این سوره که در همهٔ آیاتش قافیهٔ واحدی را حفظ کرده و آهنگ موسیقایی یکسانی را در سراسر خود نگه داشته، با چند جلوهٔ زیبایی‌شناختی آغاز می‌شود که گویی از جهان پیرامون و پدیده‌های آن برمی‌خیزند. این پدیده‌ها چارچوبی را تشکیل می‌دهند که حقیقت بزرگی را در بر می‌گیرد؛ حقیقتی که موضوع اصلی سوره است، یعنی ماهیت انسان، توانایی‌های ذاتی او، انتخاب عمل، و مسئولیتش در تعیین سرنوشت خویش.

This sūrah, which maintains the same rhyme in all its verses and keeps the same musical beat throughout, starts with several aesthetic touches which seem to spring out from the surrounding universe and its phenomena. These phenomena form the framework which encompasses the great truth which is the subject matter of the sūrah, namely, the nature of man, his inherent abilities, choice of action, and responsibility in determining his own fate.

این سوره همچنین به داستان ثمود اشاره می‌کند؛ به نگرش منفی آنان نسبت به هشدارهایی که از پیامبر خدا دریافت کردند، به کشتن ماده‌شتر، و سرانجام به نابودی کامل‌شان. این داستان نمونه‌ای است از سرانجام ناامیدکننده‌ای که در انتظار کسانی است که نفس خود را آلوده می‌سازند به جای آنکه آن را پاک نگه دارند، و خود را در حدود تقوا محدود نمی‌کنند. «کسی که آن را پاک گرداند رستگار شد، و کسی که آن را آلوده ساخت زیانکار گشت.» (آیات ۹ و ۱۰)

This sūrah also refers to the story of the Thamūd and their negative attitude to the warnings they received from God’s messenger, to their killing of the she-camel, and finally their complete annihilation. This provides an example of the unpromising prospects which await those who corrupt their souls instead of keeping them pure and who do not confine themselves within the limits of piety. “Successful is the one who keeps it pure, and ruined is the one who corrupts it.” (Verses 9-10)

به خورشید و روشنایی بامدادی‌اش، و به ماه آنگاه که از پی او می‌آید، و به روز آنگاه که جلوه‌اش را آشکار می‌سازد، و به شب آنگاه که او را می‌پوشاند. و به آسمان و بنیادی که بر آن استوار است، و به زمین و گستردنش، و به نفس و آفرینش متناسب آن و الهام کردنش به پلیدی و پرهیزگاری‌اش. رستگار است آن کس که آن را پاک گرداند، و زیان‌کار است آن کس که آن را آلوده سازد. (آیات ۱ تا ۱۰)

By the sun and his morning brightness, by the moon as she follows him, by the day, which reveals his splendour, by the night, which veils him. By the heaven and its construction, by the earth and its spreading, by the soul and its moulding and inspiration with knowledge of wickedness and righteousness. Successful is the one who keeps it pure, and ruined is the one who corrupts it. (Verses 1-10)

خداوند به این اشیاء و پدیده‌های جهانی سوگند یاد می‌کند، همان‌گونه که به جان انسان، به چگونگی آفرینش او و به الهامی که دریافت می‌کند سوگند یاد می‌کند. این سوگند به این مخلوقات اهمیتی افزون می‌بخشد و توجه انسان را به آن‌ها جلب می‌کند. انسان باید در این پدیده‌ها بیندیشد و تلاش کند ارزش آن‌ها و هدف آفرینششان را دریابد.

God swears by these objects and universal phenomena as He swears by the human soul, how it is fashioned and the inspiration it receives. The oath gives these creatures an added significance and draws man’s attention to them. Man ought to contemplate these phenomena and try to appreciate their value and the purpose of their creation.

در حقیقت نوعی زبان ویژه وجود دارد که دل انسان از طریق آن با هستی ارتباط برقرار می‌کند. این زبان بخشی از سرشت انسان است. زبانی که نه از آوا و تلفظ بهره می‌برد. این ارتباطی است با دل‌ها و الهامی است برای جان‌ها که هرگاه انسان برای دیدن منظره‌ای الهام‌بخش یا شادی‌آفرین به هستی می‌نگرد، زنده می‌شوند. از همین روست که قرآن کریم بارها انسان را به تفکر در پیرامون خود فرا می‌خواند. این کار را به شیوه‌های گوناگون انجام می‌دهد؛ گاه به‌صراحت و گاه با اشاره، لمس‌های گذرا و تحریک‌های غیرمستقیم. برای نمونه، در این مورد، برخی پدیده‌های هستی موضوع سوگند خداوند قرار گرفته‌اند تا چارچوبی برای آنچه در ادامه سوره می‌آید باشد. این دستورهای آشکار و اشاره‌های غیرمستقیم در سوره‌های این مجلد بسیار فراوان است. کمتر سوره‌ای را می‌توان یافت که به شکلی، انسان را به برقراری ارتباط با هستی از طریق آن زبان رمزی تشویق نکند، تا نشانه‌های آن را دریابد و پیام آن را بفهمد.

There exists in fact, some kind of a special language through which the human heart communicates with the universe. This language is part of human nature. It is a language which does not use sounds and articulation. It is a communication to hearts and an inspiration to souls which come alive whenever man looks up to the universe for an inspiring or cheerful sight. Hence, the Qur’ān frequently urges man to reflect upon his surroundings. It does this in various ways, sometimes directly and sometimes with hints, incidental touches and stimuli. In this case, for example, some phenomena of the universe are made the subject of God’s oath, in order to serve as a framework for what follows in the sūrah. These explicit directives and indirect hints are very frequent in the sūrahs of the present volume. There is hardly any sūrah which does not encourage man, in one way or another, to communicate with the universe, in secret language, so that he may appreciate its signs and understand its address.

سورہ اب انسان کے بارے میں بنیادی حقیقت بیان کرنے کی طرف بڑھتی ہے، اور اس حقیقت کو کائنات کے مختلف مظاہر سے جوڑتی ہے، کیونکہ انسان اس ہم آہنگ تخلیق کے سب سے قابلِ ذکر عجائبات میں سے ایک ہے: "اور نفس کی قسم اور اُس کی درستی کی، پھر اُس کی نافرمانی اور پرہیزگاری کا الہام کیا۔ کامیاب ہوا وہ جس نے اُسے پاک کیا، اور نامراد ہوا وہ جس نے اُسے آلودہ کیا۔" (آیات 7-10)

The sūrah moves on to state the basic truth about man, and relates this truth to the various phenomena of the universe, for man is one of the most remarkable wonders in this harmonious creation: “By the soul and its moulding and inspiration with knowledge of wickedness and righteousness. Successful is the one who keeps it pure, and ruined is the one who corrupts it.” (Verses 7-10)

مبنای مفهوم اسلامی روانشناسی انسان در این چهار آیه، به همراه آیه ۱۰ سورهٔ بلد، یعنی «و او را به دو راه نشان دادیم»، و آیه ۳ سورهٔ ۷۶، الإنسان، که می‌گوید: «ما او را به راه راست هدایت کردیم، خواه سپاسگزار باشد و خواه ناسپاس»، بیان شده است. این آیات، آیاتی را که در سورهٔ ۳۸، ص، دوگانگی در سرشت انسان را نشان می‌دهند تکمیل می‌کنند، آنجا که می‌فرماید: «پروردگارت به فرشتگان فرمود: من آفریننده‌ای از گِل هستم. هنگامی که او را به شکل درآوردم و از روح خود در او دمیدم، برای او به سجده افتید.» (۳۸: ۷۱-۷۲) این آیات همچنین با آیاتی که مسئولیت و پاسخ‌گویی انسان دربارهٔ کردارهایش را تعیین می‌کنند پیوند دارند و آنها را تکمیل می‌کنند، مانند آیهٔ سورهٔ ۷۴، المدثر: «هر کسی در گرو آن چیزی است که انجام داده است»، و آیهٔ سورهٔ ۱۳، الرعد، که بیان می‌دارد رفتار خداوند با انسان مستقیماً به رفتار خود انسان مربوط است: «خداوند وضع هیچ قومی را تغییر نمی‌دهد، مگر آنکه آنچه را در دل‌هایشان است تغییر دهند.» (۱۳: ۱۱) این آیات و نظایر آن، دیدگاه اسلام دربارهٔ انسان را با روشنی کامل تعریف می‌کنند.

The basis of the Islamic concept of human psychology is outlined in these four verses, along with verse 10 of the preceding sūrah, The City, “And [We have] shown him the two paths,” and verse 3 in Sūrah 76, Man, which says: “We have shown him the right path, be he grateful or ungrateful.” They supplement the verses which point out the duality in man’s make-up in Sūrah 38, Şād, which says: “Your Lord said to the angels, ‘I am creating man from clay. When I have fashioned him, and breathed of My spirit into him, kneel down and prostrate yourselves before him.’“ (38: 7172) These verses also supplement and relate to the verses which define man’s responsibility and accountability for his actions, such as the one in Sūrah 74, The Cloaked One, which reads: “Everyone is held in pledge for whatever he has wrought,” and the verse in Sūrah 13, Thunder, which states that God’s attitude to man is directly related to man’s own behaviour: “God does not change a people’s lot until they change what is in their hearts.” (13: 11) These and similar verses define the Islamic view of man with perfect clarity.

خداوند انسان را با دوگانگی در سرشت و توانایی آفریده است. مقصود ما از دوگانگی این است که دو عنصر در ساختار او، یعنی خاک زمین و روح خداوند، در درونش دو گرایش برابر به خیر یا شر، به پیروی از هدایت الهی یا گمراه شدن، پدید می‌آورند. انسان به همان اندازه می‌تواند نیکی را در هر چیزی که با آن روبه‌رو می‌شود بازشناسد که بدی را، و به همان اندازه توانایی دارد که خود را به این سو یا آن سو هدایت کند. این توانایی دوگانه در ژرفای وجود او نهاده شده است. همه عوامل بیرونی، مانند پیام‌های الهی، تنها برای بیدار کردن این توانایی و کمک به آن در پیمودن راهی که برگزیده است، به کار می‌آیند. به بیان دیگر، این عوامل آن توانایی ذاتی را پدید نمی‌آورند؛ تنها به رشد آن یاری می‌رسانند.

سوره سپس نمونه‌ای از شکستی را بیان می‌کند که به کسانی می‌رسد که خویشتن را تباه می‌سازند و میان خود و هدایت الهی سدی می‌کشند: «قوم ثمود از روی سرکشی و طغیان، حقیقت را تکذیب کردند، آنگاه که شقی‌ترین‌شان برخاست. فرستادهٔ خدا به آنان گفت: "این ناقهٔ خداست، پس بگذارید از آب بنوشد." اما او را تکذیب کردند و ناقه را بی‌رحمانه پی کردند. به سبب این گناهشان، پروردگارشان عذابش را بر آنان فرو فرستاد و شهرشان را با خاک یکسان کرد. و او از پیامدِ آن [کار] بیمی ندارد.» (آیات ۱۱ تا ۱۵)

The sūrah then gives an example of the failure which befalls those who corrupt themselves, and erect a barrier between themselves and divine guidance: “In their overweening arrogance the people of Thamūd denied the truth, when their most hapless wretch broke forth. God’s Messenger said to them: ‘It is a she-camel belonging to God, so let her have her drink.’ But they rejected him, and cruelly slaughtered her. For this their sin their Lord let loose His scourge upon them, and razed their city to the ground. He does not fear what may follow.” (Verses 11-15)

داستان ثمود و پیامبرشان، صالح، چندین بار در قرآن کریم یاد شده است. هر بار که این داستان آمده، بحثی درباره آن ارائه شده است. خواننده برای جزئیات بیشتر می‌تواند به تفسیر سوره ۸۹، الفجر، در همین مجلد مراجعه کند. با این حال، سوره حاضر بیان می‌کند که قوم ثمود از روی تکبر و سرکشی، پیامبرشان را رد کردند و او را تکذیب نمودند. سرکشی آنان در اینجا با شتاب تیره‌بخت‌ترین فرد میان ایشان برای کشتن ماده‌شتر نشان داده شده است. او به سبب جنایتش تیره‌بخت‌ترین است. پیامبرشان پیش‌تر به آنان هشدار داده بود و گفته بود: «این ماده‌شتری است از آنِ خدا، پس بگذارید از آب بنوشد.» این شرطی بود که او هنگامی که از وی نشانه‌ای خواستند، بیان کرد. آن نشانه این بود که ماده‌شتر یک روز سهم آب را برای خود داشت و روز دیگر آن را برای سایر چهارپایان وامی‌گذاشت. آن ماده‌شتر حتماً ویژگی دیگری نیز داشته، اما ما وارد جزئیات نمی‌شویم، زیرا خداوند درباره آن به ما چیزی نفرموده است. با این حال، قوم ثمود به هشدارهای پیامبرشان توجه نکردند و ماده‌شتر را کشتند. کسی که این جنایت را مرتکب شد، گنهکار اصلی و تیره‌بخت‌ترین است، اما همه آنان مسئول شمرده شدند، زیرا او را مؤاخذه نکردند. برعکس، کار او را ستودند. یکی از اصول اساسی اسلام این است که جامعه در این دنیا مسئولیت جمعی دارد. این با اصل مسئولیت فردی در آخرت، که در آن هرکس پاسخگوی اعمال خویش است، در تعارض نیست. با این همه، گناه است که یکدیگر را به پیروی از نیکی توصیه و ترغیب نکنند و با بدی و سرکشی مقابله ننمایند.

The story of the Thamūd and their messenger, Şāliĥ, is mentioned several times in the Qur’ān. A discussion of it is given every time it occurs. The reader may refer for further details to the commentary on Sūrah 89, The Dawn, in this volume. The present sūrah, however, states that the people of Thamūd rejected their prophet and accused him of lying simply because they were arrogant and insolent. Their transgression is represented here by the most hapless wretch among them rushing to slaughter the she-camel. He is the most wretched as a result of his crime. Their messenger had warned them in advance, saying, “It is a she-camel belonging to God, so let her have her drink.” This was his condition when they asked him for a sign. The sign was that the she-camel had the water for herself one day and left it for the rest of the cattle the next day. The she-camel must have had something else peculiar to her, but we shall not go into detail because God has not told us about it. The Thamūd, however, did not heed their messenger’s warnings but killed the she-camel. The person who perpetrated the crime, the arch sinner, is the most- wretched, but they were all held responsible because they did not take him to task. On the contrary, they applauded what he did. A basic principle of Islam is that society bears a collective responsibility in this life. This does not conflict with the principle of individual responsibility in the hereafter when everyone is answerable for his own deeds. It is a sin, however, not to counsel and urge one another to adhere to what is good and not to punish evil and transgression.