سوگند به ستاره هنگامی که فرو می‌رود. این هم‌نوع شما گمراه نشده و فریب نخورده است. او از روی هوای نفس سخن نمی‌گوید. آن [چیزی که برای شما می‌آورد] جز وحیی نیست که به او فرستاده می‌شود، همان که فرشته‌ای بسیار نیرومند به او آموخت، [فرشته‌ای] با نیروی شگرف، که بر بلندترین افق ایستاد، سپس نزدیک شد و نزدیک‌تر آمد، تا آنکه به فاصله دو کمان یا حتی نزدیک‌تر قرار گرفت، و آنچه را که باید، بر بنده خدا وحی کرد. دل [محمد ﷺ] آنچه را دید تکذیب نکرد. آیا با او بر سر آنچه می‌بیند ستیز می‌کنید؟ او بار دیگر نیز در کنار سدرة‌المنتهی او را دید، نزدیک بهشت ماوی، آنگاه که سدره را آنچه می‌پوشاند فرا گرفته بود. چشم [پیامبر ﷺ] نه منحرف شد و نه از حد درگذشت؛ او یقیناً برخی از بزرگ‌ترین نشانه‌های پروردگارش را دید. (آیات ۱ تا ۱۸)

By the star when it sets. This fellow-man of yours has not gone astray nor is he deluded. He does not speak out of his own fancy. That [which he delivers to you] is nothing less than a revelation sent down to him, something that a very mighty one has taught him, [an angel] of surpassing power, who stood on the highest horizon, and then drew near, and came close, until he was two bow-lengths away, or even closer, and revealed to God's servant what he revealed. [Muhammad's] heart did not belie what he saw. Will you, then, contend with him over what he sees? Indeed, he saw him a second time by the lote tree of the farthest limit, near to the garden of abode, when the lote tree was shrouded with whatever shrouded it. The eye did not waver, nor was it too bold; he certainly saw some of the greatest signs of his Lord. (Verses 1-18)

هنگامی که این آغاز را تلاوت می‌کنیم، برای چند لحظه در گستره‌ی بلندی زندگی می‌کنیم که قلب پیامبر ﷺ آن را تجربه کرد. بر بال‌های نور اوج می‌گیریم تا به جمع عالَم بالا بپیوندیم. به ضرب‌آهنگ روان و هماهنگی گوش می‌سپاریم که در واژگان، معانی و پیامی که منتقل می‌کنند طنین‌انداز است. با قلب پیامبر ﷺ زندگی می‌کنیم در حالی که او نگاه می‌کند، با تمام پرده‌ها و حجاب‌ها کنار رفته.

As we recite this opening, we live for a few moments on the sublime expanse experienced by the Prophets heart. We rise over wings of light to join the company on high. We listen to the smooth beat echoed in the words, their meanings and the message they impart. We live with the Prophets heart as it looks on, with all curtains and covers removed.

او وحی را از بالا دریافت می‌کند، می‌شنود و می‌بیند، و آنچه بر او نازل شده است را در حافظه می‌سپارد. این لحظه‌ها تجربه‌ای ویژه بود که تنها به قلب پاک او عطا می‌شد، اما خداوند بر بندگانش لطف می‌کند و توصیفی الهام‌بخش به آنان می‌بخشد که احساس پیام، طنین‌ها و معانی آن را در ایشان زنده می‌کند. او سفری را که قلب مبارک پیامبر ﷺ را تا آسمان‌های بالا برد، گام به گام، صحنه به صحنه و مرحله به مرحله برای ایشان توصیف می‌کند، گویی آنان نیز همه آن را به چشم می‌بینند.

He receives revelation from on high, listens and looks, and he commits to memory what was revealed to him. These moments were a special experience given only to his purified heart, but God favours His servants by giving them an inspiring description that imparts to them a feeling of the message, its echoes and meanings. He describes to them the journey that took his blessed heart to the heavens above, step by step, scene by scene and stage after stage, as if they too are witnessing it all.

این همان حقیقت انکارناپذیری است که محمد ﷺ مردم را به ایمان به آن فراخواند. پس بر چه پایه‌ای آنان پرستش و خرافات خدایان ادعایی خود را دارند؟ چگونه می‌توانند پرستش لات، عزّی و مناة را توجیه کنند؟ چگونه می‌توانند ادعاهای بی‌پایه‌شان را ثابت کنند که اینها فرشته بوده‌اند، و فرشتگان دختران خدا بوده‌اند، یا اینکه می‌توانند نزد خدا برای مردم شفاعت کنند؟ آیا برای این ادعاها هیچ دلیلی دارند؟

Such is the irrefutable truth in which Muhammad (peace be upon him) called them to believe. What basis, then, do they have for their worship and superstitions of alleged deities? How can they justify their worship of al-Lat, al-'Uzza and Manat? How can they prove their dubious claims that these were angels, and that the angels were Gods daughters, or that they can intercede with God on people’s behalf? Do they have anything to support these claims?

آیا به لات و العزّی و منات، آن سومین دیگر، اندیشیده‌اید؟

Have you considered al-Lat and al- (Uzzd, and Manat, the third other?

آیا برای شما پسر باشد و برای او دختر؟ این تقسیمِ ناعادلانه‌ای می‌بود. اینها جز نام‌هایی نیستند که شما و پدرانتان خودتان ساخته‌اید، و خداوند هیچ دلیلی بر آن نازل نکرده است. آنان جز از گمان و از هوای نفس خویش پیروی نمی‌کنند، با آنکه هدایت از جانب پروردگارشان به سویشان آمده است. آیا انسان هر آنچه را آرزو کند به دست می‌آورد؟ حال آنکه آخرت و دنیا تنها از آنِ خداست. و چه بسیار فرشتگان در آسمان‌ها که شفاعتشان هیچ سودی نمی‌بخشد، مگر پس از آنکه خدا به هر که بخواهد و از او خشنود باشد اجازه دهد. کسانی که به آخرت ایمان ندارند، فرشتگان را به نام‌های مؤنث می‌خوانند، و حال آنکه از این امر هیچ دانشی ندارند. آنان جز از گمان پیروی نمی‌کنند، و گمان هرگز جای حق را نمی‌گیرد. [سورۃ النجم: 19-28]

Are you to have the male and He the female? That would then be an unfair division. These are nothing but names which you have invented - you and your forefathers -for which God has given no authority. They [who disbelieve] follow nothing but surmise and the whims of their own souls, even though right guidance from their Lord has now come to them. Is man to have all that he may wish for, when both the life to come and this present life belong to God alone? Numerous are the angels in the heavens, yet their intercession will avail nothing until God has given leave to whomever He wills and with whom He is pleased. Those who do not believe in the life to come give the angels female names. Yet of this they have no knowledge. They follow nothing but surmise, but surmise can never take the place of truth. (Verses 19-28)

لات یک سنگ سفید تراشیده شده بود که درون بنایی پوشیده از پرده‌ها قرار داشت و خادمانی آن را خدمت می‌کردند. گرداگرد این بنا حیاطی بود که قبیله ثقیف، ساکن طائف، و قبایل منطقه اطراف آن را بزرگ می‌داشتند. آنان در میان قبایل عرب دارای شرافت ویژه‌ای به‌شمار می‌رفتند، اما نه برتر از قریش؛ زیرا این بت در شهر زادگاهشان بود. بی‌گمان قریش بزرگوارتر بودند، چرا که کعبه، بنای ابراهیم، در شهر آنان قرار داشت.

در این مرحله، سوره خطاب به پیامبر ﷺ است. به او دستور می‌دهد که از چنین افرادی روی‌گردان شود و آنان را رها کند و سرنوشتشان را به خدا واگذارد. او نیکوکاران و بدکاران را می‌شناسد، و اوست که پاداش هم کسانی را که از هدایت او پیروی می‌کنند و هم کسانی را که در گمراهی می‌مانند، می‌دهد. او کسی است که بر جهان هستی، این زندگی و زندگی آخرت فرمانروایی دارد. او کسی است که با عدالت مطلق رفتار می‌کند، به هیچ‌کس ستم نمی‌کند، و گناهانی را که بر آن پافشاری نشود می‌بخشد. او نیات و اندیشه‌های درونی همه را می‌داند، زیرا آفریننده انسان است و حقیقت هر کس را در هر مرحله و در هر لحظه می‌شناسد.

At this point, the surah addresses the Prophet. It directs him to ignore such people and turn away from them, leaving their fate to God. He knows the ones who do well and those who do badly, and it is He who requites both those who follow His guidance and those who remain in error. He is the One who controls the universe, this life and the life to come. He is the One who deals in absolute justice, wronging no one, forgiving sins that are not persisted with. He knows everyones intentions and inner thoughts, as He is the Creator of mankind who knows everyone’s reality at every stage and at every moment:

پس از آنان روی بگردان که از یاد ما روی گردانده‌اند و جز زندگی دنیا را نمی‌خواهند. دانش ایشان همین اندازه است. پروردگارت بهتر می‌داند چه کسی از راه او گمراه شده است و بهتر می‌داند چه کسی به هدایت راستین راه یافته است. هرآنچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ خداست. کسانی را که بدی کرده‌اند به سزای کردارشان می‌رساند و کسانی را که نیکی کرده‌اند با بهترین پاداش پاداش می‌دهد. کسانی که از گناهان بزرگ و کارهای زشت دوری می‌جویند، جز لغزشی اندک، پروردگارت آمرزشی فراوان دارد. او از حال شما آگاه است، آن‌گاه که شما را از زمین پدید آورد و آن‌گاه که در شکم مادرانتان جنینی ناپیدا بودید. پس خودستایی نکنید؛ او بهتر می‌داند کدام یک از شما پرهیزگارند. (آیات ۲۹ تا ۳۲)

So, ignore those who turn away from Our message and care only for the life of this world. Such is the sum of their knowledge. Your Lord knows best who strays from His path, and He knows best who follows right guidance. Indeed, to God belongs all that is in the heavens and the earth. He will requite those who do evil in accordance with what they did, and will reward those who do good with what is best. As for those who avoid grave sins and shamefid deeds, apart from casual indulgence, your Lord is abounding in forgiveness. He is fully aware of you when He brings you into being out of the earth, and when you are still hidden in your mothers wombs. Do not, then, assert your own goodness. He knows best those who are truly God-fearing. (Verses 29-32)

این دستور که از کسانی که از پیام خدا روی می‌گردانند و تنها به زندگی دنیای کنونی مشغول می‌مانند، چشم بپوشد، در درجه نخست خطاب به پیامبر ﷺ است. او نباید خود را درگیر آن کافرانی کند که افسانه‌ها و رفتارهایشان پیش‌تر در این سوره بیان شده است.

This order to ignore those who turn away from Gods message and remain preoccupied with this present life is directed in the first place to the Prophet. He should not concern himself with those unbelievers whose legends and attitudes have already been discussed in the surah.

همانا آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ خداست. کسانی را که بدی کرده‌اند به سزای آنچه کرده‌اند کیفر می‌دهد و نیکوکاران را به بهترین پاداش، پاداش خواهد داد. (آیهٔ ۳۱)

Indeed, to God belongs all that is in the heavens and the earth. He will requite those who do evil in accordance with what they did, and will reward those who do good with what is best. (Verse 31)

این بیانِ تأکید بر مالکیتِ کاملِ خدا بر آسمان‌ها و زمین، به مسئلهٔ آخرت قدرت و تأثیر بیشتری می‌بخشد. آن‌که تعیین‌کنندهٔ زندگی پس از مرگ و زمانِ آن است، همان کسی است که آسمان‌ها و زمین از آنِ اوست. تنها او توانِ پاداش‌دادن را دارد و می‌تواند آن را با عدالتِ کامل برای همه برقرار کند: «آنان را که بدی کرده‌اند به آنچه کرده‌اند کیفر می‌دهد، و آنان را که نیکی کرده‌اند به نیکوترین پاداش، پاداش می‌دهد» (آیهٔ ۳۱)

This statement, emphasizing God’s full ownership of the heavens and earth, gives the question of the hereafter added strength and greater influence. The One who determines the life to come and its timing is the One to whom the heavens and earth belong. Only He is able to administer reward, and to ensure that it is administered with full justice for all: “He will requite those who do evil in accordance with what they did, and will reward those who do good with what is best” (Verse 31)

سپس این سوره کسانی را که نیکوکارند تعریف می‌کند؛ کسانی که پاداش‌شان بر اساس بهترین اعمالشان داده می‌شود. آنان کسانی‌اند که «از گناهان بزرگ و زشتکاری‌ها دوری می‌کنند، مگر لَمَم [اندک‌لغزش‌ها]» (آیه ۳۲). گناهان بزرگ همان کبائرند، و زشتکاری‌ها گناهانی‌اند که نمایانگر تجاوزی جدی‌اند. دانشمندان در معنای واژه عربی «لَمَم» که در اینجا به «خطای گذرا» ترجمه شده است، اختلاف نظر دارند.

The surah then defines the ones who do good, earning a reward according to what is best. They are the ones “who avoid grave sins and shameful deeds, apart from casual indulgence.” (Verse 32) Grave sins are cardinal, and shameful deeds are those sins that represent serious transgression. Scholars differ as to the meaning of the Arabic word lamam, translated here as casual indulgence.

ابن کثیر می‌گوید که استثنایی که با عبارت «جز» بیان می‌شود، نامرتبط است، یعنی آنچه بعد از آن می‌آید به آنچه پیش از آن آمده مربوط نیست، زیرا به نظر او «لَمَم» به معنای گناه کوچک است. امام احمد از ابن عباس نقل می‌کند که گفت: «هیچ‌چیز «لَمَم» را بهتر از این حدیث تعریف نمی‌کند که پیامبر ﷺ فرمود: "هر کس ناگزیر بهره‌ای از زنا دارد: چشم با نگاه‌ها زنا می‌کند، زبان با سخنان، و ذهن با اندیشه‌ها و آرزو؛ و سرانجام یا این‌همه را با رفتن تا آخر تأیید می‌کند یا آن را رها می‌کند."» [روایت بخاری و مسلم]. طبری از ابن مسعود نقل می‌کند که گفت: «چشم با نگاه زنا می‌کند، لب‌ها با بوسیدن، دست‌ها با به کار بردن زور و پاها با راه رفتن. سرانجام انسان یا این‌همه را با عمل و رفتن تا آخر تأیید می‌کند یا نه. اگر تا آخر برود، زنا است و اگر نه، آن‌گاه «لَمَم» است.» دیدگاه‌های مشابهی را مسروق و شعبی، که از عالمان برجسته نخستین بودند، بیان کرده‌اند. همچنین از ابوهریره نقل شده که «لَمَم» را این‌گونه توضیح داده است: «بوسه، نگاه، اشاره و کنش کوچک.»

سوره اب اپنے آخری حصے کی طرف بڑھتی ہے، جو پہلے حصے کی سی ہی لے اور آہنگ برقرار رکھتا ہے۔ یہ حصہ خدائی ایمان کے بنیادی تصور کو بیان کرتا ہے، جیسا کہ وہ ابراہیم علیہ السلام کے زمانے سے چلا آ رہا ہے، جنہوں نے زندگی گزارنے کا پہلا مکمل ضابطہ دیا تھا۔ یہ انسانوں پر ان کے رب کی معرفت کراتا ہے۔ یہ دکھاتا ہے کہ اس کی مشیت ان کی زندگیوں پر کس طرح اثر انداز ہوتی ہے، اور اس کے اثرات کو یکے بعد دیگرے ایسے انداز میں پیش کرتا ہے جو انسانی ضمیر کو گہرائی سے جھنجھوڑ دیتا ہے۔ یہ اپنے اثر کو آخری ضربوں تک بڑھاتا ہے، جو نہایت پُرزور ہوتی ہیں اور نرم دلوں اور حساس ذہنوں کے ساتھ قبول کی جاتی ہیں۔

The surah moves now to its final part which maintains the same rhythm as the first part. It states the basic concept of divine faith, as it has been ever since the time of Abraham, who delivered the first full code for living. It makes their Lord known to mankind. It shows them how His will influences their lives, portraying its effects one after another in a way that strongly shakes the human conscience. It builds its effect up to the final beats, which are very powerful and are received with softened hearts and responsive minds.

أفرأیتَ الذی تولّی، وأعطى قلیلاً وأكدى؟ أعنده علمُ الغیبِ فهو یرى؟ أم لم یُنبَّأْ بما فی صُحُفِ موسى، وإبراهیمَ الذی وفّى؟ ألّا تزرُ وازرةٌ وزرَ أخرى، وأن لیس للإنسانِ إلّا ما سعى، وأنّ سعیَه سوفَ یُرى، ثمّ یُجزاهُ الجزاءَ الأوفى، وأنّ إلى ربّكَ المنتهى، وأنّه هو أضحكَ وأبكى، وأنّه هو أماتَ وأحیا، وأنّه خلقَ الزوجینِ الذكرَ والأنثى، من نطفةٍ إذا تُمنى، وأنّ علیه النشأةَ الأخرى، وأنّه هو أغنى وأقنى، وأنّه هو ربُّ الشِّعرى، وأنّه أهلكَ عاداً الأولى، وثمودَ فما أبقى، وقومَ نوحٍ من قبلُ إنّهم كانوا هم أظلمَ وأطغى، والمؤتفكةَ أهوى، فغشّاها ما غشّى. فبأیِّ آلاءِ ربّكَ تتمارى؟

Consider the one who turns away: he gives little at first then hardens and stops. Does he have knowledge of what lies beyond the reach of human perception so that he can clearly see? Has he never been told of what is written in the revelations given to Moses, and to Abraham who was true to his trust: that no soul shall bear the burden of another; that man will only have what he strives for; that his labour will be seen and he will be given the fullest reward for it; that with your Lord is the ultimate end; that it is He who causes [people] to laugh and weep; and it is He who deals death and gives life; that it is He who creates the two sexes, male and female, from a seed as it is lodged in place; that it is He who brings about a second life; that it is He who gives riches and possessions; that He is the Lord of Sirius; that it is He who destroyed the ancient Ad; and Thamud, leaving no trace of them; as well as Noah's people before them, for these were truly most unjust and most overweening; that it is He who brought down the ruined cities enveloping them with whatever came over them. Which, then, of your Lord's blessings do you still doubt?

پس از آنکه سوره ما را به فرجام نهایی آگاه ساخته، بار دیگر به این زندگی بازمی‌گرداند و جنبه‌هایی از کار اراده‌ی الهی را در هر مرحله و هر موقعیت به ما نشان می‌دهد: «و اینکه اوست که [مردم را] می‌خنداند و می‌گریاند» (آیه ۴۳). این چند کلمه‌ی اندک، شمار زیادی از حقایق را در خود دارد و تصاویری الهام‌بخش پدید می‌آورد. خداست که خنده و گریه را دو ویژگی درونی به انسان بخشیده است. هیچ‌کس دقیقاً نمی‌داند که این دو در ساختار پیچیده‌ی وجود انسان چگونه کار می‌کنند؛ ساختاری که روان‌شناسی آن به اندازه‌ی تشریح بدنش پیچیده است. در حقیقت، درمی‌یابیم که عوامل روانی و جسمی هر دو به‌طور تنگاتنگ با یکدیگر تعامل دارند تا خنده یا گریه پدید آید.

Having given us a glimpse of the ultimate end, the surah takes us back to this life, showing us some aspects of the work of the divine will at every stage and in every situation: “ That it is He who causes [people] to laugh and weep” (Verse 43) These few words embody a number of facts and generate many inspiring images. It is God who gave man the two inner qualities of laughter and weeping. No one knows quite how they work in mans complex constitution, in which the psychology is as complex as the anatomy. Indeed, we realize that both psychological and physical factors closely interact to produce laughter or weeping.

این خداست که انسان را به خنده یا گریه وامی‌دارد، با آفریدن آنچه انسان را می‌خنداند یا می‌گریاند. او در موقعیت‌های معین انسان را به خنده و در موقعیت‌های دیگر به گریه می‌اندازد، بر اساس تعامل برخی عناصر پنهان در درون او. ممکن است انسان فردا بر آنچه امروز او را می‌گریاند بخندد، یا اکنون به سبب چیزی که اندک زمانی پیش او را خنداند بگرید. اما این نه از جنون است و نه از بی‌توجهی. تنها نتیجه تغییر شرایط روانی است که تحت تأثیر شمار بسیاری از عواملی قرار دارد که بر احساسات و واکنش‌های ما اثر می‌گذارند.

It is God who causes man to laugh or weep, by creating what makes man laugh or weep. He makes man laugh in certain situations and weep in others according to the interplay of certain secret elements within him. Man may laugh tomorrow at what causes him to weep today, or may weep now because of something that made him laugh a short time earlier. Yet this is due to no madness or absent-mindedness. It is merely the result of changing psychological conditions as influenced by a host of factors that affect our feelings and reactions.

خداوند همچنین به گونه‌ای مختلف، افراد گوناگون را در یک زمان می‌خنداند یا می‌گریاند، و هر کس بر اساس تأثیرات متفاوتی. ممکن است برخی به همان چیزی بخندند که دیگران را می‌گریاند. با اینکه وضعیت یکسان است، شرایط و نتیجه‌ی آن، تأثیرات بسیار متفاوتی بر مردم می‌گذارد. افزون بر این، خداوند همان شخص را به خاطر یک چیز هم می‌خنداند و هم می‌گریاند. او ممکن است به چیزی با خنده واکنش نشان دهد تا زمانی که عاقبت آن بر او آشکار شود و آنگاه بگرید. سپس آرزو می‌کند که ای کاش نخندیده بود یا آن‌گونه واکنش نشان نداده بود. بسیارند کسانی که در این زندگی دنیا می‌خندند، تنها برای اینکه در زندگی آخرت گریان شوند، آنگاه که پشیمانی سودی ندارد.

«که اوست که دو جنس، نر و ماده، را از نطفه‌ای که در جایگاهش قرار می‌گیرد، می‌آفریند.» (آیات ۴۵ و ۴۶) این حقیقتی بسیار مهم است، هرچند انسان از آن غافل است، زیرا همواره آن را در حال وقوع می‌بیند. در واقع، این حقیقت از شگفت‌انگیزترین چیزهایی است که تخیل بشری هرگز نمی‌تواند آن را تصور کند. نطفه‌ای دفع می‌شود. این تنها یکی از انواع ترشحاتی است که بدن انسان تولید می‌کند، مانند عرق، اشک، مخاط و جز آن. سپس پس از مدت زمانی معین که خداوند تعیین کرده است، این ترشح به چیزی دیگر تبدیل می‌شود. به انسانی تبدیل می‌شود، خواه پسر و خواه دختر. این معجزه چگونه رخ می‌دهد؟ اگر ندیده بودیم که چنین می‌شود، هرگز به ذهنمان خطور نمی‌کرد و به فکرمان نمی‌رسید. این انسان، با ساختار بسیار پیچیده و ظریفش، کجا بود؟ در آن قطره کوچک منی، یا در واقع در یکی از میلیون‌ها اسپرم آن، کجا جای داشت؟ به استخوان‌ها، گوشت، پوست، رگ‌ها، مو، ناخن‌ها، ویژگی‌های متمایز، خصوصیات، استعدادها و خلق‌وخوهای انسان بنگرید و بیندیشید: همه اینها در یک سلول میکروسکوپی شناور، که مانند میلیون‌ها سلول مشابه آن در قطره مایعی که مرد دفع می‌کند، پنهان بود؟ به‌ویژه، ویژگی‌های مرد و زن در آن سلول واحد کجا جای گرفته‌اند؟

“ That it is He who creates the two sexes, male and female, from a seed as it is lodged in place." (Verses 45-46) This is a fact of momentous significance, even though man is oblivious to it because he sees it taking place all the time. It is indeed greater than the most amazing thing human imagination can ever produce. A seed is discharged. It is merely one of many types of discharge the human body makes, such as sweat, tears, mucous, etc. Then after a certain period determined by God, this discharge becomes something different. It becomes a human being, either male or female. How does this miracle happen? Had we not seen it happen, it would not have even entered our imaginations or crossed our minds. Where was this human being, with its very sophisticated and complex constitution? Where was it lodged in that little drop of semen, or indeed in one of the millions of its sperms? Look at the bones, flesh, skin, veins, hair, nails, distinctive features, characteristics, potentials and moods of a human being, and think: where was all that hidden in a single microscopic cell floating, like millions similar to it, in a drop of liquid that a man discharges? Where in particular are lodged the characteristics of male and female in that single cell?

کدام ذہن انسانی اس عظیم حقیقت پر غور کر کے بھی یہ تکبر سے دعویٰ کر سکتا ہے کہ یہ سب یونہی ہو جاتا ہے، یا یہ کہ نطفہ نے بس اسی راستے پر چلنا سیکھ لیا ہے؟ بلاشبہ کچھ لوگ ایک بظاہر روشن خیال دلیل پیش کرنے کی کوشش کرتے ہیں کہ نطفہ اس طرح اس لیے عمل کرتا ہے کیونکہ، تمام جانداروں کی طرح، اس میں بھی تولید کی صلاحیت ہے۔ یہ ایک دوری استدلال ہے، جو ایک وضاحت تو دیتا ہے مگر خود اپنی وضاحت کا محتاج ہے۔

What human mind can contemplate this great fact and continue to arrogantly argue that it all just happens in this way, or that it just learnt to move in this line? Indeed, some people try to posit a seemingly enlightened argument, saying that the sperm acts in this way because, like all living things, it has the ability of reproduction. This is a circular argument, one that gives an explanation but needs an explanation itself.

و اینکه اوست که قوم عاد را نابود کرد، و ثمود را نیز، پس هیچ بازمانده‌ای از ایشان باقی نگذاشت؛ و همچنین قوم نوح را پیش از ایشان، زیرا آنان بی‌گمان ستمکارترین و سرکش‌ترین مردم بودند. و اوست که شهرهای ویران‌شده را واژگون کرد، و آنچه آنان را فراگرفت، فراگرفت. پس کدام یک از نعمت‌های پروردگارت را انکار می‌کنی؟ (آیات ۵۰ تا ۵۵)

That it is He who destroyed the ancient (Ad; and Thamiid, leaving no trace of them; as well as Noah's people before them, for these were truly most unjust and most overweening; that it is He who brought down the ruined cities enveloping them with whatever came over them. Which, then, of your Lord's blessings do you still doubt? (Verses 50—55)

این یک دور سریع است که پس از ذکر سرنوشت هر یک از آن امت‌های پیشین، مکثی کوتاه در آن قرار داده شده، همراه با لمسی تند که یقیناً با آن مواجه خواهیم شد. قوم عاد، ثمود و قوم نوح برای خواننده قرآن شناخته‌شده‌اند، زیرا این کتاب الهی بارها از ایشان یاد کرده است. شهرهای ویران‌شده، شهرهای قوم لوط هستند که در گناه غرق شدند و به بیراهه‌های دور افتادند.

This is a quick round, with a short pause placed where the fate of each of those old communities is mentioned, coupled with a sharp touch with which we are certain to interact. The ‘Ad, Thamud and people of Noah are well known to the reader of the Qur’an, as they are mentioned several times in this divine book. The ruined cities are those of Lot’s people who were immersed in sin and went far astray.

شهرهایشان زیر و رو شد، اما سرنوشتشان در اینجا مبهم رها شده است: «و آنچه بر ایشان فرو آمد آنان را فرا گرفت»، تا حسّ تعلیق و انتظار پدید آید و از خلال آن تصویرهایی از ویرانه روی ویرانه دیده شود، بی‌آنکه چیزی روشن یا قابل تشخیص باقی بماند.

Their cities were turned upside down, but their fate is left vague here, ‘enveloping them with whatever came over them,' to add a feeling of suspense through which we see images of ruins upon ruins, leaving nothing clear or identifiable.

«پس کدام یک از نعمت‌های پروردگارتان را انکار می‌کنید؟» (آیه ۵۵) آن بلاهایی که بر آن امت‌ها نازل شد، در آن زمان خود نعمت بودند. آیا آن‌ها به نابودی باطل منجر نشدند؟ آیا آن رخدادها حق را بر باطل نکوبیدند تا آن را از میان ببرند؟ آیا برای هر کس که تأمل کند، نشانه‌هایی بر جای نگذاشتند؟ این‌ها به یقین نعمت‌اند. پس چرا مردم هنوز در آن‌ها شک می‌کنند؟ این خطاب متوجه هر دل و هر خردی است که در کارهای خدا می‌اندیشد و حتی وقتی رخداد، مصیبت باشد، نعمت را می‌بیند.

“Which, then, of your Lord's blessings do you still doubt?” (Verse 55) The calamities that befell those communities were blessings then. Did they not lead to the destruction of evil? Were they not events that hurled the truth over falsehood to make it disappear? Did they not leave signs for everyone to reflect upon? These are certainly blessings. Hence why should people still doubt them? The address here is to every heart and mind which reflect on what God does and which see the blessing even when the event is one of calamity.

برای من، این رویداد که کافران در کنار مسلمانان در برابر خدا سجده کردند، نیازمند توضیح بود. با این حال، تجربه‌ای که از سر گذراندم، دلایل واقعی آن را برایم روشن کرد.

To me, this event of unbelievers prostrating themselves before God, alongside the Muslims, needed an explanation. However, an experience I went through clarified for me its true reasons.

من پیش‌تر گزارش‌های نادرستی را می‌خواندم که به «داستان مرغان» درباره این واقعه معروف است. ابن سعد در کتاب الطبقات، ابن جریر طبری در کتاب تاریخ خود، و برخی از مفسران قرآن این گزارش‌ها را نقل کرده‌اند، زیرا با جزئیات درباره آیه‌ای سخن گفته‌اند که می‌فرماید: «و ما أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ وَلَا نَبِيٍّ إِلَّا إِذَا تَمَنَّىٰ أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ فَيَنسَخُ اللَّهُ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آيَاتِهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ» (۲۲: ۵۲) ابن کثیر درباره این گزارش‌ها چنین اظهار نظر می‌کند: «همه آن‌ها فاقد اعتبار و اصالت‌اند. هیچ‌یک از آن‌ها را دارای سلسله راویان صحیح نیافتم.» مفصل‌ترین این گزارش‌ها و کم‌ترین مقدار جعل در آن‌ها، روایتی است که ابن ابی حاتم نقل کرده است.

I used to read the false reports of what is known as the story of the birds’ concerning this event. These are given by Ibn Sa‘d in his Al-Tabaqdt, Ibn Jarir al-Tabari in his book on history, and by some commentators on the Qur’an as they speak in detail about the verse that says: “ Whenever We sent forth a messenger or a prophet before you, and he was hoping for something Satan would throw some aspersion on his wishes. But God renders null and void whatever aspersion Satan may cast; and God makes His messages clear in and by themselves. God is All knowing, Wise” (22: 52) Ibn Kathir gives the following comment on these reports: “They are all lacking in authenticity. I did not find any of them to have a sound chain of transmission.” The most detailed of these reports and the least in fabrication is the one given by Ibn Abl Hatim:

پیش از نازل شدن سوره النجم، کافران می‌گفتند: «ای کاش این مرد [یعنی پیامبر ﷺ] درباره خدایان ما سخنی نیکو می‌گفت، آنگاه ما او و پیروانش را تأیید می‌کردیم.»

Prior to the revelation of Surah 53, The Star, the unbelievers used to say: ‘If only this man [meaning the Prophet] would speak in a good way about our deities, we would approve of him and his followers.

متأسفانه، او معبودهای ما را با لحنی توهین‌آمیزتر از آنچه دربارهٔ دیگران که با او اختلاف دارند، مانند یهودیان و مسیحیان، سخن می‌گوید، یاد می‌کند. پیامبر ﷺ از آنچه کافران بر او و یارانش روا داشتند، سخت آزرده شد؛ آنان زیان‌های فراوانی به ایشان رساندند و او را به دروغگویی متهم کردند. او از لجاجت آنان در رد پیامش اندوهگین بود و سخت آرزو داشت که آنان از هدایت الهی پیروی کنند. هنگامی که خداوند سورهٔ نجم را بر او نازل کرد و او این آیات را تلاوت می‌کرد: {أَفَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَالْعُزَّىٰ * وَمَنَاةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرَىٰ} [النجم: ۱۹-۲۰]، شیطان هنگام یادکرد این بت‌ها، سخنانی را بر زبان او افکند و پس از نام آنان این بیت را افزود: «آنان پرندگان بلندمرتبه‌ای هستند که شفاعتشان مورد انتظار است.» این جمله‌ی آهنگین کار شیطان بود، اما در دل هر کافری در مکه جای گرفت و آنان آن را به یکدیگر بازگو کردند و ادعا کردند که محمد ﷺ به دین قومش بازگشته است. با این حال، پیامبر ﷺ تلاوت سوره را تا پایان ادامه داد و چون سجده کرد، همهٔ حاضران، مؤمنان و کافران، نیز سجده کردند. تنها استثنا ولید بن مغیره بود که مردی سالخورده بود؛ او مشتی خاک از زمین برداشت و پیشانی‌اش را بر آن نهاد، به نشانهٔ سجده.

من مدتی را صرف تلاش برای یافتن علت این سجده کردم. حتی این احتمال را در نظر گرفتم که اصلاً چنین سجده‌ای رخ نداده باشد، و آن روایت در واقع گزارشی باشد که بازگشت مهاجران از حبشه را توضیح می‌دهد.

I spent some time trying to discover the reason for this prostration. I even considered the possibility that it did not take place, and that it was rather a report explaining the return of the immigrants from Abyssinia.

در این دوران، اما، آن تجربه‌ای رخ داد که پیش‌تر به آن اشاره کردم و اکنون آن را بازگو می‌کنم.

It was during this time, however, that I had the experience to which I referred earlier and will now recount.

ما دوستانی بودیم که شبی را با هم می‌گذراندیم که در نزدیکی ما صدای تلاوت قرآن را شنیدیم. قاری، که صدایی دلنشین و تلاوتی زیبا داشت، این سوره، یعنی النجم، را می‌خواند. گفتگوی میان ما قطع شد و ما به قرآن گوش فرا دادیم. کم‌کم، آنچه قاری می‌خواند در دلم عمیقاً احساس شد. با او زیستم و احساس کردم که پیامبر ﷺ چگونه در این سفر شرکت کرد تا به جامعهٔ عالم بالا بپیوندد. با او زیستم، آنگاه که جبرئیل را در صورت فرشتگانه‌ای که خداوند آفریده بود دید. این رویدادی بسیار شگفت‌انگیز برای اندیشیدن بود. به سفر او به جهان دیگر، به درخت در آخرین مرز، و به بهشت، جایگاه همیشگی اندیشیدم. آنچه را که خیال من یارای کشیدن و احساسم یارای تحمل آن را داشت، همه را زیستم. او را دنبال کردم، و افسانه‌هایی را که مشرکان درباره فرشتگان بافته بودند و آنان را می‌پرستیدند با این ادعا که دختران خدا هستند، با نخستین تماس با واقعیت درهم شکسته شدند.

We were a group of friends passing an evening together when we heard a recitation of the Qur’an nearby. The reciter, who had an inspiring voice and a fine recitation, was reading this surah, The Star. Conversation between us ceased as we listened to the Qur’an. Gradually, I began to feel what the reciter was reading deeply in my heart. I lived with him and felt how the Prophet went on this journey to join the community on high. I lived with him as he saw Gabriel in his angelic form God had created. That was a most remarkable event to contemplate. I reflected on his journey to the world beyond, to the tree at the farthest limit, and to the garden of abode in heaven. I lived all this, as far as my imagination could stretch, and my feelings bear. I followed him as the legends weaved by the idolaters about the angels, and how they worshipped them alleging that they were God’s daughters, were shattered at the first touch of reality.

به این فکر کردم که انسان چگونه از خاک پدید آمده، و چگونه در رحم مادرش به جنین تبدیل می‌شود، و اینکه چگونه هر یک از ما در طول مسیر زندگی‌مان زیر نظر خداوند است.

I reflected on how a human being is brought into being out of the earth and how it becomes an embryo in its mother’s womb, and how each of us is watched by God throughout our life’s journey.