«قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ» — «به یقین، رستگار شدند مؤمنان». (آیهٔ ۱) این وعدهٔ راستین است؛ بلکه تصمیمی استوار است که رستگاری را برای مؤمنان تضمین می‌کند. اگر آن را وعده بدانیم، می‌دانیم که خداوند هرگز از وفای به وعده‌هایش کوتاهی نمی‌کند؛ و اگر بگوییم که این تصمیم اوست، آنگاه هیچ‌کس نمی‌تواند تصمیم خداوند را نقض کند. آنچه وعده داده شده، رستگاری در زندگی این جهان و در جهان آخرت است؛ رستگاری برای فرد مؤمن و برای جامعهٔ مؤمنان. مؤمن این رستگاری را در دل خود احساس خواهد کرد و آن را در زندگی روزمرهٔ خویش تحقق‌یافته خواهد دید. رستگاری‌ای که خداوند وعده داده، همهٔ آنچه را که انسان‌ها با موفقیت پیوند می‌دهند، و آنچه را که خداوند برای بندگان وفادارش ذخیره کرده است، در بر می‌گیرد.

“Truly, successful shall be the believers.” (Verse 1) It is a true promise; nay, it is a firm decision ensuring success for the believers. If we take it as a promise, we know God never fails to honour His promises; and if we say that it is His decision, then no one can ever foil a decision by God. What is promised is success in the life of this world and in the life to come; success for the individual believer and for the community of believers. A believer will feel this success in his heart and will see it coming true in his day to day life. The success God promises includes all that human beings associate with success and what God keeps in store for His faithful servants.

این بندگان مؤمن و وفادار کیستند که این سند نوشته‌شده به دست خدا را دریافت می‌کنند، که شامل این وعده و اعلام روشن پیروزی است؟ چه کسانی‌اند آن مؤمنانی که وعده‌ی هر خیر، پیروزی، خوشبختی، موفقیت و روزیِ نیکو در این زندگی دنیا به آنان داده شده است؛ و افزون بر آن، وعده‌ی رستگاری در آخرت به ایشان داده شده، آن‌گاه که پاداش خدا را می‌یابند و از خشنودی او بهره‌مند می‌شوند؟ و آنان را از چیزهایی بیشتر از اینها نیز خواهد بود که جز خدا کسی آن را نمی‌داند، و این‌ها در هر دو زندگی‌شان به ایشان عطا خواهد شد. چه کسانی‌اند این مؤمنانی که وارث بهشتی خواهند شد که در آن جاودانه خواهند ماند؟

So, who are those faithful servants, the believers who receive this document written by God, containing this promise and a clear declaration of success? Who are the believers promised all goodness, victory, happiness, success and goodly provisions in this life on earth; and further promised to be successful in the hereafter, when they receive God’s reward and enjoy His pleasure? They will also have much more that is known only to God, and this will be given in their two lives. Who are these believers who will inherit paradise where they will abide?

آیات ۲ تا ۹ فهرست مفصلی از ویژگی‌های آنان به دست می‌دهد. آنان کسانی هستند «که در نمازشان خاشع‌اند، که از هر کار بیهوده روی می‌گردانند، که در کارهای خیر فعال‌اند، که خویشتن‌دار هستند جز نسبت به همسرانشان یا کنیزانی که مالکشان هستند – که در این صورت، ایشان از هرگونه سرزنشی مبرا هستند، در حالی که کسانی که فراتر از آن [حد] می‌روند، در حقیقت متجاوزند، که به امانت‌ها و عهدهایشان وفادارند، و که در نمازهایشان مداومت دارند.» (آیات ۲ تا ۹) پس این ویژگی‌ها را چگونه باید دریافت؟

«که در انجام کارهای خیر و بخشش فعال‌اند.» (آیه ۴) مؤمنان راستین، پس از آنکه به‌پیش آمده و تسلیم خود را در برابر خدا اعلام کرده و این تسلیم را در نماز خود نشان داده‌اند، و پس از آنکه از هر آنچه بیهوده است روی گردانده‌اند، با فعال بودن در کارهای خیرخواهانه این تسلیم را تکمیل می‌کنند.

“Who are active in deeds of charity.” (Verse 4) Having come forward to declare their submission to God and demonstrate this in their prayer, and having turned away from all that is frivolous, true believers complement this by being active in charity.

در زبان عربی واژه‌ی زکات برای صدقه به کار می‌رود، اما این واژه اغلب در معنایی گسترده‌تر از آنچه معمولاً با آن همراه است، یعنی عبادت مالی واجب، به کار می‌رود. چنین صدقه‌ای دل و مال انسان را پاک می‌کند. دل را از خودخواهی و حرص می‌زداید و بر وسوسه‌های شیطان که با ترسانیدن از فقر، ما را دلسرد می‌کند، چیره می‌شود و توکل ما بر خدا را نشان می‌دهد. همچنین مال ما، یا آنچه از آن باقی مانده است، را پاک و نیکو می‌سازد و از هرگونه تعهد و شک در حلال بودن آن می‌رهاند. افزون بر این، صدقه جامعه‌ی مسلمانان را در برابر عدم تعادلی که از افراط در فقر از یک سو و ثروت‌اندوزی از سوی دیگر پدید می‌آید، حفظ می‌کند. صدقه برای همه‌ی افراد جامعه‌ی مسلمانان، به‌ویژه اقشار ضعیف‌تر، امنیت اجتماعی فراهم می‌آورد و جامعه را در برابر فروپاشی محافظت می‌کند.

The term used in Arabic for charity is zakāt, but this word is often used in a wider sense that goes far beyond the obligatory financial worship with which it is normally associated. Such charity purifies man’s heart and money. It purges hearts of selfishness and greed, and overcomes Satan’s whispers of discouragement as he raises before us the spectre of poverty, and demonstrates our trust in God. It also makes our money, or what is left of it, pure and good, free of all obligations and doubts concerning its being lawful. Furthermore, charity protects the Muslim community against the imbalance that results from the extremes of poverty on the one side and affluence on the other. It provides social security for all individuals in the Muslim community, particularly the weaker elements, and it protects the community against disintegration.

«و الّذین هُم لِفُروجِهِم حافِظون» (آیهٔ ۵) اشارهای است به پاکی جان انسان، خانه و جامعه، و به راه حفظ خویش، خانواده و اجتماع. این همه نتیجهٔ خودداری از فرو رفتن در گناه و متوجه ساختن دلهای مردم تنها به آنچه مباح است، میباشد. بدین ترتیب، جامعهٔ مسلمانان از بیبندوباری جنسی که خانواده را سست میکند و باعث میشود نسبهای مشکوک فزونی یابد و پذیرفتنی گردد، محفوظ میماند.

“Who refrain from sex...” (Verse 5) This is a pointer to the purity of the human soul, the home and the community, and to the way of protecting oneself, family and society. It is all the result of refraining from indulgence in sin and turning people’s hearts only to what is permissible. Thus, the Muslim community is protected from the unrestrained promiscuity that undermines the family and allows dubious parenthood to increase and become acceptable.

«و آنان که امانتها و پیمانهای خود را رعایت می‌کنند.» (آیه ۸) ایشان، چه فرد و چه جامعه، به پیمانهای خود وفادارند و امانت را ادا می‌کنند. هم فرد و هم جامعه امانتهای گوناگونی بر عهده دارند که نخستین آنها امانتی است که در سرشت خودشان نهفته است؛ یعنی آنان را خداوند بر فطرتی راست آفریده تا با سایر اجزای هستی که به آن تعلق دارند هماهنگ باشند.

“Who are faithful to their trusts and to their pledges.” (Verse 8) They, individuals and community alike, honour their pledges and discharge their trust. Both the individual and the community have many types of trust to maintain, the first of which is the trust encapsulated in their own nature, i.e. they are created by God in an upright fashion so as to be in harmony with the rest of the universe to which they belong.

این [امر] بر یکتایی خداوند از طریق احساس طبیعی وحدتی که بر جهان هستی حاکم است، گواهی می‌دهد. مؤمنان به این امانت بزرگ وفادارند و فطرت خود را از انحراف حفظ می‌کنند تا همچنان بر یکتایی خداوند گواهی دهد. سایر امانت‌ها از این عنصر اساسی سرچشمه می‌گیرند.

This testifies to God’s oneness by the natural feeling of unity that governs the universe. Believers are faithful to this great trust, and they protect their nature from deviation so that it continues to testify to God’s oneness. Other trusts are derived from this basic element.

اولین پیمان این است که خداوند از انسان پیمان گرفته و آن را در سرشت او نهاده است، که به وجود خدا و یگانگی او ایمان بیاورد. همه پیمان‌ها، عهدها و معاهده‌های دیگر از این پیمان نخست سرچشمه می‌گیرند. هنگامی که مؤمن خود را متعهد به چیزی می‌کند، خداوند را شاهد آن قرار می‌دهد. وفای به عهد، از نگاه مؤمن، بخشی از پرهیزگاری و تقواست.

The first pledge is that God has taken from, and made ingrained in human nature, committing it to believe in His existence and His oneness. All other pledges, covenants and treaties derive from this first one. When a believer commits himself to something, he makes God his witness. Honouring his commitments is, to a believer, part of being God-fearing, of taqwā.

جامعهٔ مسلمان نیز مسئول حفظ امانت عمومی خود و وفای به عهدهایش با خداوند و وظایفی است که از این عهدها ناشی می‌شود. این سوره بیانش را در عبارتی بسیار کلی بیان می‌کند تا هر نوع امانت و عهدی را شامل شود. مؤمنان در همهٔ این موارد و در تمام اوقات وفادار هستند. وفاداری بخشی از خلق و خوی آنهاست. هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند امید به زندگی‌ای بی‌دغدغه داشته باشد، مگر آنکه عهدها و امانت‌ها ادا شود، به‌طوری که هر فرد و هر گروه از این قاعدهٔ اساسی زندگی اجتماعی مطمئن باشند. این قاعده است که به همگان احساس اعتماد و امنیت می‌بخشد.

The Muslim community is also responsible for honouring its public trust, and for the fulfilment of its pledges to God and the duties that result from these pledges. The sūrah gives its statement in very general terms so as to include every type of trust and pledge. Believers are faithful to all these, at all times. Being faithful is part of their character. No community can hope to have a straightforward life unless pledges and trusts are fulfilled, so that every individual and group are certain of this basic rule of community life. It is the rule that gives everyone a sense of trust and security.

پس از شرح مفصلی از صفات و ویژگی‌های مؤمنان، این سوره به بیان نشانه‌هایی می‌پردازد که در خود انسان وجود دارد و او را به ایمان رهنمون می‌شود. سوره از مراحل گوناگون رشد و تکامل انسان سخن می‌گوید، از آغاز پیدایش نخستین انسان تا برانگیخته شدن در روز قیامت، تا میان این زندگی و زندگی آخرت پیوندی استوار برقرار کند:

Having given a detailed account of the qualities and characteristics of believers, the sūrah moves on to point out the indications available within man himself that lead to faith. It speaks of the various stages of development of a human being, starting with the very beginning of human origin, and ending with resurrection on the Day of Judgement, to establish a firm link between this life and the life to come:

بیگمان ہم نے انسان کو مٹی کے خلاصے سے پیدا کیا، پھر اسے ایک نطفہ بنا کر ایک محفوظ ٹھکانے میں رکھا۔ پھر ہم نے نطفے سے ایک جمے ہوئے خون کا لوتھڑا بنایا، پھر لوتھڑے سے گوشت کی بوٹی بنائی، پھر بوٹی میں ہڈیاں بنائیں، پھر ہڈیوں پر گوشت پہنایا، پھر اسے ایک اور ہی مخلوق بنا کر کھڑا کر دیا۔

Indeed, We create man out of the essence of clay, then We place him, a gamete, in a safe place of rest. Then We create out of the gamete a clinging cell mass, and out of the clinging cell mass We create an embryo. Then We create within the embryo bones, then We clothe the bones with flesh. We then bring this into being as another creation.

تَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ؛ سپس، پس از همه اینها، شما قطعاً خواهید مرد؛ و سپس، در روز قیامت، برانگیخته خواهید شد. (آیات ۱۲ تا ۱۶)

Exalted be God, the best of creators. And then, after all this, you are destined to die; and then, you shall be restored to life on the Day of Resurrection. (Verses 12-16)

تشکیل تدریجی انسان، که از یک توالی یکسان پیروی می‌کند، نخست حقیقت آفریدگار را تأیید می‌کند، و همچنین برنامه‌ریزی آگاهانه‌ای را که این روند شکل‌گیری در آن جریان دارد. این نمی‌تواند نتیجهٔ تصادف کورکورانه باشد. و نیز نمی‌تواند آغازی تصادفی باشد که به خطی منسجم می‌انجامد که هرگز شکست نمی‌خورد یا منحرف نمی‌شود. حقیقت این است که انسان‌ها به شیوه‌ای که هستند، و نه هیچ شیوهٔ ممکن دیگری، به وجود می‌آیند، زیرا آفریدگارمان چنین می‌خواهد، و او کارها را بر اساس طرح و نقشهٔ خودش انجام می‌دهد.

The gradual formation of man, following the same sequence, confirms first the truth of the Originator, and also the deliberate planning in the course such formation follows. This cannot be the result of blind coincidence. Nor can it be a random beginning leading to a consistent line that never fails or deviates. The truth is that human beings come into existence in the way they do, rather than any other possible way, because our Creator wants it this way, and He does things according to His own plan and design.

این حکم دربارهٔ منشأ نوع بشر صادق است: آغاز آن از عصارهای از گل است. اما دربارهٔ افراد انسان، آنان مراحل شناختهشدهای را طی میکنند: «سپس او را به صورت نطفه در قرارگاهی استوار قرار دادیم». (آیهٔ ۱۳) فرمول آفرینشی که افراد تازهٔ نوع بشر را پدید میآورد و شیوهٔ زادوولد آنان، بر اساس قانونی است که خداوند مقرر کرده است. قطرهای از مایعی از مرد جدا میشود تا در رحم زن جای گیرد.

This applies to the origin of the human race: it starts from an essence of clay. As for individual human beings, they go through well known stages: “Then We place him, a gamete, in a safe place of rest.” (Verse 13) The creation formula that brings about new individuals of the human race, and their method of reproduction, follows a line set by God. A drop of fluid is discharged from the man to settle in the woman’s uterus.

این [قطره] تمامِ قطره نیست، بلکه تنها یک سلول از میان صدها هزار سلولی است که این قطره را تشکیل می‌دهند. این سلول در این محفظه‌ی امنِ رحم که با استخوان‌های لگن نگه داشته می‌شود، جای می‌گیرد و آن را از ضربه‌ها و برخوردهایی که در هنگام حرکت به بدن وارد می‌شود محافظت می‌کند.

It is not the whole drop; rather, a single cell out of hundreds of thousands forming this drop. It settles in this safe enclosure in the uterus which is supported by the hip bones, protecting it from the shocks and knocks that occur to the body as one moves about.

قرآن کریم نطفه را، در توالی آفرینش انسان، مرحلهای میداند که بلافاصله پس از وجود انسان میآید. این درست است، اما شایستهٔ تأمل نیز هست. انسان در تمام قامت و با همهٔ ویژگیها، عناصر و خصوصیاتش در این نطفه نهفته است. سپس، هنگامی که وجود تازهای را از راه سلسلهای نو از مراحل آغاز میکند، به جنین تبدیل میشود.

The Qur’ānic text makes the gamete a stage in the succession of man’s creation, coming immediately after man’s existence. This is true, but it also deserves contemplation. A human being in his full stature, and with all his features, elements and characteristics, is enclosed within this gamete. It then develops into an embryo when it begins its new existence through a new series of stages.

مرحلهٔ گامت به دنبال لقاح تخمک مادینه توسط اسپرم نری، به مرحلهٔ توده‌ای سلولی منجر می‌شود، و سپس آن توده‌ی سلولی به دیوارهٔ رحم می‌چسبد. این توده‌ی سلولی رشد می‌کند و به جنین تبدیل می‌شود. این آفرینش کوچک در این مسیری که هرگز تغییر نمی‌کند و از راه خود منحرف نمی‌شود ادامه می‌یابد. این آفرینش در مسیر معین‌شدهٔ خود حرکت می‌کند و از انرژی نهفتهٔ خود بر اساس قانون خداوند بهره می‌گیرد؛ قانونی که طراحی کامل را با برنامه‌ریزی دقیق و پیچیده درهم می‌آمیزد.

The gamete stage leads to that of a cell mass after the male sperm fertilizes the female egg, and then the cell mass clings to the wall of the uterus. The cell mass grows and becomes an embryo. This little creation continues in this line that never changes or deviates from its course. It moves along its marked line, using its latent energy according to God’s law which combines perfect design with elaborate planning.

این سوره مراحل مختلف زندگی را به تصویر می‌کشد تا این سفر تکمیل شود۔

The sūrah continues to depict the different stages of life to complete the journey.

زندگی انسان که بر روی زمین آغاز شد، با این حال در همان‌جا پایان نمی‌یابد، زیرا عنصری از بیرون زمین بخش اساسی آن را تشکیل می‌دهد و مسیری را که طی می‌کند تحت تأثیر قرار می‌دهد.

Human life that began on earth does not however end there, because an element from outside the earth forms an essential part of it, influencing the path it travels.

با دمیده شدن روح خدا در آن، زندگی انسان هدفی متفاوت از هدف بدن یافته و مقصدی غیر از مقصد گوشت و خون دارد. از این رو، کمال خود را جایی جز این زمین و در جهانی کاملاً متفاوت به دست می‌آورد: «سپس، پس از همه‌ی این‌ها، شما قطعاً خواهید مرد؛ و سپس، در روز قیامت، دوباره برانگیخته خواهید شد.» (آیات ۱۵-۱۶)

The breathing of God’s spirit in it has given human life a goal different from that of the body, and a destination unlike that of the destination of flesh and blood. Hence it achieves its completeness somewhere other than this earth, in a totally different world: “And then, after all this, you are destined to die; and then, you shall be restored to life on the Day of Resurrection.” (Verses 15-16)

بنابراین، مرگ پایان زندگی انسان بر روی زمین است و پلی میان زندگی‌ای که ما می‌شناسیم و زندگی آخرت را تشکیل می‌دهد. از این رو، مرگ مرحله‌ای از زندگی انسان است، نه پایان آن.

Thus, death is the end of human life on earth, forming a bridge between the life we know and the life to come. As such, it is a stage in human life, not its end.

سپس قیامت فرا می‌رسد که آغازگر آخرین مرحله است؛ مرحله‌ای که در آن زندگی کامل آغاز می‌شود، زندگی‌ای که از همه نقص‌های زندگی دنیوی، نیازهای جسمانی، ترس و نگرانی خالی است، و به مرحله‌ای دیگر منتهی نمی‌شود، زیرا نمایانگر بالاترین کمالی است که انسان می‌تواند به آن دست یابد.

Then comes resurrection which heralds the last stage, when the perfect life begins, free of all the failings of earthly life, physical needs, fear and worry, and leading to no other stage because it represents the level of perfection human beings can attain.

این موضوع، تنها درباره کسانی صدق می‌کند که در پیِ راهی می‌روند که به چنین کمالی می‌انجامد، راهی که در آیات آغازین این سوره ترسیم شده است. این همان راهی است که مؤمنان پیموده‌اند. در مقابل، کسانی که در این زندگی به سطح حیوانات فرو می‌افتند، در زندگی آخرت بیشتر پایین می‌روند تا آنجا که در ته‌ترین مرتبه قرار می‌گیرند. آنان دیگر انسان نیستند، زیرا به هیزمِ آتش دوزخ تبدیل می‌شوند، آتشی که با سنگ و انسان برافروخته می‌شود.

This, however, applies only to those who follow the way leading to such perfection, outlined in the opening verses of this sūrah. It is the way followed by believers. By contrast, those who in this life sink to the level of animals go further down in the life to come so that they are right at the bottom. They are no longer human beings, because they become part of the fuel of hell, fed by stones and men.

«وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَأَسْكَنَّاهُ فِي الْأَرْضِ وَإِنَّا عَلَىٰ ذَهَابٍ بِهِ لَقَادِرُونَ» (آیه ۱۸) در اینجا پیوندی مستقیم میان آن هفت مدار یا اجرام و زمین دیده می‌شود. آب از آسمان فرود می‌آید و پیوندی مستقیم با آن اجرام دارد. در واقع، این نظم کامل حاکم بر جهان است که چنین فرود آمدن آب از آسمان و نشستن آن در زمین را ممکن می‌سازد.

“We send down water from the skies in accordance with a set measure, and We cause it to lodge in the earth; and We are most certainly able to take it all away.” (Verse 18) Here we have a direct link between those seven orbits or bodies and the earth. Water falls from the sky, and has a direct link with those bodies. In fact, it is the perfect order controlling the universe that allows water to so fall from the sky and settle into the earth.

تنها در اوایل دوران اخیر بود که زمین‌شناسان نظریه‌ای را مطرح کردند مبنی بر اینکه آب‌های زیرزمینی از آب‌های سطحی و باران سرچشمه می‌گیرند که از میان زمین نفوذ می‌کند. پیش از طرح این نظریه، تصور عمومی بر این بود که آب‌های زیرزمینی مستقل از آب‌های سطحی هستند. با این حال، قرآن این حقیقت را بیش از ۱۴۰۰ سال پیش بیان کرده است.

It is only recently that geologists developed their theory that underground water comes from surface water and rain, which seeps through the earth. Before this theory was advanced, the general perception was that underground water was independent of surface water. Yet the Qur’ān stated this fact more than 1,400 years ago.

«وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ» ۔ همه‌چیز طبق یک طرح دقیق و حساب‌شده است. نه آن‌قدر زیاد که سیلاب و ویرانی به بار آورد، و نه آن‌قدر کم که خشکسالی و قحطی پدید آورد. و نه در زمان نامناسبی فرو می‌بارد که سودی نداشته باشد.

“We send down water from the skies in accordance with a set measure.” It is all according to an elaborate plan. It is neither too much so as to cause flooding and devastation, nor too little so as to cause drought and famine. Nor does it come at the wrong time when it would be of little use.

«و ما آن را در زمین ساکن می‌کنیم.» تصویری که در اینجا ترسیم می‌شود، شبیه تصویر تخمک بارورشده‌ای است که در رحم جای می‌گیرد، همان که در قرآن «قرارگاهی امن» توصیف شده است. هم تخمک و هم آب، جایگاه آرام و امنی برای استقرار دارند تا زندگی پدید آید. در اینجا بار دیگر نمونه‌ای از شیوه‌ی هنرمندانه‌ی قرآن در چینش صحنه‌ها و تصاویر را می‌بینیم.

“And We cause it to lodge in the earth.” The picture here is akin to that of the fertilized egg that is implanted in the uterus, which is described in the Qur’ān as ‘a safe place of rest.’ Both the egg and the water have their settled and safe places of settlement in order to give rise to life. Here we see yet another example of the Qur’ānic method of artistic arrangement of scenes and images.