برخی روایات حاکی از آن است که این سوره در مدینه نازل شده است، اما این سوره از وحی مکی است. خصوصیت مکی بودن آن با توجه به موضوع، سیاق و دیگر ویژگی‌هایش کاملاً آشکار است. از این رو، ما به آن روایاتی که نزول آن را در مکه ذکر می‌کنند، اعتماد بیشتری داریم.

Some reports suggest that this surah was revealed in Madinah, but it is a Makkan revelation. Its Makkan character is indeed very obvious considering its subject matter, its flow and other characteristics. Hence, we give more credence to those reports stating its revelation in Makkah.

در واقع، در سبک و محتوای این سوره نشانه‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد از سوره‌های نخستین نازل‌شده در مکه است. برای نمونه می‌توان به تصویرهای مفصل از نعمت و عذاب در زندگی آخرت، و به دستوری اشاره کرد که به پیامبر ﷺ داده می‌شود تا صبر پیشه کند و منتظر حکم پروردگارش باشد، و از هیچ گناهکار یا کافری از میان آنان پیروی نکند. این‌ها چیزهایی است که وحی مکی همواره بر آن‌ها تأکید می‌کرد، به‌ویژه هنگامی که آزار پیروان دعوت اسلامی شدت می‌یافت. افزون بر این، پیامبر ﷺ تشویق می‌شود که به حقیقتی که به او داده شده است سخت پایبند بماند و کافران را مهلت دهد، اما به سوی آنان متمایل نشود و سخنشان را نشنود. چنین دستورهایی در سوره‌های ۶۸، ۷۳ و ۷۴ این مجموعه یافت می‌شود. این دستورها با آنچه در این سوره آمده شباهت دارد. از این رو، احتمال نزول آن در مدینه بعید است و بهتر است کنار گذاشته شود.

In fact, there are indications in the way it runs suggesting that it was among the earlier surahs to be revealed in Makkah. We may cite for example the detailed images of happiness and torment in the life to come, the directive given to the Prophet to remain patient, awaiting his Lord’s judgement, and not to obey any sinner or unbeliever from among them. These are the things Makkan revelations always emphasized, particularly when the persecution of the advocates of the Islamic message was becoming fierce. Moreover, the Prophet is encouraged to hold firmly to the truth he has been given, allowing the unbelievers respite but not to incline to or listen to them. Such directives are found in Surahs 68, 73 and 74 in this volume. These directives are similar to the ones found in this surah. Therefore, the possibility that it was revealed in Madinah is remote and better discounted.

در مجموع، این سوره خطابی آرام است که مردم را به سوی خدا فرا می‌خواند؛ به اینکه به او رو کنند، از او فرمان ببرند، خشنودی‌اش را بجویند، نعمت‌های او را به یاد آورند، بکوشند از عذاب او در امان بمانند، نسبت به آزمایشی که خداوند بندگانش را با آن می‌آزماید هوشیار باشند، و حکمت او را در آفرینش، بخشش نعمت‌ها، آزمودن بندگان و مهلت دادن به کافران دریابند.

In totality, the surah is a calm address encouraging people to turn to God, obey Him, seek His pleasure, remember His favours, work to avoid His punishment, maintain alertness to the test He puts His servants to and understand His wisdom in creation, bestowing favours, testing and giving the unbelievers respite.

سورہ ایک دلنشین تمہید سے شروع ہوتی ہے، جو یہ سوال اٹھاتی ہے: انسان اس زندگی میں آنے سے پہلے کہاں تھا؟ اسے کس نے وجود بخشا؟ اور اس نے اسے وہ مقام کس نے عطا کیا جو وہ اس دنیا میں رکھتا ہے، جبکہ پہلے اس کا کوئی وجود نہ تھا؟ "کیا انسان پر زمانے کا ایک ایسا دور نہیں گزرا جب وہ کوئی قابلِ ذکر چیز نہ تھا؟" (آیت 1) اس کے بعد دوسری تمہید ہے، جو انسان کی ابتدا اور اس کی تخلیق میں ظاہر ہونے والی اللہ کی حکمت کے بارے میں ہے، اور اس بات کے بارے میں کہ اللہ نے اسے توانائیاں اور صلاحیتیں کیسے عطا کیں: "ہم نے انسان کو ایک مخلوط نطفے سے پیدا کیا تاکہ ہم اسے آزمائیں، پس ہم نے اسے سماعت اور بصارت والا بنایا۔" (آیت 2) تیسری تمہید انسان کو صحیح راستے کی طرف رہنمائی دینے کے بارے میں ہے، اسے اس راستے پر چلنے میں مدد دینے کے بارے میں، اس سے پہلے کہ اسے اس راہ کے انتخاب اور اس انجام کے انتخاب کے لیے چھوڑ دیا جائے جس تک وہ پہنچنا چاہتا ہے۔

The surah begins with an inspiring touch, asking the question: where was man before coming into this life? Who gave him his existence? Who gave him the position he occupies in this life after he had none: “ Was there not a period of time when man was not yet something to be thought of?” (Verse 1) This is followed by a second touch speaking about mans origins and Gods wisdom manifested in his creation and His giving him his energies and faculties: “We have created man from a drop of mingled fluid, so that We might try him. Therefore, we have endowed him with hearing and sight.” (Verse 2) The third touch speaks of guiding man to the right way, giving him help to go along this way before leaving him to choose the way he wants to go and the fate he wants to end up with:

«ما اورا راه نمودیم [و به او اختیار دادیم] که یا شاکر باشد یا ناسپاس.» (آیه ۳) این سه لمسِ [تأثیرگذار] دل انسان را به تفکری عمیق وامی‌دارد؛ نگاهی به گذشته می‌افکند و نگاهی به آینده، سپس تأمل می‌کند تا راهِ خود را برگزیند. آنگاه این سوره به انسان، در حالی که بر سر دوراهی ایستاده است، اندرزی روشن می‌دهد؛ او را از پیمودن راهی که به دوزخ می‌انجامد برحذر می‌دارد و به هر شیوه‌ای به راهِ بهشت ترغیب می‌کند، و او را به تنوع بزرگِ لذّتی که در آنجا در انتظار اوست رهنمون می‌شود.

“ We have shown him the way, [giving him the choice] to be thankful or ungrateful.” (Verse 3) These three touches set the human heart thinking deeply, glancing back and casting a look forward, and then reflecting before choosing which way to go. Then the surah gives clear advice to man as he stands at the crossroads, warning him against taking the way leading to hell and encouraging him in every way to take the way to heaven, pointing to the great variety of pleasure that awaits him there:

«برای کافران، زنجیرها و بندها و آتشی شعله‌ور آماده کرده‌ایم. و نیکوکاران از جامی که با کافور آمیخته است می‌نوشند، چشمه‌ای که بندگان خدا از آن می‌نوشند و آن را به فراوانی جاری می‌سازند.» (آیات ۴ تا ۶)

“For the unbelievers, we have prepared chains and shackles, and a blazing fire. The righteous shall drink from a cup mixed with kafur, a fountain where God's servants shall drink, making it flow in abundance.” (Verses 4—6)

پیش از آن‌که این سوره توصیف آنچه مؤمنان در آن بهره‌مند خواهند شد را کامل کند، اکنون تصویری از ویژگی‌های آن نیکوکاران ترسیم می‌کند۔

Before completing its description of what believers will enjoy, the surah now draws a sketch showing the features of those righteous people.

بدین ترتیب، این سوره از عبارات و واژگانی زیبا بهره می‌گیرد که با نعمت شکوهمند بهشتی که این افراد در آن برخوردارند کاملاً هماهنگ است: «ایشان کسانی‌اند که به نذر خود وفا می‌کنند و از روزی که شرِّ آن گسترده و فراگیر است بیمناک‌اند، و با آنکه خود به غذا نیاز دارند، به بینوا و یتیم و اسیر طعام می‌دهند، [و در دل می‌گویند:] "ما شما را تنها برای خشنودی خدا اطعام می‌کنیم. نه پاداشی از شما می‌خواهیم و نه سپاسی. ما از روز پروردگارمان می‌ترسیم: روزی عبوس و سخت و دشوار." » (آیات ۷ تا ۱۰)

In so doing, it uses some fine words and expressions that are in perfect harmony with the splendid bliss these people enjoy in heaven: “They are the ones who fulfil their vows and stand in awe of a day of woes that fly far and wide, who give food - though they need it themselves - to the needy, the orphan and the captive, [saying within themselves,] 'We feed you for the sake of God alone. We desire neither recompense from you, nor thanks. We fear the day of our Lord: a bleak, distressful day” (Verses 7—10)

سوره سپس پاداشی را بیان می‌کند که به کسانی داده خواهد شد که با میل و رغبت به وظایف دشوار می‌پردازند، از آن روز تیره و سخت می‌ترسند، بخشنده‌اند و با آنکه خود نیازمندند به دیگران غذا می‌دهند، و تنها خشنودی خدا را می‌جویند و از هیچ کس دیگر پاداشی امید ندارند. همان‌طور که سوره این را بیان می‌کند، درمی‌یابیم که این پاداشی از امنیت، خوشی و لذت کامل است: «خدا ایشان را از سختی‌های آن روز نگاه خواهد داشت، و به ایشان طراوت و شادی خواهد بخشید، و به پاس شکیبایی‌شان در سختی‌ها، ایشان را به باغی و [جامه‌هایی از] ابریشم پاداش خواهد داد. آنان در آنجا بر تخت‌های نرم تکیه خواهند زد، نه آفتاب سوزان را حس خواهند کرد و نه سرمای سخت را. سایه‌های آن بر ایشان فرود خواهد آمد، و خوشه‌های میوه‌اش به سادگی در دسترس، فروآویخته خواهد بود.»

The surah then presents the reward which will be given to these people who willingly attend to difficult duties, who fear the bleak, grim day, the generous who feed others despite themselves being in need, and who only seek Gods pleasure, hoping for no reward from anyone else. As the surah presents this, we find that it is a reward of security, happiness and perfect enjoyment: “God will save them from the woes of that day, and will grant them radiance and joy, and will reward them for their patience in adversity with a garden and [garments of] silk. They will recline there on soft couches, feeling neither burning sun nor severe cold. Its shades will come low over them, and its clusters of fruit will hang low, within easy reach.

آنان با ظروفی از نقره و جام‌هایی که گویی از بلورند، بلورهایی شفاف، اما از نقره، که اندازه‌اش را خودشان تعیین می‌کنند، پذیرایی می‌شوند. به آنان جامی دهند که با زنجبیل آمیخته است، از چشمه‌ای در آنجا به نام سلسبیل. نوجوانان جاودانه به خدمتشان می‌پردازند. اگر ایشان را ببینی، آنان را مرواریدهای پراکنده می‌پنداری. و اگر به هر سو بنگری، جز نعمت و پادشاهی بزرگ نخواهی دید. جامه‌هایی از حریر سبز نازک و دیبا بر تن دارند و با دستبندهایی از نقره آراسته‌اند. و پروردگارشان نوشیدنی بسیار پاکیزه به آنان می‌نوشاند. این پاداش شماست و کوشش شما مورد قدردانی قرار گرفته است. (آیات ۱۱ تا ۲۲)

They will be served with silver plates and goblets that seem to be crystal, crystal-clear, but made of silver, the measure of which they are the ones to determine. They will be given to drink of a cup flavoured with ginger, from a spring there called Salsabil. They will be waited upon by immortal youths. If you see them, you would think they were scattered pearls. If you were to look around, you would see only bliss and a vast kingdom. They shall be arrayed in garments of fine green silk and brocade; and adorned with bracelets of silver. And their Lord will give them a most pure drink. This is a reward for you. Your endeavours are well appreciated. (Verses 11-22)

سوره سپس پیامبر ﷺ را مورد خطاب قرار می‌دهد و او را تشویق می‌کند که در برابر کسانی که روی برمی‌گردانند، بر کفر پافشاری می‌کنند و حقیقت را انکار می‌نمایند، استوار بماند. به او دستور داده می‌شود که در برابر همه این سختی‌ها صبور باشد و منتظر داوری خداوند بماند. او باید پیوند خود را با پروردگارش حفظ کند و هرگاه احساس کند که راهی که در پیش دارد بسیار طولانی است، از او نیرو بگیرد: «ما هستیم که قرآن را به تدریج بر تو نازل کرده‌ایم. پس با صبر کامل، داوری پروردگارت را انتظار بکش و به هیچ یک از این گناهکاران و کافران توجهی مکن. نام پروردگارت را صبح و شام یاد کن. در شب در برابر او سجده کن و در طول شب طولانی، شکوه بی‌پایان او را تسبیح گوی.» (آیات ۲۳ تا ۲۶)

The surah then addresses the Prophet encouraging him to stand firm in the face of those who turn away, persist in disbelief and deny the truth. He is directed to remain patient in the face of all this adversity and to await Gods judgement. He should maintain his tie with his Lord, deriving strength from Him whenever he feels that the road he has to travel is too long: “It is We who have bestowed the Quran upon you by gradual revelation. Await, then, your Lord's judgement in all patience, and pay no heed to any of these sinners and unbelievers. Remember your Lord's name morning and evening. At night prostrate yourself before Him, and extol His limitless glory throughout the long night." (Verses 23-26)

در پایان، این سوره کافران را به یاد روزی سنگین می‌اندازد که آن را به حساب نمی‌آورند. این همان روزی است که پرهیزگاران از آن بیم دارند و می‌کوشند از عذاب آن در امان بمانند. سوره به آنان می‌گوید که در برابر خداوند که همه قدرتی را که دارند به ایشان بخشیده و می‌تواند به جای آنان دیگران را بیاورد، هیچ اهمیت جدی ندارند. او نعمت‌های خود را بر ایشان ارزانی می‌دارد تا بر اساس خواست خود، مردم را بیازماید. سوره با اشاره‌ای کوتاه به نتیجه این آزمون پایان می‌یابد: «اینان زندگی زودگذر را دوست دارند و روزی سنگین را پشت سر خود وامی‌گذارند. ما آنان را آفریده‌ایم و ساختارشان را استوار کرده‌ایم. اگر بخواهیم، می‌توانیم آنان را کاملاً با دیگرانی همانند خودشان جایگزین کنیم. این تنها یادآوری است. هر که بخواهد، راه به سوی پروردگارش را در پیش گیرد. و شما جز به خواست خدا نمی‌خواهید. خداوند دانای فرزانه است. هر که را بخواهد به رحمت خویش درمی‌آورد، و برای ستمکاران عذابی دردناک آماده کرده است.» (آیات ۲۷ تا ۳۱)

In conclusion, the surah reminds the unbelievers of the heavy day that they do not reckon with. This is the day feared by the righteous who are keen to guard against its punishment. It tells them that they represent no serious issue to God who gave them all the power they have and is able to replace them with others. He bestows His favours on them in fulfilment of His wish to put people to the test. The surah ends with a brief mention of the results of this test: “ These people love the fleeting life, and leave behind them a day that will be heavy. It is We who have created them and strengthened their constitution. If it be Our will, We can replace them entirely with others of their kind. This is but a reminder. Let him who will, take the way to his Lord. Yet you cannot will except by the will of God. God is indeed All-Knowing, Wise. He admits to His grace whoever He will, but for the wrongdoers He has prepared grievous suffering.” (Verses 27-31)

این سوره با یادآوری چگونگی پیدایش انسان و طرح خداوند در آفریدن او برای آزمایش شدن آغاز می‌شود، و با سرانجام این آزمایش، همان‌گونه که خداوند در لحظهٔ آفرینش مقرر کرده بود، پایان می‌یابد. بدین ترتیب، آغاز و پایان سوره به طرح حساب‌شده و دقیق زندگی اشاره دارند. انسان در صورتی بسیار بد عمل می‌کند که غافل بماند و هنگامی که در معرض آزمایش قرار گرفته، از هدف زندگی خود بی‌خبر باشد، در حالی که او را به تواناییهایی مجهز کرده‌اند که به او کمک می‌کند این آزمایش را با موفقیت پشت سر بگذارد.

The surah begins with a reminder of how man comes into existence and Gods design in so originating him to undergo a test, and it concludes with the outcome of this test, as determined by God at the point of origination. Thus, the beginning and the end point to the deliberate and elaborate planning of life. Man performs very badly if he remains heedless, unaware of the purpose of his life when he is being put to a test, and has been equipped with the faculties that help him pass this test.

بین آغاز و پایان این سوره، طولانی‌ترین، یا شاید یکی از طولانی‌ترین توصیف‌ها را—اگر سوره ۵۶ را در نظر بگیریم—از نعمت‌هایی می‌یابیم که به اهل بهشت عطا شده است. این نعمت‌ها بیشتر مادی‌اند، اما با رضایت خداوند و گرامی‌داشتی که او به آنان می‌بخشد همراه شده‌اند.

Between the opening and close, the surah gives the longest, or perhaps one of the longest if we take Surah 56 into account, description of the blessings granted to the people of heaven. These are mostly material, but they are coupled with Gods acceptance and the honour He grants.

این که این توصیف چنین مفصل است، نشان‌دهندهٔ مکّی بودن آن وحی است، زیرا مخاطبان تازه‌مسلمان بودند که در جاهلیت زیسته بودند و به تجمّلات مادّی دلبستگی داشتند.

The fact that this description is so detailed points to its being a Makkan revelation, because the addressees were newcomers to Islam, having lived in jahiliyyah, or ignorance. They were fond of material luxuries.

آنان از دیدن این منظره بسیار شگفت‌زده و تحت تأثیر قرار خواهند گرفت. همیشه کسانی بوده‌اند که به چنین تجملاتی دل می‌بندند و ارزش فراوانی برای آن قائل می‌شوند. خداوند بهتر از هر کسی آفریدگانش را می‌شناسد و می‌داند چه چیزی به حال آنان سازگار است و چه چیزی در دل‌ها و اندیشه‌هایشان اثری عمیق دارد. بی‌تردید نوعی شادی و سرور برتر و والاتر وجود دارد، همان‌گونه که در سورهٔ پیشین، یعنی سورهٔ القيامة، آمده است: «در آن روز چهره‌هایی شادان و درخشانند، که به پروردگارشان می‌نگرند.» {وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ * إِلَىٰ رَبِّهَا نَاظِرَةٌ} [القيامة: ۲۲-۲۳]

They would be very impressed with its prospect. There will always be people who store much by such luxuries. God knows His creation best, and knows what suits them and what has a deep effect on their hearts and minds. There is definitely a higher and more refined type of happiness and joy, such as the one mentioned in the preceding surah, The Resurrection: “Some faces will on that day be radiant with happiness, looking towards their Lord.” (75: 22-23)