ما باید اینجا آنچه را که در مقدمه‌مان بر این سوره گفتیم، به یاد آوریم.

We need to remind ourselves here of what we said in our Prologue to this sūrah.

بیش از هر چیز باید به یاد داشته باشیم که چگونه امواج آن پشت سر هم و بی‌وقفه در جریانی پایان‌ناپذیر پیش می‌آیند، و چگونه صحنه‌های آن با شکوهی خیره‌کننده به تصویر کشیده می‌شوند، همراه با ریتمی بی‌نظیر و الهام‌بخش.

Most of all we need to remember how its waves follow close on the heels of each other in an endless flow, and how its scenes are portrayed in a breathtaking splendour, coupled with a superbly inspiring rhythm.

این سوره موضوع خود را به شیوه‌ای بی‌همتا می‌پردازد. در هر گام، در هر موقعیت یا صحنه‌ای، شکوه هولناک آنچه تصویر می‌شود را به‌روشنی برجسته می‌سازد و ما را مجذوب و نفس‌گیر نگه می‌دارد. ما صحنه‌های آن و ریتم متغیر و نیرومندش را دنبال می‌کنیم.

This sūrah tackles its subject matter in a unique way. At every turn, in every situation or scene, it brings out in sharp relief all the awesome splendour of what is being portrayed, keeping us spellbound, breathless. We follow its scenes and changing, powerful rhythm.

در جریان سریعِ صحنه‌ها، الهام‌ها، ریتم‌ها، تصویرها و سایه‌روشن‌هایش، شبیه رودخانه‌ای پهن و تندرو است که با آب سپیدِ کف‌آلود جاری است. همین که موجی به نقطهٔ شکستنش می‌رسد، موج بعدی بسیار نزدیک از پی‌اش می‌آید و تقریباً به سوی موجی دست می‌برد که هم‌اکنون گذشته است. جریان پیوسته می‌ماند، بی‌پایان.

In its quick flow of scenes, inspirations, rhythms, images and shades, it resembles a fast, wide river flowing with white water. As one wave reaches its breaking place, the next one follows very closely, almost reaching out to the one that has just gone by. The flow remains continuous, unending.

در هر یک از این موج‌های روان و پیاپی، همان شکوه غنی به چشم می‌خورد. و در تمامی صحنه‌هایی که به تصویر کشیده شده‌اند، هماهنگی بی‌نظیری داریم.

In every one of these flowing and closely successive waves, the same rich splendour is there to see. And in all the scenes portrayed, we have superb harmony.

بنابراین، ما کاملاً مجذوب می‌شویم؛ نخست به‌خاطر صحنه‌های باشکوه، سپس تصاویر زنده‌شان، موسیقی قدرتمند، بیان بی‌همتا، و سیلِ صورخیالِ الهام‌بخش. این سوره از هر زاویه و به هر شیوه‌ی ممکن، دل و خرد انسان را مورد خطاب قرار می‌دهد.

Thus, we are absolutely enchanted; first by the splendid scenes, then their lively images, the powerful music, the inimitable expression, the flood of inspiring figures of speech. The sūrah addresses man’s heart and mind from every angle and in every way possible.

این خداست که دانه و هسته را می‌شکافد. زنده را از مرده بیرون می‌آورد و مرده را از زنده بیرون می‌آورد. چنین است خدا. پس چگونه از حق منحرف می‌شوید؟ (آیه ۹۵)

It is God who splits the grain and the fruit-stone. He brings forth the living out of that which is dead and the dead out of that which is alive. Such is God. How, then, are you deluded away from the truth? (Verse 95)

این همان معجزه‌ی بزرگی است که رازش بر همه‌ی مخلوقات پوشیده مانده و هیچ‌کس نمی‌تواند آن را تقلید کند. این معجزه‌ی زندگی است، آغاز آن و پیشرفتش.29

This is the great miracle whose secret remains unknown to all creatures and which cannot be emulated by anyone. This is the miracle of life, its initiation and progress.29

در هر لحظه، دانه یا تخمی شکافته می‌شود تا جوانه‌ی گیاهی و میوه‌ای پدید آید؛ هسته‌ی میوه می‌شکافد تا زندگی درختی آغاز شود. این حیات که در دانه، تخم و هسته‌ی میوه نهفته است و در بقایای گیاه و درخت آشکار می‌شود، هم از نظر جوهر و هم از نظر سرچشمه، رازی است که تنها خداوند از آن آگاه است. بشر با مشاهده‌ی همه‌ی ویژگی‌ها و مراحل گوناگون حیات، امروز نیز در همان جایگاهی قرار دارد که نخستین انسان روی زمین داشت. ما ظاهر حیات و هدف آن را می‌شناسیم، اما سرچشمه و جوهر آن رازی ناشناخته باقی مانده است. با این همه، زندگی ادامه می‌یابد و معجزه‌ی آغاز حیات هر ثانیه رخ می‌دهد.

At every moment, a grain or seed splits open to produce a shoot of plant and a fruit- stone breaks open to begin the life of a tree. This life which remains latent in the seed, grain and the fruit-stone, and which is evident in plant and tree remains, is in both substance and source, a secret which is known only to God. Having observed all the various characteristics and stages of life, mankind remains today in the same position as the first man on earth. We know the outer aspects of life and its purpose, but its source and substance remain an unknown secret. Yet life goes on and the miracle of starting life occurs every second.

در آغاز، خداوند زنده را از مرده بیرون آورد. جهان، یا دست‌کم سیارهٔ زمین ما، وجود داشت، اما هیچ حیاتی بر آن نبود. سپس حیات آغاز شد، پس از آنکه خداوند آن را از چیزی مرده پدید آورد. او این کار را چگونه انجام داد؟ قطعاً ما نمی‌دانیم. از آن لحظه تاکنون، حیات از آنچه مرده است آفریده می‌شود. ذرات مرده در هر لحظه، از طریق موجودات زنده، به مواد آلی زنده تبدیل می‌شوند که بخشی از پیکرهای زنده را تشکیل می‌دهند. با آنکه در اصل ذرات مرده‌اند، به سلول‌های زنده بدل می‌گردند. فرایند معکوس نیز رخ می‌دهد. در هر لحظه، سلول‌های زنده به ذرات مرده تبدیل می‌شوند، تا آنکه روزی یک موجود زندهٔ کامل به یک پیکر مرده بدل گردد. «زنده را از مرده بیرون می‌آورد و مرده را از زنده بیرون می‌آورد.» (آیهٔ ۹۵)

Right at the beginning, God brought forth the living out of the dead. The universe, or at least our planet earth, existed, but there was no life on it. Then life began after God originated it from something that was dead. How did He do that? We certainly do not know. Ever since that moment, life has been created out of what is dead. Dead particles are transformed every moment, through living creatures, into organic living substances that form part of living bodies. Although they are originally dead particles, they are transformed into living cells. The reverse also takes place. At every moment, living cells become dead particles, until one day a complete living entity becomes a dead body. “He brings forth the living out of that which is dead and the dead out of that which is alive.” (Verse 95)

اوست که صبح را پدید می‌آورد، و شب را برای آرامش قرار داده، و خورشید و ماه را برای حساب [و محاسبه زمان] مقرر کرده است. همه‌ی این‌ها به تقدیر آن ذات توانا و دانای مطلق نظام یافته است. (آیه ۹۶)

He is the One who causes the day to break. He has made the night to be [a source of stillness], and the sun and the moon for reckoning. All this is laid down by the will of the Almighty, the All-Knowing. (Verse 96)

او کہ دانہ اور گٹھلی کو شگافتہ کرتا ہے، وہی صبح کو نمودار کرنے والا ہے۔ اسی نے رات کو سکون کا وقت بنایا ہے، جس میں جاندار آرام پاتے ہیں۔

He who splits the grain and the fruit-stone is the One who causes the break of dawn. He has made the night a period of time when living things have their repose.

علاوه بر این، او برای خورشید و ماه مدارهایی قرار داده که می‌توان آنها را با دقت بسیار زیادی محاسبه کرد. این قدرت اوست که همه چیز در جهان هستی را اداره می‌کند. دانش او هیچ چیزی را از نظر دور نمی‌دارد.

Moreover, He has given the sun and the moon cycles that can be calculated with great accuracy. It is His power that controls everything in the universe. His knowledge overlooks nothing.

در متن عربی، واژه‌ای که برای بیان سپیده‌دم به کار رفته، همان واژه‌ای است که برای شکافته شدن دانه‌ها و هسته‌های میوه به کار می‌رود. زندگی نیز همان‌گونه که گیاه از دانه‌ی شکافته‌شده سر برمی‌آورد، با شکافته شدن سپیده‌دم گسترش می‌یابد.

In the Arabic text the word used to denote the break of dawn is the same that describes the splitting of grains and fruit-stones. Life begins to spread as a result of dawn breaking in the same way as a plant shoots out of a grain that has been split.

جنبه‌های نشاط، سرزندگی و زیبایی در هر دو پدیده مشترک است. افزون بر این، میان این دو پدیده و آرامش شب نیز پیوندی دیگر وجود دارد.

Aspects of vigour, liveliness and beauty are common to both phenomena. Moreover, there is an added link between these two phenomena and the stillness of the night.

چرخه‌های صبح و شام، فعالیت و سکون روی این سیاره تأثیری مستقیم بر گیاهان و حیات دارد. این‌که زمین به دور محور خود و در برابر خورشید می‌چرخد، اندازه‌هایی که به خورشید و ماه داده شده، فاصله‌های میان آن‌ها و زمین، و دمای خورشید، همگی به دست خداوندِ متعال تعیین شده‌اند؛ همان که بر همه چیز کاملاً تسلط دارد و دانشش بی‌نقص است. اگر این‌ها طور دیگری بود، حیات به این شکل از این زمین سر برنمی‌آورد. گیاهان و درختانی که از دانه‌ها و هسته‌های میوه می‌رویند، پدید نمی‌آمدند.

The cycles of morning and evening, activity and stillness in this planet have a direct bearing on plants and life. The fact that the earth revolves on its axis in front of the sun, the sizes given to the sun and the moon, the distances between them and the earth and the temperature of the sun are all determined by the Almighty who is in full control of all things and whose knowledge is faultless. Had these been different, life would not have sprung out of this earth in this fashion. We would not have had plants and trees sprouting forth from grains and fruit-stones.

سوره اکنون توجه ما را به صحنه‌های زندگی جلب می‌کند، همان صحنه‌هایی که در هر سو پیش روی ما گشوده می‌شوند. ما زندگی را با چشمان خود می‌بینیم و آن را همان‌گونه که می‌جوشد و سر برمی‌آورد احساس می‌کنیم. وقتی در آن می‌اندیشیم، زیبایی آفرینش خدا را می‌بینیم. سوره این صحنه‌ها را همان‌گونه که واقعاً هستند به تصویر می‌کشد. توجه ما را به آنچه آن‌ها از مراحل، شکل‌ها و صورت‌های گوناگون زندگی نشان می‌دهند جلب می‌کند. همه این‌ها آگاهی بسیار روشنی از زندگی‌ای که رشد می‌کند و گسترش می‌یابد به ما می‌دهد، و همچنین از قدرتی که سرچشمه زندگی است. این آگاهی شوق نیرومندی نیز در ما برمی‌انگیزد تا به زیبایی زندگی بنگریم و از آن لذت ببریم.

The sūrah now begins to draw our attention to scenes of life as they open up everywhere around us. We see life with our eyes and feel it as it springs out. As we contemplate it, we see the beauty of God’s creation. The sūrah portrays these scenes as they actually are. It draws our attention to what they show of the various stages, shapes and forms of life. All this gives us a very distinct awareness of life as it grows and spreads, and also of the power that originates life. It also gives us a strong desire to look at and enjoy the beauty of life.

و او کسی است که از آسمان آبی فرو فرستاد، و با آن هر گونه گیاهی را رویانیدیم، و از آن سبزهای برآوردیم که از آن دانههای خوشهدار برمیآوریم؛ و از شکوفهٔ نخل، خوشههای خرمای آویخته؛ و باغهایی از انگور، و زیتون و انار: همانند یکدیگر و در عین حال متفاوت. به میوهٔ آنها بنگرید، هنگامی که میوه میدهند و میرسند. بیگمان در اینها نشانههایی روشن برای مردمی است که ایمان میآورند. (آیهٔ ۹۹)

And He it is who sends down water from the sky with which We bring forth plants of every type and out of these We bring forth verdure from which We bring forth grain piled tight, packed on one another; and out of the spathe of the palm tree, dates in thick clusters; and gardens of vines; and the olive tree, and the pomegranate: all so alike, and yet so different. Behold their fruit when they come to fruition and ripen. Surely in these there are clear signs for people who truly believe. (Verse 99)

در قرآن کریم بارها از آب در بافتار حیات و رویش گیاهان یاد شده است: «و او کسی است که از آسمان آبی فرو فرستاد که با آن هر گونه گیاهی را رویاندیم.» (آیه ۹۹) اینکه آب برای رشد هر نوع گیاهی ضروری است، چیزی است که همه انسان‌ها، چه بدوی باشند و چه متمدن، چه بی‌سواد و چه تحصیل‌کرده، آن را می‌دانند. با این حال، آب نقشی بسیار بزرگ‌تر و مهم‌تر از این دارد، و قرآن در اینجا ما را به این نکته یادآور می‌شود. به خواست خداوند، آب در شکل‌گیری سطح زمین به شکلی که امروز می‌شناسیم، یعنی خاکی که توان پرورش گیاه را دارد، نقشی اساسی داشته است.

Water is frequently mentioned in the Qur’ān within the context of life and vegetation: “He it is who sends down water from the sky with which We bring forth plants of every type.” (Verse 99) That water is necessary for the growth of every type of plant is something that all human beings know, whether they are primitive or civilized, illiterate or educated. Yet water plays a far greater and more important role than that, and the Qur’ān here reminds us of this. By God’s will, water was instrumental in making the face of the earth of the type of soil we know, which is plant-supporting.

این سوره این اتهامات را در برابر حقیقت مطلق خداوند قرار می‌دهد و با استدلال‌هایی که علیه این برداشت‌های نادرست ارائه می‌کند، پوچی آن‌ها را آشکار می‌سازد: «او پدیدآورندهٔ آسمان‌ها و زمین است. چگونه ممکن است فرزندی داشته باشد، در حالی که همسری نداشته است؟ او همه‌چیز را آفریده و به همه‌چیز دانا است.» (آیهٔ ۱۰۱)

The sūrah puts these allegations face to face against the absolute truth of God. It makes its arguments against these misconceptions in such a way that reveals how hollow they are: “He is the Originator of the heavens and the earth. How can He have a child when He has never had a consort? He has created everything and has full knowledge of all things.” (Verse 101)

آن که تمامی جهان را از عدم پدید آورده، نیازی به فرزند ندارد.

He who originates the whole universe out of nothing is in no need of a son.

انسان‌ها به فرزند نیاز دارند تا هستی‌شان ادامه یابد؛ فرزندان را ناتوانانی می‌خواهند که در پی یاری‌اند، و کندذهنانی که هیچ چیزی نمی‌توانند پدید آورند.

Offspring are needed by mortals as an extension of their existence and they are needed by the weak who want help and by the dull who can invent nothing.

علاوه بر این، آن مخترعان از چگونگی تولید مثل آگاه بودند. هرکس که خواهان فرزند باشد، باید همسر یا جفتی از جنس خود داشته باشد. پس چگونه ممکن است خدا فرزندی داشته باشد، در حالی که هرگز همسری نداشته، و او یگانه و تنهاست و هیچ شباهتی با کسی یا چیزی ندارد؟ چگونه ممکن است فرزندی بدون جفت به دنیا بیاید؟

Moreover, those inventors were aware of how procreation takes place. Anyone who desires offspring must have a mate or a female consort from his own species. How, then, can God have a son when He has never had a consort, and when He is one, single, and has no similarities with anyone or anything? How can any offspring be born without a mate?

در اینجا سوره از یک واقعیت شناخته‌شده بهره می‌گیرد تا ذهن‌های آنان را مخاطب قرار دهد و نمونه‌هایی به دست دهد که با زندگی خودشان و آنچه پیرامون خود می‌بینند مرتبط است. افزون بر این، سوره به این نکته تأکید ویژه دارد که همه موجودات آفریده شده‌اند تا هرگونه پیشنهاد مبنی بر تعدد خدایان رد شود. آنچه آفریده شده هرگز نمی‌تواند شریک آفریدگار باشد. ذات آفریدگار و ذات آفریده‌شده کاملاً متفاوت‌اند. سوره دانش خدا را مطلق توصیف می‌کند، در حالی که دانش منکران بر پایه پندارها و حدس و گمان است: «او همه چیز را آفریده و به همه چیز داناست.» (آیه ۱۰۱)

Here the sūrah makes use of a recognized fact in order to address their minds, giving them examples that are relevant to their own lives and what they see around them. Moreover, the sūrah gives special emphasis to the fact that all beings are created in order to disprove any suggestions of a multiplicity of gods. What is created can never be a partner to the Creator. The essence of the Creator and that of the created are totally different. The sūrah speaks of God’s knowledge as absolute, while the unbelievers’ knowledge is based on delusions and guesswork: “He has created everything and has full knowledge of all things.” (Verse 101)

سوره پس از آن، توصیفی از خداوند می‌آورد که چنان قدرتمند است که کل وجود انسان را با دلالت‌هایی آکنده می‌کند که به باور من با هیچ زبان بشری نمی‌توان آن‌ها را توصیف کرد. پس بگذاریم این تأثیرات در ذهن ما شکل بگیرند، هنگامی که آن صحنه را می‌نگریم؛ صحنه‌ای که در آن صفات آرام‌بخش خداوند برجسته‌تر از صفات هیبت‌انگیز اوست: «هیچ قدرت دیدنی او را درنمی‌یابد، حال آن‌که او همه دیدنی‌ها را درمی‌یابد؛ او فراتر از هر درک و دریافتی است، و در عین حال آگاه از همه چیز است.» (آیه ۱۰۳)

The sūrah follows this with a description of God which is so powerful that it impresses man’s whole being with connotations which I believe to be indescribable by any human language. Let us then allow these impressions to formulate as we behold the scene which allows God’s reassuring attributes to be more prominent than His fear-inspiring attributes: “No power of vision can encompass Him, whereas He encompasses all vision; He is above all comprehension, yet is all-aware.” (Verse 103)

کسانی که با درخواست دیدن خدا ساده‌لوحی خود را نشان می‌دهند، همان‌هایی هستند که با درخواست شواهد ملموس بر وجود او، غرور خود را آشکار می‌سازند. هیچ‌یک از این دو گروه آنچه را می‌گویند درک نمی‌کنند. حواس و قوای ذهنی انسان به این منظور آفریده شده‌اند که با جهان پیرامون خود در ارتباط باشند، رسالت خود در ساختن زندگی بشری بر روی زمین را به انجام برسانند، و آنچه را که جهان و هستی از نشانه‌های وجود خدا و کار او در بر دارد مشاهده و درک کنند. اما در مورد ذات خود خدا، توانایی تصور آن به آنان داده نشده است، زیرا انسانِ فانیِ مخلوق نمی‌تواند آنچه را که همواره حاضر و جاودانه است دریابد. افزون بر این، چنین درکی برای انجام رسالتشان بر روی زمین ضرورتی اساسی ندارد. آنان در حقیقت آنچه را که برای انجام آن نیاز دارند به دست آورده‌اند و برای این کار کاملاً مجهز شده‌اند.

Those who demonstrate their naivety by demanding to see God are the same as those who demonstrate their arrogance by demanding tangible evidence of His existence. Neither group understand what they say. The senses and mental faculties of human beings have been created so that they can interact with the world around them, fulfil their task of building human life on earth, and observe and understand what the world and the universe contain of pointers to God’s existence and His work. As for the nature of God Himself, they have not been given the power to conceive of it, because a created mortal cannot comprehend what is ever present and immortal. Besides, such comprehension is not an essential requirement for them to fulfil their task on earth. They have, indeed, been given what they need for its fulfilment and are fully equipped for the same.

ممکن است بتوان فهمید که مردم باستان ساده‌لوح بودند، اما غرور گروه‌های بعدی کاملاً غیرقابل قبول است. آنان از اتم، الکترون، پروتون و نوترون سخن می‌گویند، در حالی که هیچ‌یک از آنها را هرگز ندیده‌اند. هنوز امکان ساختن میکروسکوپی به اندازه‌ای قدرتمند فراهم نشده است که به دانشمندان اجازه دهد چنین ذرات بی‌نهایت کوچکی را ببینند. ۳۹ با این همه، آن مردم وجود نظری آنها را می‌پذیرند و اثر عملی حضور آنها را تعیین می‌کنند. وقتی این آثار را می‌بینند، با یقین مطلق اعلام می‌کنند که چنین ذراتی وجود دارند. آنان چنین می‌کنند با آنکه نتیجه نهایی‌ای که آزمایش‌شان به آن می‌رسد، «امکان» حضور آن ذرات است. اما وقتی از وجود خدا به آنان خبر داده می‌شود و به دلایل حضور او راهنمایی می‌شوند، آن واقعیت را انکار می‌کنند و استدلال‌هایی می‌آورند که نه پایه‌ای در دانش علمی دارد، نه در هدایت درست و نه در وحی. آنان دلیل ملموسی می‌طلبند که با چشم خود ببینند، گویی این جهان هستی به تمامه و همه شگفتی‌های زندگی دلیل کافی نیست.

در ادامه، فرمانی الهی به پیامبر داده می‌شود که از آنچه خدا بر او وحی کرده است پیروی کند و از مشرکانی که برای خدا شریک قائل می‌شوند روی بگرداند. او نباید به آنان و جدال‌های بی‌ارزششان توجهی کند و نگران لجاجت ایشان در رد پیام او نباشد. وظیفه‌ی او این است که پیام خود را با شکل دادن به زندگی‌اش و نگرش پیروانش بر پایه‌ی پیام الهی به اجرا درآورد. او نباید به کافران اعتنایی داشته باشد: «از آنچه از جانب پروردگارت به تو وحی شده پیروی کن، که معبودی جز او نیست، و از مشرکان روی بگردان.» (آیه ۱۰۶)

This is followed by a divine order to the Prophet to follow what God has revealed to him and to turn away from pagan people who associate partners with Him. He is not to pay any attention to them or their petty arguments and not to worry about their stubborn rejection of his message. His task is to implement his message by moulding his life and the attitudes of his followers on the basis of the divine message. He is to care nothing for the unbelievers: “Follow what has been revealed to you by your Lord, other than whom there is no deity, and turn your back on those who associate partners with God.” (Verse 106)

اگر خداوند می‌خواست، آنان را بر راه هدایت خود وامی‌داشت. او اگر می‌خواست می‌توانست آنان را چنان بیافریند که جز راه هدایت او را نشناسند، همان‌گونه که فرشتگان همواره ملزم به اطاعت از او هستند. اما او انسان را با توانایی پیروی از هدایت درست یا گمراهی آفریده است. او راه انتخاب را به خود او واگذارده و او را در برابر انتخابش مسئول دانسته است. همه این‌ها البته در چارچوب اراده مطلق و آزاد خداوند است که بر همه آنچه در جهان هستی رخ می‌دهد حاکم است، بی‌آنکه گزینشی را بر هیچ انسانی تحمیل کند. خداوند انسان را بدین‌گونه و به هدفی که خود می‌داند آفریده است. او نقشی را که با توانایی‌ها و استعدادهایش بر عهده‌اش گذاشته است، بر دوش او نهاده است: «و اگر خدا می‌خواست، آنان شریک برای او قرار نمی‌دادند.» (آیه ۱۰۷)

Had God so willed, He would have imposed His guidance on them. He could, if He so willed, have created them knowing no way other than that of His guidance, in the same way as angels are bound always to obey Him. He, however, has created man with the ability to follow either right guidance or error. He has left him to choose his way and has held him accountable for his choice. All this is, of course, within the framework of God’s absolute free will which governs everything that occurs in the universe, without imposing a choice on any human being. God has created man in this fashion for a purpose He knows. He has a role to play assigned to him by God, using his abilities and talents: “Had God so willed, they would not have associated partners with Him.” (Verse 107)

پیامبر ﷺ مسئول اعمال آنان نیست و او مأمور نشده است که نگهبان دل‌هایشان باشد: «ما تو را نگهبان ایشان قرار نداده‌ایم و تو مسئول آنان نیستی.» (آیه ۱۰۷) این دستور به پیامبر ﷺ، حوزه‌ای را که باید تلاش‌های خود را بر آن متمرکز کند، مشخص می‌سازد. جانشینان پیامبر ﷺ و کسانی که در هر نسل و هر جامعه‌ای به دین او دعوت می‌کنند نیز از حوزه فعالیت و حدود آن آگاه می‌شوند.

علاوه بر این، این آیات برخی حقایق اساسی را بیان می‌کنند که باید به آن‌ها توجه کنیم. نخستین این حقایق آن است که پذیرش ایمان یا انکار آن، و پیروی از هدایت راست یا ماندن در گمراهی، به ارائه دلایل و شواهد حقیقت وابسته نیست. حقیقت خود دلیل خویش است و می‌تواند به آسانی بر ذهن انسان چیره شود تا آن را با اطمینان بپذیرد و در برابرش تسلیم گردد. موانعی وجود دارد که ممکن است مانع پذیرش حقیقت از سوی انسان شود. در واقع، خداوند هنگام خطاب به مؤمنان به این موانع اشاره می‌کند: «و اگر هر نشانه‌ای برای آنان بیاید، تا عذاب دردناک را ببینند، باز هم ایمان نمی‌آورند؟ ما دل‌ها و دیدگانشان را برمی‌گردانیم، همان‌گونه که در نخستین بار به آن ایمان نیاوردند.»

Moreover, these verses outline certain basic facts that we must consider. The first of these facts is that to accept the faith or to deny it, to follow the right guidance or to remain in error, does not depend on the provision of proofs and evidence of the truth. The truth is its own proof and it can easily prevail over the human mind to accept it and submit to it with reassurance. There are impediments that may prevent a person from accepting the truth. Indeed, God refers to these as He addresses the believers: “For all you know, even if one [i.e. a miracle] is shown to them, they may still not believe? We will turn their hearts and eyes away since they did not believe in it the first time.

آیات ۱۰۹-۱۱۰ — «پس آنان را در سرکشی‌شان رها کن تا سرگردان بمانند.»

We shall leave them to blunder about in their overweening arrogance.” (Verses 109-10)

آنچه بار نخست آنان را از پذیرفتن هدایت الهی بازداشت، ممکن است حتی پس از نشان داده شدن معجزه نیز دوباره رخ دهد، و در نتیجه آنان همچنان گمراه بمانند و هدایت را رد کنند.

What prevented them the first time round from accepting divine guidance could happen again even after a miracle is shown them, and they could, thus, continue to go astray and reject guidance.

نشانه‌های ایمان در خود انسان نهفته‌اند و در ذات حق نیز ریشه دارند؛ آن‌ها به هیچ عامل بیرونی وابسته نیستند. از این رو ضروری است که دل انسان از هر عامل بیرونی که مانع پذیرش ایمان می‌شود، پاک گردد.

The pointers to faith are latent within man himself and are inherent within the truth itself. They do not relate to any external factor. It is imperative, therefore, that man’s heart is purged of all external factors impeding its acceptance of the faith.

دومین حقیقت این است که خواستِ خداوند عامل نهایی تعیین‌کننده‌ی این است که چه کسی از هدایت پیروی می‌کند و چه کسی گمراه می‌شود. خداوند اراده فرموده است که انسان‌ها آزمایش شوند و به ما آزادی انتخاب داده تا تعیین کنیم کدام راه را دنبال کنیم. هر کس از این آزادی بهره گیرد تا با نیت پیروی از هدایت، پس از دریافت آن، به دنبال هدایت باشد، هرچند در آن لحظه ممکن است ندانسته باشد که در کجای راه ایستاده است، خواهد دید که خداوند به خواست خود او را یاری می‌دهد و راه درست را به او نشان می‌دهد.