ای جامہ‌ به‌ خود پیچیدہ! برخیز و هشدار ده. پروردگارت را بزرگ دار؛ جامه‌هایت را پاکیزه کن؛ از هر پلیدی دوری گزین؛ آنچه را می‌بخشی بیش‌تر نشمار و منت منه؛ و برای پروردگارت شکیبایی ورز.

You, wrapped in your cloak, arise and give warning. Glorify your Lord's greatness; clean your garments; stay away from all filth; do not hold up what you give away, showing it to be much; but to your Lord turn in patience. (Verses 1-7)

این خطابی است از جانب آسمان که پیامبر را به آماده شدن برای مأموریت بزرگ او فرا می‌خواند. او باید انسان‌ها را هشدار دهد، بیدارشان کند و از شر در این زندگی و از آتش در زندگی آخرت نجاتشان دهد، و ایشان را پیش از آنکه دیر شود بر راه رستگاری قرار دهد. این مأموریتی سخت و سرنوشت‌ساز است، هرچند که به انسانی واگذار شده باشد که پیامبر و فرستادهٔ خداست ﷺ. با این حال، بشر آنچنان از راه به در رفته بود و در گناه، سرکشی، تکبر و لجاجت چنان غرق شده بود که...

This is an address from on high, calling on the Prophet to get ready for his great task. He is to warn mankind, wake them up and save them from evil in this life and from the fire in the life to come, setting them on the way to salvation before it is too late. This is a hard, momentous task when assigned to an individual human being, even though he may be Gods Prophet and Messenger. Mankind had, however, gone so far astray and were too steeped in sin, rebellion, arrogance and persistence.

این همه باعث شد که دعوت به دین خدا دشوارترین وظیفه‌ای باشد که به هر کسی سپرده شده است.

All this made advocacy of the divine faith the most difficult task to be assigned to anyone.

«ای جامه‌به‌خود‌پیچیده، برخیز و هشدار بده.» (آیات ۱-۲)

“You, wrapped in your cloak, arise and give warning." (Verses 1-2)

هشدار دادن آشکارترین جنبهٔ پیام الهی است. مردم را از خطر قریب‌الوقوعی آگاه می‌کند که کسانی را که از آن غافل‌اند و ناآگاه به سوی گمراهی می‌روند، در بر خواهد گرفت. چنین هشداری، لطف خداوند است که به مردم ارزانی می‌دارد. آنان هنگامی که گمراه می‌شوند، چیزی از فرمانروایی او نمی‌کاهند و هنگامی که از هدایت او پیروی می‌کنند، چیزی بر فرمانروایی او نمی‌افزایند. با این همه، این توجه‌ای که او به ایشان دارد از روی لطف اوست تا خود را از عذاب سخت در زندگی آخرت رهایی بخشند و در این جهان از شر پلیدی‌ها نجات یابند. اینکه فرستادگان او ایشان را فرا می‌خوانند تا پاسخ گویند و به این وسیله آمرزش او را به دست آورند و به بهشتش درآیند، بی‌تردید جلوه‌ای از لطف اوست.

To give warning is the most obvious aspect of the divine message. It alerts people to the impending danger that threatens to engulf those who are oblivious of it, heading unaware into error. Such warning manifests Gods grace which He bestows on people. They take away nothing of His kingdom when they go astray, and increase His kingdom by nothing when they follow His guidance. However, it is out of His grace that He gives them such care so as to save themselves from severe punishment in the life to come and to rid themselves of evil in this life. The fact that His messengers call on them to respond so as to earn His forgiveness and be admitted into His heaven is certainly a manifestation of His grace.

این هشداری عمومی است که جای خود را به مورد فردی خاص می‌دهد که به نظر می‌رسد نقش برجسته‌ای در رد پیام الهی و توطئه علیه آن داشته است. این سوره هشداری کوبنده صادر می‌کند و تصویری زشت از او ترسیم می‌کند که مایه تمسخر است. این امر به‌ویژه زمانی صادق است که ویژگی‌های ناخوشایند او چنان زنده در برابر دیدگان ما ظاهر می‌شوند.

This general warning gives way to the case of a particular individual who seems to have played a leading role in rejecting the divine message and plotting against it. The surah issues a crushing warning, painting an ugly image of him that invites derision. This is particularly so when his unpleasant features appear lifelike before our eyes:

ذَرْنِي وَمَنْ خَلَقْتُ وَحِيدًا ﴿١١﴾ وَجَعَلْتُ لَهُ مَالًا مَمْدُودًا ﴿١٢﴾ وَبَنِينَ شُهُودًا ﴿١٣﴾ وَمَهَّدْتُ لَهُ تَمْهِيدًا ﴿١٤﴾ ثُمَّ يَطْمَعُ أَنْ أَزِيدَ ﴿١٥﴾ كَلَّا إِنَّهُ كَانَ لِآيَاتِنَا عَنِيدًا ﴿١٦﴾ سَأُرْهِقُهُ صَعُودًا ﴿١٧﴾ إِنَّهُ فَكَّرَ وَقَدَّرَ ﴿١٨﴾ فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ ﴿١٩﴾ ثُمَّ قُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ ﴿٢٠﴾ ثُمَّ نَظَرَ ﴿٢١﴾ ثُمَّ عَبَسَ وَبَسَرَ ﴿٢٢﴾ ثُمَّ أَدْبَرَ وَاسْتَكْبَرَ ﴿٢٣﴾ فَقَالَ إِنْ هَٰذَا إِلَّا سِحْرٌ يُؤْثَرُ ﴿٢٤﴾ إِنْ هَٰذَا إِلَّا قَوْلُ الْبَشَرِ ﴿٢٥﴾ سَأُصْلِيهِ سَقَرَ ﴿٢٦﴾ وَمَا أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ ﴿٢٧﴾ لَا تُبْقِي وَلَا تَذَرُ ﴿٢٨﴾ لَوَّاحَةٌ لِلْبَشَرِ ﴿٢٩﴾ عَلَيْهَا تِسْعَةَ عَشَرَ ﴿٣٠﴾

Leave to me the one I created alone, to whom I have granted vast wealth, and sons by his side, making life smooth and easy for him; yet he greedily desires that I give him more. No! He has set himself stubbornly against Our revelations. I will constrain him to endure a painful uphill climb! He thought and he schemed. Damn him, how he schemed! Again, damn him, how he schemed! He looked around, then he frowned and glared, then he turned his back and gloried in his arrogance, and said, 'This is just sorcery handed down from olden times! This is nothing but the word of a mere mortal!" I will cast him into the scorching fire. Would that you knew what the scorching fire is like! It leaves nothing, and spares nothing; it appears before mankind, guarded by nineteen. (Verses 11-30)

بسیاری از روایات نشان می‌دهند که منظور از شخصی که در این آیات به او اشاره شده، ولید بن مغیره است. عکرمه روایت می‌کند: «ولید بن مغیره با پیامبر ﷺ دیدار کرد و پیامبر ﷺ بخشی از قرآن را برای او خواند. به نظر می‌رسید که ولید کمی نرم شده است. ابوجهل این خبر را شنید، پس نزد ولید رفت و به او گفت: "عمو! قوم تو دارند برایت پولی جمع می‌کنند." ولید پرسید: به چه دلیل؟ ابوجهل پاسخ داد: "می‌خواهند به تو بدهند، چون تو نزد محمد ﷺ رفتی تا ببینی از او چه چیزی می‌توانی به دست آوری." [ابوجهل در واقع روی حساس‌ترین نقطه انگشت گذاشته بود و می‌کوشید غرور ولید را برانگیزد.] ولید گفت: "قریش می‌داند که من ثروتمندترین آنان هستم." ابوجهل گفت: "پس درباره او چیزی بگو که برای قومت روشن شود که با آنچه او می‌گوید مخالفی." ولید گفت: "چه بگویم؟ هیچ‌کدام از شما در شعر از من آگاه‌تر نیستید. من همه‌چیز درباره شعر را می‌دانم، از جمله شعر جن را. آنچه محمد ﷺ می‌گوید هیچ شباهتی به آن ندارد. سخنش واقعاً شیرین است؛ بر همه سخنان برتری دارد؛ بلند است و هیچ چیز نمی‌تواند از آن بالاتر رود." ابوجهل گفت: "قوم تو راضی نخواهند شد مگر اینکه درباره او چیزی منفی بگویی." ولید گفت: "پس به من فرصت بده تا فکر کنم." هنگامی که اندیشید، درباره قرآن گفت: "این جادویی است که از گذشتگان نقل شده است." پس از آن، آیات فوق درباره او نازل شد.

مؤمنان کلام خدا را با پذیرشی پذیرفتند که شایستهٔ کسی است که به پروردگارش اعتماد دارد و آدابی را نشان می‌دهد که بندهٔ او باید داشته باشد. آنان نه در این خبر تردید کردند و نه آن را زیر سؤال بردند.

The believers received Gods words with the sort of acceptance worthy of one who trusts his Lord and shows the sort of manners a servant should have. They neither doubted this piece of news nor questioned it.

کافران، برعکس، آن را با دلهایی دریافت کردند که از ایمان و جدیت تهی بود. آنان هیچ تعظیمی برای خدا نداشتند. از این رو، سخنان تمسخرآمیز می‌گفتند و عدد، یعنی ۱۹، را موضوع شوخی‌های بی‌پایان قرار دادند. یکی از آنان گفت: «آیا هر ده نفر از شما برای چیره شدن بر یکی از ایشان کافی نیست؟» دیگری گفت: «شما مراقب دو نفر از اینان باشید و من بقیه را به عهده می‌گیرم. از ناحیه ایشان هیچ نگرانی برای شما نخواهد بود.» در این هنگام آیهٔ بعد نازل شد که هدف خداوند را از دادن این آگاهی دربارهٔ امری که به عالم ماورای ادراک بشری تعلق دارد و یادکردن از این عدد مشخص، توضیح می‌داد.

The unbelievers, on the other hand, received it all with hearts devoid of faith or seriousness. They had no reverence of God. Hence, they made sarcastic comments, making the number, i.e. the 19, the subject of endless jokes. One of them said: ‘Will not each 10 of you be sufficient to overcome one of them?’ Another said: ‘You take care of two of these and I will take care of the rest. You will have nothing to worry about from them.’ It was then that the next verse was revealed, explaining God s purpose behind giving this piece of information on something that belongs to the realm beyond human perception and mentioning this particular figure.

این [آیه] روشن می‌کند که آن عالَم و دانش همه‌ی آنچه به آن مربوط است، تنها از آنِ خداست. همچنین به فرجام نهایی‌ای اشاره دارد که از یادکرد آتش سوزان و نگهبانانش حاصل می‌شود.

It makes clear that that realm and the knowledge of all that relates to it belongs to God alone. It also mentions the ultimate end that results from the mention of the scorching fire and its guard:

وَمَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلَّا مَلَائِكَةً ۙ وَمَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَيَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَانًا ۙ وَلَا يَرْتَابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْمُؤْمِنُونَ ۙ وَلِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَالْكَافِرُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَٰذَا مَثَلًا ۚ كَذَٰلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَن يَشَاءُ وَيَهْدِي مَن يَشَاءُ ۚ وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ ۚ وَمَا هِيَ إِلَّا ذِكْرَىٰ لِلْبَشَرِ

We have appointed none other than angels to guard the fire, and We have made their number a test for the unbelievers. Thus those who have been granted revelations in the past may be convinced and the believers may grow yet more firm in their faith; and so those who have been granted revelations and the believers will entertain no doubt; but the sick at heart and the unbelievers will ask, "What could God mean by this image?* Thus God lets go astray whomever He wills, and guides whomever He wills. No one knows your Lord’s forces except Him. This is all but a reminder for mankind. (Verse 31)

این سوره اکنون حقایق زندگی پس از مرگ، آتش سوزان جهنم و نیروهای خداوند را بیان می‌کند، و همچنین به جنبه‌های گوناگون آفرینش زیبای او در جهان می‌پردازد؛ جنبه‌هایی که مردم اغلب به سبب آشنایی طولانی با آن‌ها از کنارشان می‌گذرند.

The surah now relates the truths of the life to come, the scorching fire of hell and Gods forces to various aspects of His fine creation in the universe, which people often overlook because of long familiarity.

اما اینها نشانههای آشکار قدرت بیپایان خداوند در آفرینش و طراحی کامل جهان هستند:

Yet these are evident proofs of God’s limitless power of creation and His perfect design of the universe:

نه! قسم به ماه! و قسم به شب هنگامی که می‌رود، و سپیده‌دم هنگامی که روشن می‌شود! بی‌گمان این (آتش) از بزرگ‌ترین (عذاب‌ها) است، هشداری برای همهٔ انسان‌ها، (آیات ۳۲ تا ۳۶)

No! By the moon! By the night when it departs, and the shining dawn! It is indeed one of the mighty things, a warning to all mankind, (Verses 32-36)

منظر ماه، رفتنِ شب و درخشش سپیده‌دم قطعاً الهام‌بخش‌اند. این‌ها بسیار با دلِ انسان سخن می‌گویند، رازها را زمزمه می‌کنند و احساسات عمیق را برمی‌انگیزند. قرآن با اشاره‌ای کوتاه به این‌ها، به درونِ ما که احساسات و رازها در آن جای گرفته‌اند، دست می‌یابد. کمتر پیش می‌آید که کسی به ماه، هنگامِ طلوع، حرکت و غروبش نگاه کند و ماه رازی جهانی را در گوشش زمزمه نکند. گاهی کافی است در نور ماه بایستی تا احساس کنی دلت شسته می‌شود، گویی در نور غسل کرده باشی.

The sight of the moon, the departing night and the shining dawn are certainly inspiring. They say much to the human heart, whispering secrets and arousing deep feelings. In its quick reference to these, the Qur’an touches our innermost selves where feelings and secrets are settled. It is rarely the case that people contemplate the sight of the moon as it rises, travels or sets without the moon whispering some universal secret in their ears. It sometimes takes no more than to stand in the moonlight in order to feel your heart being washed, as if you were bathing in light.

بسیار دشوار است که کسی به شب هنگامی که رو به پایان می‌رود، در آن لحظهٔ آرامش کامل پیش از طلوع خورشید، هنگامی که جهان آغاز به بیداری می‌کند و چشم می‌گشاید، با دقت بنگرد و از آن عمیقاً متأثر نشود. همچنین دشوار است که کسی به صحنهٔ سپیده‌دم، آن گاه که می‌دمد و آغاز به درخشیدن می‌کند، توجه نکند بی‌آنکه احساس گشوده‌شدنی را تجربه کند که ما را از تغییری در احساس آگاه می‌سازد. این تغییر ما را آماده می‌کند تا نوری را دریافت کنیم که درون دل‌هایمان می‌درخشد، همان‌گونه که نوری را که بر جهانِ پیرامونمان می‌تابد دریافت می‌کنیم.

It is hardly possible for anyone to look carefully at the night as it starts to depart, at that time of complete serenity before sunrise, when the world starts to wake up and opens its eyes, without being profoundly affected by it. Likewise, it is hardly possible for anyone not to be alert to the scene of dawn as it breaks and begins to shine without experiencing a sense of opening up that makes us aware of a change of feeling. This change makes us ready to receive the light that shines within our hearts just as we receive the light shining over the world around us.

این سوره اکنون اعلام می‌کند که هر نفسی مسئول اعمال خویش است و هر کس خود آزاد است که انتخاب کند. همچنین بیان می‌کند که هر نفسی باید از انتخاب‌های خود پاسخ دهد و بر اساس اعمالش داوری خواهد شد.

The surah now declares that every soul bears responsibility for itself, leaving everyone to choose for themselves. It also states that each soul will have to account for its choices and be judged according to its deeds:

این یقیناً از امور بزرگ است، هشداری برای همه انسان‌ها، برای کسانی از شما که می‌خواهند پیش روند یا عقب بمانند. هر نفسی در گرو آنچه کرده است. (آیات ۳۵-۳۸)

It is indeed one of the mighty things, a warning to all mankind, to those of you who choose to go ahead or to lag behind. Every soul is held in pledge for what it has wrought. (Verses 35-38)

همه انسانها، هر یک از ایشان، مسئول خویشتن هستند؛ جایگاه خود را برمیگزینند، پیش میروند یا عقب میمانند، به منزلتی شرافتمندانه دست مییابند یا خویشتن را به خواری میکشانند. از این رو، هر نفسی به آنچه انجام میدهد و به کرداری که برمیگزیند پیوسته است. خداوند راهی را که به سوی خود او منتهی میشود، برای همه انسانها نمایان ساخته است تا با چشمانی باز بر آن گام بردارند. و چون این اعلام مسئولیت فردی در بستر صحنههای جهانی الهامبخش، و نیز در برابر صحنه آتش سوزانِ هیچچیز را باقی نمیگذارد، تأثیر ژرف خود را به جای میگذارد.

All people, every single one of them, are responsible for themselves, choosing their own positions, going ahead or lagging behind, achieving an honourable status or bringing humiliation upon themselves. Thus, every soul is tied to what it does and the action it takes. God has shown all people the way that leads to Him so that they can take that way with open eyes. As this declaration of individual responsibility is made against the backdrop of inspiring universal scenes, as well as the scene of the scorching fire that spares nothing, it has its profound effect.

علاوه بر این، اعلام می‌شود که استثنایی برای مؤمنانی قائل شده است که در اینجا «اصحاب یمین» نامیده شده‌اند.

It is further declared, however, that an exception is made in the case of the believers who are referred to here as the ones on the right hand.

اینان نیز آزاد شده‌اند و حق دارند از مجرمان درباره‌ی آنچه بر سرِ آنان آمده، بازخواست کنند.

These are untied. They are also given the right to ask the guilty about what has perpetrated their fate:

مگر اصحاب یمین. آنان در باغ‌هایی هستند و از گناهکاران می‌پرسند: «چه چیزی شما را به آتش سوزان کشاند؟» پاسخ می‌دهند: «ما از نمازگزاران نبودیم و به نیازمندان غذا نمی‌دادیم؛ و با فرورفتگان در باطل همراه می‌شدیم، و روز جزا را انکار می‌کردیم تا آنکه آن یقینی [مرگ] به سراغمان آمد.» (آیات ۳۹ تا ۴۷)

سورۂ مبارکہ اب انہیں اِس دنیا کی زندگی میں واپس لاتی ہے، جہاں انہیں اِس قدر ذلت آمیز انجام سے دوچار ہونے سے پہلے کچھ کرنے کا موقع حاصل ہے۔ اس کے باوجود وہ منہ موڑ لیتے ہیں اور اُس ہدایت سے بھاگتے ہیں جو انہیں صرف بھلائی ہی لائے گی۔ نجات کے ذرائع ان کے سامنے رکھے جاتے ہیں، مگر وہ ان سے بھاگ جاتے ہیں۔ لہٰذا سورت ان کی حالت کی ایک طنزیہ تصویر کھینچتی ہے:

The surah now puts them back in this life, where they have the chance to do something before facing such an abject outcome. Yet they turn away, fleeing from the guidance that would bring them only what is good. The means of salvation are shown to them, but they run away from them. Therefore, the surah draws a sarcastic image of their situation:

چه چیزی آنان را شده است که از هر یادآوری روی می‌گردانند، گویی خرانی رمیده‌اند که از شیری می‌گریزند؟ (آیات ۴۹ تا ۵۱)

What is the matter with them that they turn away from all admonition like terrified asses fleeing from a lion? (Verses 49—51)

صحنهٔ خرها یا گورخرهایی که در اضطراب شدید، به هر سو می‌گریزند هنگامی که غرّش شیری را می‌شنوند، برای عرب‌ها کاملاً آشنا بود. این صحنه‌ای از حرکتی سریع در حالتی از وحشت است. از این رو، وقتی این تصویر بر انسان‌ها تطبیق داده شود، خنده‌ای بلند برمی‌انگیزد. این امر به‌ویژه زمانی صادق است که آن انسان‌ها واقعاً از خطری قریب‌الوقوع هراس داشته باشند. اگر حال آنان چنین باشد، یعنی همچون خرهای وحشت‌زده، تنها به این دلیل که کسی ایشان را به پروردگارشان و سرانجام محتوم‌شان یادآوری می‌کند و راه گریز از چنین بدبختی و رنجی را به آنان نشان می‌دهد، آنگاه درباره‌شان چه می‌توان گفت؟ تصویری که ترسیم شده ژرف و تأثیرگذار است. کسانی که در آن می‌اندیشند، اگر خود را در آن بیابند، بسیار شرمنده خواهند شد.

The scene of asses or zebras in great agitation, running in all directions as they hear a lion roaring, was well known to the Arabs. It is a scene of fast movement in a state of panic. Hence, when it is applied to humans, it invites loud laughter. This is especially so if those humans were in real fear of some impending danger. What can be said about them if such is their state, like terrified asses, only because someone is reminding them of their Lord and their eventual destiny, showing them the way to avoid such misery and pain? The image drawn is profound and effective. Those who contemplate it will be too ashamed if they find themselves in it.

این وضعیت ظاهری آنان است. اما سوره احساسات درونی ایشان را نیز توصیف می‌کند: {بلکه هر یک از ایشان می‌خواهد که به او صحیفه‌هایی گشوده داده شود}(آیه ۵۲). پس این مسئله‌ای از حسادت است. آنان به پیامبر ﷺ حسد می‌ورزند، زیرا خدا این لطف ویژه را به او عطا کرده است.

Such is their external condition. The surah, however, describes their inner feelings as well: “ Every one of them demands to be given revelations unfolded before him” (Verse 52) It is, then, a question of envy. They begrudge the Prophet for God having given him this exceptional favour.