النحل (الإله الواحد الأحد) ۵۱-۷۶
Al-Nahl (The One and Only God) 51-76
خدا فرموده است: «دو معبود برای خود مگیرید، زیرا او تنها یک خداست. پس تنها از من بترسید.» (۵۱)
God has said: ‘Do not take [for worship] two deities, for He is but one God. Hence, of Me alone stand in awe.’ (51)
از آنِ اوست آنچه در آسمانها و زمین است، و تنها او را است که اطاعت و انقیاد همواره به حق او واجب است.
His is all that is in the heavens and the earth, and to Him alone submission is always due.
آیا پس از خدا از کسی خواهید ترسید؟ (۵۲)
Will you then fear anyone but God? (52)
هر نعمتی که دارید از جانب خداوند است؛ و هرگاه آسیبی به شما برسد، تنها به سوی او روی میآورید تا یاریتان دهد. (۵۳)
Whatever blessing you have comes from God; and whenever harm befalls you, it is to Him that you cry out for help. (53)
امّا همین که او زیان را از شما برطرف میکند، ناگهان گروهی از شما برای پروردگارشان شریک قرار میدهند، (۵۴)
Yet no sooner does He remove the harm from you than some among you associate partners with their Lord, (54)
تا نعمتی را که به ایشان دادهایم ناسپاسی کنند. پس [اندکی] بهرهمند شوید؛ زودا که خواهید دانست.
[as if] to show their ingratitude for what We have given them. Enjoy, then, your life [as you may]; before long you will come to know [the truth].
(55)
(55)
آنان برای آنچه نمیدانند، بخشی از روزیای را که به ایشان دادهایم، قرار میدهند. به خدا سوگند که از آنچه دروغ میبافتید، حتماً بازخواست خواهید شد. (۵۶)
They assign a share of the sustenance We provide for them to what they know nothing of. By God, you shall certainly be called to account for your false inventions. (56)
و برای خدا دختران قائل میشوند، که او از هر عیبی منزه است، اما برای خودشان آنچه را که دلخواهشان است برمیگزینند. (۵۷)
And they assign daughters to God, who is limitless in His glory, whereas for themselves they choose what they desire. (57)
و چون یکی از ایشان به دختر بشارت داده شود، چهرهاش سیاه میگردد و سرشار از اندوه میشود. (۵۸)
And when any of them is given the happy news of the birth of a girl, his face darkens and he is filled with gloom. (58)
او به خاطر خبر بدی که [گفته میشود] دریافت کرده، از همه مردم دوری میکند، و با خود در کشمکش است که آیا کودک را نگه دارد با وجود شرمی که احساس میکند، یا او را در خاک دفن کند؟
He tries to avoid all people on account of the [allegedly] bad news he has received, [debating within himself ] shall he keep the child despite the shame he feels, or shall he bury it in the dust?
چه بد است حکمی که میکنند. (۵۹)
Evil indeed is their judgement. (59)
برای کسانی که به زندگی پس از مرگ ایمان ندارند، صفتِ بدی است، و برای خداوند، صفتِ والاترین همهی ویژگیها، زیرا او توانای حکیم است. {۶۰}
To those who do not believe in the life to come applies the attribute of evil, whereas to God applies the attribute of all that is most sublime, for He is Almighty, Wise. (60)
اگر خداوند مردم را به سبب ستمکاریشان مؤاخذه میکرد، هیچ جنبندهای را بر روی زمین باقی نمیگذاشت. اما آنان را تا زمانی معین مهلت میدهد. چون وقتشان فرا رسد، نه ساعتی میتوانند آن را به تأخیر اندازند و نه میتوانند آن را پیش اندازند. (۶۱)
If God were to take people to task for their wrongdoing, He would not leave a single living creature on the face [of the earth]. But He gives them respite for a set term. When their time arrives, they cannot delay it by an hour, nor can they hasten it. (61)
و برای خدا چیزی را نسبت میدهند که خود از آن بیزارند، و زبانهایشان دروغ میگوید که نیکوترین پاداش از آنِ ایشان است. بیگمان آتش در انتظار آنان است و به سوی آن شتابانده خواهند شد. (۶۲)
They attribute to God what they hate [for themselves]. And their tongues assert the lie that theirs is the supreme reward. Without doubt, it is the Fire that awaits them, and they will be hastened on into it. (62)
به خدا سوگند، پیش از تو نیز به امتهای گوناگون پیامبرانی فرستادیم، اما شیطان کردارهای زشتشان را در نظرشان آراسته جلوه داد. امروز نیز او سرپرست ایشان است، و عذابی دردناک در انتظار آنان است.
By God, We have sent messengers to various communities before your time, but Satan made their foul deeds seem fair to them. He is also their patron today. A grievous suffering awaits them.
(63)
(63)
ما این کتاب را بر تو فرو فرستادیم تنها بدین سبب که آنچه را در آن اختلاف دارند برای ایشان روشن کنی، و مایهٔ هدایت و رحمتی باشد برای گروهی که ایمان میآورند. (۶۴)
We have bestowed upon you from on high this book for no other reason than that you may make clear to them those issues on which they differ, and [to serve] as guidance and grace to people who believe. (64)
و خداوند از آسمان آبی فرو میفرستد و با آن زمین را پس از مرده بودنش زنده میگرداند.
And God sends down water from the skies, giving life to the earth after it has been lifeless.
بیشک اس میں ان لوگوں کے لیے نشانی ہے جو سنتے ہیں۔ (65)
In this there is surely a sign for people who listen. (65)
و در چارپایان نیز برای شما عبرتی ارزنده است: ما به شما از آنچه در شکمهایشان است مینوشانیم، [شیری] که از میان فضولات و خون پدید میآید:
In cattle too you have a worthy lesson: We give you to drink of that [fluid] which is in their bellies, produced alongside excretions and blood:
شیری خالص، گوارا برای نوشندگان آن۔ (۶۶)
pure milk, pleasant to those who drink it. (66)
و از میوه درختان خرما و انگور، شرابی مستیآور و غذایی نیکو به دست میآورید. قطعاً در این نشانهای است برای مردمی که خِرد میورزند. (۶۷)
And from the fruit of the date- palms and vines you derive intoxicants and wholesome food. Surely in this there is a sign for people who use their reason. (67)
و پروردگارت به زنبور وحی کرد که: «از کوهها و درختان و از آنچه مردم میسازند، خانههایی برای خود برگزین. (۶۸)
Your Lord has inspired the bee: ‘Take up homes in the mountains, in the trees and in structures people may put up. (68)
«پس از هر گونه میوهای بخور، و با فروتنی در راههایی که پروردگارت برایت هموار کرده است برو.» از درون آن شربتی گوناگونرنگ بیرون میآید که درمانی برای مردم است. قطعاً در این نشانهای است برای مردمی که میاندیشند. (۶۹)
Then eat of all manner of fruit, and follow humbly the paths your Lord has made smooth for you.’ There issues from its inside a drink of different colours, a cure for people. Surely in this there is a sign for people who think. (69)
خداوند است که شما را آفریده است؛ و در زمان مقرر شما را میمیراند. برخی از شما به ناتوانترین مرحله زندگی بازگردانده میشوند، به طوری که دیگر آنچه را که پیشتر میدانستند، نمیدانند. همانا خداوند دانای مطلق و تواناست. (۷۰)
It is God who has created you; and in time will cause you to die. Some of you are left to the most feeble stage of life, so that they no longer know what they had previously known. God is indeed All-Knowing, infinite in His power. (70)
برخی از شما را خداوند بر برخی دیگر در رزق برتری داده است. کسانی که چنین برتریای یافتهاند، حاضر نیستند رزق خود را به آنهایی بدهند که دست راستشان مالک آنان است، تا در این زمینه با آنان برابر شوند. آیا پس، نعمت خدا را انکار میکنند؟ (۷۱)
To some of you God has given more than He has given to others. Those who are so favoured are unwilling to share their provisions with those whom their right hands possess, so that they are all equal in this respect. Will they, then, deny God’s favours? (71)
و خداوند از جنس خودتان همسرانی برای شما قرار داد، و از راه همسرانتان فرزندان و نوادگان به شما عطا کرد، و از روزیهای پاکیزه به شما بخشید. آیا پس به باطل ایمان میآورند و نعمت و بخشش خداوند را انکار میکنند؟ (۷۲)
And God has given you spouses of your own kind and has given you, through your spouses, children and grandchildren, and provided you with wholesome sustenance. Will they, then, believe in falsehood and deny God’s grace and blessings? (72)
به جای خدا، آنان چیزی را میپرستند که هیچ روزیای از آسمانها یا زمین برایشان فراهم نمیتواند کرد. و هرگز توانایی چنین کاری را ندارند.
Instead of God, they worship something that can provide them with no sustenance from the heavens or the earth. Never can they have such power.
(73)
(73)
پس چیزی را با خدا مقایسه نکنید.
Do not, then, compare anything with God.
بیگمان، خداوند داناست، و شما دانشی ندارید. (۷۴)
Indeed, God knows all, whereas you have no knowledge. (74)
خداوند این مثال را میزند: بردهای که هیچ اختیاری بر کاری ندارد، و مردی که ما به او از جانب خود روزی نیکو دادهایم و او پنهان و آشکار از آن انفاق میکند. آیا این دو با هم برابرند؟ ستایش تنها از آنِ خداست، اما بیشتر مردم نمیدانند. (۷۵)
God makes this comparison’ between a man enslaved, unable to do anything of his own accord, and a [free] man on whom We have bestowed goodly favours, and he gives of it both in private and in public. Can these two be equal? All praise is to God alone, but most people have no knowledge. (75)
و خداوند مثالی دیگر میزند از دو مرد؛ یکی از آنان لال است و هیچ کاری از دستش برنمیآید، و او باری سنگین بر دوش صاحبش است؛ هرجا که او را بفرستد، هیچ خیری به بار نمیآورد. آیا او با کسی که به عدالت فرمان میدهد و بر راهی راست است، برابر تواند بود؟ (۷۶)
And God makes another comparison between two men, one of whom is dumb and can do nothing of his own accord He is a sheer burden to his master: wherever he sends him, he accomplishes no good. Can he be considered equal to one who enjoins justice and follows a straight path? (76)
مرور کلی
Overview
این بخش سومِ سوره بار دیگر به مسألهٔ بزرگ یگانگیِ خداوند اختصاص دارد. سه آیهٔ نخست روشن میکنند که خدا یگانه است و شریکی ندارد، و اینکه تمامی جهان و هرآنچه در آن است تنها از آنِ اوست، و اوست که هر نعمت و فضلی را عطا میکند. این بخش با دو مثال پایان مییابد: میان مالکی که دارایی دارد و روزی میدهد، و بندهای که هیچ کاری از خود برنمیآید. آیا این دو با هم برابرند؟ پس چگونه است که برای خدای مالکِ همه و روزیدهندهٔ همه، همتایانی قرار داده میشوند که نه قدرتی دارند و نه روزیای میرسانند؟ چگونه میتوان گفت که او خداست و آنان نیز خدایانی همانند او هستند؟
This third passage of the sūrah is again devoted to the major issue of God’s oneness. The first three verses make it clear that God is one without partners, and that to Him alone the entire universe and all that it contains belong, and that He is the One who bestows all bounty and grace. The passage concludes with two comparisons between a master who owns and provides, and a slave who is able to do nothing of his own accord. Can these two be equal? How is it, then, that God, the Master of all and the Provider for all, is assigned equals who have no power and provide nothing? How can it be said that He is God and they are gods like Him?
در این بخش تصویری ترسیم شده است از انسانهایی که گرفتار سختی میشوند و تنها به خداوند روی میآورند تا یاریشان کند. اما هنگامی که سختی از ایشان برطرف میشود، برای او شریک قرار میدهند.
In this passage a picture is painted of people suffering affliction and turning to God alone for help. When their affliction is removed, they associate partners with Him.
این بخش همچنین برخی از جنبههای خرافی اعتقادات مشرکانه را نشان میدهد؛ بدین صورت که پیروان آنها بخشی از آنچه را که خداوند برایشان روزی کرده، به خدایان دروغینِ خود نسبت میدهند، در حالی که خودشان آنچه را مالکش هستند با بردگان خود شریک نمیکنند. آنها دختران را فرزندان خدا میدانند، اما خود از اینکه دختری برایشان متولد شود بیزارند: «هرگاه یکی از آنان به تولد دختری مژده داده شود، چهرهاش سیاه میشود و غمگین و اندوهناک میگردد.» (آیهٔ ۵۸) با این حال، در همان حال به خود میبالند که همهٔ خوبیها از آنِ ایشان است و در برابر اعمالشان پاداش نیکو خواهند گرفت. همهٔ این باورهای نادرست را از امتهای پیشین که اعتقادات بتپرستانه داشتند، به ارث بردهاند.
The passage also portrays some aspects of the superstitious nature of pagan beliefs, in that their followers attribute some of what God has provided for them to their false deities, while they themselves do not share with their slaves anything they own. They attribute females to God as His daughters while they hate to have daughters born to themselves: “When any of them is given the happy news of the birth of a girl, his face darkens and he is filled with gloom.” (Verse 58) Yet at the same time they boast that they will have all the good things, and that they will be rewarded handsomely for their deeds. All these misconceptions they have inherited from earlier communities that held idolatrous beliefs.
همه فضل و نعمت از خداوند است
All Grace Comes From God
خداوند فرموده است: دو معبود برای خود مگیرید، زیرا او تنها خدایی یگانه است. پس تنها از من بترسید. آنچه در آسمانها و زمین است از آن اوست و اطاعت و تسلیم همواره تنها به او تعلق دارد. آیا پس از این، از غیرِ خدا بترسید؟ هر نعمتی که دارید از جانب خداوند است؛ و هرگاه آسیبی به شما برسد، تنها به او پناه میبرید. اما همین که آن آسیب را از شما برطرف میکند، گروهی از شما به پروردگارشان شریک قرار میدهند، گویی میخواهند ناسپاسی خود را نسبت به آنچه به ایشان دادهایم آشکار سازند. پس [تا مدتی] از زندگیتان بهره ببرید؛ به زودی خواهید دانست. (آیات ۵۱ تا ۵۵)
God has said: Do not take [for worship] two deities, for He is but one God. Hence, of Me alone stand in awe. His is all that is in the heavens and the earth, and to Him alone submission is always due. Will you then fear anyone but God? Whatever blessing you have comes from God; and whenever harm befalls you, it is to Him that you cry out for help. Yet no sooner does He remove the harm from you than some among you associate partners with their Lord, [as if] to show their ingratitude for what We have given them. Enjoy, then, your life [as you may]; before long you will come to know [the truth]. (Verses 51-55)
خداوند فرمان داده است که مردم دو معبود را نپرستند، زیرا تنها یک خدا وجود دارد، بیشریک و بیهمتا. سبک این متن بر تکرار اعداد برای تأکید استوار است. این ویژگی در ترجمه بهآسانی بازتاب نمییابد. زبان عربی، زبان اصلی متن قرآن کریم، در جمله نخست تکرار عدد دو را به صورت تثنیهی معبود میپذیرد. اگر ترجمهای تحتاللفظی ارائه شود، این جمله چنین خواهد بود: «دو معبود را دوتا دوتا به پرستش مگیرید.» باز هم در جملهی بعد تکرار برای تأکید بر یگانگی خداوند به کار رفته است. این تأکید در کلمهی «تنها» در بخش پایانی آیه بازتاب یافته است: «تنها از من بترسید.» در این آیه هشداری مکرر احساس میشود. این تأکید افزوده یادآور این نکته است که موضوع مورد بحث، موضوع ایمان است. یگانگی خداوند باید در ذهن هر مؤمنی مفهومی کاملاً روشن و بینقص باشد.
God has commanded that people do not worship two deities, for there is only one God, without partner or equal. The style here relies on the repetition of numbers for emphasis. This is not easily reflected in translation. Arabic, the language of the original text of the Qur’ān, admits a repetition of the number two to the dual form of deity in the first sentence. If we were to give a literal translation, the sentence would read: “Do not take for worship two deities in doubles.” Again repetition is employed in the next sentence to emphasize God’s oneness. This is re-emphasized in the use of ‘alone’ in the last part of the verse: “Of Me alone stand in awe.” There is a sense of reiterated warning in this verse. This added emphasis reminds us that the issue in question is that of faith. God’s oneness must be a concept of complete and perfect clarity in the mind of every believer.
خداوند، تنها معبود، همان کسی است که همه چیز از آنِ اوست: «آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است از آنِ اوست.» (آیه ۵۲) هر ایمان حقیقی نیز از آنِ اوست: «و اطاعت و فرمانبرداری همواره تنها از آنِ اوست.» (آیه ۵۲) این فرایندی مستمر است که از زمانی که ایمانی و مردمی برای باور به آن وجود داشته، ادامه داشته است. چنین باوری به معنای تسلیم شدن است و هیچ ایمانی جز بر پایهٔ تسلیم در برابر او درست نیست. تنها اوست که نعمت میبخشد و لطف عطا میکند: «هر نعمتی که دارید از جانب خداوند است.» (آیه ۵۳) همچنین در سرشت انسان نهاده شده است که هر گاه مردم با سختی و دشواری روبهرو میشوند، به خداوند روی میآورند و یاری او را میطلبند. در چنین هنگامی، جایی برای خرافات بتپرستی یا باورهای مشرکانه باقی نمیماند. تنها به سوی اوست که مردم با درخواستهای خود روی میآورند تا سختیشان برطرف شود: «هر گاه آسیبی به شما برسد، تنها به سوی او فریاد یاری میبرید.» (آیه ۵۳)
اشکال رایج شرک
Common Forms Of Paganism
«آنان از آنچه به ایشان روزی دادهایم، برای چیزهایی که هیچ نمیدانند، سهمی قرار میدهند». (آیهٔ ۵۶) بدینترتیب، برخی از انواع چهارپایان را بر خود حرام میکنند و نه سوار شدن بر آنها را برای خود روا میدانند و نه خوردن گوشتشان را، یا بهرهبرداری از این حیوانات را برای مردان مجاز میشمارند و برای زنان ممنوع میکنند، چنانکه در سورهٔ ۶، الأنعام، دیدیم. آنان این کار را به نام معبودان ادعایی خود انجام میدهند که از آنان هیچ آگاهی ندارند. آنها صرفاً بدعتهای دروغینی هستند که از نسلهای نادان پیشین به ارث بردهاند. این خداست که این نعمت را به ایشان ارزانی داشته است: همان چهارپایانی که بر آنها سوار میشوند و از آنها بهره میبرند. با این حال، بخشی از آنها را به چیزهایی میدهند که در واقع برای ایشان ناشناختهاند. معبودان دروغینشان، این چهارپایان را به آنان نبخشیدهاند.
“They assign a share of the sustenance We provide for them to what they know nothing of” (Verse 56) They thus prohibit themselves some types of cattle, not allowing themselves to ride these or to eat their meat, or they allow these animals’ use to men, forbidding them to women, as we saw in Sūrah 6, Cattle. They do this in the name of their alleged deities of which they know nothing. They are simply false inventions which they inherited from earlier ignorant generations. It is God who gave them this bounty, the cattle which they ride and use. Yet they give a portion of these to things which are in reality unknown to them. Their false deities did not give them the cattle.
چهارپایان را خداوند آفریده است و آنها را در اختیار انسانها قرار داده است. او مردم را به یگانگی خود فرا میخواند، اما آنان لجوجانه برای او شریک قرار میدهند.
The cattle were created by God who has made them available to them. He calls on people to believe in His oneness, but they stubbornly associate partners with Him.
تمام این ماجرا سراسر طنز و تناقضی است که هیچ انسان سالمعقلی نمیتواند آن را بپذیرد.
The whole situation is full of irony which no human being of sound mind can accept.
با آنکه ایمان مبتنی بر یگانگی خداوند به خوبی استوار است، برخی همچنان بخشی از روزیای را که خداوند برایشان مقرر کرده، به موجودات یا چیزهایی نسبت میدهند که شبیه بتهای روزگار جاهلیتاند. برخی، برای نمونه، گوسالهای را رها میکنند که آن را «گوسالهٔ سید البدوی» مینامند. آن گوساله بدینترتیب تقدیس میشود. اجازه داده میشود که آزادانه بچرد و هر چه خواست بخورد، بیآنکه کسی از آن به هیچ وجه بهرهمند شود، تا آنکه به احترام سید البدوی، عارفی که در طنطا، شهری در مصر، دفن شده، ذبح گردد. دیگران نیز حیواناتی را برای قربانی به «اولیای» مرده نذر میکنند، همانگونه که اعراب جاهلیت هنگامی که بخشی از روزی خداوند را به بتهای خود اختصاص میدادند، چنین میکردند. چنین حیواناتی قربانیشدهای نذر کردنشان به این شیوه حرام است و خوردن گوشت آنها پس از ذبح حرام است، حتی اگر به هنگام ذبح نام خداوند بر آنها یاد شده باشد، زیرا برای غیر خداوند تقدیس شدهاند.
اگر خداوند اکنون مجازات نازل میکرد
If God Were To Inflict Punishment Now
بهطور ذاتی، اسلام در مفاهیم و جهانبینی با همهٔ مکتبها و جامعههای دیگر تفاوت دارد.
By nature, Islam differs with all other creeds and societies in concepts and outlook.
تفاوت میان این دو به همان اندازه گسترده است که تفاوت میان صفات کافران و صفات خود خداوند. زیرا او فراتر از هر گونه مقایسهای است: «برای کسانی که به آخرت ایمان ندارند صفت بد است، و برای خداوند است صفت برتر و والاتر، و او شکستناپذیر و حکیم است.» (آیه ۶۰)
The difference between the two is as wide as the difference between the unbelievers’ characteristics and God’s own attributes. For He is far above all comparison: “To those who do not believe in the life to come applies the attribute of evil, whereas to God applies the attribute of all that is most sublime, for He is Almighty, Wise.” (Verse 60)
در این مرحله، مسئلهٔ شریک قرار دادن برای خدا با انکار زندگی آخرت پیوندی نزدیک دارد. هر دو از یک نوع انحراف سرچشمه میگیرند. این دو در ذهن مردم به هم مرتبطاند و تأثیرات آشکاری بر فرد، جامعهٔ انسانی و زندگی بهطور کلی دارند. کافران در اندیشه، رفتار، باورها، مفاهیم و اعمال خود بدند، حال آنکه خدا والاترین صفات را دارد. او را نمیتوان با هیچکس مقایسه کرد، بهویژه با آن کافران. او توانمند است، هر چیزی را در جایگاه درست خود قرار میدهد، حکیم است و همواره بر پایهٔ حکمت بیپایان عمل میکند.
At this point the question of associating partners with God is closely related to that of denying the life to come. Both stem from the same sort of deviation. They are interlinked in people’s minds, leading to clear influences on the individual, human society and life altogether. Whilst the unbelievers are evil, in thought, behaviour, beliefs, concepts, and practices, God has the most supreme attributes. He cannot be compared with anyone, least of all those unbelievers. He is mighty, setting everything in its right place, wise, acting always on the basis of infinite wisdom.
او قطعاً ميتواند مردم را بهخاطر ستمشان مجازات كند. اگر ميخواست، همهچيز را بر سرشان فرو ميريخت. اما در حكمت خود تصميم گرفته است تا مدتي معين به آنان مهلت دهد:
He certainly can punish people for their wrongdoing. Had He chosen to do so, He would have brought everything down over their heads. But in His wisdom, He has decided to give them respite, for a definite term:
اگر خداوند مردم را به سبب ستمکاریشان مؤاخذه میکرد، یک جنبنده را بر روی زمین باقی نمیگذاشت. اما آنان را تا مدتی معین مهلت میدهد.
If God were to take people to task for their wrongdoing, He would not leave a single living creature on the face [of the earth]. But He gives them respite for a set term.
نشانههای روشن برای تأمل
Clear Signs To Reflect Upon
در این مرحله، سوره برخی از جنبههایی را مرور میکند که بر یگانگی خدا دلالت دارند؛ در آنچه خدا در جهان هستی آفریده، و در ویژگیها و خصوصیاتی که به انسان داده، و نیز در جنبههای نعمتی که به او ارزانی داشته و جز خدا کسی نمیتوانست آن را فراهم آورد. در آیهای که هماکنون دربارهاش سخن گفتیم، از کتاب او، یعنی قرآن، یاد میکند؛ که بهترین نعمتی است که خدا به انسان ارزانی داشته، زیرا به جانها حیات میبخشد. اکنون پس از آن، از آبی یاد میشود که خدا از آسمان فرو میفرستد تا به انسان و دیگر موجودات زندگی جسمانی ببخشد: «و خدا از آسمان آبی فرو فرستاد و با آن زمین را پس از مردهبودنش زنده گردانید. بیگمان در این [امر] برای مردمی که میشنوند نشانهای است.» (آیه ۶۵) آب در واقع سرچشمه حیات هر موجود زنده است.
At this point, the sūrah reviews some of the aspects pointing to God’s oneness in what God has created in the universe, and in the qualities and characteristics He has given man, as well as in the aspects of grace He has bestowed on him which none but God could have provided. In the verse we have just discussed He mentions His book, the Qur’ān, which is the best aspect of grace God has bestowed on man as it imparts life to souls. Now, this is followed by mentioning the water God sends down from the sky to give physical life to man and other creatures. “And God sends down water from the skies, giving life to the earth after it has been lifeless. In this there is surely a sign for people who listen.” (Verse 65) Water is indeed the source of life for every living thing.
این آیه، آب را سرچشمهٔ حیات برای تمام زمین معرفی میکند، که این امر شامل همهٔ موجودات روی زمین میشود. آن کسی که مرگ را به حیات بدل میکند، همان کسی است که سزاوار آن است که خدا باشد و عبادت تنها به او تعلق دارد: «إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً لِّقَوْمٍ يَسْمَعُونَ» {همانا در این، برای مردمی که میشنوند نشانهای است}. آنان واقعاً باید دربارهٔ آنچه میشنوند و پیام آن تأمل کنند. در حقیقت، قرآن بارها به نشانههایی اشاره میکند که به خدا و اقتدار او رهنموناند، و اینکه او چگونه در آنچه مرده است حیات میدمد. قرآن توجه مردم را به این امر جلب میکند، زیرا برای هر کسی که دربارهٔ آنچه میبیند و میشنود تأمل کند، دلیلی تردیدناپذیر فراهم میآورد.
This verse makes it the source of life for the whole earth, implying that this includes all that exists on earth. The One who transforms death into life is indeed the One who deserves to be God and to whom worship is addressed: “In this there is surely a sign for people who listen.” They should indeed reflect on what they hear and listen to its message. In fact the Qur’ān repeatedly mentions the signs pointing to God and His authority, and how He brings life into what is dead. It draws people’s attentions to this, because it provides irrefutable proof for anyone who reflects on what he sees and hears.
یکی دیگر از نشانهها، از آفرینش چهارپایان و زندگی آنها برمیآید: «و بیگمان در چهارپایان برای شما عبرتی است: از آنچه در شکمهایشان است، از میان فضولات و خون، شیری ناب به شما مینوشانیم که برای نوشندگان گوارا است.» (آیه ۶۶) شیر از پستان چهارپایان چگونه تولید میشود؟ شیر از آنچه در شکم چهارپایان باقی میماند تشکیل میشود، پس از آنکه غذا را هضم کردهاند و فضولات در رودهها جذب شده و به خون تبدیل میگردد. سپس خون به هر سلول بدن منتقل میشود، اما هنگامی که به غدد شیری یا پستان میرسد، از طریق فرآیندی دقیق که خداوند آن را مقرر فرموده است، به شیر تبدیل میشود. این، به راستی جلوهای از آفرینش ظریف و بیهمتای اوست.
زنبور عسل و عسلش
The Bee And Its Honey
وَأَوْحَىٰ رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ ﴿٦٨﴾ ثُمَّ كُلِي مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِّلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ ﴿٦٩﴾
Your Lord has inspired the bee: ‘Take up homes in the mountains, in the trees and in structures people may put up. Then eat of all manner of fruit, and follow humbly the paths your Lord has made smooth for you. ‘There issues from its inside a drink of different colours, a cure for people. Surely in this there is a sign for people who think.
(آیات ۶۸-۶۹)
(Verses 68-69)
زنبورها بر اساس الهامی که از سوی خداوند در طبیعتشان نهاده شده، کار میکنند. این الهامی است که آنها از آن پیروی میکنند. کاری که زنبورها انجام میدهند چنان دقیق، درست و حسابشده است که ذهن خردمند از اندیشیدن در آن درمیماند. این موضوع درباره ساختن کندوها، تقسیم کار میان زنبورها و تولید عسل خالص نیز صادق است.
The bees work on the prompting of their nature which God has given them. It is an inspiration that they follow. The work the bees do is so detailed, accurate and well planned that the rational mind finds it difficult to contemplate. This applies to the building of the hives, the division of the work between the tees, and to their production of pure honey.
زنبورها بر حسب طبیعت خود در تپهها و کوهها، در درختان و در بناهایی که مردم برای تاکستانها یا دیگر گیاهان برپا میکنند، خانه میگیرند. خداوند از راه آنچه در سرشت آنان نهاده و از راه طبیعت جهانِ پیرامونشان، کار را برای زنبورها آسان کرده است. این آیه بیان میکند که عسل برای مردم شفا است. اگرچه برخی از پزشکان متخصص این موضوع را کاملاً توضیح دادهاند، اما به همین دلیل ساده نیز درست است که قرآن کریم آن را بیان کرده است. این چیزی است که هر مسلمانی بر پایه حقیقت کامل مندرج در قرآن کریم باید به آن ایمان داشته باشد. این همان چیزی است که پیامبر ﷺ بسیار روشن بیان فرمود.
The bees take up home, according to their nature, in hills and mountains, in trees and in structures people put up for their vines or other plants. God has smoothed things for the bees through what He has planted in their nature and through the nature of the world around them. The verse states that honey provides a cure for people. Although this has already been fully explained by some medical experts, it is also true for the simple reason that the Qur’ān states it. This is what every Muslim should believe, based on the complete truth embodied in the Qur’ān. This is what the Prophet expressed very clearly.
البخاری و مسلم از ابوسعید خدری روایت کردهاند که «مردی نزد پیامبر ﷺ آمد و گفت که برادرش به اسهال مبتلاست. پیامبر ﷺ به او فرمود: "به او عسل بنوشان." آن مرد چنین کرد، سپس دوباره نزد آن حضرت آمد و گفت: "ای فرستاده خدا، به او عسل دادم، اما بیماریاش شدیدتر شده است." پیامبر ﷺ به او فرمود: "برو و به او عسل بنوشان." آن مرد رفت و بار سوم بازگشت و گفت: "ای فرستاده خدا، این کار فقط بیماریاش را بدتر کرده است." پیامبر ﷺ با تأکید فرمود: "خدا راست میگوید و شکم برادرت دروغ میگوید. برو و به او عسل بنوشان." آن مرد همان کار را کرد و برادرش عسل را نوشید و بهبود یافت.» [روایت البخاری و مسلم] این حدیث از آن رو اهمیت دارد که کمال اعتماد پیامبر ﷺ را نشان میدهد، در برابر آنچه ظاهراً وخامت حال بیمار پس از نوشیدن عسل بود. اما این ماجرا با تأیید روشن حقیقتی که در قرآن آمده پایان یافت. مسلمان همواره باید چنین اعتماد کاملی به راستی آنچه قرآن میگوید داشته باشد، حتی اگر واقعیت گاهی با آن ناسازگار به نظر برسد. به بیان دیگر، آنچه در قرآن آمده از واقعیت ظاهری راستتر است، واقعیتی که به آسانی میتواند تغییر کند و جای خود را به واقعیت تازهای دهد که گفته قرآن را تأیید کند.
چرخه زندگی
The Life Cycle
این سوره اکنون به موضوعی میپردازد که به انسانها بسیار نزدیکتر است، زیرا به هستی خودِ آنها، زندگیشان بر روی زمین، رزق و روزی، همسران، فرزندان و نوادگانشان مربوط میشود. در نتیجه، احتمال بیشتری وجود دارد که با این موضوع احساس نزدیکی کنند و به پیامی که ارائه میدهد، به شکلی مثبت پاسخ دهند:
The sūrah moves on to touch on something much closer to human beings, because it relates to their very being, their life on earth, provisions, spouses, children and grandchildren. They are more likely to feel an affinity with this and to respond positively to the message it provides:
خدا است که شما را آفریده و سپس در وقت معین شما را میمیراند. برخی از شما به فرومایهترین مرحلهٔ عمر بازگردانده میشوند، تا پس از دانستن، دیگر چیزی ندانند. بیگمان خدا دانای توانا است. خداوند برخی از شما را در روزی بر برخی دیگر برتری داده است. کسانی که چنین برتریای یافتهاند، حاضر نیستند روزی خود را با بردگانی که در اختیار دارند تقسیم کنند تا در این روزی با آنان برابر شوند. آیا نعمتهای خدا را انکار میکنند؟ و خدا از جنس خودتان همسرانی برای شما قرار داده و از راه همسرانتان فرزندان و نوادگانی به شما عطا کرده و از چیزهای پاکیزه روزیتان داده است. آیا باز هم به باطل ایمان میآورند و نعمت و احسان خدا را انکار میکنند؟ و به جای خدا چیزی را میپرستند که نه از آسمانها و نه از زمین هیچ روزیای برایشان فراهم نمیتواند کرد.
It is God who has created you; and in time will cause you to die. Some of you are left to the most feeble stage of life, so that they no longer know what they had previously known. God is indeed All- Knowing, infinite in His power. To some of you God has given more than He has given to others. Those who are so favoured are unwilling to share their provisions with those whom their right hands possess, so that they are all equal in this respect. Will they, then, deny God’s favours? And God has given you spouses of your own kind and has given you, through your spouses, children and grandchildren, and provided you with wholesome sustenance. Will they, then, believe in falsehood and deny God’s grace and blessings? Instead of God, they worship something that can provide them with no sustenance from the heavens or the earth.
هرگز آنان چنین قدرتی نخواهند داشت. (آیات ۷۰-۷۳)
Never can they have such power. (Verses 70-73)
جنبه اول به زندگی و مرگ اشاره دارد که بر هر انسانی تأثیر میگذارد. این واقعیتی ساده است که مردم زندگی را دوست دارند و هنگامی که در این باره تأمل میکنند، ممکن است به قدرت و لطف خداوند پی ببرند. به همین ترتیب، ترس از دست دادن جان میتواند احساس احتیاط و تکیه بر خداوندی را برانگیزد که زندگی میبخشد. افزون بر این، تصویر سالخوردگانی که ناتوان میشوند، آنچه آموختهاند را فراموش میکنند و در حالتی سادهلوحانه، شبیه به کودکی درمانده، رنج میکشند، ممکن است مردم را به تأمل درباره مراحل گوناگون زندگی وادارد و نگرشی فروتنانهتر در آنان پدید آورد. آنان آغاز خواهند کرد که نیرو، دانش و توانایی انسان را از دیدگاهی دیگر بنگرند. آخرین نکته این آیه چنین است: «همانا خداوند دانای توانا است.» (آیه ۷۰) این مطلب نشان میدهد که دانش حقیقی، مطلق و ابدی تنها از آنِ خداوند است، و نیز قدرت بیهمتایی که هرگز با گذشت زمان ضعیف نمیشود. تمامی دانش و تواناییای که مردم دارند ناقص، جزئی و محدود به زمان است.
موقعیتهای غیرقابل مقایسه
Incomparable Situations
آنان به جای خدا، چیزی را میپرستند که نه میتواند از آسمانها و زمین روزیای برایشان فراهم آورد و نه هرگز چنین تواناییای خواهد داشت. (آیه ۷۳)
Instead of God, they worship something that can provide them with no sustenance from the heavens or the earth. Never can they have such power. (Verse 73)
چقدر شگفتانگیز است که سرشت انسان چنان منحرف شود که پرستش چیزهایی را روا بدارد که هیچ چیزی به مردم نمیبخشند. آنان چنین چیزهایی را بر خداوند، آفریدگاری که هر آنچه دارند و همه نعمتهایی را که برخوردارند به ایشان ارزانی داشته، ترجیح میدهند. اما حتی فراتر میروند و برای آنها شباهتهایی با خداوند قائل میشوند. از این رو فرمان الهی چنین است: «پس برای خدا همتایانی قرار ندهید، که خدا خود میداند و شما نمیدانید.» (آیه ۷۴) خداوند هیچ همتایی ندارد، پس مردم هرگز نباید ادعا کنند که کسی همانند یا شبیه او وجود دارد.
It is indeed amazing that human nature can become so twisted as to allow the worship of things that can provide people with nothing. They prefer such things to God, the Creator who provides them with all they have and all the blessings they enjoy. Yet they go even further, attributing to them similarities with God. Hence the commandment: “Do not, then, compare anything with God. Indeed, God knows all, whereas you have no knowledge.” (Verse 74) God has no peers, so people must never claim that there is anyone equal or similar to Him.
سوره سپس دو مثال ذکر میکند: یکی از یک ارباب که میتواند ببخشد و روزی دهد، و دیگری از یک برده ناتوان که چیزی به دست نمیآورد. این مثالها آورده شدهاند تا آن حقیقت جاودانهای را که آنان از آن غافل مانده بودند، به فهم ایشان نزدیک کنند. آن حقیقت این است که خداوند هیچ همتایی ندارد و آنان نباید هرگز در عبادت خود، خداوند را با چیزی یا کسی برابر بدانند.
The sūrah then gives two examples of a master who can give and provide and a disabled slave who earns nothing. These examples are given to bring the eternal truth they had overlooked closer to their understanding. That truth is that God has no peers and that they must never equate God with anyone in their worship.
هر کس و هر چیزی غیر از خداوند به دست او آفریده شده است، و همگی بندگان او هستند.
Everyone and everything other than God is created by Him, and all are His servants.
خداوند این مثال را میزند: بندهای که مملوک است و بر هیچ چیزی توانایی ندارد، و مردی که از جانب خود روزی نیکو به او دادهایم و او از آن، پنهان و آشکار، انفاق میکند. آیا این دو با هم برابرند؟ ستایش تنها از آنِ خداوند است، اما بیشتر مردم نمیدانند. و خداوند مثال دیگری میزند: دو مرد که یکی از آنان لال است و بر هیچ چیزی توانایی ندارد، و او سربار مولای خویش است؛ هر جا که او را بفرستد، هیچ خیری به بار نمیآورد. آیا او با کسی که به عدالت فرمان میدهد و بر راهی راست است برابر دانسته میشود؟ (آیات ۷۵ و ۷۶)