محور اصلی این سوره بر یکتایی خداوند متمرکز است و هرگونه تصور و اندیشه‌ای را که برای او فرزند یا شریکی قائل شود، رد می‌کند. همچنین به مسئله مهم رستاخیز می‌پردازد که با مفهوم یکتایی خداوند پیوندی تنگاتنگ دارد. در این موارد، این سوره همان الگویی را دنبال می‌کند که بیشتر، و شاید همه، سوره‌های نازل‌شده در مکه از آن پیروی می‌کنند.

The central theme of this sūrah focuses on God’s oneness, rejecting all concepts and ideas assigning a son or a partner to Him. It also touches on the important issue of resurrection, intertwined as it is with the concept of God’s oneness. In this, the sūrah follows the same pattern as most, if not all, sūrahs revealed in Makkah.

این سوره موضوع خود را از طریق چند داستان بیان می‌کند؛ ابتدا داستان زکریا و پسرش یحیی، سپس داستان مریم و تولد عیسی. پس از آن بخشی از داستان ابراهیم با پدرش آمده است و به دنبال آن اشاره‌های کوتاهی به دیگر پیامبران: اسحاق، یعقوب، موسی، هارون، اسماعیل، ادریس، آدم و نوح. این داستان‌ها نزدیک به دو‌سوم سوره را تشکیل می‌دهند و حقیقت یگانگی خداوند، رستاخیز، و نبودن هیچ فرزند یا شریکی برای خداوند را به خوبی نشان می‌دهند.

The sūrah explores its theme through several stories, beginning with that of Zachariah and his son, John, and follows this with the story of Mary and the birth of Jesus. We then have a part of Abraham’s story with his father, followed by brief references to other prophets: Isaac, Jacob, Moses, Aaron, Ishmael, Idrīs, Adam and Noah. These stories take up nearly two-thirds of the sūrah, driving home the truth of God’s oneness, resurrection, the non-existence of any children or partners with God.

آنها همچنین به روشنی نگرش‌های کسانی را که از هدایت پیروی می‌کنند و کسانی را که گمراه می‌شوند نسبت به پیامبران ترسیم می‌کنند.

They also clearly outline the attitudes towards the prophets of those who follow guidance and those who go astray.

این سوره همچنین صحنه‌هایی از روز قیامت، برخی استدلال‌ها علیه کسانی که رستاخیز را انکار می‌کنند، و اشاره‌ای به سرنوشت کافرانی دارد که پیام خدا را انکار می‌کنند، هم در این زندگی و هم در زندگی آخرت. همه این‌ها کاملاً با سیر داستان‌هایی که سوره بازگو می‌کند هم‌خوان است و درون‌مایه اصلی آن را تقویت می‌کند.

The sūrah also includes some scenes of the Day of Judgement, some arguments against those who deny resurrection, and a reference to the fate of the unbelievers who deny God’s message, both in this life and in the life to come. All this fits perfectly with the drift of the stories the sūrah relates and reinforces its central theme.

این سورہ فضا و حال مخصوص به خود رکھتی ہے جو اس کے تمام بیانات میں سرایت کیے ہوئے ہے اور اس کے مضامین پر چھائی ہوئی ہے۔

The sūrah has its distinctive atmosphere which permeates through all its accounts and pervades its themes.

این سوره طیفی کامل از واکنش‌ها و احساسات را هم در درون جان انسان و هم در جهان پیرامون آن به تصویر می‌کشد. این جهان که ما آن را بی‌شعور می‌پنداریم، در این سوره دارای روحی خاص خود معرفی می‌شود که توان درک و احساس دارد. این امر به فضای کلی سوره می‌افزاید، زیرا آسمان‌ها، زمین و کوه‌ها را در خشم می‌بینیم که چنان شدید واکنش نشان می‌دهند که نزدیک است از هم بشکافند یا فرو ریزند. همه اینها به سبب آن است که «آنان برای خداوند رحمان فرزندی قائل شده‌اند، با آنکه شایسته رحمان نیست که فرزندی برای خود بگیرد.» (آیات ۹۱ و ۹۲) واکنش‌های درون جان انسان نیز از آغاز تا پایان سوره نشان داده شده است. داستان‌های اصلی آن سرشار از چنین واکنش‌هایی است، به‌ویژه داستان مریم و تولد عیسی.

The sūrah portrays a full range of reaction and feeling within the human soul as also within the universe around it. This world which we imagine to be senseless is shown to have a soul of its own capable of sense and feeling. This adds to the general atmosphere of the sūrah as we see the heavens, the earth and the mountains in anger, reacting so strongly as to almost be rent asunder or levelled down. All this because “people should ascribe a son to the Most Merciful, although it is inconceivable that the Most Merciful should take to Himself son.” (Verses 91-92) Reactions within the human soul are shown throughout the sūrah from start to finish. Its main stories are full of such reactions, particularly in that of Mary and the birth of Jesus.

این سوره فضایی ویژه از مهر، رضایت و ارتباط مستقیم با خداوند دارد. آغاز آن شرح لطفی است که خداوند به زکریا ارزانی داشت و چگونگی خواندن او خداوند را در نهانِ دل: «این یادکردِ رحمتِ پروردگارت است بر بنده‌اش زکریا، آنگاه که پروردگارش را در نهان خوانْد.» (آیات ۲ و ۳) واژه‌های رحمت، مهربانی و هم‌معناهای آن‌ها در سراسر سوره بارها آمده است، همراه با صفات خداوند که مهربان و بخشاینده است. خوشبختی‌ای که مؤمنان در جهان آخرت خواهند داشت به عنوان محبت توصیف شده است: «کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده‌اند، خداوند بی‌گمان محبت را در دل‌هایشان قرار خواهد داد.» (آیه ۹۶) از جمله نعمت‌هایی که خداوند به یحیی ارزانی داشت این بود که مهربان بود: «و به او در کودکی حکمت دادیم، و از جانب خود مهر و پاکی؛ و او پرهیزگار بود.» (آیات ۱۲ و ۱۳) همچنین عیسی به لطف خداوند نسبت به مادرش نیکوکار، و در رفتارش نرم و دوست‌داشتنی بود: «و مرا به مادرم نیکوکار گردانیده، و سرکش و تیره‌بخت نساخته است.» (آیه ۳۲)

The sūrah has a distinctive ambience of compassion, contentedness and direct relation with God. It opens with an account of the grace God bestowed on Zachariah, and how he addressed God in a secret appeal: “This is an account of the grace which your Lord bestowed on His servant Zachariah: when he called out to his Lord in the secrecy of his heart.” (Verses 2-3) The words of grace, compassion and their synonyms are frequently mentioned throughout the sūrah, together with God’s attributes of beneficence and mercy. The happiness the believers will enjoy in the life to come is described as love: “As for those who believe and do righteous deeds, God will certainly bestow love on them.” (Verse 96) Among the favours God bestowed on John is that he was compassionate: “We granted him wisdom while he was still a youth, as well as, by Our grace, compassion and purity; and he was [always] righteous.” (Verses 12-13) Similarly, Jesus was, by the grace of God, dutiful to his mother, gentle and friendly in his manners: “He has made me kind to my mother, not haughty or bereft of grace.” (Verse 32)

ما در واژگان و ساختار جملات این سوره، فیض بی‌کران رحمت خداوند را بر تمام زندگی بشر احساس می‌کنیم. همچنین احساس می‌کنیم که کل هستی از شنیدن ادعاهای بی‌پایه‌ی شریک داشتن برای خداوند به لرزه درمی‌آید، زیرا هستی توان پذیرش چنین بیهودگی‌ای را ندارد. ما درمی‌یابیم که این سوره آهنگ و ریتمی متمایز دارد. حتی آوای واژگان آن و کلماتی که آیات با آن‌ها پایان می‌یابند، حس روشنی از آسودگی القا می‌کنند. آنجا که بافتار سخن به استواری نیاز دارد، چنین پایان‌بخش‌هایی آوایی مضاعف و واکه‌دار دارند، از نوع انفجاری یا سایشی، تا تأثیر استواری و قدرت را افزون کنند.

We indeed feel God’s abounding grace extending over all human life in the vocabulary and sentence structure of the sūrah. We also feel that the whole universe shudders to the sound of the preposterous claims that God has partners. For the universe cannot countenance such absurdity. We recognize that the sūrah has a distinctive musical rhythm and tempo. Even the sound of its vocabulary and the words ending its verses impart a clear sense of ease. Where the context requires firmness, such verse-endings have a doubled, voiced sound of either the plosive or fricative variety, to enhance the impression of firmness or power.

سوره نمونههای خوبی از تغییر در آهنگ، پایان آیهها و قافیه را بسته به موضوعی که مطرح میشود و فضای کلی سوره ارائه میدهد. در آغاز، هنگامی که سوره به روایت پیامبران زکریا و یحیی میپردازد، آیهها با هجای «یا» قافیه میشوند که در پایان، مصوتی میانه پدید میآورد. همین قافیه در سراسر داستان مریم و عیسی و نیز در شرحهای کوتاه درباره دیگر پیامبرانی که پس از آن میآیند حفظ میشود. چون این روایتها به پایان میرسند، سوره درباره حقیقت عیسی، پسر مریم، و حکم نهایی درباره فرزندی او سخن میگوید. در اینجا با نوع دیگری از پایان آیه روبهرو هستیم که در آن واژههایی با مصوت بلند «ی» یا «و» آمدهاند و پس از آنها صامت خیشومی «م» یا «ن» میآید؛ این امر تأثیری از یک موضوع قطعی و استوار پدید میآورد.

The sūrah provides good examples of variations in cadence, verse- endings and rhymes according to the subject being discussed and the overall atmosphere. At the start, when the sūrah relates its account of the prophets Zachariah and John, the verses rhyme with the syllable, ‘ya’ giving a medium vowel at the end. The same rhyme is maintained throughout the story of Mary and Jesus as well as the brief accounts of other prophets that follow. When these accounts are concluded, the sūrah comments on the truth about Jesus, son of Mary, with the final verdict on his sonship. Here we have a different kind of verse-ending where words with a long ‘ee’ or ‘oo’ vowel are followed by a nasal ‘m’ or ‘n’ giving the impression of a settled and final matter.

هنگامی که این بخش به پایان می‌رسد، سوره به روایت‌های پیامبران پیشین بازمی‌گردد و از ابراهیم و پدرش آغاز می‌کند. آهنگ آسان و ملایم پیشین بار دیگر پی گرفته می‌شود تا آنگاه که سوره به بحث درباره کیفری می‌پردازد که در انتظار کسانی است که حق را انکار می‌کنند و با پیام و فرستادگان خداوند مخالفت می‌ورزند. در اینجا آهنگ قوی‌تر می‌شود و قافیه به مصوتِ میانیِ «a» تغییر می‌کند که پیش از آن صامتِ انفجاری و واک‌دار «d» قرار دارد. هنگامی که رفتار کافران مورد نکوهش و سرزنش قرار می‌گیرد، ریتم حتی نیرومندتر می‌شود و قافیه با صدای مضاعفِ «d» نمود می‌یابد. بدین‌سان، سوره نمونه‌ای کامل از قافیه و ریتمِ هنرمندانه‌ای به دست می‌دهد که با معنا و فضای کلی آن هماهنگی بی‌نقص دارد. هر دو با هم به فضای عمومی سوره کمک می‌کنند، زیرا سوره با نهایت سادگی از موضوعی به موضوع دیگر می‌گذرد.

When this is complete, the sūrah resumes its accounts of earlier prophets commencing with Abraham and his father. The earlier, easy and gentle rhyme is picked up again until the sūrah begins its discussion of the punishment that awaits those who reject the truth and oppose God’s message and messengers. Here the cadence becomes stronger, and the rhyme changes to be a medium vowel ‘a’ preceded by the voiced, plosive ‘d’ sound. When the attitude of the unbelievers comes in for criticism and denunciation, the rhythm becomes even more powerful, reflected by a doubled ‘d’ sound for the rhyme. Thus the sūrah provides a perfect example of manipulated rhyme and rhythm such that it is in flawless harmony with the overall meaning and atmosphere. Both contribute to the general ambience of the sūrah as it moves with perfect ease from one subject to another.

کل این سوره را می‌توان به سه بخش تقسیم کرد. بخش نخست شامل داستان زکریا و پسرش یحیی، و همچنین داستان مریم و پسرش عیسی است، که با سخنی پایان می‌یابد که حکم نهایی را درباره عیسی بیان می‌کند؛ عیسی که تولد و سرشت او موضوع بحث و جدل فراوانی میان یهودیان و مسیحیان بود.

The whole sūrah may be divided into three parts. The first includes the story of Zachariah and his son John, together with the story of Mary and her son Jesus, culminating in a comment that gives the final verdict on Jesus whose birth and nature were the subject of much controversy among both the Jews and Christians.

بخش دوم شامل قسمتی از زندگی‌نامه ابراهیم است که در آن او از باورهای قوم بت‌پرست خود دوری جست. این بخش بیان می‌کند که چگونه خداوند به او فرزندانی عطا کرد که ملتی بزرگ را پدید آوردند. همچنین اشارات کوتاهی به دیگر پیامبران، کسانی که از هدایت ایشان پیروی کردند و کسانی که در نسل‌های بعد گمراه شدند، دارد و سرانجام نهایی هر دو گروه را توضیح می‌دهد. این بخش با اعلام این حقیقت پایان می‌یابد که فرمانروایی در جهان یگانه است و پروردگار باید بدون شریک قرار دادن برای او پرستش شود: «پروردگار آسمان‌ها و زمین و آنچه میان آن دو است، اوست. پس تنها او را بپرست و در پرستش او پایدار باش. آیا کسی را همنام او می‌شناسی؟» (آیه ۶۵)

The second part includes an episode from Abraham’s life story, in which he dissociated himself from the beliefs of his idolatrous community. It tells how God compensated him with offspring that brought a whole nation into being. It includes brief references to other prophets, those who followed their guidance and those who erred in succeeding generations, explaining the ultimate destiny of both groups. It ends with a declaration that Lordship in the universe is one and the Lord must be worshipped without association of partners with Him: “He is the Lord of the heavens and the earth and all that is between them. Worship Him alone, then, and remain steadfast in His worship. Do you know any whose name is worthy to be mentioned side by side with His?” (Verse 65)

بخش پایانی با استدلال‌هایی درباره‌ی رستاخیز آغاز می‌شود و صحنه‌هایی از روز قیامت را به تصویر می‌کشد. تصویری از رد همه‌ی ادعاهای شرک‌آلود از سوی کل هستی ارائه می‌دهد. و با صحنه‌ای بسیار تأثیرگذار از نابودی امت‌های پیشین پایان می‌یابد: «چه بسیار نسل‌هایی را پیش از آنان هلاک کردیم! آیا هیچ‌یک از آنان را [اکنون] می‌یابی، یا کوچک‌ترین صدایی از ایشان می‌شنوی؟» (آیه ۹۸)

The final part begins with the arguments advanced about resurrection, portraying some scenes from the Day of Judgement. It provides an image of the rejection of all polytheistic claims by the whole universe. It ends with a highly effective scene of the doom of earlier communities: “How many a generation have We destroyed before their time! Can you find a single one of them [now], or hear so much as a whisper of them?” (Verse 98)