می‌توانند هولناک باشند، یادآور بزرگ‌ترین ترسی هستند که پیوندهای خونی را می‌گسلد؛ پیوندی که در این زندگی دنیوی هرگز گسسته نمی‌شود: «ای مردم! از پروردگارتان بترسید و از روزی بترسید که هیچ پدری به کار فرزندش نمی‌آید و هیچ فرزندی هم در هیچ چیز به کار پدرش نمی‌آید! وعده‌ی خدا قطعاً حق است.

While the sea’s waves can be fearsome, they provide a reminder of the greatest fear that severs blood relations, a bond which can never be severed in this present life: “Mankind! Fear your Lord and fear a day when no parent will be of any avail to his child, nor any child will in the least avail his parents! God’s promise is most certainly true.

پس نباید زندگی این دنیا شما را فریب دهد، و نباید اندیشه‌های فریبنده درباره خدا شما را فریب دهد». (آیه ۳۳) در این مرحله، در حالی که انسان از ترس می‌لرزد، سوره با آیه‌ای پایان می‌یابد که حکم نهایی را در همه مسائلی که مطرح کرده بیان می‌کند: «همانا علم به زمان برپایی قیامت تنها نزد خداوند است؛ و اوست که باران فرو می‌فرستد؛ و آنچه را در رحم‌ها است می‌داند؛ و هیچ کس نمی‌داند فردا چه به دست خواهد آورد، و هیچ کس نمی‌داند در کدام سرزمین خواهد مرد. تنها خداوند داناست و از همه چیز آگاه است». (آیه ۳۴)

Let not, then, the life of this world delude you, and let not deceptive thoughts about God delude you.” (Verse 33) At this point, with man trembling in fear, the sūrah concludes with a verse that states the final verdict in all the issues it has treated: “Indeed with God alone rests the knowledge of when the Last Hour will come; and He it is who sends down rain; and He knows what the wombs contain; whereas no one knows what they will earn tomorrow, and no one knows in what land they will die. God alone is omniscient and takes cognisance of all things.” (Verse 34)

این چهار ارائهٔ گوناگون از یک موضوع واحد، با سبک‌ها، تأثیرات و نتیجه‌گیری‌های متفاوتشان، نمونه‌ای از شیوهٔ برخورد قرآن با دل‌های انسان‌ها هستند. آنها روشی را نشان می‌دهند که خداوند، که این دل‌ها را آفریده و می‌داند چه چیزی برای آنها مناسب است، برگزیده است. در صفحات بعدی این چهار ارائه را به تفصیل بررسی خواهیم کرد و از آنجا که در این شیوه تعامل قوی‌تری نشان می‌دهند، هر دو تای آنها را در هر یک از دو فصل بعدی قرار خواهیم داد.

These four presentations of the same theme, with their different styles, effects and conclusions constitute an example of how the Qur’ān deals with human hearts. They provide an approach chosen by God who has created these hearts and knows what suits them. In the following pages we will discuss these four presentations in detail, putting two into each of the two following chapters as they manifest stronger interaction in this way.

لقمان

مقدمه

چهار ارائه از یک موضوع