این بخش پایانی سوره، که محور اصلی آن است، به شخصیت پیامبر ﷺ و نگرش امتش نسبت به او پس از ابلاغ رسالتش می‌پردازد. همچنین از قرآن و ویژگی‌های متمایز آن سخن می‌گوید. آغاز آن اشاره‌ای است به تلاش‌های کافران برای بازداشتن پیامبر ﷺ از برخی وحی‌هایی که خداوند بر او نازل کرده بود. نیز به کوششی اشاره دارد که آنان برای بیرون راندن او از مکه داشتند، و به حمایتی که خداوند از او کرد تا در برابر وسوسه‌ها تسلیم نشود و به تحریک‌هایشان پاسخ ندهد. خداوند حفاظت او را تضمین کرد، زیرا پیش‌تر تقدیر فرموده بود که مردم مکه، همچون امت‌های پیشین که پیامبران خدا را تکذیب کردند، نابود نشوند. بلکه به آنان مهلت داد و اجازه داد دوران خود را در این دنیا سپری کنند. اگر آنان پیامبر ﷺ را از میان خود بیرون می‌راندند و از شهرشان تبعید می‌کردند، مجازات سختی بر آنان فرود می‌آمد، بر اساس سنت الهی که هر امتی را که پیامبر فرستاده‌شده به سوی خود را بیرون کند، بلافاصله کیفر می‌دهد.

This final passage of the sūrah centres around its main theme, the personality of the Prophet (peace be upon him) and the attitude of his community to him after he was given his message. It also speaks about the Qur’ān and its distinctive characteristics. It begins with a reference to the attempts by the unbelievers to turn the Prophet away from some of the revelations God sent down to him. It mentions their effort to banish him from Makkah and the protection he was given by God so that he would not yield to their temptation or respond to their provocation. God guaranteed his protection because He had already decided that the people of Makkah would not be annihilated like earlier communities who rejected His messengers. He chose instead to give them respite and allowed them to have their term in this world. Had they ousted the Prophet from their community and banished him from their city, severe punishment would have been inflicted on them, in accordance with God’s law that inflicts immediate punishment on any community that ousts the messenger sent to them.

پیامبر ﷺ فرمان داده می‌شود که بر راه خود پایداری کند، نمازش را تنها برای خدا بگزارد، قرآنی را که بر او نازل شده تلاوت کند، و از خدا بخواهد که او را در همه احوال و رویدادها یاری دهد تا راستگو و خالص باشد، و یاری آشکار به او عطا کند. همچنین فرمان داده می‌شود که اعلام کند حق آمده تا استوار گردد، و باطل قطعاً نابود خواهد شد. همین یاری‌ای که خدا عطا می‌کند، بهترین ابزار او است. این یاری او را در برابر همه نیرنگ‌ها حفظ می‌کند و پیروزی نهایی‌اش را تضمین می‌نماید.

The Prophet is commanded to stick to his way, offering his prayers to God alone, reciting the Qur’ān revealed to him and supplicating that God may help him to be true and sincere in all situations and events, and give him clear support. He is also commanded to declare that the truth has come to be established and that falsehood is certain to be vanquished. It is this support granted by God that serves as his best equipment. It protects him against all designs and ensures his ultimate victory.

آنان می‌کوشند تو را از آنچه بر تو وحی کرده‌ایم منحرف سازند تا چیزی غیر از آن را به نام ما به دروغ بربندی، و در آن صورت تو را دوست خود می‌گرفتند. و اگر تو را استوار نگردانیده بودیم، نزدیک بود کمی به آنان گرایش یابی. در آن صورت، تو را دو چندان عذاب زندگی و دو چندان عذاب مرگ می‌چشاندیم، آنگاه برای خود در برابر ما یاوری نمی‌یافتی. و نزدیک بود تو را از این سرزمین بیرون کنند تا تو را از آن برانند، اما در آن صورت پس از تو جز اندک زمانی نمی‌ماندند. این سنت ما درباره فرستادگانی بود که پیش از تو فرستادیم، و در سنت ما هیچ دگرگونی نخواهی یافت.

They endeavour to tempt you away from that which We have revealed to you, hoping that you would invent something else in Our name, in which case they would have made you their trusted friend. Indeed, had We not given you strength, you might have inclined to them a little. And in that case We would have made you taste a double punishment in life and a double punishment after death, and you would have none to support you against Us. And they endeavour to scare you off the land with a view to driving you away. But, then, after you have gone, they will not remain there except for a short while. Such was the way with all Our messengers whom We sent before you.

در سنّتِ ما هیچ تغییری نخواهی یافت. (آیات ۷۳-۷۷)

No change you shall find in Our ways. (Verses 73-77)

این سوره به تلاش‌های کافران برای بازداشتن پیامبر از انجام مأموریتی که بر عهده‌اش گذاشته شده بود، اشاره دارد. نخست، آنان کوشیدند او را از آنچه خداوند بر او وحی کرده بود باز دارند تا چیز دیگری را به دروغ بسازد و آن را به خداوند نسبت دهد؛ و این کار را با وجود آنکه او به راستگویی و امانت‌داری شناخته شده بود، انجام دادند. ﷺ

The sūrah refers to the unbelievers’ attempts to dissuade the Prophet from fulfilling the task entrusted to him. Firstly, they tried to make him turn his back on what God revealed to him so as to invent some other matter and attribute it falsely to God. They did this even though he was known for his honesty and truthfulness.

آنان همچنین پیشنهاد دادند که در ازای سازشی، خدا را عبادت کنند؛ به شرطی که پیامبر ﷺ دیگر خدایانشان را باطل نخواند. برخی از آنان کوشیدند او را قانع کنند که سرزمینشان را همانند کعبه قرار دهد، همان کعبه‌ای که خدا آن را مقدس ساخته است. بزرگان قوم نیز تلاش کردند تا او برای آنان محل ویژه‌ای برای دیدار تعیین کند که هیچ فقیری اجازه ورود به آن را نداشته باشد.

They also offered to worship God in return for a compromise that ensured that the Prophet would stop denouncing their deities as false. Some of them tried to persuade him to make their land as sacred as the Ka`bah which God had sanctified. Their nobility also tried to get him to allocate a special meeting place, to which no poor person would be admitted.

در این مرحله از سوره، پیامبر ﷺ به این امر فرمان داده می‌شود که با پروردگارش در ارتباط باشد، یاری او را بجوید و از دستورهای او پیروی کند، و این حقیقت را اعلام نماید که حق قطعاً پیروز خواهد شد، در حالی که باطل ناگزیر از میان خواهد رفت.

At this point in the sūrah, the Prophet is directed to remain in contact with his Lord, seeking His support and following His directives, proclaiming the fact that the truth is certain to triumph, while falsehood will inevitably wither away.

نماز را از زمانی که خورشید به سمت زوال می‌رود تا تاریکی شب برپا دار، و قرآن را در سپیده‌دم تلاوت کن، زیرا تلاوت قرآن در سپیده‌دم قطعاً مشهود است. و در شب، از خواب برخیز و آن را در نماز تلاوت کن، به‌عنوان عبادتی اضافی از جانب تو.

Keep up prayer when the sun is on its decline, in the darkness of the night, and recite the Qur’ān at dawn, for the recitation of the Qur’ān at dawn is indeed witnessed. At night, rise from your sleep to recite it in prayer, as an additional offering from you.

امید است که پروردگارت تو را به مقامی شایسته برکشد. و بگو: پروردگارا، مرا به ورودی راستین وارد کن و به خروجی راستین بیرون آور، و از سوی خود برایم قدرتی یاریگر قرار ده. و بگو: حق آمد و باطل نابود شد؛ زیرا باطل همواره نابودشدنی است. و ما از قرآن آنچه را که برای مؤمنان درمان و رحمت است نازل می‌کنیم، و ستمکاران را جز زیان نمی‌افزاید.

Your Lord may thus raise you to an honourable station. Say, My Lord, cause me to enter in a true and sincere manner and to leave in a true and sincere manner, and grant me, by Your grace, sustaining strength.’ And say, The truth has now come about while falsehood has withered away. For falsehood is always bound to wither away. We bestow of the Qur’ān from on high what serves as a healing and a blessing to true believers, while it only adds to the ruin of the evildoers. (Verses 78- 82)

این حکم مخصوص پیامبر ﷺ است و به نمازهای واجب که اوقات آن‌ها در چند حدیث صحیح و در گزارش‌های فراوان از سنت عملی پیامبر ﷺ بیان شده، مربوط نمی‌شود. برخی از عالمان بر این باورند که مراد از زوال خورشید، آغاز حرکت آن به سوی پایین از نقطهٔ اوج است، و مراد از «تاریکی شب» آغاز شب، و مراد از «قرآن خواندن در صبح» نمازِ واجب صبح است. بر این اساس، آن‌ها معتقدند که عبارت قرآنی در اینجا اوقات هر پنج نماز واجب را گرد هم آورده است: ظهر، عصر، مغرب و عشاء، [هنگامی که خورشید به سوی تاریکی شب میل می‌کند]، و سپس فجر در وقت سپیده‌دم. ایشان بر این عقیده‌اند که قرائت قرآن در نماز شب تنها به‌عنوان امتیازی ویژه بر پیامبر ﷺ واجب است. اما به نظر ما دیدگاه نخست دقیق‌تر است، زیرا سایر مواردی که این دو آیه ذکر می‌کنند، همگی تنها به پیامبر ﷺ اختصاص دارند. و اما اوقات نمازهای روزانه، این‌ها به‌درستی در سنت، هم به‌صورت قولی و هم به‌صورت عملی، بیان شده است.

This directive applies to the Prophet in particular. It does not relate to the obligatory prayers which have their own timings, outlined in several authentic aĥādīth and numerous reports of the Prophet’s practical Sunnah. Some scholars suggest that the reference here to the sun’s decline means its beginning to move down from its zenith, while they take the reference to the ‘darkness of the night’ to mean the beginning of the night, and the ‘recitation at dawn’ to mean the obligatory prayer at dawn. They thus suggest that the Qur’ānic statement here groups together the times of all five obligatory prayers, Żuhr, `Aşr, Maghrib and `Ishā’, [when the sun is on its decline to the darkness of the night], and then Fajr at dawn. They consider that only recitation of the Qur’ān in prayer at night is obligatory on the Prophet as a bonus. For our part, we feel that the first view is more accurate, considering all else that these two verses mention as being applicable to the Prophet only. As for the timing of daily prayers, these are properly outlined in the Sunnah, both verbally and practically.

«ما از قرآن چیزی نازل می‌کنیم که برای مؤمنان درمان و رحمت است.» (آیهٔ ۸۲) بی‌گمان برای کسانی که دلشان از ایمان لبریز است، شفا و برکت هست. چنین دل‌هایی روشن می‌شوند و آماده می‌گردند تا آنچه را قرآن از نعمت، آرامش و امنیت به همراه دارد، دریافت کنند. در قرآن نیرویی شفابخش هست که وسواس، اضطراب و تردید را درمان می‌کند. این نیرو میان دل مؤمن و خداوند پیوندی برقرار می‌سازد. این پیوند آرامش درونی را به مؤمن می‌بخشد، زیرا او در پناه خداوند احساس امنیت می‌کند. او از آنچه از خداوند دریافت می‌کند شادمان و خشنود است و به سهمی که در زندگی دارد راضی است. اضطراب، تردید و وسواس، همگی تجربه‌هایی دردناکند. از آنجا که قرآن همه‌ی این‌ها را برطرف می‌کند، براستی برای مؤمنان رحمتی بزرگ است.

“We bestow of the Qur’ān do from on high what serves as a healing and a blessing to true believers.” (Verse 82) There is certainly a cure and a blessing for those whose hearts are full of faith. Such hearts brighten up and become ready to receive what the Qur’ān imparts of grace, reassurance and security. There is in the Qur’ān a healing power that cures obsession, anxiety and hesitation. It establishes a bond between the believer’s heart and God. This bond imparts inner peace to the believer as he experiences a feeling of security in God’s protection. He is happy and satisfied with what he receives from God and contented with his lot in life. Anxiety, hesitation and obsession are all terrible to experience. As the Qur’ān dispels all these, it is indeed a blessing for true believers.

در قرآن، درمانی برای هوس‌های نفسانی، حرص، حسد و افکار بد داریم.

In the Qur’ān we have a cure from carnal desires, greed, envy and evil thoughts.

همه‌ی این‌ها موجب بیماری دل و ذهن می‌شوند که به ناتوانی و تباهی کامل می‌انجامد. از آن‌جا که قرآن این بیماری‌ها را درمان می‌کند، ابزاری از رحمت الهی است که خداوند به کسانی ارزانی داشته که واقعاً به او ایمان دارند.

All these cause sickness of the heart and mind, leading to debility and utter ruin. As the Qur’ān cures these, it is a tool of grace bestowed by God on those who truly believe in Him.

قرآن همچنین درمانی برای افکار و احساسات انحرافی فراهم می‌کند. ذهن را از گمراه شدن دور نگه می‌دارد، و در عین حال آزادی کامل آن را در مسیرهای سازنده و پربار حفظ می‌کند. مانع می‌شود که ذهن انرژی خود را صرف آنچه بی‌فایده است کند. برای آن رویکردی درست ترسیم می‌کند که نتایج نیک و سودمند به بار آورد. همین اصل درباره بدن انسان نیز صادق است؛ قرآن تضمین می‌کند که منابع بدن در راه آنچه سودمند و ثمربخش است به کار گرفته شود، و انسان‌ها را از سرکوب خواسته‌های طبیعی یا از افراط بی‌مهار در آن‌ها دور می‌کند. بدین ترتیب، بدنی سالم را تضمین می‌کند. در این نیز می‌بینیم که قرآن وسیله‌ای از رحمت خداوند است که به مؤمنان عطا شده است.

The Qur’ān also provides a cure from deviant thoughts and feelings. It protects the mind from going far astray, while allowing it complete freedom within its fruitful pursuits. It stops the mind from wasting its energy over what is devoid of use. It lays down for it a sound approach that ensures good and useful results. The same principle applies to the human body, ensuring that its resources are utilized for what is useful and fruitful, steering human beings away from the suppression of natural desires or indulgence without restraint. Thus it ensures a healthy body. In this again we see that the Qur’ān is a means of God’s grace that is bestowed on believers.

در این مرحله، سوره به این موضوع اشاره می‌کند که برخی از کافران درباره‌ی روح و ماهیت آن از پیامبر ﷺ پرسیدند. روش ثابت قرآن، که واقعاً بهترین روش است، این است که به کسانی که درباره‌ی اموری می‌پرسند که به دانستنشان نیاز دارند پاسخ می‌دهد و پاسخ‌هایی می‌دهد که توانایی‌های فکری آنان بتواند آن را درک و فرا بگیرد. قرآن استعدادهای فکری‌ای را که خدا به ایشان داده است، در پی‌گیری چیزهایی که هیچ سودی برایشان ندارد هدر نمی‌دهد، و نیز ایشان را به قلمروهایی که نمی‌توانند بفهمند نمی‌برد. از این رو، هنگامی که درباره‌ی روح و ماهیت آن پرسیدند، به پیامبر ﷺ دستور داده شد که به ایشان بگوید چنین دانشی تنها از آنِ خداست. هیچ کس جز او چنین دانشی ندارد. «و از تو درباره‌ی روح می‌پرسند. بگو: [دانش ماهیت] روح تنها از آنِ پروردگار من است، و شما [ای انسان‌ها] جز اندکی دانش به شما داده نشده است.» (آیه‌ی ۸۵)

At this point the sūrah mentions how some unbelievers questioned the Prophet about the spirit and its nature. The consistent approach of the Qur’ān, which is indeed the best approach, is to answer people when they ask about matters that they need to know about and to give them answers that their faculties can understand and learn. It does not waste the intellectual faculties God has given them in pursuits that are of no use to them. Nor does it carry them over domains which they cannot comprehend. Hence, when they asked about the spirit and its nature, the Prophet was instructed to tell them that such knowledge belonged to God alone. None other than Him has such knowledge. “They question you about the spirit. Say, ‘The [knowledge of the nature of the] spirit belongs to my Lord alone. You, [mankind], have been granted but little knowledge.’” (Verse 85)

چنین پاسخی مانعی در برابر کارکرد درست عقل انسان نیست. تنها عقل را به تمرکز تلاشش در حدود توانایی‌اش و در قلمرویی که می‌تواند سودمندانه در آن کار کند، هدایت می‌کند. بیهوده است که در یک هزارتو بی‌پایان سرگردان شد. به همین ترتیب، بیهوده است که انرژی ذهنی خود را صرف دنبال کردن چیزی کنیم که توانایی درک آن را نداریم. روح یکی از همین موضوعات است. روح به قلمرویی تعلق دارد که فراتر از دسترس ادراک انسان قرار دارد. این رازی است که خداوند آن را نزد خود نگه داشته است. او در انسان و برخی آفریدگان دیگر که ماهیتشان بر ما ناشناخته است، روح دمیده است. در مقایسه با علم مطلق خداوند، دانش انسان محدود است. رازهای هستی آنقدر بزرگ‌اند که با عقل متناهی انسان فهمیده نمی‌شوند. اداره همه امور جهان هستی نقش انسان نیست و از این رو توانایی‌های او نامحدود نیست. در عوض، به او توانایی‌هایی داده شده که برای مهار جهان خویش و انجام رسالتش در آبادانی زمین و رساندن آن به بهترین وضعیت ممکن، در حدود امکانات و دانش خود، کافی است.

Such an answer does not present a barrier preventing the proper working of the human intellect. It simply directs such intellect to concentrate its efforts within the limits of its power and the domain where it can profitably function. It is worthless to roam endlessly in a maze. Similarly, it is pointless to spend one’s mental energies pursuing what we are not equipped to comprehend. The spirit is one such pursuit. It belongs to the realm that lies beyond the reach of human perception. It is a secret God has kept to Himself. He has breathed spirit into man and some other creatures whose nature is unknown to us. Compared to God’s absolute knowledge, human knowledge is limited. The secrets of existence are too great to be understood by man’s finite reason. It is not man’s role to manage all the affairs of the universe, and as such, his powers are not limitless. Instead he has been given such powers as are sufficient for him to control his own world and to fulfil his mission of building the earth and bringing it to the best standard possible within the limits of his faculties and knowledge.

به یقین ما در این قرآن برای مردم از هر گونه مثلی بیان کردیم، اما بیشتر مردم جز کفر را نمی‌پذیرند. می‌گویند: «ما به تو ایمان نخواهیم آورد تا آنکه از زمین برای ما چشمه‌ای بجوشانی، یا تو را باغی از درختان خرما و انگور باشد و در میان آن نهرهایی روان سازی، یا آسمان را چنان‌که پنداشته‌ای پاره‌پاره بر ما فرو افکنی، یا خدا و فرشتگان را رودررو نزد ما آوری، یا تو را خانه‌ای از طلا باشد، یا به آسمان بالا روی. و ما به بالا رفتن تو نیز ایمان نخواهیم آورد تا آنکه کتابی بر ما فرو فرستی که آن را بخوانیم.» بگو: «پاک است پروردگار من. آیا من جز بشری فرستاده نیستم؟»

Indeed We have explained to mankind, in this Qur’ān, every kind of lesson. Yet most people refuse to accept anything other than disbelief They say: ‘We shall not believe in you till you cause a spring to gush forth for us from the earth, or you have a garden of date palms and vines, and you cause rivers to flow through it, or you cause the sky to fall upon us in pieces, as you have threatened, or you bring God and the angels face to face before us, or you have a house of gold, or you ascend to heaven. Indeed we shall not believe in your ascent to heaven until you bring us a book for us to read.’ Say, ‘Limitless in His glory is my Lord. Surely I am only a man and a Messenger.’ (Verses 89-93)

ادراک محدود آنان، از درک اعجاز قرآن ناتوان مانده است۔

Their limited perception has failed to appreciate the inimitability of the Qur’ān.

بنابراین آنان شروع کردند به درخواست معجزات مادی، و خواسته‌های بی‌معنایی مطرح می‌کردند که تنها فکر کودکانه‌شان را آشکار می‌ساخت. یا با گستاخی درباره خود خدا سخن می‌گفتند. آنان از شرح مثال‌ها و نمونه‌هایی که در قرآن آمده بود سودی نمی‌بردند، و به گوناگونی سبک‌ها و شیوه‌های بسیاری که قرآن برای تبیین مفاهیم خود به کار گرفته بود، خرسند نمی‌شدند، تا برای مردمانی با سطوح و توانایی‌های گوناگون قابل فهم باشد. از این روست که «بیشتر مردم جز کفر را نمی‌پذیرند» ({آیه ۸۹}). آنان شرط‌هایی گذاشتند که باید برآورده می‌شد تا به پیام پیامبر ﷺ ایمان آورند. این شرط‌ها ایجاب می‌کرد که او ﷺ «برای ما از زمین چشمه‌ای بجوشاند» ({آیه ۹۰}).

Therefore they started asking for material miracles, enlisting absurd requests that only betrayed their childish thinking. Or they spoke with impudence about God Himself. They did not benefit by the expounding of cases and examples in the Qur’ān, nor were they satisfied with the wide variety of styles and approaches the Qur’ān employed in explaining its concepts, so as to be understood by people of different standards and faculties. Hence, “most people refuse to accept anything other than unbelief” (Verse 89) They started to place conditions which they required to be met so that they might believe in the Prophet’s message. Such conditions required him to “cause a spring to gush forth for us from the earth.” (Verse 90)

هر که را خدا هدایت کند، واقعاً راهیافته است، و کسانی را که او گمراه گذارد، برای ایشان هیچ یاوری جز او نخواهی یافت. روز قیامت ایشان را کورکورانه، و لال و کر، بر چهره‌هایشان محشور می‌کنیم. جایگاهشان جهنم است؛ هرگاه شعله‌اش فرو نشیند، آتشش را برای ایشان افزون می‌کنیم. این پاداش ایشان است، به سبب آنکه آیات ما را انکار کردند و گفتند: «آیا وقتی استخوان و خاک شدیم، دوباره به آفرینشی نو برانگیخته خواهیم شد؟» آیا ندیده‌اند که خدایی که آسمان‌ها و زمین را آفریده، تواناست که مانند ایشان را بیافریند؟ و برای رستاخیزشان زمانی معین کرده است که هیچ شکی در آن نیست؛ اما ستمکاران جز کفر را نمی‌پذیرند. (آیات ۹۷ تا ۹۹)

He whom God guides is indeed rightly guided; whereas for those whom He leaves to go astray you cannot find anyone to protect them from Him. On the Day of Resurrection We shall gather them together, prone upon their faces, blind, dumb and deaf. Hell shall be their abode. Every time it abates We will increase for them its blazing flame. That is their reward for having disbelieved in Our revelations and said, ‘When we are bones and dust, shall we be raised to life again as a new creation?’ Do they not see that God, who has created the heavens and the earth, has power to create their like? He has beyond any doubt set a term for their resurrection. But the evildoers refuse to accept anything other than unbelief (Verses 97-99)

خداوند متعال بر اساس هدایت خود و انتخاب گمراهی توسط انسان‌ها نسبت به آن هدایت، قوانین خاصی را مقرر کرده است. او به انسان‌ها اجازه داده است که زندگی خود را طبق میل خویش پیش ببرند، اما آنان همچنان تابع این قوانین هستند و باید با نتیجهٔ آن روبه‌رو شوند. یکی از این قوانین آن است که انسان‌ها یا از هدایت خداوند پیروی می‌کنند یا از آن روی‌گردان شده و به گمراهی می‌افتند. این انتخاب را خود انسان انجام می‌دهد. هر کس که بر اساس تلاش‌ها و اعمالش شایستگی دریافت هدایت الهی را داشته باشد، قطعاً به راه راست هدایت خواهد شد. او کسی است که در نتیجهٔ انتخاب خویش، به‌راستی هدایت خواهد شد.

God has operated certain laws concerning His guidance and people’s choice of error in preference to that guidance. He has allowed people to conduct their lives as they wish, but they remain subject to these laws and they will have to face the outcome. One of these laws is that human beings either follow God’s guidance or turn away from it into error. The choice is made by man himself. Whoever deserves, on the basis of his efforts and actions, to receive God’s guidance will definitely be guided aright. He is the one who will be truly guided as a result of his choice.

در دستهٔ دیگر کسانی هستند که سزاوار آنند که در گمراهی رها شوند، زیرا از آیات خدا روی می‌گردانند و در برابر همهٔ نشانه‌هایی که راه هدایت او را نشان می‌دهد، چشم خود را می‌بندند. چنین کسانی هیچ‌کس را نخواهند داشت که ایشان را از عذاب خدا نگه دارد: «و جز او هیچ یاوری برای ایشان نخواهی یافت.» (آیهٔ ۹۷) در روز قیامت خوار خواهند شد و در وضعی هولناک، «به رو در افتاده»، برانگیخته خواهند شد، در حالی که گم‌گشته‌اند؛ «کور و گنگ و کر». (آیهٔ ۹۷)

با این همه، کسانی که چنین پیشنهادها و درخواست‌هایی را مطرح می‌کردند، خود افرادی بخیل بودند. اگر زمام فضل خدا به دستشان سپرده می‌شد، آن را نگاه می‌داشتند و از بخشیدنش می‌ترسیدند. «بگو: اگر شما مالک خزائن رحمت پروردگار من بودید، از ترس انفاق، دست نگه می‌داشتید. و انسان همواره تنگ‌چشم بوده است.» (آیه ۱۰۰) این تصویری از نهایت بخل است، زیرا فضل خدا همه چیز را در بر دارد. هرگز تمام نمی‌شود و کاسته نمی‌گردد. اما آنان با روحیه بخیلانه‌شان، اگر مسئولیت تقسیم آن به ایشان سپرده می‌شد، فضل خدا را از آفریدگان او دریغ می‌داشتند.

Yet those who made such suggestions and demands as related in the sūrah were themselves misers. Had they been in charge of God’s grace, they would have held on to it, fearing to expend it. “Say: Had you possessed the treasures of my Lord’s mercy, you would have been tight-fisted for fear of spending them. For man has always been niggardly.” (Verse 100) This is an image of utter stinginess, because God’s grace encompasses everything. It will never be exhausted or diminished. Yet in their miserly attitude, they would have withheld God’s grace from His creation, had they been placed in charge of administering it.

معجزات، دل‌های سخت‌شده را به ایمان نمی‌رسانند. برای نمونه، به موسی نُه نشانهٔ روشن داده شد، اما فرعون و قومش آن‌ها را انکار کردند تا آن‌که کیفر خدا را چشیدند. «و به موسی نُه نشانهٔ روشن دادیم. از بنی‌اسرائیل بپرس [که چه گذشت]. هنگامی که [موسی] نزد آنان آمد، فرعون به او گفت: "ای موسی، گمان می‌کنم که تو سحرزده شده‌ای." [موسی] گفت: "تو به‌خوبی می‌دانی که جز پروردگار آسمان‌ها و زمین، این نشانه‌های بصیرت‌افزا را نازل نکرده است. ای فرعون، گمان می‌کنم که تو سخت گم‌راه شده‌ای." پس [فرعون] تصمیم گرفت که آنان را از روی زمین براندازد، اما ما او و همهٔ کسانی را که با او بودند غرق کردیم. آن‌گاه به بنی‌اسرائیل گفتیم: در این سرزمین ساکن شوید.»

Miracles do not initiate faith in hardened hearts. Moses, for example, was given nine such clear signs, but Pharaoh and his people denied them until they suffered God’s punishment. “To Moses We gave nine clear signs. Ask the Children of Israel [about what happened]. When he came to them, Pharaoh said to him, ‘Indeed, Moses, I think that you are bewitched. ‘[Moses] said, ‘You know full well that none other than the Lord of the heavens and the earth has revealed these eye-opening signs. Indeed, Pharaoh, I think that you are utterly lost.’ So he resolved to wipe them off the face of the earth, but We caused him and all those who were with him to drown. Then We said to the Children of Israel, Dwell in the land.

هنگامی که وعده آخرت فرا رسد، همه شما را گرد خواهیم آورد.» (آیات ۱۰۱-۱۰۴) این بخش از تاریخ موسی و بنی‌اسرائیل در اینجا ذکر شده، زیرا با سیاق سوره هماهنگ است. سوره با یاد کردن مسجد الاقصی در بیت‌المقدس آغاز شد و سپس بخشی از تاریخ بنی‌اسرائیل با موسی را بازگو کرد. پس از آن، از آخرت یاد می‌شود، هنگامی که فرعون و قومش به پیشگاه حاضر آورده خواهند شد. این نیز با صحنه آخرت و با صحنه پایان کار کسانی که رستاخیز را انکار می‌کردند، که پیش‌تر در سوره ذکر شده بود، هماهنگ است.

فرعون که با غرق شدن نابود شد، نمونه‌ای از معجزات مادی بود که در نسل‌های گذشته پدید آمد. این سوره بیان می‌کند که مردمی که سرسختانه حق را انکار می‌کردند، چگونه با چنین معجزاتی روبه‌رو شدند و در نتیجه، گرفتار مجازات خداوند گشتند. قرآن، آخرین پیام خداوند، به حق نازل شد تا نشانه‌ای همیشگی و مبنای هدایت باشد. این کتاب به‌صورت پاره‌پاره از جانب خداوند فرو فرستاده شد تا به‌درازا خوانده و در آن تأمل شود: «و [این قرآن را] به حق فرو فرستادیم و به حق نازل شد. و تو را جز مژده‌دهنده و بیم‌دهنده نفرستادیم. و قرآن را بخش‌بخش کردیم تا آن را با درنگ بر مردم بخوانی، و آن را به تدریج نازل کردیم.» (آیه‌های ۱۰۵ و ۱۰۶)

Pharaoh’s destruction by drowning was one example of material miracles worked out in past generations. The sūrah tells us how such miracles were received by people bent on denying the truth and how, as a result, they were doomed to suffer God’s punishment. The Qur’ān, God’s last message, was revealed with the truth so that it could serve as a permanent sign and basis of guidance. It was bestowed from on high in parts, so that it may be read and reflected upon at length: “We have bestowed [this Qur’ān] from on high in truth, and in truth has it come down. We have sent you only as a herald of good news and a warner. We have divided the Qur’ān into parts so that you may recite it to people with deliberation. We have indeed bestowed it from on high step by step.” (Verses 105-106)

قرآن کریم به این منظور نازل شد که جامعه‌ای را تربیت کند و برای آن نظامی و قانونی برای زندگی برپا سازد. سپس این جامعه آن را به تمام گوشه‌های زمین می‌برد تا بشریت را بر پایه‌ی این نظام کامل تربیت کند. از همین رو قرآن بخش به بخش نازل شد، بر حسب نیازهای عملی آن جامعه و اوضاع و شرایط دوران نخستین شکل‌گیری‌اش. تربیت و شکل‌دادن به یک ملت و یک جامعه، هم به زمان نیاز دارد و هم به تجربه‌ی عملی. بنابراین قرآن به‌صورت یک آموزه‌ی نظری یا یک دیدگاه انتزاعی که برای مطالعه‌ی دانشگاهی و بحث‌های جدلی به کار رود، نازل نشد. بلکه بخش به بخش نازل شد تا در این دوران شکل‌گیری به تدریج به اجرا درآید. این همان دلیل نزول تدریجی آن است؛ یعنی یک یا چند بخش در هر زمان، نه کتاب یا قانونی کامل که از ابتدا یکجا داده شود.

The Qur’ān was revealed in order to educate a community and establish for it a system and code of life. This community would then carry it to all the corners of the earth in order to educate humanity on the basis of this perfect system. Hence the Qur’ān was revealed one part at a time, according to the practical needs of that community and the circumstances attending its first formative period. Education and the moulding of a nation and a community require time as well as practical experience. Thus the Qur’ān was not revealed as a theoretical doctrine or an abstract vision to be used for academic study and polemical argument. It was revealed part by part instead so that it could be implemented gradually during this formative period. This is indeed the reason for its gradual revelation, one part or passage at a time, not a whole scripture or code given at the outset.