این آیات آغازین سوره، حکم خداوند را دربارهٔ غنیمت‌هایی بیان می‌کند که مسلمانان در لشکرکشی‌های خود در راه خدمت به دین خدا به دست می‌آورند. کسانی که در نخستین نبرد بزرگ، یعنی جنگ بدر میان دولت نوپای مسلمانان و عرب‌های مشرک، شرکت داشتند، دربارهٔ تقسیم آن غنیمت‌ها با یکدیگر اختلاف کردند. خداوند در اینجا حکم خود را بیان می‌کند و آنان را به لزوم ترس از خدا و اطاعت از او، و همچنین اطاعت از پیامبرش ﷺ، یادآوری می‌کند. او ایمانشان را به یادشان می‌آورد و این‌که باید به ارزش‌های آن پایبند باشند.

This opening passage of the sūrah provides God’s ruling over the booty that Muslims may gain in their campaigns to serve God’s cause. Those who fought in the first major battle that took place at Badr between the newly-established Muslim state and the pagan Arabs disputed among themselves over its distribution. God gives here His ruling and reminds them of their need to fear and obey Him, and also obey His Messenger. He reminds them of their faith and that they need to live up to its values.

خداوند همچنین به آنان یادآور می‌شود که امید داشتند کاروانِ تجاری به دست آورند، اما خداوند برای آنان چیزی بسیار بهتر خواست: قدرت و پیروزی. او افزون بر این، عواملی را که نبرد را به سود آنان پیش برد، پیش چشمانشان قرار می‌دهد؛ آن هم در حالی که با دشمنی روبه‌رو بودند که از نظر شمار نفرات و تجهیزات بسیار برتر از آنان بود. فرشتگان یاریشان دادند. باران برایشان آب آشامیدنی فراهم کرد و زمین را استوارتر ساخت، به‌گونه‌ای که زمین شنی میدان نبرد مانع حرکتشان نشد. خواب بر آنان چیره شد تا آرامش و اطمینان خاطر به آنان ببخشد. دشمنانشان با ترس فراوان مغلوب شدند و سرانجام به کیفری سخت گرفتار آمدند.

God also reminds them that they had hoped to gain a trade caravan, but God wanted something much better for them: strength and victory. He further puts before their eyes the factors that made the battle go in their favour when they were facing an enemy who was far superior to them in numerical strength and equipment. They were given support by angels. Rain gave them water to drink, and made the terrain firmer so that they were not impeded by a sandy battleground. Slumber overwhelmed them to give them calmness and reassurance. Their enemies were overwhelmed with fear, and ended up suffering stern punishment.

مؤمنان مأمور هستند که در هر نبردی پایداری کنند، هرچند دشمنانشان در نگاه نخست قدرتمند و شکستناپذیر به نظر آیند. این خداست که تدبیر می‌کند، عمل می‌کند و می‌کشد. آنان تنها وسیله‌ای هستند که او اراده‌اش را با آن به انجام می‌رساند. او می‌تواند با آنان هر آنچه بخواهد انجام دهد.

The believers are commanded to remain steadfast in every battle, no matter how strong and unassailable their enemies may initially appear to be. It is God who plans, acts and kills. They are merely a means with which He accomplishes His will. He may do with them what He pleases.

{یَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَنفَالِ ۖ قُلِ الْأَنفَالُ لِلَّهِ وَالرَّسُولِ ۖ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَصْلِحُوا ذَاتَ بَيْنِكُمْ ۖ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ} ... ﷺ Note: the verse text in braces is part of the Qur'an and should appear as the Qur'anic Arabic; the Persian rendering of the verses follows. «از تو درباره‌ی غنائم جنگی می‌پرسند. بگو: "غنائم جنگی از آنِ خدا و پیامبر است. پس از خدا بترسید و روابط میان خود را اصلاح کنید. اگر مؤمن راستین هستید، از خدا و پیامبرش فرمان برید."» ﷺ مؤمنان راستین تنها کسانی‌اند که هرگاه نام خدا برده شود دلشان از هراس پر می‌شود، و هرگاه آیات او بر ایشان خوانده شود ایمانشان فزونی می‌یابد. ایشان بر پروردگارشان توکل می‌کنند. نماز را به‌پای می‌دارند و از آنچه به ایشان روزی داده‌ایم، انفاق می‌کنند. اینان همان مؤمنان راستین‌اند. برای ایشان نزد پروردگارشان درجات بلند، و آمرزش گناهان و روزی‌ای نیکو خواهد بود. (آیات ۱ تا ۴)

They ask you about the spoils of war. Say: “The spoils of war belong to God and the Messenger. So, have fear of God and set right your internal relations. Obey God and His Messenger, if you are true believers.” True believers are only those whose hearts are filled with awe whenever God is mentioned, and whose faith is strengthened whenever His revelations are recited to them. In their Lord do they place their trust.They attend regularly to their prayers and spend on others some of what We have provided them with. It is those who are truly believers. They shall be given high ranks with their Lord, and forgiveness of sins and generous provisions. (Verses 1-4)

در مقدمه، به شماری از روایات اشاره کردیم که از اسباب نزول این آیات سخن می‌گویند. برای آنکه از فضای حاکم بر زمان نزول این سوره، به‌ویژه آن آیاتی که از غنائم جنگی سخن می‌گویند، آگاهی کامل داشته باشیم، مفید است که در اینجا روایات بیشتری را نیز بیفزاییم. این امر تصویری روشن از وضعیت واقعی جامعه مسلمانان به دست می‌دهد، پس از نخستین نبرد بزرگ آنان از زمان تأسیس دولت اسلامی در مدینه.

We mentioned in the Prologue a number of reports speaking about the reasons for the revelation of these verses. It is useful to add here some more reports in order to be fully aware of the prevailing atmosphere at the time when the sūrah was revealed, particularly those verses that speak of the spoils of war. This will give us a clear view of the actual situation of the Muslim community after its first major battle since the establishment of the Muslim state in Madinah.

در تفسیر خود بر قرآن، ابن کثیر گزارشی را نقل می‌کند که ابوداوود، نسایی و دیگران از ابن عباس روایت کرده‌اند. ابن عباس می‌گوید: «در روز جنگ بدر، پیامبر ﷺ فرمود: هر کس چنین و چنان کند، چنین و چنان خواهد داشت. جوانان مسلمان با تلاش بسیار برای اثبات ادعای خود می‌جنگیدند، در حالی که افراد مسن‌تر پرچم‌ها را در دست داشتند. وقتی زمان تقسیم غنیمت فرارسید، آنان نیز ادعای خود را مطرح کردند. افراد مسن‌تر گفتند: همه را برای خود برندارید، زیرا ما پشتیبان شما بودیم. اگر شکستی به شما می‌رسید، به پناه ما نیاز داشتید.» میان آنان بر سر این موضوع اختلاف درگرفت. پس خداوند آیه آغازین سوره را نازل کرد. گزارش دیگری از ابن عباس چنین است: «در روز بدر، پیامبر ﷺ فرمود: هر کس دشمنی را بکشد، این و آن را خواهد داشت، و هر کس اسیری بیاورد، چنین و چنان خواهد داشت.» مردی به نام ابوالیسر دو مرد را که اسیر کرده بود آورد و گفت: «ای فرستاده خدا، شما به ما وعده داده‌اید.» سعد بن عباده گفت: «ای فرستاده خدا، اگر تنها به این افراد بدهید، چیزی برای یاران شما باقی نخواهد ماند. ما از پاداش کم‌اهمیت شمردن یا از ترس، عقب نماندیم. ما فقط برای آن ماندیم که از شما محافظت کنیم، اگر دشمن از پشت به شما حمله می‌کرد.» اختلاف بالا گرفت و آیه نخست سوره نازل شد. خداوند همچنین آیه ۴۱ را نازل کرد که تقسیم غنایم جنگی را بیان می‌کند.

بنابراین، آیهٔ آغازین این سوره به دل‌های کسانی که بر سر غنیمت‌ها اختلاف کردند یادآوری می‌کند که باید ترس از خدا را در خود نگه دارند. منزّه است آفریدگاری که از رازهای همهٔ دل‌ها آگاه است. تنها ترس از خدا و خواست خشنودی او، هم در این زندگی و هم در زندگی آخرت، است که دل‌های انسان‌ها را از ارزش نهادن به ثروت‌ها و لذت‌های این جهان و از نزاع بر سر آن‌ها بازمی‌دارد، هرچند که چنین نزاعی نیز باید این پیام را داشته باشد که گواهی بر کوشش سخت در راه خدمت به آیین خدا باشد. دلی که به‌تمامی به سوی خدا روی نیاورد، از ترس خشم او و در پی خشنودی‌اش، هرگز نخواهد توانست از وسوسهٔ آسایش‌ها و ثروت‌های دنیوی رها شود. ترس از خداست که دل‌های مردم را آماده می‌کند تا با آسانی و فروتنی هدایت شوند، تا بتوانند روابط دوستانه را حفظ کنند و پیوندهای برادری را میان خود تقویت نمایند: «پس از خدا بترسید و روابط درونی خود را اصلاح کنید.» (آیهٔ ۱) و از رهگذر همین ترس از خداست که به اطاعت کامل از خدا و پیامبرش ﷺ هدایت می‌شوند: «اگر مؤمن هستید، از خدا و پیامبرش اطاعت کنید.» (آیهٔ ۱)

Thus, the opening verse of the sūrah reminds the hearts of those who disputed over the booty that they should maintain fear of God. Glory be to the Creator who knows all hearts’ secrets. It is only the fear of God and the desire to earn His pleasure in this life, as well as in the life to come, that turns human hearts away from valuing the riches and pleasures of this world and disputing over them, even though such a dispute should also have an overtone of having a testimony for fighting hard to serve God’s cause. A heart that does not turn in its totality to God, fearing to incur His anger and seeking to earn His pleasure, will never be able to get rid of the temptation of worldly comforts and riches. Fearing God is what makes people’s hearts willing to be guided with ease and humility so that they can maintain friendly relations and promote bonds of brotherhood between them: “So, have fear of God and set right your internal relations.” (Verse 1) It is through fearing God that they are led to total obedience of God and His Messenger: “Obey God and His Messenger, if are true believers.” (Verse 1)

نخستین جلوهٔ فرمانبرداری در این زمینه، پذیرفتن حکم خدا در مورد غنایم جنگی است. دیگر هیچ‌یک از جنگاوران نسبت به آن حق مستقلی نداشت. تمام غنیمت از آنِ خدا و پیامبرش است و تنها آن دو هستند که اختیار تام در به‌کارگیری آن دارند. آن مؤمنان تنها با دلی آسوده و خاطری شاد می‌توانستند به حکم خدا و تقسیم غنایم توسط پیامبر ﷺ تن دهند. همچنین لازم بود که پیوند برادری خود را، که هیچ چیز نمی‌توانست آن را سست کند، حفظ کنند، به شرط آنکه «شما مؤمنان واقعی باشید».

The first aspect of obedience in this connection is to submit to His ruling over the spoils of war. It no longer belonged to any one of the fighters. The entire booty belongs to God and His Messenger, and they have sole discretion over its use. Those believers could only submit to God’s ruling and the Prophet’s division of the booty with easy hearts and happy minds. They also needed to maintain their brotherly relationship which nothing could weaken, provided that “you are true believers”.

صحابههای پیامبر ﷺ واقعاً الگوهای مؤمنان راستین بودند. قرآن تأثیری ویژه بر آنان داشت، که این تأثیر با فضای عمومی جامعهشان تقویت میشد؛ فضایی که در آن مردم تلاش میکردند عملاً به قرآن عمل کنند و خود را به درک فکری معنای آن محدود نکنند. ما گزارشهایی را ذکر کردهایم که ماجرای نزول آیهٔ آغازین این سوره را بازگو میکنند. این گزارشها از سعد بن مالک۳۰ یاد میکنند که پیش از نزول آیهای که اختیار کامل غنایم جنگی و چگونگی تقسیم آنها را به پیامبر ﷺ داد، از ایشان خواست شمشیری خاص را به او بدهد. پیامبر ﷺ به او فرمود: «این شمشیر نه از آنِ تو است و نه از آنِ من. آن را بگذار.» سعد این دستور را اجرا کرد و رفت، اما وقتی دوباره فراخوانده شد، ترسید که درخواستش با وحی پاسخ داده شده باشد. گزارش، از قول سعد ادامه مییابد: «گفتم:

The Prophet’s Companions were indeed models of true believers. The Qur’ān had a special effect on them, enhanced by the general atmosphere in their community in which people tried their best to practically live by the Qur’ān and not confine themselves to an intellectual appreciation of its meaning. We have mentioned certain reports that relate the incident leading to the revelation of the opening verse of the sūrah. These reports speak of Sa`d ibn Mālik30 who requested the Prophet to give him a particular sword before the revelation that gave the Prophet complete control over the spoils of war and how they were to be distributed. The Prophet said to him: “This sword belongs neither to you nor to me. Put it down.” When Sa`d complied with this instruction and went away, and was then called back, he feared that his request might have been answered by revelation. Quoting Sa`d, the report goes on: “I said:

«آیا خداوند درباره من چیزی نازل کرده است؟» پیامبر به او فرمود: «تو از من خواستی این شمشیر را به تو بدهم در حالی که مال من نبود. اکنون به من داده شده و آن را به تو هدیه می‌کنم.» بدین‌گونه آنان با پروردگارشان و با قرآنی که نازل می‌شد زندگی می‌کردند. این امری بزرگ بود که در دورانی شگفت‌انگیز از تاریخ بشر رخ می‌داد. یاران پیامبر ﷺ بدین‌سان توانستند قرآن را به شیوه‌ای نمونه‌وار دریابند. اینکه آنان امور عملی زندگی خود را بر پایه رهنمودهای قرآنی سامان می‌دادند، درک ایشان از قرآن را هم عملی و هم بسیار مؤثر می‌ساخت. اگرچه تکرار جنبه نخست به این معنا که جامعه‌ای بشری دیگر مستقیماً قرآن را دریافت کند ممکن نیست، اما آن نوع تعامل با قرآن که جامعه یاران پیامبر ﷺ را مشخص می‌کرد، بی‌تردید قابل تکرار است. تنها لازم است جامعه‌ای از مؤمنان بکوشد این دین اسلام را در زندگی عملی برپا دارد، درست همان‌گونه که نخستین جامعه مسلمانان چنین کرد. چنین جامعه‌ای از مؤمنان بی‌گمان همان نوع درک از قرآن را خواهد داشت و هرگاه قرآن تلاوت شود ایمانش افزایش خواهد یافت، زیرا از آغاز، جامعه‌ای مؤمن است. برای ایشان، ایمان راستین مستلزم آن است که برای برپایی این دین در عمل اقدام کنند، پس از آنکه جاهلیت بر سراسر جهان دوباره چیرگی یافته بود. برای ایشان، ایمان به آرزواندیشی محدود نمی‌شود، بلکه معنایی دارد که در دل انسان ریشه‌ای ژرف دارد و از راه عمل، باور بدان نشان داده می‌شود.

Has God revealed something concerning me?” The Prophet told him: “You asked me to give you this sword when it was not mine. Now it has been given to me, and I gift it to you.” Thus did they live with their Lord and with the Qur’ān which was being revealed. That was great indeed, taking place in a remarkable period of human history. Those Companions of the Prophet were thus able to appreciate the Qur’ān in their own exemplary way. The fact that they conducted their own practical affairs, guided by the Qur’ānic directives made their own appreciation of the Qur’ān both practical and highly effective. While no repeat of the first aspect is possible in the sense that no human community could receive the Qur’ān directly anymore, yet the type of interaction with the Qur’ān that characterized the community of the Prophet’s Companions can certainly be repeated. It only requires a community of believers to try to establish this religion of Islam in practical life just like the first Muslim community did. Such a community of believers will certainly have the same type of appreciation of the Qur’ān and will have their faith increased whenever it is recited, because, to start with, it is a believing community. For them, true faith requires that they take action to establish this religion in practice after jāhiliyyah had regained control over the whole world. To them, faith is not confined to wishful thinking, but it means something that is deeply rooted in one’s heart and to which credence is given through action.

اکنون که این سوره در آغاز ماهیت ایمان راستین را روشن ساخته، به نبردی اشاره می‌کند که به امت مسلمان امکان داد غنایمی به دست آورند که موضوع اختلاف ایشان شد، تا آنجا که رفتارشان چندان شایسته نبود، چنان‌که عُبادة بن الصامت، یکی از یاران پیامبر ﷺ، با صراحت بیان می‌کند. سوره به شکلی کلی به رویدادهای گوناگونی که رخ داد و به چگونگی احساس و رفتار یاران پیامبر ﷺ در برابر آنها اشاره می‌کند. این اشاره روشن می‌سازد که یاران پیامبر ﷺ تنها وسیله‌ای بودند که از طریق آن اراده خداوند تحقق یافت. آشکار است که همه آن رویدادها و وضعیتی که از آنها پدید آمد، از جمله غنایمی که بر سرشان اختلاف داشتند، تنها به اراده خداوند، تدبیر او و یاری‌ای که به آن مؤمنان داد، ممکن شد. آنچه ایشان از این نبرد امید داشتند، دستاوردی اندک و محدود بود. این دستاورد قابل مقایسه با آنچه خداوند برای ایشان خواسته بود نبود؛ اینکه ایشان وسیله‌ای باشند که از طریق آن جدایی بزرگ میان حق و باطل در آسمان‌ها و زمین برقرار شود. همین معیار بزرگ است که دغدغه اصلی جامعه عالی در آسمان و نیز دغدغه مردم روی زمین و تاریخ بشر به‌طور کلی است. سوره به آنان یادآوری می‌کند که گروهی از ایشان با گزینه مورد علاقه‌شان به نبرد رفتند. گروهی دیگر خوش نداشت که غنایم جنگ میان ایشان تقسیم شود. اکنون خداوند می‌خواست بفهمانَد که آنچه ایشان ترجیح می‌دادند، با آنچه خداوند ترجیح می‌دهد یا آنچه برای تحقق آن برمی‌گزیند، قابل قیاس نیست. او از نتایج همه امور آگاه است.

Now that the sūrah has established at the outset the nature of true faith, it refers to the battle which allowed the Muslim community to gain the spoils of war that became the subject of their dispute to the extent that their behaviour was not all that becoming, as the Prophet’s Companion, `Ubādah ibn al-Şāmit, candidly states. The sūrah refers in a general way to the various events that took place, and how the Prophet’s companions felt and behaved in response. This reference makes it clear that the Prophet’s Companions were merely the means through which God’s will was accomplished. It is clear that all those events, and the situation that arose from them, including the spoils of war over which they disputed, were only made possible through God’s will, His planning and the help He gave to those believers. What they had hoped to achieve from this battle was only a small, limited gain. It could not be compared to what God wanted for them, to be the ones through whom the great divide between truth and falsehood is established in the heavens and on earth. It is this great criterion which is the main preoccupation of the Supreme Society in heaven as well as the preoccupation of the people on earth and human history generally. The sūrah reminds them that a group of them went into the battle against their preferred choice. Another party did not like that the spoils of war should be divided among them. Now God wanted them to realize that what they had preferred is not to be compared with what God prefers or what He chooses to accomplish. He knows the results of all matters.

همان‌گونه که پروردگارت تو را برای حق از خانه‌ات بیرون آورد، در حالی که گروهی از مؤمنان ناخشنود بودند. آنان پس از آنکه حق آشکار شده بود، با تو دربارهٔ آن مجادله می‌کردند، گویی که به سوی مرگ رانده می‌شوند و آن را با چشمان خود می‌بینند. خداوند به تو وعده داده بود که یکی از دو گروه به دست تو خواهد افتاد. و تو دوست داشتی که آن گروهی که قدرت کمتری دارد، نصیب تو شود، اما خدا اراده کرده بود که حق را بر اساس کلمات خود برقرار سازد و کافران را ریشه‌کن نماید.

گروه مسلمانان همچنان آرزو می‌کردند که با گروه کم‌قدرت‌تر روبه‌رو شوند، نه با لشکر قریش. «و خدا به شما وعده داده بود که یکی از دو گروه از آن شما خواهد بود. و شما دوست داشتید که آن گروهی که قدرتمند نبود، از آن شما باشد.» (آیه ۷) این آرزوی آنان بود، اما خدا برای آنان چشم‌انداز دیگری می‌خواست. او می‌خواست از رهگذر ایشان هدفی دیگر را تحقق بخشد: «ولی خدا می‌خواست که حق را به‌وسیلهٔ کلمات خود ثابت کند و کافران را ریشه‌کن سازد. تا حق را ثابت کند و باطل را باطل سازد، هرچند که گناهکاران را خوش نیاید.» (آیات ۷-۸)

The Muslim group continued to wish that they would have to face the less powerful host, rather than the Quraysh army. “God promised you that one of the two hosts would fall to you. It was your wish that the one which was not powerful to be yours.” (Verse 7) This was their wish, but God wanted a different prospect for them. He wanted to accomplish a different purpose through them: “But it was God’s will to establish the truth in accordance with His words and to wipe out the unbelievers. Thus He would certainly establish the truth firmly and show falsehood to be false, however hateful this might be to the evildoers.” (Verses 7-8)

به فضل و لطف الهی، خداوند نخواست که این رویارویی، رویارویی‌ای باشد که به دستاوردهای مادی بیانجامد. او می‌خواست که نبردی تمام‌عیار میان حق و باطل باشد، تا حق پیروز شود و به‌خوبی استوار گردد، و باطل آشکار و باطل بودنش دیده شود. او می‌خواست که کافران شکست بخورند، تلفات سنگین ببینند و بسیاری از ایشان اسیر شوند. بدین‌ترتیب، خوار می‌شوند و قدرتشان به‌شدت تضعیف می‌گردد، در حالی که پرچم اسلام همچنان برافراشته می‌ماند و اراده‌ی خداوند اجرا می‌شود. به این ترتیب، خداوند به امت مسلمان که آیین زندگی‌ای را که خداوند نازل کرده است به اجرا می‌گذارد، قدرت می‌بخشد. با چنین اجرایی، اصل توحید الهی به‌محکمی برقرار می‌شود، و ستم و باطل کاملاً درهم شکسته می‌گردد. خداوند می‌خواست که همه‌ی این‌ها از راه کوشش و تلاش سخت، هم در زندگی عملی و هم در میدان نبرد، به‌دست آید و به‌دستاوردی باشد که به‌ناحق و بی‌حساب بخشیده شده باشد، زیرا خداوند هیچ کاری را بی‌حساب انجام نمی‌دهد.

By His grace, God did not want the encounter to be one that brings materialistic gains. He wanted it to be a full-fledged battle between truth and falsehood, so that the truth could triumph and be well established, and falsehood be proven and seen as false. He wanted the unbelievers to be routed, suffering heavy losses and many of them to be taken captive. Thus, they would be humiliated and their power greatly weakened while the banner of Islam would remain hoisted high and God’s will enforced. In this way, God gives power to the Muslim community which implements the code of living God has revealed. Through such implementation, the principle of God’s oneness is firmly established, while tyranny and falsehood are completely shattered. God wanted all this to be earned and merited through endeavour and hard struggle both in practical life and on the battlefield, not to be a gift granted haphazardly, for God does not do anything haphazardly.

این سوره در این مرحله، فضای نبرد بدر را یادآوری می‌کند؛ اوضاع و شرایطی که به آن منتهی شد، و مواضعی که پیش از نبرد و در جریان آن اتخاذ شد. تصویری کامل از وضعیتی که مسلمانان در آن بودند ترسیم می‌کند؛ اینکه خدا برای آنان چه برنامه‌ریزی کرده بود، و اینکه پیروزی‌ای که به دست آوردند چگونه بخشی از برنامه‌ریزی او بود. با سبک بی‌همتای قرآن، کل شرایط با صحنه‌ها، رویدادها، احساسات و واکنش‌های گوناگون‌اش به یادشان آورده می‌شود تا بتوانند آن را دوباره زیست کنند، اما این بار در پرتو رهنمودهای قرآنی. بدین‌ترتیب آنان قادر می‌شوند ابعاد واقعی آن را دریابند؛ ابعادی که از بدر، شبه‌جزیره عربستان و کل زمین فراتر می‌رود و تا گستره‌ی هستی امتداد می‌یابد و به «ملأ اعلی» می‌رسد. همچنین از روز بدر، تاریخ عربستان و تاریخ بشر به‌طور کلی فراتر می‌رود و از این زندگی نیز می‌گذرد تا به زمان حساب در زندگی آخرت و پاداش کامل برسد. بدین‌ترتیب امت مسلمان می‌تواند ارزش خود را در پیشگاه خدا دریابد، و اینکه او چگونه حرکات و کردار افراد و جوامع را در خدمت به دینشان ارج می‌نهد.

At this point, the sūrah recalls the atmosphere of the Battle of Badr, the circumstances leading to it and the attitudes adopted prior to the Battle and during it. It paints a complete picture of the conditions that the Muslims were in, what God planned for them and how the victory they attained was part of His planning. In the inimitable style of the Qur’ān, the whole situation is brought back to them with its different scenes, events, feelings and reactions so that they could relive it, but this time in the light of Qur’ānic directives. Thus they are able to appreciate its true dimensions that go far beyond Badr, the Arabian Peninsula and the whole earth to stretch across the universe and reach up to the Highest Society. It also goes beyond the day of Badr, Arabian and human history in general, and beyond this life to reach to the time of reckoning in the life to come and the perfect reward. The Muslim community is thus enabled to appreciate its value in God’s sight, and how He values the moves and actions of individuals and communities in the service of their faith.

هنگامی که از پروردگارتان یاری می‌خواستید، او پاسخ داد: «من شما را با هزار فرشته‌ای که پشت سر هم می‌آیند یاری خواهم کرد.» خداوند این را تنها به عنوان مژده‌ای قرار داد تا دل‌هایتان به آن آرام گیرد، زیرا پیروزی تنها از جانب خداوند است. همانا خداوند شکست‌ناپذیر و حکیم است.

When you implored your Lord for help, He answered: “I will reinforce you with a thousand angels advancing in ranks.” God made this only as good news with which to reassure your hearts, for victory comes only from God. Indeed, God is Almighty, Wise.

اللهُ مِنْهُ — گرچه این عبارت در متن ترجمه‌شدنی نیست؛ ترجمه ادامه می‌دهد: { او خواب آرامش‌بخشی را بر شما فرو فرستاد، به‌عنوان امنیتی از جانب خود، و از آسمان آبی فرو فرستاد تا شما را پاک گرداند و پلیدی شیطان را از شما بزداید، و دل‌هایتان را استوار سازد و گام‌هایتان را ثابت بدارد. پروردگارت به فرشتگان وحی کرد که: «من با شما هستم. پس کسانی را که ایمان آورده‌اند، استوار بدارید. به زودی در دل‌های کافران وحشت خواهم افکند. پس بالای گردنهاشان را بزنید و همه سرانگشتانشان را بزنید.» این به سبب آن است که آنان با خدا و پیامبرش مخالفت ورزیدند، و هرکس با خدا و پیامبرش مخالفت کند، [بداند که] خدا سخت‌کیفر است. این است [عذاب] شما، پس آن را بچشید، و برای کافران عذاب آتش است. }

این چرت و آرامش، بخشی از یاری‌ای بود که خداوند به سپاه مسلمانان در بدر عطا کرد. «[خدا] خواب سبکی را بر شما فرو فرستاد تا امنیتی از جانب او باشد.» (آیه ۱۱) واژگان این آیه بسیار معنادار است؛ «فرو فرستاد»، «خواب» و «امنیت» همگی کلماتی هستند که احساس اطمینان و مهربانی را القا می‌کنند. این سوره تصویری کامل ارائه می‌دهد و ارزش بزرگ آن لحظه را برجسته می‌سازد؛ لحظه‌ای که میان دو وضعیت متضاد که سپاه مسلمانان تجربه کرد، جدایی انداخت.

This slumber and reassurance were part of the reinforcement God granted to the Muslim host at Badr. “He made slumber fall upon you, as an assurance from Him.” (Verse 11) The wording here is very significant; “fall upon you”, “slumber”, “assurance” are all words that impart a feeling of confidence and friendliness. The sūrah paints the complete picture and highlights the great value of that moment which separated two opposite situations experienced by the Muslim host.

آب یا باران، پس از آن، شکل دیگری از یاری بود که به مجاهدان مسلمان داده شد. گزارشی از عبدالله بن عباس چنین داستان را بازگو می‌کند: «هنگامی که پیامبر ﷺ به سوی بدر حرکت کرد، او و یارانش در سرزمینی بی‌آب و علف توقف کردند، در حالی که کافران به چاه‌ها نزدیک‌تر بودند. مسلمانان ظاهراً خسته و فرسوده بودند.

The water or the rain was, then, another form of support given to the Muslim fighters. A report by `Abdullāh ibn `Abbās tells the story as follows: “When the Prophet marched towards Badr, he and his Companions stopped at a barren area with the unbelievers closer to the wells. The Muslims were apparently exhausted.

شیطان شروع کرد به وسوسه کردن در گوش‌هایشان تا شک و تردید بیفکند. او گفت: «چگونه ادعا می‌کنید که خدا سرپرست شماست و فرستادهٔ او در میان شماست، در حالی که مشرکان شما را بر آب پیشی گرفته‌اند، به حدی که اکنون در حالت جنابت نماز می‌گزارید؟» خداوند باران فرستاد که فرو می‌ریخت و مسلمانان توانستند بنوشند و خود را پاک کنند. بدین‌ترتیب خداوند پلیدی شیطان را از ایشان زدود. آن منطقهٔ شنزار که در آن بودند چنان سفت شد که مردم و چهارپایان بتوانند به آسانی راه بروند. آنان به سوی دشمنانشان حرکت کردند. سپس خداوند پیامبر ﷺ را با هزار فرشته یاری داد؛ جبرئیل پانصد تن از آنان را در یک سو رهبری می‌کرد و میکائیل پانصد تن دیگر را در سوی دیگر. این پیش از آن بود که پیامبر ﷺ به پیشنهاد صحابی‌اش، حُباب بن منذر، عمل کند؛ او پیشنهاد کرد که در نزدیک‌ترین چاه بدر فرود آیند و سایر چاه‌ها را پر کنند. ابن کثیر گزارش می‌دهد: «آشکار است که چون پیامبر ﷺ به بدر رسید، در نزدیک‌ترین چاهی که یافت فرود آمد. حُباب بن منذر پیش آمد و از او پرسید: "ای فرستادهٔ خدا، آیا خداوند تو را فرمان داده که در این‌جا فرود آیی تا ما نتوانیم فراتر برویم، یا این مکان را به عنوان بخشی از راهبرد جنگی برگزیده‌ای؟" پیامبر ﷺ به او گفت که این انتخاب خودش و بر اساس راهبرد اوست. حُباب گفت: "ای فرستادهٔ خدا، این جای مناسبی برای فرود آمدن نیست. ما را پیش ببر تا به نزدیک‌ترین سرچشمهٔ آب به آنان برسیم، و سپس سایر چاه‌ها را پر کنیم. همچنین می‌توانیم مخزن‌ها را پر کنیم تا ما آب داشته باشیم و آنان نداشته باشند." پیامبر ﷺ بر اساس این پیشنهاد عمل کرد.» پس در آن شب، و پیش از آنکه حُباب بن منذر پیشنهادش را بدهد، مسلمانان در همان وضعیتی بودند که در اینجا به یادشان آورده می‌شود. یاری‌ای که دریافت کردند هم مادی بود و هم معنوی. در بیابان، آب سرچشمهٔ حیات و وسیلهٔ دستیابی به پیروزی است. ایک ایسی فوج جس کے پاس صحرا میں پانی نہ ہو، جنگ شروع ہونے سے پہلے ہی حوصلہ ہار بیٹھنے پر مجبور ہوتی ہے۔ اس کے علاوہ شیطان کی وسوسہ اندازی کے نتیجے میں ایک نفسیاتی بے یقینی بھی پیدا ہو گئی تھی، کیونکہ مؤمنین جنابت کی حالت میں نماز پڑھنے کے بارے میں فکرمند تھے، اور ان کے پاس خود کو دھونے کے لیے پانی نہیں تھا۔ اُس وقت انہیں تیمم کی رخصت نہیں دی گئی تھی۔ یہ رخصت اس کے بعد ہونے والی ایک جنگ میں دی گئی، جو اسلامی کیلنڈر کے پانچویں سال میں لڑی گئی۔ ایسی صورتِ حال میں فکر اور بے یقینی کی بہتات ہوتی ہے۔ شیطان ایمان کے دروازے سے داخل ہو کر ایسی فکروں کو مزید بڑھانے کی کوشش کر سکتا ہے۔ جب لوگ اس نوعیت کی فکر اور شک کے ساتھ جنگ میں جاتے ہیں تو آسانی سے شکست کھا سکتے ہیں۔ ایسے وقت میں مدد نہایت بروقت آتی ہے: «اُس نے آسمان سے پانی اتارا تاکہ تمہیں پاک کرے اور تم سے شیطان کی گندگی دور کرے، اور تمہارے دلوں کو مضبوط کرے اور تمہارے قدموں کو جما دے۔» (آیت 11) یوں روحانی مدد مادی مدد کے ساتھ ہی آتی ہے۔ پانی کی فراوانی سے فکر دور ہو جاتی ہے، اور طہارت حاصل کر لینے کے بعد بے یقینی کی جگہ اطمینان لے لیتا ہے۔ زمین سخت ہو جانے سے ان کی پیش قدمی بھی زیادہ پختہ ہو جاتی ہے۔

اکنون که پیروزی قاطع به عوامل واقعی‌اش نسبت داده شده است: تدبیر خدا، یاری او، توکل مؤمنان تنها بر او و پذیرش هر آنچه او مقدّر کند، و اکنون که همه اذهان تصویر کل رویداد را در نظر دارند و همه دل‌ها برای بهترین پاسخ آماده‌اند، به مؤمنان فرمان داده می‌شود که هرگاه در نبرد با کافران روبه‌رو شدند، استوار بمانند. آنان هرگز نباید بگریزند، زیرا پیروزی یا شکست به اراده خدا تعیین می‌شود و عواملی که هر یک از این دو را پدید می‌آورد، با عواملی که مردم ممکن است ببینند متفاوت است. کل نبرد و همه رویدادهای آن، ساخته و طرح خود خداست: «ای مؤمنان، هرگاه در جنگ با کسانی که کافر شده‌اند روبه‌رو شدید، به ایشان پشت نکنید [و از آنان] نگریزید. و هر کس در آن روز به ایشان پشت کند، مگر آنکه برای نبرد کنار بکشد یا به گروهی دیگر بپیوندد، سزاوار خشم خدا گردد و جایگاهش دوزخ است، و چه بد سرانجامی است.» (آیات ۱۵ و ۱۶)

Now that the decisive victory has been attributed to its true factors: God’s planning, support, the believers’ reliance on Him alone and acceptance of whatever eventuality He determines — now with all minds visualizing the whole event, and all hearts ready for the best response, the believers are given an order to remain steady whenever they meet unbelievers in battle. They must never run away, since victory or defeat are determined by God’s will and the factors contributing to either of them are different from the factors people may see. The whole battle and all its events are of God’s own making and planning: “Believers, when you meet in battle those who disbelieve, do not turn your backs to them in flight. Anyone who turns his back to them on that day, except when manoeuvring for battle or in an endeavour to join another troop, shall incur God’s wrath, and hell shall be his abode: how vile a journey’s end.” (Verses 15- 16)

این آیات با هشداری سخت و تهدیدی هولناک آغاز می‌شوند. هرگاه مؤمنان با دشمنانشان روبه‌رو شوند که در ظاهر و در عمل نمایشی بزرگ از قدرت دارند، نباید به هیچ روی پشت کنند و بگریزند، مگر به دلایل تاکتیکی. این دلایل می‌توانند شامل انتخاب موقعیت بهتر، اجرای نقشه‌ای مؤثرتر، پیوستن به گروهی دیگر از مؤمنان، یا رفتن به پایگاهی دیگر از مسلمانان به منظور از سرگیری نبرد باشد. فراریان و کسانی که در گریز پشت می‌کنند، سزاوار سخت‌ترین کیفر دوگانه‌اند: گرفتار شدن به خشم خدا و افکنده شدن به دوزخ.

These verses begin with a strong warning, a fearsome threat. Should the believers face their enemies who may in essence present themselves in a great show of power, they must not, under any circumstances, turn away, except for tactical reasons. These may include choosing a better position, carrying out a more effective plan, joining another group of believers, or moving to another Muslim stronghold in order to resume the fight. Deserters and people who turn away in flight deserve the most terrible double punishment of incurring God’s wrath and being thrown into hell.

برخی از عالمان چنین دیدگاهی داشته‌اند که این حکم تنها شامل اهل بدر، یا نبردی می‌شود که خود پیامبر ﷺ در آن شرکت داشته است. اما اکثریت قاطع عالمان بر کاربرد عمومی آن تأکید کرده‌اند. آنان فرار از میدان جنگ را از بزرگ‌ترین گناهان می‌دانند. در دو کتاب صحیح، یعنی معتبرترین مجموعه‌های حدیث پیامبر ﷺ، بخاری و مسلم از ابوهریره روایت کرده‌اند که فرستاده خدا ﷺ فرمود: «از هفت گناه نابودکننده دوری کنید.» وقتی از ایشان پرسیده شد که آن‌ها کدام‌اند، پیامبر ﷺ پاسخ داد: «شرک ورزیدن به خدا، سحر، کشتن انسانی جز به حق، خوردن ربا، تصاحب مال یتیم، گریختن از میدان جنگ و تهمت زدن به زنان پاکدامن و مؤمن به زنا.» جصّاص، عالم برجسته حنفی، در کتاب علمی خود، احکام القرآن، دیدگاه‌های مختلف در این باره را به تفصیل توضیح می‌دهد. نقل سخن او در اینجا سودمند است:

سپس سوره به نشان دادن دست خدا می‌پردازد؛ آنگاه که او رویدادها را تعیین می‌کند، دشمنان مؤمنان را هلاک می‌سازد و هر آنچه را که پرتاب می‌شود، او پرتاب می‌کند. با این حال، مؤمنان پاداش خود را دریافت می‌کنند، زیرا خدا می‌خواهد نعمت خود را بر ایشان کامل گرداند، و به آنان یاری می‌دهد تا آزمونی را که برایشان مقرر کرده است به خوبی پشت سر بگذارند، و در برابر آن به نیکی پاداششان دهد:

The sūrah then moves on to show God’s hand as He dictates events, killing the enemies of the believers, and throwing whatever is thrown. The believers, nevertheless, receive the reward, because God wants to perfect His grace on them, helping them to pass well the test He has set for them, and to reward them well for it:

«پس شما آنان را نکشتید، بلکه خدا آنان را کشت. و آنگاه که تیر انداختی، تو نینداختی، بلکه خدا انداخت، تا مؤمنان را به آزمایشی نیکو از جانب خود بیازماید. بی‌گمان خدا شنوای داناست.» (آیه ۱۷)

“It was not you who slew them, but it was God who slew them. When you threw [a handful of dust], it was not your act, but God’s, so that He might put the believers through a fair test of His own making. Indeed, God hears all and knows all.” (Verse 17)

بسیاری از روایات معتبر توضیح می‌دهند که پرتاب‌شده‌ای که در اینجا ذکر شده، به مشتی خاک اشاره دارد که پیامبر ﷺ به سوی کافران انداخت و فرمود: «شاهت الوجوه! شاهت الوجوه!» [زشت باد این چهره‌ها! زشت باد این چهره‌ها!]. آن خاک به چهره‌های کسانی اصابت کرد که خداوند از پیش مقرر کرده بود کشته شوند. اما دلالت عبارت قرآنی بسیار گسترده‌تر است. این آیه به تدبیر خداوند در کل این ماجرا اشاره دارد، فراتر از کردار پیامبر ﷺ و یارانش. به همین دلیل است که پس از آن این سخن خداوند آمده است: «و تا مؤمنان را با آزمونی نیکو، که از جانب خود اوست، بیازماید.» (آیه ۱۷) یعنی خداوند مؤمنان را هدایت می‌کند تا با پایداری و عزمی استوار از این آزمون سربلند بیرون آیند، تا از این راه آنان را پیروز گرداند و پاداششان دهد. این همان فضل و احسان فراوانی است که خداوند بر بندگانش ارزانی می‌دارد.

Many authentic reports explain that the throwing mentioned here refers to the handful of dust the Prophet threw in the direction of the unbelievers, saying “Ugly are those faces! Ugly are those faces!”‘ The dust hit the faces of those God had predetermined to be killed. But the Qur’ānic statement has a much wider import. It refers to God’s planning of the whole affair, beyond the actions of the Prophet and his Companions. This is the reason for following it with God’s words: “So that He might put the believers through a fair test of His own making.” (Verse 17) This means that God guides the believers to prove themselves by going through the test with great determination, so that He grants them victory through it and gives them reward for it. This is the sort of abounding grace that God bestows on His servants.

«إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ» (آیهٔ ۱۷)؛ «همانا خداوند شنوای داناست.» او دعاهای شما را می‌شنود و از وضعیت شما آگاه است. هنگامی که یقین داشته باشد شما به آرمان او وفادار و متعهدید، شما را وسیلهٔ تحقق هدف خود قرار می‌دهد. پیروزی و پاداش را به شما ارزانی می‌دارد، همان‌گونه که هر دو را در بدر به شما عطا فرمود.

هنگامی که سوره به روشنی بیان کرده است که خداوند قطعاً نیرنگ کافران را سست خواهد کرد، خطاب خود را متوجه گروهی خاص از کافران می‌سازد.

When the sūrah has clearly stated that God is certain to make feeble the unbelievers’ scheming it directs its address to certain people among the unbelievers.

پیش از آغاز نبرد، آن کافران از خداوند داوری خواستند و دعا کردند که گروهی که آنان آن را گمراه‌تر می‌دانستند، و کسی بود که چیزی ناشنیده را به خدا نسبت می‌داد و پیوندهای خویشاوندی را می‌گسست، به شکستی ذلت‌بار دچار شود. این دقیقاً دعای ابوجهل بود که از خداوند داوری می‌طلبید. پس شکست، سرانجام تلاش‌های کافران بود. اکنون آنان مستقیماً مورد خطاب قرار می‌گیرند و دعای آنان برای داوری نکوهش می‌شود. به آنان اطمینان داده می‌شود که آنچه در بدر رخ داد، قاعده بود نه استثنا. نیروهای آنان، هرقدر هم که بسیار باشند، به کارشان نخواهد آمد، زیرا قاعده‌ای ثابت است که خداوند همواره با مؤمنان خواهد بود: «اگر داوری می‌خواستید، اکنون داوری برای شما آمده است. اگر دست بردارید، برای شما بهتر است؛ و اگر به همان گمراهی بازگردید، ما نیز بازخواهیم گشت [با عذاب خود].»

Just before the start of battle, those unbelievers sought a divine judgement, praying that the party which they described as more astray, fabricating what was unheard of and severing ties of kinship should end in miserable defeat. That was exactly Abū Jahl’s prayer, seeking God’s judgement. Defeat was then the outcome of the unbelievers’ endeavours. Now they are addressed directly and their prayer for a judgement is decried. They are assured that what happened at Badr was the rule not the exception. Their forces, numerous as they may be, will avail them of nothing, because it is a consistent rule that God will always be on the side of the believers: “If you were seeking a judgement, then a judgement has come to you. If you desist, it will be best for you; and if you revert to your erring ways, We will also be back [with Our punishment].

«و جمعیت شما، هرچند بسیار باشد، هیچ سودی به شما نخواهد رساند؛ زیرا خدا با مؤمنان است.» (آیه ۱۹)

Your host, numerous as it may be, shall avail you nothing; for God is with the believers.” (Verse 19)

شما از خداوند داوری میان مسلمانان و خودتان را خواستید، و از او درخواست کردید که گروهی را که در گمراهی بود و پیوندهای خویشاوندی را گسسته بود نابود کند. خداوند پاسخ داد و شکست، همان‌گونه که خواسته بودید، نصیب شما شد. اکنون به یقین می‌دانید کدام گروه گمراه‌تر است و کدام پیوند خویشاوندی را بیشتر گسسته است.

You have sought God’s judgement between the Muslims and yourselves, and you have prayed to Him to destroy the party which was in error and which severed ties of kinship. God has responded, and defeat was your lot, as you have requested. Now you know for certain which party is more erring and which severs ties of kinship.

پیش‌تر، سوره به این نکته اشاره کرد که مؤمنان آشکارا اعلام می‌کنند که خدا با ایشان است.

Earlier, the sūrah mentioned the believers making it clear that God is on their side.

اکنون بارها خطاب به آنان تکرار می‌شود تا خدا و پیامبرش را اطاعت کنند و از روی گرداندن از او برحذر داشته می‌شوند. اگر چنین کنند، در همان موقعیتی خواهند بود که کسانی دارند که آیات خدا را هنگام تلاوت می‌شنوند و به آن‌ها توجهی نمی‌کنند. آنان کر و لال‌اند، هرچند ممکن است گوش شنوا و زبان گویا داشته باشند. اینان بدترین جانداران روی زمین‌اند، زیرا با آنچه می‌شنوند هدایت نمی‌شوند.

Now they are addressed repeatedly to encourage them to obey God and His Messenger and to warn them against turning away from Him. Should they do so they will be in the same position as those who hear God’s revelations being recited and who pay no heed to them. They are deaf and dumb although they may have ears to hear with and tongues to speak with. These are the vilest of all creatures on earth because they are not guided by what they hear.

ای مؤمنان، از خدا و پیامبرش فرمان برید و هنگامی که سخن او را شنیده‌اید، از او روی مگردانید. مانند کسانی نباشید که می‌گویند: «شنیدیم»، در حالی که نمی‌شنوند. هرآینه بدترین جنبندگان در نزد خدا، کران و لالانی هستند که خِرد ندارند. اگر خدا در آنان خیری می‌دید، قطعاً آنان را شنوا می‌گردانید، و اگر هم آنان را شنوا می‌گردانید، باز هم روی‌گردان شده و پشت می‌کردند. (آیات ۲۰-۲۳)

Believers, obey God and His Messenger, and do not turn away from him now that you have heard [his message]. Do not be like those who say: ‘We have heard,’ while they do not listen. Indeed, the worst of all creatures, in God’s sight, are the deaf and dumb who are devoid of reason. If God had known of any good in them, He would certainly have made them hear. But even if He were to make them hear, they would have turned away and refused to listen. (Verses 20-23)

به مؤمنان فرمان داده شده است که از خدا و پیامبرش اطاعت کنند و هنگامی که آیات او را می‌شنوند، روی برنگردانند. این خطاب پس از چندین مقدمه الهام‌بخش و شرح رویدادهای جنگی آمده است که در آن دستِ خدا آشکارا در کار بود، چرا که او سیر حوادث را تعیین کرد و یاری و پشتیبانی فراهم آورد. همه‌ی این‌ها مؤمنان را مطمئن می‌ساخت که خدا با ایشان است و بی‌شک نقشه‌های کافران را نقش بر آب خواهد کرد. از این رو، پس از آن همه رخدادها، تنها راه درست برای ایشان این بود که شنوا باشند و فرمان ببرند. روی گرداندن از پیامبر خدا ﷺ و بی‌اعتنایی به دستورهای او پس از آن همه، آشکارا کاری است ناشایست برای هر کسی که اهل اندیشه و تأمل باشد.

The believers are asked to obey God and His Messenger and not to turn away when they listen to His revelations. This address follows a number of inspiring introductions and an account of the events of the battle in which God’s hand was clearly seen at work as He determined the course of events and provided help and support. All this reassured the believers that God was with them and He was certain to foil the schemes of the unbelievers. Thereafter the only proper course of action was for them to listen and obey. To turn away from God’s Messenger and pay no heed to his orders after all that had happened would clearly be seen as totally unbecoming of anyone who has a mind to think and reflect.

آنان سپس از این بر حذر داشته می‌شوند که نگرشی منفی نسبت به جهاد داشته باشند، یا به دعوت به زندگی پاسخی منفی دهند، یا از انجام وظیفه‌شان برای تغییر آنچه نادرست است، به هر شکلی که باشد، خودداری کنند: «از فتنه‌ای بپرهیزید که تنها به کسانی از شما که ستمکارند نمی‌رسد. بدانید که خدا سخت‌کیفر است.» (آیه ۲۵) جامعه‌ای که به بخشی از اعضایش اجازه دهد ستم کنند، خود در ستم یا تباهکاری شریک خواهد بود. هنگامی که جامعه‌ای در برابر ستمکاران نمی‌ایستد، هنگامی که هیچ گام مثبتی برای کیفر دادن متجاوزان برنمی‌دارد، سزاوار آن است که در کیفر آن ستمکاران و متجاوزان سهیم باشد. باید گفت که بدترین نوع ستم، رها کردن شریعت خداست که او برای اجرا شدن در زندگی انسان‌ها وضع کرده است. اسلام به‌عنوان یک نظام، نگرشی جدی دارد که بر یاری متقابل و همبستگی در درون جامعه استوار است. اسلام به پیروانش اجازه نمی‌دهد که هنگامی که ستم، فساد و تباهکاری همچنان سرکش هستند، بی‌تفاوت بنشینند؛ چه رسد به آنکه ببیند ایمان خدا رها شده و خداوندگاری او انکار شده تا با ادعاهای دروغین جایگزین گردد. چنین کسانی نمی‌توانند امید داشته باشند که از آزمون و فتنه در امان بمانند، تنها به این دلیل که در درون خود نیکوکارند.

They are then warned against adopting a negative attitude to jihād, or making a negative response to the call to life, or refraining from the fulfilment of their duty to change what is wrong, whatever form it may take: “Beware of temptation that does not lure only those among you who are wrongdoers. Know that God is severe in retribution.” (Verse 25) A community that allows a section of its members to be unjust will be guilty of injustice or wrongdoing. When a community does not stand up to wrongdoers, when it does not take any positive steps to punish transgressors, it deserves to share in the punishment of those wrongdoers and transgressors. It should be said that the worst type of wrongdoing is to abandon God’s law which He has laid down to be implemented in human life. As a system, Islam has a serious outlook based on mutual help and solidarity within the community. Islam does not allow its followers to sit idle when injustice, corruption and wrongdoing continue on the rampage, let alone sees God’s faith abandoned and His Godhead denied in order to be substituted by false claims. Such people cannot hope to be spared trial and temptation simply because they are good within themselves.

از آنجا که مقاومت در برابر ظلم و ستم، فداکاری‌های بزرگی از جان و مال می‌طلبد، قرآن کریم جامعهٔ نخستین مسلمانان را به ضعف، اندک‌شماری، ترس و آزاری که متحمل شدند یادآور می‌شود. همچنین آن مسلمانان نخستین را به یاد می‌آورد که خداوند چگونه پناه خود را بر ایشان گسترد و امنیت و روزی نیکو به آنان عطا فرمود. بنابراین، این جامعه هرگز نباید در پاسخ دادن به نوع زندگی‌ای که پیامبر خدا ﷺ به سوی آن فرامی‌خواند، یا در ادای مسئولیت‌های این زندگی که کرامت، آزادی و استقلال آن را تضمین می‌کند، درنگ کند: «به یاد آورید هنگامی را که اندک و ناتوان در آن سرزمین بودید و می‌ترسیدید که مردم شما را برباید؛ پس شما را جای داد و با یاری خود نیرومندتان ساخت و از چیزهای پاکیزه به شما روزی داد، باشد که سپاس‌گزاری کنید.» (آیهٔ ۲۶)

در ادامه، خطابی دیگر به مؤمنان آمده است. خداوند می‌داند که مال و فرزندان ممکن است مردم را از پاسخ درست به چنین فراخوانی بازدارند، زیرا آن‌ها تمایل دارند صفات ترس و بخل را تقویت کنند. از این رو، قرآن بر این واقعیت تأکید می‌کند که مال و فرزندان می‌توانند موضوع آزمایش باشند و نسبت به ضعف‌هایی هشدار می‌دهد که ممکن است موجب شکست انسان در این آزمون شود. آن‌ها ممکن است در پاسخ دادن به فراخوان جهاد یا بر عهده گرفتن مسئولیت‌های امانتی که خداوند به ایشان سپرده و پیمان‌های وفاداری که داده‌اند، بیش از حد اکراه داشته باشند. سرباز زدن از انجام چنین وظایفی، خیانت به خداوند و پیامبر او ﷺ و خیانت به امانتی است که خداوند بر عهده امت مسلمان در زمین نهاده است. این امانت از امت مسلمان می‌طلبد که برای پیروزی کلمه خدا بکوشد، الوهیت او را مطلق بسازد و حق و عدالت را پابرجا نگه دارد. همراه با این هشدار، یادآوری پاداش بزرگی است که خداوند برای ایشان ذخیره کرده است؛ پاداشی که ارزش مال و فرزندان را بسیار فراتر می‌برد: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، به خدا و پیامبر خیانت نکنید و در امانت‌هایی که به شما سپرده شده، آگاهانه خیانت مورزید. بدانید که اموال و فرزندان شما فقط وسیله آزمایش‌اند و نزد خداوند پاداشی بزرگ است.» (آیات ۲۷ و ۲۸)

Another address to the believers follows. God knows that property and children may discourage people from giving the proper response to such a call as they tend to enhance traits of fear and miserliness. Therefore, the Qur’ān highlights the fact that property and children may be the subject of a trial and warns against weaknesses that may cause people to fail in such a trial. They may feel too reluctant to respond to the call of jihād, or to shoulder the responsibilities of the trust God placed in them and the pledges of loyalty they have given. To refrain from the fulfilment of such duties is a betrayal of God and His Messenger, and a betrayal of the trust God has assigned to the Muslim community on earth. This trust requires the Muslim community to strive to make God’s word triumphant, establish His Godhead as absolute, and maintain truth and justice. Coupled with this warning is a reminder of the great reward that God has in store for them which outweighs by far the value of property and children: “Believers, do not betray God and the Messenger, nor knowingly betray the trust that has been reposed in you. Know that your worldly goods and your children are but a trial, and that with God there is a great reward.” (Verses 27-28)

به ترک وظایفی که خداوند بر عهدهٔ امت مسلمان نهاده، خیانت به خدا و پیامبر اوست. مسئلهٔ اساسی در ایمان اسلامی، اختصاص دادن الوهیت به خداوند یکتا و پیروی تنها از آنچه پیامبرش، حضرت محمد ﷺ، به ما ابلاغ کرده است. در طول تاریخ بشر، مردم خدا را به کلی انکار نمی‌کردند، بلکه بیشتر برای او شریک قائل می‌شدند. گاهی این شرک در باورها و عبادت‌ها نمود می‌یافت، اما شکل رایج‌تر آن، نسبت دادن حاکمیت و اقتدار به غیر از او بود. بنابراین مسئلهٔ اساسی این نیست که مردم را به وجود خدا معتقد سازیم، بلکه این است که چنین باوری را از هرگونه تحریف پاک گردانیم. اعلام اینکه «هیچ معبودی جز خدا نیست» بدان معناست که او بر زندگی آنان در زمین فرمانروا است، همان‌گونه که آنان فرمانروایی او را در جهان هستی می‌پذیرند. این معنا در آیهٔ قرآنی تجلی یافته است: «و هم اوست که در آسمان خداست و در زمین خداست.» (زخرف: ۸۴) این مسئلهٔ اساسی همچنین مستلزم آن است که پیامبر خدا تنها منبعی باشد که آنچه خدا از انسان‌ها می‌خواهد را ابلاغ می‌کند، و این یعنی آنان باید همهٔ دستورها و فرمان‌های او را اطاعت کنند.