قوانین کلی‌ای که زندگی و جهان، جوامع و پیام‌ها، هدایتِ راست و گمراهی، تقدیر، حساب و پاداش را اداره می‌کنند، قوانینی هستند که هرگز شکست نمی‌خورند.

The general laws which govern life and the universe, communities and messages, right guidance and error, destiny, reckoning and reward are laws that never fail.

هر آیه‌ی این سوره با تأکید بر یکی از این احکام، یا با توصیف برخی جنبه‌های آن در ارتباط با شرایط گوناگون، به پایان می‌رسید. این احکام بر حکمت نهفته در هر نوع آفرینش خداوند، و بر حقیقت بنیادینی که همه‌ی آفرینش بر آن استوار است، گواهی می‌دهند.

Every passage in the sūrah ended with the confirmation of one of these laws or describing some aspects of it as it pertained to different situations. These laws testify to the inherent wisdom in every type of God’s creation, and to the essential truth on which all creation is based.

در این بخش پایانی سوره، عبارتی آمده که حقیقتی بزرگ را بیان می‌کند؛ حقیقتی که در آفرینش آسمان‌ها و زمین و آنچه میان آن‌هاست، و در ماهیت قیامتی که حتماً فرا خواهد رسید، آشکار است. این حقیقت در ماهیت پیامی که پیامبران خدا آن را ابلاغ کرده‌اند نیز نمایان است و در پیامی که به پیامبر محمد ﷺ داده شد به کمال خود رسیده است. همه این‌ها در چارچوب آن حقیقت بزرگی گرد آمده‌اند که در همه آن‌ها جلوه‌گر است. این حقیقت بزرگ، که برای تمام آفرینش ضروری است، از خداوند، آفریننده جهان، سرچشمه می‌گیرد: «همانا پروردگار تو خود آفریننده‌ای داناست.» (آیه ۸۶)

Now in this final passage of the sūrah we have a statement outlining the great truth which is manifested in the creation of the heavens and the earth and all that is in between them, and the nature of the Hour which is certain to come. It is also manifested in the nature of the message preached by God’s messengers and brought to its complete fulfilment in the message given to the Prophet Muĥammad (peace be upon him). These are all grouped together within the framework of the great truth which manifests itself in them all. This great truth, which is essential to all creation, originates with God, the Creator of the universe: “Your Lord is the All-Knowing Creator.” (Verse 86)

بنابراین حقیقت خود را برقرار خواهد ساخت، و پیامی که از حقیقت بزرگ نشأت می‌گیرد در مسیر خود ادامه خواهد یافت، و داعی حق باید به کوشش خود ادامه دهد و از مشرکانی که پیام او را مسخره می‌کنند روی گرداند: ﴿فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ﴾ (آیه ۹۴) سنت‌های الهی بی‌کم‌وکاست جاری خواهند ماند و بر حقیقت بزرگی تکیه دارند که از آفریدگار دانای مطلق سرچشمه می‌گیرد. این، پایان‌بخش شکوهمند این سوره است.

Hence the truth will establish itself, and the message that is derived from the great truth will continue along its way, and the advocate of the truth should continue his efforts, ignoring the idolaters who ridicule his message: “Proclaim what you are bidden and turn away from those who associate partners with God.” (Verse 94) God’s laws will continue to operate without fail, relying on the great truth which originates with the All- Knowing Creator. This provides the grand finale of the sūrah.

«این‌که آسمان‌ها و زمین و آنچه میان آن‌هاست را جز به حق نیافریدیم، و قطعاً ساعت [قیامت] خواهد آمد. پس با گذشت و بخشایش نیکو از آنان درگذر. قطعاً پروردگار تو همان آفریدگارِ داناست.» (آیات ۸۵ و ۸۶ سوره حجر) این سخنِ حاویِ حقیقتی که آسمان‌ها و زمین بر پایه‌ی آن استوار است و آفرینش آن‌ها بر مبنای آن صورت گرفته، اهمیتی بزرگ دارد و در عبارتی شگفت بیان شده است. بیایید ببینیم این آیه چه معنایی در بر دارد: «ما آسمان‌ها و زمین و آنچه میان آن‌هاست را جز به حق نیافریدیم» (آیه ۸۵). این یعنی حق در طرح، ساختار و تدبیر جهان هستی محوریت دارد و در سرنوشت آن و سرنوشت هر آنچه در آن است، محور و اساس است.

“It was only with the truth that We have created the heavens and the earth and all that is between them. The appointed Hour will certainly come. Hence overlook their faults in fair forbearance. Your Lord is the All-Knowing Creator.” (Verses 8 5-86) The comment stating the truth which sustains the heavens and the earth, and which was the basis of their creation has great significance. It is given in a remarkable expression. Let us look at what this verse implies: “It was only with the truth that We have created the heavens and the earth and all that is between them.” (Verse 85) It implies that the truth is central to the design, structure and management of the universe, central to its destiny and the destiny of all that it contains.

این بدان معناست که کائنات به‌عنوان یک کار بیهوده و بازیچه آفریده نشده است، و در طراحی و آغاز آن نیز هیچ عنصری از فریب، کلاهبرداری یا دروغ وجود ندارد.

This means that the universe has not been created as an act of idle play, nor has there been in its design and origin any element of deception, fraud or falsehood.

هر شرّی که در آن هست، عرضی و غیرذاتی است و جزو اصل سرشت آن نیست. افزون بر این، حق در ساختارش اصیل است. اینکه از عناصر تشکیلدهندهٔ خود ساخته شده، امری راست و درست است. هیچ نیرنگ و فریبی در آن نیست. قوانینی که این عناصر را اداره کرده و به هم پیوند میدهند نیز بخشی از حق است؛ حقی که استوار، پایدار و تغییرناپذیر است. از هر خواهش بیهوده، هر نقص و هر تعارضی مصون است. حق در تدبیر جهان نیز ژرف و بنیادین است. امور آن بر پایهٔ حق و بر اساس همان قوانینی گرداننده میشود که از حق و عدالت پیروی میکنند. افزون بر این، سرنوشت جهان را نیز حق تعیین میکند. هر نتیجهای بر وفق قوانین عادلانه و ثابت آن پدید میآید. هر دگرگونی در آسمانها و زمین بر پایهٔ حق و برای حق انجام میشود. هر پاداشی بر مبنای حقیقت مطلق و بدون جانبداری داده میشود.

Whatever evil there is in it, is incidental, and not an essential ingredient. Moreover, the truth is genuine in its constitution. That it is made of the constituent elements making it up is true. There is no trickery or deception. The laws that govern these elements and bring them together are also part of the truth which is firm, constant, unchanging. It is immune to any vain desire, defect or conflict. The truth is also deep in the management of the universe. It is on the basis of the truth that its affairs are conducted, according to those laws that follow the truth and justice. Besides, the truth determines its destiny. Every result occurs in accordance with its just and constant laws. Any change in the heavens and the earth is accomplished in accordance with the truth and for the truth. Every reward is based on absolute truth, without favouritism.

این سخن برای مقایسه‌ی حقیقت بزرگی که فرستاده‌ی خدا ﷺ در اختیار دارد و نعمت‌هایی که دارد، با آن لذت اندکی که با وجود کم‌اهمیت بودنش می‌درخشد، کافی است. پس از آن، پیامبر ﷺ مأمور می‌شود که از کسانی که در لذت‌های دنیوی خود گم شده‌اند روی بگرداند و تنها به فکر مؤمنان باشد. زیرا اینان کسانی هستند که از حقیقتی پیروی می‌کنند که او بدان دعوت می‌کند؛ حقیقتی که آسمان‌ها و زمین و هرآنچه میان آن‌هاست بر آن پایدار است. گروه دیگر، از باطلی پیروی می‌کنند که در جهان هستی امری عارضی است و جزئی از نقشه‌ی آفرینش نیست.

This remark is sufficient to contrast the great truth and favours God’s Messenger has with the little enjoyment that glitters despite its being of little consequence. This is followed by a directive to the Prophet to ignore those lost in their worldly enjoyments and to care only for the believers. For these are the ones who follow the truth which he preaches, the truth which sustains the heavens and the earth and all that is in between. The other group follow falsehood which is incidental in the universe, not part of its design.

«و لا تحزن عليهم» (آیه ۸۸)۔ تو نباید بر سرنوشت اسفبار آنان که برحسب عدالت خداوند و حقیقت بزرگ مقدر شده است، خود را آزرده کنی. باید آنان را به رویارویی با حقیقت واگذاری۔ از سوی دیگر، به پیامبر ﷺ دستور داده شده است که به مؤمنان مهربانی کند۔ قرآن کریم این معنا را به شیوه‌ای مجازی بیان می‌کند و به پیامبر ﷺ می‌فرماید: «و اخفض جناحك للمؤمنين»، یعنی «بال‌های مهربانی‌ات را بر مؤمنان بگستران» (آیه ۸۸)۔

“And do not grieve on their account.” (Verse 88) You must not trouble yourself over their miserable fate which is dictated by God’s justice and by the great truth. You should leave them to face the truth. On the other hand, the Prophet is told to show kindness to the believers. The Qur’ān expresses this sentence in a figurative way, telling the Prophet to “spread the wings of your tenderness over the believers.” (Verse 88)

این تصویری است که نشان‌دهنده رفتار ملایم و مراقبت نیکو از مؤمنان است. به پیامبر ﷺ همچنین دستور داده شده که بگوید: «من فقط هشداردهنده‌ای آشکارم.» این شیوهٔ اساسی تبلیغ پیام الهی است. در اینجا هشدار به‌تنهایی آمده و بشارت دادن به آن افزوده نشده است. هشدار در این مقام مناسب‌تر است، زیرا سیاق آیات از کسانی سخن می‌گوید که حقیقت را مسخره می‌کنند، در لذت‌های دنیوی خود غرق‌اند و هرگز در حقیقتی نمی‌اندیشند که اساس هم پیام الهی و هم وجود جهان است.

This is an image denoting gentle treatment and good care of the believers. The Prophet is also instructed to say: “I am indeed the plain warner.” This is the essential method of advocating the divine message. The warning is mentioned here on its own without adding the rejoinder of giving good and happy news. The warning is more suited here as the context mentions those who deride the truth, indulge in their worldly enjoyments and never contemplate the truth which is the basis of both the divine message and the existence of the universe.