هنگامی که آنچه قطعاً رخ خواهد داد، رخ دهد، آنگاه هیچ کس وقوع آن را انکار نخواهد کرد؛ [برخی را] پست و [برخی را] بلند خواهد ساخت.

When that which is certain to happen will have come to pass no one will then deny its having come to pass, abasing [some], exalting [others].

هنگامی که زمین با شدت لرزانده شود، و کوه‌ها در هم کوبیده شده و به‌صورت غبار پراکنده گردند. (آیات ۱ تا ۶)

When the earth is violently shaken and the mountains crumble away and scatter abroad into fine dust. (Verses 1-6)

این آغاز برای افزودن هیجان و تعلیق به توصیف این رویداد باشکوه و اجتناب‌ناپذیر طراحی شده است، و سبک ویژه‌ای که به کار رفته این مطلب را روشن می‌کند. دو بار جمله‌ای شرطی با واژه «هنگامی که» آغاز می‌شود، بی‌آنکه نتیجه یا پیامد آن بیان شود. نخست می‌فرماید: «هنگامی که آن واقعهٔ حتمی رخ دهد، هیچ‌کس وقوع آن را انکار نخواهد کرد؛ [گروهی را] پست و [گروهی دیگر را] بلند می‌سازد» (آیات ۱ تا ۳). اما بیان نمی‌کند که با وقوع این رویداد حتمی چه خواهد شد؛ تنها می‌گوید که نمی‌توان وقوع آن را انکار کرد. سوره بی‌آنکه بگوید پس از آن چه می‌آید، با جمله شرطی دیگری آغاز می‌شود: «هنگامی که زمین به شدت لرزانده شود و کوه‌ها درهم کوبیده و به غبار ریزی پراکنده گردند» (آیات ۴ تا ۶). باز هم سوره نمی‌گوید که پس از این رویداد بسیار هولناک چه پیش می‌آید. بدین ترتیب، این تصور در ذهن خواننده شکل می‌گیرد که همه این‌ها تنها مقدمه‌ای است برای پیامدهایی چنان وحشتناک که هیچ واژه‌ای نمی‌تواند آن‌ها را به‌درستی توصیف کند.

This opening is clearly intended to add suspense to its presentation of this awesome but inevitable event. It employs a special style that clearly indicates this. Twice, it begins a conditional sentence, employing the word when’, without finishing what the result or the outcome will be. It first says: “ When that which is certain to happen will have come to pass no one will then deny its having come to pass, abasing [some], exalting [others]” (Verses 1-3) But it does not say what will take place when this inevitable event comes to pass. It simply says there can be no denying that it will happen. Without saying what comes next, the surah commences a new beginning with another conditional sentence: “ When the earth is violently shaken and the mountains crumble away and scatter abroad into fine dust.” (Verses 4-6) Again, the surah does not tell us what happens after this exceedingly alarming event. Thus we are left with the impression that all this is merely an introduction to results that are so frightful that no words can adequately describe them.

این سبک خاص به تصویر بسیار هولناکی که این سوره با آن آغاز می‌شود، کاملاً مناسب است. این سوره رخداد قیامت را با واژه «الواقعة» بیان می‌کند که در درجه نخست به چیزی اشاره دارد که با شدت فرومی‌افتد. خود آوای این واژه این تأثیر را القا می‌کند که شیئی سنگین از جایگاهی بلند رها می‌شود و سپس در جایی قرار می‌گیرد که نه می‌توان آن را جابه‌جا کرد و نه برداشت.

همان‌طور که این صحنهٔ به‌شدت تکان‌دهنده به پایان می‌رسد، با آثار این رویداد حتمی آشنا می‌شویم که در آن برخی افراد بالا برده می‌شوند و برخی دیگر خوار و پست می‌گردند. این امر زمانی رخ می‌دهد که همه با سرنوشت‌های گوناگون خود روبه‌رو می‌شوند:

As this strongly shaking scene concludes, we are then introduced to the effects of this inevitable event as some people are elevated while others are abased. This takes place when everyone faces their different fate:

شما به سه گروه تقسیم خواهید شد: اصحاب میمنه؛ آنان چه گروهی هستند؟ و اصحاب مشئمه؛ آنان چه گروهی هستند؟ و سابقون، که پیشگامانند.

You shall be divided into three classes: There are the people of the right side: what people are they? And the people of the left side: what people are they? And there are those to the fore, who shall be foremost.

(آیات ۷-۱۰)

(Verses 7-10)

در اینجا مردم به سه گروه تقسیم شده‌اند، برخلاف بیشتر آیات دیگر قرآن که مردم را در دو گروه نشان می‌دهد. این سوره ابتدا از اصحاب میمنه یاد می‌کند، اما هیچ جزئیاتی درباره‌ی آنان به دست نمی‌دهد. در عوض، پرسشی درباره‌ی ایشان مطرح می‌شود که احساس انتظار را بیشتر می‌کند: «و اصحاب میمنه؛ اصحاب میمنه چه کسانی‌اند؟» (آیه ۸). همین شیوه برای گروه مقابل نیز به کار رفته است: «و اصحاب مشئمه؛ اصحاب مشئمه چه کسانی‌اند؟» (آیه ۹).

Here, people are divided into three groups, unlike in most other Qur’anic statements where they are shown to be in two groups. The surah first mentions the people of the right side, but does not give us any details about them. Instead, a question is asked about them, enhancing the feeling of expectation: “ There are the people of the right side: what people are they?” (Verse 8) The same method is used for the opposite group: “And the people of the left side: what people are they?” (Verse 9)

سپس تیسرے گروہ کا ذکر کیا گیا ہے، اور یہی وہ لوگ ہیں جو سب سے آگے ہیں۔

The third group is then mentioned, and these are the ones to the fore.

آنان با همان ویژگی پیشی گرفتن بر همگان توصیف شده‌اند: «و پیشگامان، پیشگامانند.» (آیه ۱۰) گویی سوره می‌گوید: اینان همان‌اند و همین کافی است. توصیف بیشتری لازم نیست و بر آن چیزی نمی‌افزاید.

They are described by the same quality of being ahead of all: “there are those to the fore, who shall be foremost.” (Verse 10) It is as if the surah says these are the ones, and this is enough. No further description is necessary, it would add nothing.

سپس سوره به جایگاه آنان نزد پروردگارشان اشاره می‌کند و به تفصیل توضیح می‌دهد که چه نعمت‌هایی برای ایشان آماده کرده است. همه‌ی این‌ها به گونه‌ای بیان می‌شود که مخاطبان بتوانند آن را بر اساس دانش و تجربه‌ی خودشان دریابند:

سوره پس از شرح آن گروه برتر، شرحی مشابه و مفصل از گروه دوم می‌آورد که در آغاز سوره به‌طور گذرا به آن اشاره شده بود. جزئیات وضعیت آنان در زندگی آخرت اکنون در جای مناسب آورده می‌شود، و با تکرار همان پرسشی آغاز می‌شود که در ابتدای سوره مطرح شده بود و احساس جدیت و هیبت را القا می‌کند: «و اصحاب یمین، چه اصحاب یمینی‌اند؟» (آیه ۲۷). این گروه نیز از زندگی‌ای مرفه و شادمانه بهره‌مندند، اما توصیف آن حس زندگی بیابانگردانه و بی‌پیرایه را منتقل می‌کند. این توصیف، همه نیازهای قومی بیابانگرد را پاسخ می‌دهد، آن‌گونه که آنان بهترین تصور را از آسایش و سعادت دارند. از این رو فرمود: «در میان درختان سدر بی‌خار» (آیه ۲۸). درخت سدر به خارهایش شناخته می‌شود، اما در اینجا بی‌خار توصیف شده است. «و درختان موز شکوفه‌دار» (آیه ۲۹). درخت طلح (آکاسیا) نوعی درخت خاردار از خانواده بقولات است که در منطقه حجاز عربستان به‌خوبی شناخته شده است. با این حال، درختان طلح بهشت بی‌خارند، میوه‌ای فراوان دارند و به گونه‌ای قرار گرفته‌اند که آسایش واقعی را فراهم می‌کنند. «با سایه‌ای گسترده، و آبی همواره روان» (آیات ۳۰ و ۳۱). همه این‌ها انواع آسایشی‌اند که بیابانگردان در خیال خود می‌پروراندند.

The surah follows this account of the superior group with a similarly detailed one of the second group, to which a quick reference was made in the opening of the surah. The details of their situation in the life to come are now provided at the right point, beginning with a repetition of the same question posed at the outset that gives a sense of seriousness and awe: “As for those on the right, what people are they?” (Verse 27), This group are also enjoying a luxurious and happy life, but its description gives a sense of nomadic roughness. It answers all the needs of a nomadic people as they can best imagine a life of comfort and bliss. Thus, “They will dwell amid thorn less lote trees.” (Verse 28). The lote tree is known for its thorns, but here it is thornless. “And flower clad acacias” (Verse 29) The acacia is a thorny type of leguminous tree well known in the Hijaz region of Arabia. However, the acacia trees in heaven are without thorns, have abundant fruit and are so situated as to enable real comfort. “ With extended shade, constantly flowing water” (Verses 30-31) These are all types of comfort dreamt of by the bedouin.

«میوه‌هایی فراوان، که هرگز تمام نمی‌شوند و دسترسی به آن‌ها ممتنع نیست.» (آیات ۳۲ و ۳۳) این‌ها در اینجا به‌تفصیل بیان نشده‌اند، پس از آنکه آن انواعی که اعراب بادیه‌نشین به نام می‌شناختند پیش‌تر برشمرده شده بود. «[تکیه‌زده] بر بسترهایی بلند.» (آیه ۳۴)

“Abundantfruits, unfailing, never out of reach.” (Verses 32-33) These are left undetailed here, after having already outlined those types well-known by name to the bedouins. “ [Reclining on] couches raised high.” (Verse 34)

این کاناپه‌ها نه به‌عنوان طلاکاری‌شده توصیف شده‌اند و نه به‌عنوان دارای گلدوزی نفیس. تنها با عبارت «بلندمرتبه» (مرفوعة) وصف شده‌اند. عبارت «بلندمرتبه بودن» دارای معنای مضاعف است: هم معنای مادی و هم معنای معنوی، و این دو معنا یکدیگر را تکمیل می‌کنند.

سوره کے دوسرے حصے کا مقصد اسلامی عقیدے کو مکمل طور پر قائم کرنا ہے، لیکن اصل توجہ قیامت اور آخرت کے مسئلے پر مرکوز ہے۔ یہ قرآنی طریقے کی ایک مثال ہے کہ وہ انسانی فطرت کو کس طرح مخاطب کرتا ہے، ایسی نشانیوں کے ذریعے جو ایمان کو تقویت دیتی ہیں۔ یہ انسان کے دل سے نرمی کے ساتھ خطاب کرتا ہے، کیونکہ وہ بڑے بڑے مسائل کو آسان اور قابلِ فہم انداز میں پیش کرتا ہے۔

The second part of the surah aims to establish the Islamic faith in full, but the issue of resurrection and future life receives the main focus. This provides an example of the Quranic method of addressing human nature, utilizing indicators that encourage faith. It makes a gentle address to peoples hearts as it presents great issues in an easy to understand way.

قرآن کریم پدیدههایی را که بسیار آشنا هستند و در زندگی ما بارها تکرار میشوند، به عنوان حقایق بزرگی مطرح میکند که قوانین کلی و روشنی را بیان میدارند. بدین ترتیب، آنها را در قالب ایمانی ژرف و جامع شکل میدهد که مفهومی کامل از هستی به دست میدهد. همچنین، این پدیدهها را شیوهای برای تفکر قرار میدهد که اندیشهها و جانها را بیدار میکند و احساسات را برمیانگیزد. از این رو، مردم میتوانند پدیدههای کیهانی را که گاه با وجود آنکه همواره در برابر دیدگانشان است، از آنها غافلاند، به روشنی درک کنند. آنان همچنین میتوانند نسبت به شگفتیهایی که در درون وجود خودشان رخ میدهد، آگاهی بیشتری پیدا کنند.

The Qur’an presents phenomena that are very familiar to us and often repeated in our lives as great facts setting clear universal laws. It, thus, moulds this into a profound and comprehensive faith giving a complete concept of existence. It also uses such phenomena as a method for reflection, alerting minds and souls and awakening feelings. Thus people are able to clearly understand universal phenomena that they may often be oblivious to, despite the fact that they are always before their eyes. They can also be better aware of wonders that take place within their own selves.

قرآن کریم اپنے مخاطبین، یعنی تمام انسانوں، سے یہ تقاضا نہیں کرتا کہ وہ چند منفرد معجزات پر انحصار کریں۔ وہ انہیں دور دراز کی نشانیوں اور معجزات کی تلاش پر مجبور نہیں کرتا، جو ان کی زندگی، ان کے ماحول اور ان کے گرد و پیش کے قدرتی مظاہر سے بہت دور ہوں۔ نہ وہ انہیں پیچیدہ فلسفیانہ نظریات، پیچیدہ ذہنی مشقوں، یا ایسے سائنسی تجربات کے ذریعے چلاتا ہے جنہیں کوئی بھی انجام نہ دے سکے، تاکہ وہ اس ایمان کو قبول کریں جس کی یہ دعوت دیتا ہے۔

The Qur’an does not rely on a few individual miracles in its address to mankind. It does not require people to look for miracles and signs that are far removed from them, their lives and immediate natural phenomena. It does not lead them through sophisticated philosophical theories, or complex mental tasks, or through scientific experiments that no one can undertake in order to present them with the faith it advocates.

این ما هستیم که شما را آفریده‌ایم، پس چرا باور نمی‌کنید؟ آیا به آنچه (به‌صورت نطفه) می‌ریزید، نگریسته‌اید؟ آیا شما آن را می‌آفرینید یا ما آفریننده‌ایم؟ ما مرگ را در میان شما مقدّر کرده‌ایم و هیچ‌کس نمی‌تواند ما را از جایگزین‌کردن کسانی همانند شما به جای شما، یا پدیدآوردن شما در صورتی که نمی‌دانید، بازدارد. و شما آفرینش نخستین خود را دانسته‌اید، پس چرا پند نمی‌گیرید؟

It is We who have created you: will you not believe? Consider the semen you discharge: do you create it, or are We the Creator? We have decreed that death shall be among you. Nothing can prevent Us from replacing you by others like yourselves or bringing you into being anew in a way unknown to you. You have learned how you have come into being in the first instance.

چرا پس تفکر نمی‌کنید؟ (آیات ۵۷ تا ۶۲)

Why, then, do you not reflect? (Verses 57-62)

این مسئلهٔ ایمان همانند نخستین آفرینش و پایان، بخشیدن زندگی و مرگ حتمی است. این امور آشنایند و در همهٔ زمان‌ها دیده می‌شوند. پس چگونه است که مردم باور ندارند که این خداست که ایشان را می‌آفریند؟ وزنِ این حقیقت بر سرشت انسان چنان سنگین است که هیچ کس را یارای انکار آن نیست: {آیا شما را ما آفریده‌ایم؟ پس چرا باور نمی‌آورید؟} (آیهٔ ۵۷)

This whole issue of faith is the same as the first instance of creation and the end, the giving of life and inevitable death. It is familiar, seen at all times. How come, then, that people do not believe that it is God who creates them? The weight of this truth on human nature is too heavy for anyone to challenge: “It is We who have created you: will you not believe?” (Verse 57)

«آیا آنچه را که [به رحم] می‌ریزید، دیده‌اید؟ آیا شما آن را می‌آفرینید یا ما آفریننده‌ایم؟» (آیات ۵۸-۵۹) نقش انسان در فرایند آفرینش، جز ریختن نطفهٔ مرد در بدن زن نیست. نقش آن دو با همین پایان می‌یابد. از آن پس، دست خداوند کار را به دست می‌گیرد. این فرایند خودبه‌خود پیش می‌رود: به جنین رشد و تکامل می‌بخشد، اسکلتش را می‌سازد و آن را می‌پوشاند، سپس روح را در آن می‌دمد. از همان لحظهٔ نخست، و در هر لحظهٔ بعدی، معجزه‌ای رخ می‌دهد که برای انسان کاملاً ناشناخته می‌ماند. در حقیقت، انسان نمی‌داند که چگونه این امر رخ می‌دهد، چه رسد به اینکه در آن نقشی داشته باشد.

“Consider the semen you discharge: do you create it, or are We the Creator?” (Verses 58-59) Mans role in the process of creation is no more than the man depositing his seed in the woman’s body. Their respective roles are finished at that. From then on, the hand of God takes over. It works on its own, giving the embryo growth and development, building its skeleton and dressing it up, then breathing spirit into it. Right from the first moment, and at every subsequent moment, a miracle occurs that remains totally unknown to man. Indeed, man does not know how it occurs, let alone plays a role in it.

بار دیگر قرآن، با نهایت سادگی و آسانی، چیزی را پیش روی مردم می‌گذارد که برای آنان آشناست و بارها آن را می‌بینند. نشان می‌دهد که دستِ خدا چگونه آن را پدید می‌آورد، و معجزه‌ای را به ایشان نشان می‌دهد که آن را نادیده می‌گیرند، در حالی که همواره درست در برابر چشمانشان رخ می‌دهد:

Once more the Qur’an, in perfect ease and simplicity, puts before people something which is well known to them and which they repeatedly see. It shows how God’s hand works to bring it about, showing them the miracle they overlook when it is always happening in front of their very own eyes:

{أَفَرَأَيْتُمْ مَا تَحْرُثُونَ * أَأَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ * لَوْ نَشَاءُ لَجَعَلْنَاهُ حُطَامًا فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ * إِنَّا لَمُغْرَمُونَ * بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ}

Consider the seeds you sow in the ground: is it you who makes them grow, or We? Were it Our will, We could turn it into chaff'and leave you to wail, ‘We are burdened with debt; we have been deprived?

(آیات ۶۳-۶۷)

(Verses 63-67)

انسان‌ها در رشد گیاهان و رسیدن آن‌ها به ثمر چه نقشی ایفا می‌کنند؟

What role do humans play in plant growth that culminates in fruition?

آنان قطعاً زمین را شخم می‌زنند و بذری را که خداوند پدید آورده می‌کارند، اما همین‌جا نقش آنان به پایان می‌رسد و کار به‌کلی به دست خداوند سپرده می‌شود. این خداوند است که این کار شگفت‌انگیز را به انجام می‌رساند.

They certainly till the earth and plant the seeds made by God, but that is about it. Their role is then finished, leaving the matter entirely to God’s hand. It is He who completes this miraculous work.

دانه یا تخمی که برای بازتولید نوع خود سفر را آغاز میکند، همچون کسی که راه را میشناسد، مرحله به مرحله پیش میرود؛ کسی که هرگز مرتکب خطایی همانند خطای انسان نمیشود، هرگز مسیر را تغییر نمیدهد و از راه منحرف نمیشود. این دست خداست که آن را در تمام این سفر شگفتانگیز هدایت میکند. هیچکس هرگز نمیتوانست این معجزه را باور کند و هیچ ذهنی نمیتوانست آن را تصور کند؛ با این حال همواره رخ میدهد و هر یک از ما آن را به شکلی یا شکلی دیگر میبینیم. چگونه ممکن است کسی باور کند که دانهی گندم، ساقه و برگ و همچنین خوشهای را دربردارد که انبوهی از دانهها را در خود نگه میدارد؟ چه کسی میتوانست تصور کند که هستهی خرما بتواند نخل بزرگی با همهی آنچه در خود دارد پدید آورد؟

The seed or the grain begins its journey to reproduce its kind, moving on like one who knows the way, stage after stage, one who will never commit the like of a human error, who will never change course or deviate from the path. It is the hand of God that guides it throughout this remarkable journey. No one could have ever believed this miracle, and no mind could have imagined it; yet it happens all the time and everyone of us sees it in one form or another. How else could anyone have believed that a wheat grain incorporates a stalk and leaves, as well as an ear holding together a large number of grains? Who could have imagined that a date stone can produce such a large palm tree, with all that it contains?

اکنون سوره خطاب خود را به کسانی متوجه می‌کند که به شیوه‌ای دیگر حقانیت قرآن را انکار کرده بودند، و میان آن و جهان هستی پیوندی برقرار می‌سازد، با سوگندی بزرگ به خداوند، پروردگار جهانیان.

Now the surah directs its address to those who denied the truth of the Qur’an in another way, providing a relationship between it and the universe in a great oath by God, the Lord of all the worlds:

من به جایگاه‌های ستارگان سوگند یاد می‌کنم - سوگندی بزرگ، اگر بدانید! - که این قرآنی است بس گرامی، در کتابی محفوظ و پنهان که جز پاکان آن را لمس نمی‌کنند؛ فرو فرستاده‌شده از سوی پروردگار جهانیان.{ فَلَا أُقْسِمُ بِمَوَاقِعِ النُّجُومِ * وَإِنَّهُ لَقَسَمٌ لَّوْ تَعْلَمُونَ عَظِيمٌ * إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ * فِي كِتَابٍ مَّكْنُونٍ * لَّا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ * تَنزِيلٌ مِّن رَّبِّ الْعَالَمِينَ } ([آیات ۷۵ تا ۸۰ سوره واقعه])

I do swear by the positions of the stars - a mighty oath, if you but knew it!- that this is indeed a most honourable Quran, in a well-guarded record that only the purified can touch: a revelation from the Lord of all the worlds, (Verses 75-80)

کسانی که قرآن در زمان نزولش خطاب قرار می‌داد، از جایگاه ستارگان جز آنچه با چشم غیرمسلح می‌دیدند، چیزی نمی‌دانستند. از این رو، سوره به آنان می‌گوید که سوگندی که یاد شده، سوگندی بزرگ است، هرچند که آنان در آن زمان از آن آگاه نبودند.

Those addressed by the Qur’an at the time of its revelation knew no more about the positions of the stars than what they could see with the naked eye. Therefore, the surah tells them that the oath already made was a mighty one, even though they did not know it at the time.

امروز ما عظمت این سوگند را بسیار بیشتر از آنان درک می‌کنیم، اما ما نیز درباره عظمت جایگاه ستارگان تنها اندکی می‌دانیم. آن اندک را که با رصدخانه‌های به‌ظاهر پیشرفته و تلسکوپ‌های به‌زعم خودمان قدرتمند کشف کرده‌ایم، به ما می‌گوید که یکی از خوشه‌های بی‌شمار در فضای باز، همان که کهکشانی را که منظومه شمسی ما در آن قرار دارد تشکیل می‌دهد، شامل یک میلیارد ستاره است.1

Today, we appreciate the greatness of this oath far more than they did, but we too know only very little about the greatness of the positions of the stars. The little we have discovered with our seemingly advanced observatories and allegedly powerful telescopes tells us that one of the countless clusters in open space, the one that constitutes the galaxy that contains our solar system, includes one billion stars.1

ستاره‌شناسان می‌گویند که برخی از این ستارگان و سیارات، که تعدادشان به میلیاردها می‌رسد، با چشم غیرمسلح قابل مشاهده‌اند، در حالی که برخی دیگر تنها با تلسکوپ‌های قدرتمند دیده می‌شوند. و برخی دیگر نیز تنها با چنین تلسکوپ‌های بسیار قدرتمندی قابل تشخیص‌اند. همه‌ی این‌ها در مدارهای مخصوص خود در فضا در حرکت‌اند. احتمال اینکه میدان مغناطیسی یکی از این ستارگان به ستاره‌ی دیگری نزدیک شود، یا سیاره‌ای با سیاره‌ی دیگری برخورد کند، به همان اندازه دور است که احتمال برخورد قایقی در دریای مدیترانه با قایقی که در اقیانوس هند در حرکت است، در حالی که هر دو در یک جهت و با یک سرعت حرکت می‌کنند. احتمال وقوع چنین برخوردی آن‌قدر ناچیز است که قطعاً غیرممکن است.2

سورهٔ مورد بحث، با بخش پایانی خود به لحظهٔ مرگ اشاره می‌کند؛ لحظه‌ای که وحشت آن در دل هر انسانی می‌نشیند. این همان لحظه‌ای است که هرگونه بحث و استدلالی پایان می‌یابد، و انسان در نقطهٔ میان یک راه که به پایان می‌رسد و راهی دیگر که آغاز می‌شود، می‌ایستد. این نقطه، نقطهٔ بازگشت‌ناپذیر است.

The final passage in the surah speaks of the moment of death, which sends a shudder of fear into everyone. This is the moment when all argument stops, when a person stands at the end of one road and the beginning of another. It is a point of no return:

آیا تم اس کلام کو حقیر جانتے ہو؟ کیا تمہارا رزق یہ ہے کہ تم اسے جھٹلاتے رہو؟ جب جان حلق تک پہنچ جاتی ہے، اور تم بے بسی سے دیکھتے رہتے ہو، ہم تم سے کہیں زیادہ اس کے قریب ہوتے ہیں، لیکن تم ہمیں دیکھ نہیں سکتے۔ پس اگر تم کسی کے زیرِ حکم نہیں ہو، تو اگر تم سچے ہو تو اس (جاتی ہوئی) جان کو واپس کیوں نہیں لوٹا لیتے؟

Would you look on this discourse with disdain? Do you make it your livelihood that you persistently deny it? When the soul [of a dying person] comes up to the throat while you are helplessly looking on We are closer to him than you, although you do not see Us. Why, if you think you are not to be judged, can you not restore that [ebbing life], if what you claim is true? (Verses 81-87)

آیا در آنچه درباره زندگی دوم به شما گفته می‌شود تردید دارید، و حقیقت قرآن و آنچه درباره روز قیامت به شما می‌گوید، یا اصول ایمانی که برایتان بیان می‌کند، انکار می‌کنید؟ «آیا روزی خود را این قرار داده‌اید که تکذیب می‌کنید؟» (آیه ۸۲) تکذیب شما تنها چیزی است که در این زندگی برای زندگی دومتان به دست می‌آورید و ذخیره می‌کنید. چه معیشت بدی! وقتی جانتان به گلوگاهتان برسد و در راهی بایستید که شما را به سوی ناشناخته می‌برد، چه خواهید کرد؟

Are you in doubt about what you are told concerning a second life, denying the truth of the Qur’an and what it tells you about the Day of Judgement, or the principles of faith it lays down for you? “ Do you make it your livelihood that you persistently deny fr?” (Verse 82) Your denial is all that you earn and save in this life for your second life. How miserable a livelihood! What will you do when your soul is in your throat, standing on a road that leads you to the unknown?

سوره این صحنه را با نگاهی الهامبخش ترسیم میکند و همه جنبههای آن را با چند پرداخت سریع نشان میدهد: «پس چرا هنگامی که [جان یک محتضر] به گلوگاه میرسد، و شما بیچاره نگاه میکنید، ما به او از شما نزدیکتریم، ولی شما نمیبینید.» (آیات ۸۳ تا ۸۵) تقریباً صدای خرخر در گلو را میشنویم، چهرهها را میبینیم که رو به زوال میروند، و اندوه و سختی آن را احساس میکنیم:

The surah paints this situation in an inspiring way, drawing all its aspects in quick touches: “When the soul [of a dying person] comes up to the throat while you are helplessly looking on We are closer to him than you, although you do not see Us” (Verses 83-85) We almost hear a rattling sound in the throat, see the features decline and sense the distress:

این سوره اکنون سرنوشت نفسی را بیان می‌کند که از این دنیا روی گردانده تا زندگی تازه و جاودانه‌اش را آغاز کند:

The surah now explains the fate of the soul that has turned its back on this world to begin its new and permanent life:

اگر آن شخصِ در حال مرگ از مقرّبان الهی باشد، آسایش و گشایش و بهشتِ پرنعمت خواهد داشت. و اگر از اصحاب یمین باشد، «سلامٌ لک از اصحاب یمین» به تو درود فرستاده خواهد شد. ولی اگر از تکذیب‌کنندگانِ گمراه باشد، با آبِ جوشان پذیرایی خواهد شد و در حرارتِ آتشی افروخته درمی‌آید. (آیات ۸۸ تا ۹۴)

If that dying person is one of those who are drawn close to God, he will have repose, fulfilment and a garden of bliss. If he is one of those on the right, a greeting of peace will welcome you by the ones on the right. But if he happens to be one of those who denied the truth and went astray, he will be welcomed with scalding water, and the heat of a blazing fire. (Verses 88-94)

در آغاز این سوره، تصویرهایی از نعمت‌هایی دیدیم که به نزدیکان درگاه خداوند عطا می‌شود. اکنون جان چنین انسانی آنچه را در انتظارش است می‌بیند: «آسایش، کامیابی و باغی از نعمت و سرور». خود آهنگ این واژه‌ها سرشار از آرامش، آسودگی و شادمانی است.

In the early part of the surah we saw images of the blessings granted to those who are close to God. The soul of such a person will now see what awaits it: 'repose, fulfilment and a garden of bliss The very sound of these words overflows with comfort, ease and happiness.

«اگر او از اصحاب یمین باشد» اکنون این شخص خطاب مستقیم قرار می‌گیرد، با سلامی که برادرانش که از اصحاب یمین‌اند، برای او می‌فرستند. این سلامی لطیف و خوشایند است که به او آرامش می‌بخشد. او شروع به چشم‌به‌راه ماندن زندگی آینده‌اش با اهل یمین می‌کند.

“If he is one of those on the right” This person is now directly addressed with a greeting sent to him by his brethren who are on the right. It is a gentle and delightful greeting, giving him reassurance. He begins to look forward to his forthcoming life with the people on the right.

«وَأَمَّا إِن كَانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ * فَنُزُلٌ مِّنْ حَمِيمٍ * وَتَصْلِيَةُ جَحِيمٍ» (الواقعہ: 92-94) پس اگر وہ جھٹلانے والے گمراہوں میں سے ہو، تو اس کی مہمان نوازی کھولتے پانی سے ہوگی، اور جہنم میں جھونکا جانا ہوگا۔ کیسی بری مہمان نوازی ہے! کیسا ہولناک عذاب ہے، کھولتا ہوا پانی اور دہکتی ہوئی آگ! یہ سب کچھ ایسے شخص کے سامنے آ جائے گا، اور وہ جان لے گا کہ اسے اسے بھگتنا ہی ہوگا۔

“But if he happens to be one of those who denied the truth and went astray, he will be welcomed with scalding water, and the heat of a blazing fire.” (Verses 92-94) How miserable a welcome! How terrible is the suffering of scalding water and blazing fire! It all appears before such a person and he knows that he will have to experience it.