این بخش پایانی سوره شامل شماری از احکام برای برخورد با گروه‌ها و جامعه‌های دیگر در زمان صلح و جنگ است. همچنین از سازمان داخلی جامعه مسلمان و تنظیم روابط آن با جامعه‌های دیگر سخن می‌گوید. درباره دیدگاه اسلام نسبت به پیمان‌ها و عهدها در همه شرایط، و نیز پیوندهای خون، نژاد، سرزمین و ایمان سخن می‌گوید. بدین‌ترتیب، مجموعه‌ای از احکام و مقررات در همه این موضوعات به دست می‌دهد. برخی از این احکام قطعی‌اند و در همه شرایط اعمال می‌شوند، و برخی دیگر موقتی‌اند و به وضعیتی که در آن زمان حاکم بود مربوط می‌شوند.

This final passage of the sūrah includes a number of rules for dealing with other camps and communities in times of peace and war. It also speaks of the internal organization of the Muslim community and the regulation of its relations with other communities. It speaks of the Islamic view of pledges and covenants in all situations, as well as the ties of blood, race, homeland and faith. This gives us a host of rules and regulations in all these matters. Some of these are final and apply in all situations, while others are provisional, dealing with the situation that prevailed at the time.

این احکام و مقررات بعداً، هنگامی که سورهٔ ۹، التوبہ، در اواخر دورهٔ مدنی نازل شد، اصلاح شدند. از جملهٔ این احکام و مقررات این است: کسانی که با مسلمانان پیمان می‌بندند و سپس پیمان خود را می‌شکنند، بدترین موجودات‌اند. بنابراین، مسلمانان باید به آنان درسی بدهند که در دل‌های ایشان و در دل‌های کسانی که از ایشان پیروی می‌کنند، ترس ایجاد کند؛ کسانی که به شکستن پیمان خود بیندیشند یا به فکر حمله‌ای خیانت‌آمیز به جامعهٔ مسلمانان باشند.

These were to be amended later, when Sūrah 9, Repentance, was revealed towards the end of the Madinan period. These rules and regulations include: • Those who enter into a treaty with the Muslims and then break their treaty are the worst creatures. The Muslims should, therefore, teach them a lesson that strikes fear in their hearts and in the hearts of those who follow them, contemplating a similar breach of their own treaty or thinking of launching a treacherous attack on the Muslim community.

• آن گروه‌هایی که با مسلمانان پیمانی منعقد کرده‌اند، اما رهبری مسلمانان دلیلی دارد که باور کند ممکن است در کار خیانت‌آمیز دست داشته باشند، می‌توان به آنان اعلام کرد که پیمانشان فسخ شده است. هنگامی که این کار انجام شود، رهبری اسلامی آزاد است با آنان بجنگد، درسی به ایشان بدهد و آنان را عبرتی برای کسانی قرار دهد که رفتاری مشابه در پیش گیرند.

• Those groups who have concluded a treaty with the Muslims, but the Muslim leadership has reason to believe that they may be involved in treacherous action, may be put on notice of termination of their treaty. When this is done, the Islamic leadership is free to fight them, teach them a lesson and make of them an example for those who take a similar attitude.

آیات ۵۵ تا ۶۳ در آغاز این بخش عمدتاً به وضعیتی واقعی می‌پردازند که جامعهٔ مسلمانان در زمان تأسیس نخستین دولت اسلامی در مدینه با آن روبه‌رو بود. این آیات برای رهبری اسلامی راهنمایی و قواعدی فراهم کردند تا در مواجهه با آن وضعیت به کار گرفته شوند. آنها عنصری اساسی در روابط بین‌المللی میان جامعهٔ مسلمانان و دیگر گروه‌ها را نشان می‌دهند. این آیات با اصلاحات جزئی که بعدها به آن افزوده شد، همچنان معتبر باقی ماندند.

Verses 55-63 at the beginning of this passage deal primarily with a real situation that the Muslim community had to come to grips with at the time when the first Muslim state was established in Madinah. These verses provided the Islamic leadership with guidance and rules to apply in dealing with that situation. They represent a basic element in the international relations between the Muslim community and other groups. They remained in force, with minor amendments that were subsequently incorporated.

این آیات روشن می‌سازند که انعقاد پیمان‌های همزیستی مسالمت‌آمیز با دیگر جوامع و گروه‌ها کاملاً جایز است، به شرط آنکه یقیناً این پیمان‌ها جدی گرفته شوند، به آن‌ها احترام گذاشته شود و پاس داشته شوند. اگر طرف مقابل این پیمان‌ها را دستکاری کند و آن‌ها را سپری برای پوشاندن نقشه‌های خیانت‌آمیزش قرار دهد و گام‌هایی برای حمله به مسلمانان بردارد، آنگاه رهبری مسلمانان کاملاً حق دارد این پیمان‌ها را فسخ کند و طرف مقابل را کاملاً از این فسخ آگاه سازد. پس از انجام این کار، رهبری مسلمانان آزاد است زمان حمله را خود انتخاب کند و اطمینان یابد که هر حمله‌ای آنقدر قدرتمند باشد که در دل همه کسانی که چه آشکارا و چه پنهانی به جامعه مسلمانان خصومت می‌ورزند، ترس بیفکند. از سوی دیگر، کسانی که خواهان صلح واقعی با جبهه مسلمانان هستند، و قصد مخالفت با پیام اسلام یا بازداشتن از تبلیغ آن را ندارند و تمایل خود به صلح را نشان می‌دهند، می‌توانند از چنین رابطه‌ای از صلح واقعی بهره‌مند شوند.

These verses make it clear that it is perfectly appropriate to conclude agreements of peaceful co-existence with other communities and groups, as long as such agreements are certain to be taken seriously, respected and honoured. If the other camp manipulates these agreements and uses them as a shield to cover up its treacherous designs, taking steps to launch an assault against the Muslims, then the Muslim leadership is fully entitled to terminate these agreements, making the other side fully aware of that termination. Once this is done, the Muslim leadership is free to choose the time when to attack, making sure that any such attack is powerful enough to strike fear in the heart of all who contemplate a hostile attitude towards the Muslim society, whether openly or in secret. On the other hand, those who are interested in a genuine peace with the Muslim camp, have no intention of opposing the Islamic message or stopping its advocacy, and demonstrate their inclination to peace, may enjoy such a relationship of real peace.

تمام این احکام در واقع برای پرداختن به شرایط واقعی‌ای وضع شده بود که روابط میان دولت مسلمانان و گروه‌های همسایه را تحت تأثیر قرار می‌داد. هنگامی که دولت مسلمانان از امنیت برخوردار است و هیچ مانعی جسمی بر سر راه رسالت آن در رساندن پیام خدا به مردم در همه جا وجود ندارد، دلیلی برای نپذیرفتن هم‌زیستی مسالمت‌آمیز ندارد. در عین حال، اجازه نمی‌دهد که موافقت‌نامه‌های صلح پوششی برای خیانت مورد نظر قرار گیرد.

همانا بدترین جنبندگان نزد خداوند، کسانی‌اند که کفر ورزیدند و از این رو ایمان نمی‌آورند؛ همان‌هایی که با ایشان پیمان بسته‌ای، سپس در هر بار پیمانشان را می‌شکنند و از خدا پروایی ندارند. (آیات ۵۵-۵۶)

Indeed, the worst of all creatures in God’s sight are the ones who have denied the truth, and therefore will not believe; those with whom you have concluded a treaty, and then they break their treaty at every occasion, entertaining no sense of fearing God. (Verses 55-56)

عبارتی که در این آیه برای «جنبندگان» به کار رفته، معنای راه رفتن را دارد؛ و این توصیف را چنین جلوه می‌دهد: «بدترین کسانی که بر زمین راه می‌روند». این واژه بر همهٔ جانداران راه‌رونده، به‌ویژه حیوانات، اطلاق می‌شود، اما شامل انسان‌ها نیز می‌گردد. با این حال، هنگامی که به انسان‌ها اشاره می‌کند، دلالت‌های روشن و افزونی نیز دارد. این واژه کسانی را که به آن‌ها اشاره می‌شود، همچون حیوانات نشان می‌دهد. بدین‌ترتیب، آن انسان‌ها بدترین جانداران راه‌رونده بر زمین می‌شوند. اینان کافران سرسختی هستند که دین را نمی‌پذیرند. آنان کسانی‌اند که همواره پیمان‌های خود را می‌شکنند و هیچ احساس ترس از خدا ندارند.

The Arabic term used in this verse for “creatures” signifies walking, which makes the description sound like, “the worst of those that walk on earth.” This term applies to all walking creatures, particularly animals, but includes human beings. However, it has clear additional connotations when it refers to humans. It makes those to whom it refers appear like animals. Thus those humans become the worst of all animals that walk on earth. These are the hardened unbelievers who will not accept the faith. They are the ones who break their treaties all the time and do not entertain any sense of fearing God.

چندین روایت بیان می‌کنند که منظور این سخن کدام گروه‌ها بوده‌اند. برخی روایات از سه قبیله یهودی بنی قینقاع، بنی نضیر و بنی قریظه یاد می‌کنند، در حالی که روایات دیگر حاکی‌اند که مقصود، اعراب بادیه‌نشین در نواحی اطراف مدینه بوده‌اند.

Several reports speak of which groups were meant in this statement. Different reports mention the three Jewish tribes of Qaynuqā`, al- Nađīr and Qurayżah, while other reports suggest that they were the Bedouin Arabs in the areas around Madinah.

حوادث تاریخی و خودِ این آیه، همهٔ این احتمالات را می‌پذیرند، زیرا همهٔ این گروه‌ها یکی پس از دیگری پیمان‌هایشان با پیامبر ﷺ را شکستند. مشرکان عرب بارها مرتکب چنین کاری شدند. آنچه مهم است این است که بدانیم این آیات به رویدادهای واقعی‌ای اشاره دارند که پیش از جنگ بدر و پس از آن، تا زمانِ نازل شدنِ این آیات، رخ داده بودند. با این حال، قاعده‌ای که این آیات بیان می‌کنند، و نیز توضیحی که درباره سرشت کسانی که پیمان می‌شکنند می‌دهند، در همهٔ موقعیت‌های مشابه جاری است. کسانی که در کفر سخت‌دل شده‌اند «ایمان نخواهند آورد». سرشت آنان از مسیر خود منحرف شده و به بدترین جانداران تبدیل گشته‌اند. هر پیمانی را که می‌بندند می‌شکنند. بدین‌ترتیب، ویژگی انسانی دیگری را از دست می‌دهند، یعنی وفاداری را. مانند حیوانات، رها و بی‌مهارند، با این تفاوت که حیوانات به‌وسیلهٔ سرشتشان محدودند، اما اینان هیچ محدودیتی نمی‌شناسند. در نزد خداوند، ایشان بدترین همهٔ جانداران‌اند.

ایمان‌آورندگان به اسلام باید درکی روشن از ماهیت شیوه عملکرد آن داشته باشند. ضروری است که اسلام، علاوه بر شهرت به قدرت، دارای قدرت واقعی نیز باشد. از این رو، هنگامی که رسالت خود را برای رهانیدن بشریت در سراسر جهان از ستم آغاز می‌کند، در دل همه ستمگرانی که با تمام توان می‌کوشند جلوی پیشروی آن را بگیرند، ترس می‌افکند. کسانی که گمان می‌کنند این دین به موعظه و توضیح پیام خود بسنده خواهد کرد، در حالی که نیروهای شر هر گونه مانعی بر سر راه آن قرار می‌دهند، درک اندکی از ماهیت واقعی آن دارند.

Those who believe in Islam should have a clear understanding of the nature of its method of operation. It is essential that Islam should have real power as well as a reputation of power. Thus, as it starts its mission to liberate mankind all over the world from tyranny, it strikes fear into the hearts of all tyrants who do their utmost to check its tide. Those who think that this religion will confine itself to preaching and to the explanation of its message when the forces of evil try to put every type of impediment in its way have little understanding of its true nature.

این اولین حکمی است که به موردِ نقضِ واقعیِ پیمان‌هایی می‌پردازد که با جامعه‌ی مسلمانان منعقد شده است. به ناقضان باید ضربه‌ای سنگین وارد شود تا آنان و نیز کسانی که با ایشان همدردی می‌کنند هراسان شوند و در واقع مسلمانان در دلشان رعب افکنند.

This is the first ruling which deals with the case of actual violation of treaties that have been concluded with the Muslim community. The violators are to be dealt a heavy blow so that they, as well as those who sympathize with them, are intimidated and are actually overawed by the Muslims.

حکم دوم به وضعیت متفاوتی می‌پردازد: وضعیتِ ترس از خیانت و انتظار آن. باید نشانه‌های روشنی وجود داشته باشد که نشان دهد گروه یا جامعه‌ای مشخص واقعاً در اندیشهٔ نقض چنین پیمانی است. در این حالت، به پیامبر ﷺ دستور داده می‌شود که چنین رویکردی را در پیش گیرد: «و اگر از گروهی بیم خیانت داری، [پیمان] ایشان را به‌طور عادلانه به سویشان بازافکن. همانا خدا خیانتکاران را دوست ندارد.» (آیهٔ ۵۸)

The second ruling deals with a different situation: that of fearing and expecting treachery. There should be clear signs that a particular group or community are actually contemplating such violation of a treaty. In this case the Prophet is directed to take the following approach: “And if you fear treachery from any folk, cast [your treaty with them] back to them in a fair manner. God does not love the treacherous.” (Verse 58)

اسلام در اینجا یک آیین رفتار را مقرر می‌کند. هنگامی که پیمانی بسته می‌شود، جامعه مسلمانان بی‌تردید به آن پایبند خواهد بود. اگر بیم آن برود که طرف مقابل در شرف نقض پیمان است، مسلمانان بدون هیچ‌گونه تلاش برای فریب یا نیرنگ زدن به طرف مقابل، لغو پیمان را اعلام می‌کنند. مقصود در اینجا، فسخ آشکار و روشن پیمان است، به گونه‌ای که هر دو طرف دریابند که روابط مسالمت‌آمیز پایان یافته است.

بی‌شک اسلام به قدرت جسمانی نیاز دارد که برای انجام رسالتش در آزادسازی بشریت در سراسر جهان، آماده به کار نگه داشته شود. نخستین هدفی که این قدرت دنبال می‌کند، برقراری صلح و امنیت برای کسانی است که دین اسلام را می‌پذیرند تا در نتیجه‌ی انتخابشان دچار هیچ آزار و اذیتی نشوند.

Islam certainly needs physical might which is kept ready to use for the fulfilment of its mission of liberating mankind throughout the world. The first purpose that this power serves is to establish peace and security for those who choose to accept the Islamic faith so that they do not suffer any persecution as a result of their choice.

ثانیاً، این قدرت، دشمنان اسلام را از اندیشیدن به تجاوز علیه سرزمین اسلام بازمی‌دارد. ثالثاً، این دشمنان باید چنان مرعوب شوند که هرگز این فکر را در سر نپرورانند که جلوی سیل اسلام را بگیرند، در حالی که اسلام به انجام رسالت آزادی‌بخش خود مشغول است. و سرانجام، این قدرت باید برای درهم‌شکستن هر نیرویی به کار رود که ادعای صفات خداوندی می‌کند، قوانین و مقررات خود را بر انسان‌ها تحمیل می‌نماید و نمی‌پذیرد که تمامی حاکمیت تنها از آنِ خداوند است.

Secondly, it deters the enemies of Islam from contemplating aggression against it the land of Islam. Thirdly, such enemies should be so intimidated that they do not ever entertain any thought of trying to check the tide of Islam as it goes about the fulfilment of its mission of liberation. Lastly, this power is to be used to break any force that claims the attributes of God and enforces its laws and legislation on human beings and refuses to accept that all sovereignty belongs to God alone.

اسلام تنها یک نظام الهیاتی نیست که پس از پذیرفتن آگاهانه به عنوان یک ایمان، و انجام آیین‌های عبادی، برقرار شود. اسلام یک قانون عملی زندگی است که در برابر سایر قوانین و نظام‌هایی که با زور و نیروی مادی پشتیبانی می‌شوند، قد علم می‌کند. از این رو، اسلام چاره‌ای جز این ندارد که آن نیروها را درهم شکند و نهادهای قدرتی را که آن قوانین مخالف با قانون زندگی‌اش را اجرا می‌کنند، از میان بردارد؛ قانونی که خود خداوند آن را تدوین و نازل کرده است.

Islam is not merely a system of divinity that is established once it has been consciously accepted as a faith and practised as a set of worship rituals. Islam is a practical code of living which stands face to face against other codes and systems that are supported by physical force. Hence, Islam has no option but to break those forces and remove the authorities that implement those codes which stand in opposition to its code of living devised and revealed by God Himself.

هیچ مسلمانی نباید در بیان این حقیقت اساسی تعارف کند. در ماهیت رویکرد اسلامی چیزی نیست که مایهٔ شرم باشد. اسلام نظامی ساختهٔ دست انسان ندارد و نمی‌کوشد اقتدار یک رهبر، یک دولت، یک طبقه یا یک نژاد را برقرار کند. اسلام نمی‌کوشد سرفها را به بردگی بکشد تا مزارع اشراف را کشت کنند، آنگونه که رومیان می‌کردند. و نیز نمی‌کوشد بازارها و مواد خام را استثمار کند، همانگونه که سرمایه‌داری غربی همواره کرده است. هدف اسلام تحمیل نظامی بشری نیست که به دست انسانی کوته‌بین، تنگ‌نظر و نادان طراحی شده باشد، آنچنان که کمونیسم مشتاق آن بود. اسلام نظامی دارد که به دست خداوندی طراحی شده که دانش و حکمتش مطلق است. هدف آن برقراری حاکمیت مطلق خداوند است تا همهٔ نوع بشر از یوغ هر اقتدار دنیوی آزاد باشند.

حکم سوم این بخش به کسانی مربوط است که می‌خواهند با جامعه مسلمانان در صلح زندگی کنند و با گفتار و کردار خود آشکارا نشان می‌دهند که صادقانه خواهان روابطی دوستانه و مسالمت‌آمیز با مسلمانان هستند. درباره این گروه، به پیامبر ﷺ چنین دستور داده شده است: «و اگر به صلح گرایش یافتند، تو نیز به آن گرایش نشان بده، و بر خدا توکل کن، که او شنوای داناست.» (آیه ۶۱) به‌کار بردن واژهٔ «گرایش» در اینجا بسیار شایسته است، زیرا بار معنایی رفتاری ملایم را دارد که صلح و روابط دوستانه را ترجیح می‌دهد. دستور به گرایش به صلح با دستور توکل بر خدا همراه شده است؛ خدایی که همه‌چیز را می‌شنود و می‌داند و قطعاً از آنچه در پس سخنان و ظواهر پنهان است آگاه است. توکل بر خدا برای تأمین حفاظت و امنیت کافی است.

The third ruling given in this passage deals with the case of those who wish to live in peace with the Muslim community and give clear indications by word and action that they are genuine in their desire to have a friendly and peaceful relationship with the Muslims. With respect to these, the Prophet is instructed: “If they incline to peace, then incline you to it as well, and place your trust in God. He alone hears all and knows all.” (Verse 61) The use of the term `incline’ here is very apt as it gives connotations of a gentle attitude that prefers peace and friendly relations. The instruction to be inclined to peace is coupled with that of placing our trust in God who hears and knows everything and is certainly aware of all that is harboured behind words and appearances. Placing our trust in God is sufficient for ensuring protection and security.

در اینجا یادآوری خلاصهٔ امام ابن القیم، که پیش‌تر نقل کردیم، ضروری است؛ خلاصه‌ای که انواع کافران و نگرش آنان نسبت به پیامبر محمد ﷺ، و نگرش پیامبر ﷺ نسبت به هر یک از ایشان را از زمانی که نخست در مدینه اقامت گزید تا جنگ بدر، هنگامی که این حکم جدید نازل شد، بیان می‌کند.

It is important to recall here Imām Ibn al-Qayyim’s summary which we quoted earlier, outlining the various categories of unbelievers and their attitudes to the Prophet Muĥammad and his attitude to each of them, from the time when he first settled in Madinah to the Battle of Badr when this new ruling was revealed.

با توجه به این خلاصه، درمی‌یابیم که این حکم خاص مربوط به آن دسته از کافرانی بود که با پیامبر ﷺ نمی‌جنگیدند و ترجیح می‌دادند با جامعه مسلمانان روابط صلح‌آمیز داشته باشند. خداوند در اینجا به پیامبرش ﷺ دستور می‌دهد که این گروه را به حال خود واگذارد و روابط دوستانه و مسالمت‌آمیز با آنان برقرار کند. این حکم تا نزول سوره نهم، چند سال بعد، همچنان معتبر بود. آن سوره به همه گروه‌هایی که با پیامبر ﷺ پیمانی نداشتند یا پیمانی داشتند که مدت مشخصی برای آن تعیین نشده بود، مهلت چهار ماهه داد تا موضع خود را روشن کنند. تصمیم آنان سپس تعیین می‌کرد که روابطشان با دولت مسلمانان در آینده چگونه خواهد بود.

Referring to this summary, we realize that this particular ruling applied to those unbelievers who did not fight against the Prophet, preferring to have peaceful relations with the Muslim community. God instructs His Messenger here to leave this group alone, and to extend friendly and peaceful relations to them. This remained in effect until the revelation of Sūrah 9, several years later. That sūrah gives a four-months’ notice to all groups which had no treaty with the Prophet or had a treaty with no specific time limit to define their attitudes. Their decisions would then determine what their relations with the Muslim state would be like in the future.

من به تفصیل نسبتاً زیادی درباره ماهیت موقتی حکمی که در این آیه بیان شده، پرداخته‌ام؛ حکمی که بر اساس آن پیامبر ﷺ و مسلمانان موظف‌اند به هر تمایلی از سوی کافران به صلح پاسخ مثبت دهند. هدف من روشن ساختن جنبه‌ای از سردرگمی است که از روحیه شکست‌خوردگی معنوی و فکری در آثار بسیاری از نویسندگان درباره جهاد اسلامی ناشی می‌شود. چنین افرادی فشار ارزش‌های مدرنی را احساس می‌کنند که بر روابط بین‌الملل حاکم است. آنان که درک روشنی از ماهیت واقعی اسلام، آن‌گونه که هست، ندارند، گمان می‌کنند برای آیین الهی بسیار دشوار است که رویکردی واحد و دائمی در قبال تمام بشریت اتخاذ کند و به همه مردم سه گزینه بدهد: پذیرش اسلام، پرداخت جزیه یا جنگ با اسلام.

I have dwelt rather extensively on the provisional nature of the rule outlined in this verse, which requires the Prophet and the Muslims to reciprocate any inclination to peace by the unbelievers. My aim is to clarify a certain aspect of confusion that arises from the spiritual and intellectual defeatism reflected in the work of many of those who write about Islamic jihād. Such people feel the pressure of modern values that prevail in international relations. Lacking a clear understanding of the true nature of Islam as they are, they find it too much for the divine faith to adopt a single and permanent approach towards all humanity, giving all people a choice between three alternatives: acceptance of Islam, payment of jizyah or being at war with Islam.

آنان درمی‌یابند که تمامی نیروهای جاهلیت برای مقابله با اسلام و پیروانش بسیج شده‌اند، در حالی که کسانی که خود را مسلمان می‌نامند، بی‌آنکه ماهیت واقعی اسلام را به‌طور کامل درک کرده یا آن را جدی بگیرند، در برابر نیروی متحد دیگر مذاهب و ادیان ناتوان‌اند. آنان همچنین احساس می‌کنند که پیشتازان دعوت اسلامی شمارشان بسیار اندک است و توان چندانی ندارند که به حساب آید.

They realize that all forces of jāhiliyyah are mobilized against Islam and its followers, while those who profess to be Muslims, without fully understanding or seriously appreciating the true nature of Islam, are too weak to stand up to the combined forces of other creeds and religions. They also feel that those at the forefront of Islamic advocacy are too small in number and have little power to reckon with.

بنابراین، چنین نویسندگانی می‌کوشند معنایی متفاوت بر عبارات قرآنی و احادیث تحمیل کنند، تا این‌گونه به نظر برسد که با وضعیت دنیای امروز و با همه‌ی فشارهایی که بر مسلمانان معاصر وارد می‌شود، هم‌خوان است. آن‌ها رویکرد یگانه‌ی اسلام و سه گزینه‌ای را که پیش روی انسان می‌گذارد، برای پذیرفتن بسیار دشوار می‌یابند.

Hence, such writers try to impose a different interpretation on Qur’ānic statements and aĥadīth so that they can be seen to be in line with the situation in our present world with all its pressures on contemporary Muslims. They find the single approach of Islam and the three choices it offers too hard to swallow.

هنگامی که خداوند به پیامبرش، حضرت محمد ﷺ، دستور داد که وضعیت عدم جنگ را از هر قومی که آن را پیشنهاد کند بپذیرد و هرگاه که آنان به صلح تمایل نشان دهند، خود نیز به آن گرایش یابد، به او فرمان داد که بر او توکل کند و به او اعتماد نماید. همچنین او را اطمینان داد که او دقیقاً آنچه را که مردم به عنوان اسرار پنهان در دل دارند می‌داند: «و اگر به صلح گرایش یافتند، تو نیز به آن گرایش نشان بده و بر خدا توکل کن. او همان شنوای داناست.» (آیه ۶۱)

When God instructed His Messenger, the Prophet Muĥammad (peace be upon him), to accept the state of non-belligerency from any community which offered him it and to incline to peace whenever they so inclined, He also directed him to rely on Him and place his trust in Him. He further reassured him that He knows precisely what all people hide as guarded secrets: “If they incline to peace, then incline you to it as well, and place your trust in God. He alone hears all and knows all.” (Verse 61)

علاوه بر این، خداوند به او اطمینان داد که اگر آنان بخواهند او را فریب دهند، نخواهند توانست. اگر پیشنهاد صلح آنان تنها پوششی برای نیات واقعی خیانتکارانهشان باشد، او همیشه میتواند بر خداوند تکیه کند، خداوندی که حتماً او را محافظت خواهد کرد. این خداوند بود که در جنگ بدر به او پیروزی بخشید، زمانی که او را با یاری خود و با مؤمنان تقویت کرد. این خداوند بود که برادری آنان را بر پایهٔ ایمان برقرار کرد و دلهایشان را که با هیچ وسیلهٔ دیگری نمیتوانست متحد شود، به هم پیوند داد:

Furthermore, God assured him that they would not be able to deceive him, should they try to do so. If their peace offer was merely a cover- up for their real intentions of treachery, he could always rely on God who is sure to protect him. It was He who granted him victory in the Battle of Badr, when He strengthened him with His own help and with the believers. It was He who established their brotherhood based on faith and united their hearts which could not have been united by any other means:

«اگر بخواهند تو را بفریبند، خداوند تو را کفایت است. اوست که تو را با یاری خویش و با مؤمنان نیرومند ساخت، و میان دل‌هایشان الفت افکند. اگر آنچه را که در زمین است همه خرج می‌کردی، نمی‌توانستی میان دل‌هایشان الفت دهی، اما خداوند میان ایشان الفت داد.»

“Should they seek to deceive you, God is all-sufficient for you. He it is who has strengthened you with His help and rallied the believers round you, uniting their hearts. If you were to spend all that is on earth you could not have so united their hearts, but God has united them.

او عزیز و حکیم است۔» (آیات ۶۲-۶۳)

He is Mighty and Wise.” (Verses 62-63)

به پیامبر ﷺ اطمینان داده می‌شود که او جز یاری خداوند به چیز دیگری نیاز ندارد، زیرا آن برای حفاظت از هرگونه خیانت کافی است. این خداوند بود که در آغاز، هنگامی که پیامبر ﷺ مؤمنان را گرد خود جمع کرد، به فرستاده‌اش نیرو و پشتیبانی بخشید. ایشان به پیمان‌های خود وفادار ماندند. پس از آنکه وفاداری‌های پراکنده داشتند، به نیرویی یکپارچه تبدیل شدند. آنان اغلب در دشمنی آشکار با یکدیگر بودند و با سرسختی و شدت، جنگ‌های قبیله‌ای خود را پیش می‌بردند. اشاره در اینجا ممکن است به دو قبیله‌ی مدینه، یعنی اوس و خزرج، باشد که انصار را تشکیل می‌دادند. در روزگار جاهلیت، دشمنی و نزاع‌های طولانی آنان چنان شدید بود که میان ایشان هیچ‌گونه صلحی ممکن نبود، تا چه رسد به پیوند برادری که اسلام میان آنان برقرار ساخت. با این حال، این آیه ممکن است به مهاجرین که همراه پیامبر ﷺ از مکه به مدینه هجرت کردند نیز اشاره داشته باشد. آنان نیز همان نوع اختلافات و دشمنی‌های درونی را داشتند که انصار داشتند. یا ممکن است مقصود آیه، همه‌ی ایشان با هم باشد. در حقیقت، تمامی سرزمین عربستان در دشمنی‌های درونی خود همانند یکدیگر بود.

این سوره به تسلی دادن پیامبر ﷺ و جامعه مسلمانان بار دیگر ادامه می‌دهد و تأکید می‌کند که خداوند با ایشان است. همین برای اطمینان ایشان از پیروزی کافی است.

The sūrah moves on to reassure the Prophet and the Muslim community yet again that God is on their side. This is more than enough for them to ensure their victory.

پیامبر ﷺ همچنین مأمور است که مؤمنان را به جهاد در راه خدا ترغیب کند.

The Prophet is also instructed to encourage the believers to fight for God’s cause.

آنان برابر با نیرویی هستند که ده برابر آنان است. حتی در ضعیف‌ترین حالتشان، مؤمنان از دو برابر تعدادشان بیشترند و کم نمی‌آورند.

They are equal to a force that outnumbers them by ten to one. Even at their weakest, the believers are more than a match for twice their number.

ای پیامبر، خدا تو را و آن مؤمنانی که از تو پیروی می‌کنند، بس است. ای پیامبر، مؤمنان را به جهاد ترغیب کن. اگر از میان شما بیست مرد پایدار باشند، بر دویست نفر پیروز خواهند شد، و اگر از میان شما صد نفر باشند، بر هزار نفر از کسانی که کفر ورزیده‌اند پیروز خواهند شد، زیرا آنان مردمی بی‌فهم‌اند. اکنون خدا بار شما را سبک کرده، زیرا می‌داند که ناتوانید. پس اگر از میان شما صد مرد پایدار باشند، بر دویست نفر پیروز خواهند شد، و اگر از میان شما هزار نفر باشند، به اذن خدا بر دو هزار نفر پیروز خواهند شد. خدا با شکیبایان است. (آیات ۶۴ تا ۶۶) در اینجا لحظه‌ای درنگ می‌کنیم تا به تفاوت میان قدرت بی‌همتا و چیره‌ی خدا و نیروی اندکی که می‌کوشد حامیان پیام الهی را سرکوب کند، بیندیشیم. این تفاوت چنان بزرگ است که هیچ مقایسه‌ی معناداری را روا نمی‌دارد.

Prophet, God is enough for you and those of the believers who follow you. Prophet, urge the believers to fight. If there are twenty steadfast men among you, they will overcome two hundred, and if there are a hundred of you, they will defeat a thousand of those who disbelieve, for those are devoid of understanding. Now God has lightened your burden, for He knows that you are weak. So, if there are a hundred steadfast men among you, they will overcome two hundred, and if there are a thousand of you they will, by God’s will, defeat two thousand. God is with those who are steadfast. (Verses 64-66) We pause here a little to contemplate the difference between God’s invincible, overwhelming power and the small force which tries to suppress the advocates of the divine message. The difference is too huge to allow any meaningful comparison.

بنابراین، نتیجهٔ نبرد از پیش معلوم است. این همان چیزی است که در این سخن نهفته است: «ای پیامبر، خدا تو را کافی است و همچنین کسانی از مؤمنان که از تو پیروی می‌کنند.» (آیهٔ ۶۴)

Hence, the outcome of the battle is a foregone conclusion. This is what is implied in the statement: “Prophet, God is enough for you and those of the believers who follow you.” (Verse 64)

این سوره به بیان برخی احکام مربوط به اسیران جنگی و چگونگی برخورد با آنان می‌پردازد. این احکام در بستر رفتار پیامبر ﷺ با اسیرانی مطرح می‌شود که در جنگ بدر به دست آمده بودند. به خود اسیران این دعوت داده می‌شود که اسلام را بپذیرند، و این پذیرش برای آنان چشم‌اندازی فراهم می‌کند که جبرانی بیش از عادلانه برای زیان‌هایی است که متحمل شده‌اند.

The sūrah moves on to outline certain rulings that are relevant to taking prisoners of war and what to do with them. This comes in the context of the Prophet’s action with regard to the captives taken in the Battle of Badr. The captives themselves are invited to accept the faith, which provides them with a prospect giving them more than fair compensation for the loss they suffered:

شایسته نیست که پیامبری را اسیرانی باشد، مگر آنکه در زمین به سختی جنگیده باشد. شما متاع ناپایدار این دنیا را می‌خواهید، و حال آنکه خداوند برای شما سرای آخرت را می‌خواهد. و خداوند شکست‌ناپذیر و حکیم است. اگر فرمانی از جانب خداوند از پیش نرفته بود، به سبب آنچه گرفته‌اید عذابی بزرگ به شما می‌رسید. پس از آنچه به دست آورده‌اید، به عنوان چیزی حلال و پاکیزه بهره‌مند شوید، و از خداوند پروا کنید؛ زیرا خداوند بسیار آمرزنده و مهربان است. ای پیامبر ﷺ، به اسیرانی که در دست شمایند بگو: «اگر خداوند در دل‌های شما خیری بیابد، به شما بهتر از آنچه از شما گرفته شده خواهد داد و گناهان شما را خواهد بخشید؛ و خداوند بسیار آمرزنده و مهربان است.» و اگر بخواهند به تو خیانت کنند، پیش از این به خداوند خیانت کرده‌اند، و او شما را بر آنان مسلط گردانید. و خداوند دانای حکیم است. [ قرآن کریم، سوره الانفال، آیات ۶۷-۷۱ ]

It does not behove a Prophet to have captives unless he has battled strenuously in the land. You may desire the fleeting gains of this world, but God desires for you the good of the life to come. God is almighty, wise. Had it not been for a decree from God that had already gone forth, you would have been severely punished for what you have taken. Enjoy, then, what you have gained, as lawful and good, and remain Godfearing; indeed God is much forgiving, most merciful. Prophet, say to the captives who are in your hands: ‘If God finds goodness in your hearts, He will give you something better than all that has been taken from you, and He will forgive you your sins. God is much forgiving, merciful.’ Should they seek to play false with you, they were previously false to God Himself but He gave [you] mastery over them. God is Allknowing, Wise. (Verses 67-71)

ابن اسحاق در ضمن شرح رویدادهای جنگ بدر روایت می‌کند: «پیامبر ﷺ در سایبانی که برای او برپا شده بود بود، و سعد بن معاذ و شماری از انصار نزدیک او بودند تا پیامبر ﷺ را از هرگونه حمله غافلگیرانه احتمالی کافران محافظت کنند. هنگامی که جنگجویان مسلمان شروع به اسیر گرفتن کردند، پیامبر ﷺ متوجه شد که سعد چندان خشنود به نظر نمی‌رسد. از او پرسید:

Ibn Isĥāq relates within the context of his account of the events of the Battle of Badr: “The Prophet was in the shed erected for him, with Sa`d ibn Mu`ādh and a number of the Anşār close on hand guarding the Prophet against any possible surprise attack by the unbelievers. When the Muslim fighters started to take prisoners, the Prophet noticed that Sa`d did not look very pleased. He asked him:

حدیث دیگری که عبدالله بن مسعود روایت کرده، این واقعه را توضیح می‌دهد: «در روز بدر، پیامبر ﷺ از یارانش پرسید که درباره اسیران جنگی چه فکر می‌کنند و چه باید کرد. ابوبکر گفت: "ای فرستادهٔ خدا، آنان قوم و خویشان تو هستند. آنان را ببخش و فرصت دهش که از رفتار گذشتهٔ خود توبه کنند." عمر گفت: "ای فرستادهٔ خدا، آنان تو را تکذیب کردند و از شهرت بیرون راندند. آنان را بکش." عبدالله بن رواحه گفت:

Yet another ĥadīth reported by `Abdullāh ibn Mas`ūd explains this incident. “On the day of Badr the Prophet asked his Companions what they thought he should do about prisoners of war. Abū Bakr said: `Messenger of God, they are your own people and your tribesmen. Spare them and offer them the chance to repent of their past attitude.’ `Umar said: `Messenger of God, they have accused you of lying and they have chased you out of your city. Put them to death.’ `Abdullāh ibn Rawāĥah said:

«پیامبر خدا، تو اکنون در درهای هستی که چوب فراوان دارد. آتشی بزرگ برافروز و آنان را در آن بینداز.» پیامبر ﷺ خاموش ماند و پاسخی نداد، سپس به خانه‌اش رفت. برخی گمان می‌کردند که او نظر ابوبکر را خواهد پذیرفت، و برخی دیگر فکر می‌کردند که نظر عمر تأیید خواهد شد، و گروهی دیگر بر این باور بودند که پیامبر ﷺ ممکن است نظر عبدالله بن رواحه را برگزیند. سپس پیامبر ﷺ بیرون آمد و فرمود: «خداوند دل‌های برخی از مردم را چنان نرم می‌کند که از شیر نرم‌تر می‌شوند، و دل‌های برخی دیگر را چنان سخت می‌کند که از آجر سخت‌تر می‌گردند. ابوبکر، رفتار تو شبیه رفتار ابراهیم (علیه‌السلام) است، آنجا که گفت: "هرکس از من پیروی کند از من است و هرکس مرا نافرمانی کند، بی‌گمان تو آمرزنده‌ی مهربانی."» (ابراهیم: ۳۶) و تو نیز همانند عیسی (علیه‌السلام) هستی که گفت: «اگر آنان را عذاب کنی، بندگان تواند؛ و اگر ببخشایی‌شان، تو بی‌گمان توانای حکیمی.» (مائده: ۱۱۸) اما تو ای عمر، همانند موسی (علیه‌السلام) هستی که گفت: «پروردگارا، اموال آنان را نابود کن و دل‌هایشان را سخت گردان تا پیش از دیدن عذاب دردناک ایمان نیاورند.» (یونس: ۸۸) و تو نیز همانند نوح (علیه‌السلام) هستی

`Messenger of God, you are now in a valley where there is a lot of wood. Light a big fire and throw them into it.’ The Prophet remained silent making no rejoinder, then he went into his home. Some people thought he would take Abū Bakr’s view, and others thought `Umar’s view would be upheld, while still others felt that the Prophet might adopt the view of `Abdullāh ibn Rawāĥah. The Prophet then came out and said: `God makes some people’s hearts so soft that they become softer than milk, and He makes other people’s hearts harden until they become harder than bricks. Abū Bakr, your attitude is similar to that of Abraham (peace be upon him) as he said, ‘he that follows me belongs to me. As for him who disobeys me, well, You are surely most Forgiving, Merciful.’ (14: 36) And you are also like Jesus (peace be upon him) as he said: ‘If You punish them, they are Your servants; and if You forgive them, You are indeed Almighty, Wise.’ (5: 118) As for you `Umar, you are like Moses (peace be upon him) as he said: ‘Our Lord, wipe out their wealth and firm up their hearts so they would not believe until they see painful torment.’ (10: 88) And you are also like Noah (peace be upon him)

اکنون سوره خطاب به آن اسیران است و به آنان امید می‌دهد و آینده‌ای را وعده می‌دهد که بسیار بهتر از زندگی‌ای است که پیش از این داشتند. همچنین به آنان وعده داده می‌شود که چیزی برتر از اموالی که از دست داده‌اند، به علاوه بخشش و رحمت، به ایشان عطا خواهد شد: «ای پیامبر ﷺ، به اسیرانی که در دست شما هستند بگو: "اگر خدا در دل‌های شما خیری بیابد، به شما بهتر از آنچه از شما گرفته شده عطا خواهد کرد و گناهانتان را بر شما خواهد بخشید.

Now the sūrah addresses those captives, giving them hope and promising a future which is far better than the life they used to lead. They are also promised what is superior to the property they lost, in addition to forgiveness and mercy: “Prophet, say to the captives who are in your hands: ‘If God finds goodness in your hearts, He will give you something better than all that has been taken from you, and He will forgive you your sins.

«…خداوند بسیار آمرزنده و مهربان است.» (آیه ۷۰) اما همهٔ این‌ها بستگی به آن دارد که آنان دلِ خود را به نورِ ایمان بگشایند. آنگاه خداوند نیکی را در ایشان خواهد یافت. آن نیکی همان حقیقتِ ایمان آوردن به خداوند است؛ نیکیِ ناب. در واقع، همهٔ نیکی‌ها از آن سرچشمه می‌گیرد.

God is much-Forgiving, Merciful.’” (Verse 70) But all this depends on them opening their hearts to the light of faith. God will then find goodness in them. That goodness is the very fact of believing in God. It is goodness at its purest. Indeed all goodness stems from it.

از دیدگاه اسلامی، نگهداری اسیران جنگی در دست مؤمنان تنها وسیله‌ای است برای گشودن آن گوهر خیری که ممکن است در ژرفای دلهای ایشان نهفته باشد. بدین ترتیب، سرشت ایشان آمادهٔ پذیرش دعوت به قبول دین الهی و پیروی از هدایت می‌شود. بر آن اسیران جنگی هیچ انتقام‌جویی‌ای روا نیست. این شیوهٔ بیزانسیان و دیگر فاتحان بود، امّا اسلام رویکردی کاملاً متفاوت را در پیش می‌گیرد.

From the Islamic point of view, keeping prisoners of war in the hands of believers is only a means of opening up the essence of goodness that may be deep in their hearts. Thus their nature becomes recipient to the call to accept the divine faith and follow guidance. No vengeance is to be exacted on those prisoners of war. Such was the practice of the Byzantines and other conquerors. But Islam follows a totally different approach.

زُهری روایت می‌کند که قریش افرادی را فرستادند تا فدیهٔ اسیرانشان را بپردازند.

Al-Zuhrī relates that the Quraysh sent people to pay the ransom of their prisoners.

هر قبیله‌ای آنچه از آنان به‌عنوان فدیه پذیرفته می‌شد را پرداخت. العباس (عموی پیامبر که در میان اسیران بود) گفت: «ای فرستادهٔ خدا، من مسلمان بوده‌ام.» پیامبر ﷺ فرمود: «خدا بهتر می‌داند که آیا تو واقعاً مسلمان بوده‌ای. اگر چنین باشد، یقیناً به تو پاداش خواهد داد. اما ظاهراً تو علیه ما بودی.»

بخش پایانی این سوره، روابط درونی و بیرونی جامعهٔ مسلمانان را ترسیم می‌کند و احکام مربوط به این روابط نیز در آن بیان شده است. این امر تصویری روشن از ماهیت خود جامعهٔ مسلمانان و مبنایی که بر آن استوار است به دست می‌دهد. پیوندهای اساسی که این جامعه را به هم متصل می‌کند، نه پیوندهای خونی، سرزمینی، نژادی، تاریخی، زبانی یا اقتصادی است. پیوندهای خانوادگی، کشوری، ملی یا منافع مالی هیچ ارزشی ندارند. تنها پیوندهایی که وزن و اهمیت داده می‌شوند، پیوندهای ایمان، جنبش سازمان‌یافته و رهبری آن هستند. از این رو، کسانی که ایمان آورده‌اند، به سرزمین اسلام هجرت کرده‌اند، تمامی پیوندهای پیشین خود را با سرزمین، خانه‌ها و ملت خویش گسسته‌اند، جان و مال خود را فدا کرده و در راه خدا کوشیده‌اند، و نیز کسانی که به آنان پناه و یاری داده‌اند و در همان ایمان و تحت همان رهبری و در همان جنبش به آنان پیوسته‌اند، همگی دوستان و سرپرستان یکدیگرند. از سوی دیگر، کسانی که ایمان آورده‌اند اما هنوز هجرت نکرده‌اند، نمی‌توانند به چنان جایگاهی که حمایت متقابل را در پی دارد، دست یابند. این به آن دلیل است که هنوز وفاداری کامل خود را به رهبری اسلامی اعلام نکرده‌اند و جز پیوند ایمان، از همهٔ پیوندها با کافران دست نکشیده‌اند. در درون خود جامعهٔ مسلمانان، خویشاوندان نسبی در ارث و دیگر امور مقدم‌اند. کافران نیز از سوی دیگر، سرپرست و هم‌پیمان یکدیگرند.

The sūrah’s final passage outlines the internal and external relations of the Muslim community. Rulings concerning these relations are also outlined. This gives us a clear idea of the nature of the Muslim community itself and the basis on which it is founded. The essential ties which bring that community together are not those of blood, land, race, history, language or economy. Ties of family, country, nation or financial interests are of no importance. The only ties which are given weight and importance are those of faith, organized movement and its leadership. Hence, those who believe, migrate to the land of Islam, abandon all their earlier links with their own land, homes and nation, sacrifice their lives and possessions and strive for God’s cause, as well as those who give them shelter and support and join them in their faith under the same leadership and in the same movement — all those are friends and protectors of one another. On the other hand, those who believe but have not yet migrated may not aspire to such status that provides for mutual protection. This is because they have not yet pledged their full loyalty to the Islamic leadership and have not yet abandoned all ties with the unbelievers, except the bond of faith. Within the Muslim community itself, blood relations have priority in inheritance and other matters. The unbelievers, on the other hand, are also patrons and allies of one another.

این‌ها خطوط اصلی‌ای هستند که وفاداری‌ها و پیوندها را در این آیات بسیار روشن ترسیم می‌کنند: «کسانی که ایمان آوردند و هجرت کردند و با اموال و جان‌های خود در راه خدا جهاد نمودند، و نیز کسانی که به آنان پناه دادند و یاری کردند، اینان دوستان و یاوران یکدیگرند. و اما کسانی که ایمان آوردند ولی هجرت نکردند [تا به شما بپیوندند]، هیچ گونه مسئولیت حمایتی نسبت به آنان بر عهده شما نیست تا آن‌که هجرت کنند.»

در روزهای نخست اسلام، تا پیش از نبرد بزرگ بدر، پیوندی اجتماعی که مسلمانان را به یکدیگر مرتبط می‌ساخت، شامل ارث‌بری و کمک متقابل الزامی بود و در پرداخت دیه‌ی قتل خطایی نیز با یکدیگر شریک بودند. این پیوندها جایگزین پیوندهای خونی و خانوادگی شده بودند. هنگامی که دولت اسلامی تأسیس شد و پس از آنکه خداوند آن را در بدر به درخشان‌ترین پیروزی‌اش رساند، قدرتش افزایش یافت، الزام به وفاداری و پشتیبانی همچنان برقرار ماند. اما ارث‌بری و کمک در پرداخت دیه، به فرمان خداوند، اکنون محدود به خویشاوندان خونی درون خود جامعه‌ی مسلمانان گردید.

In the early days of Islam, until the major Battle of Badr, the social bond that tied Muslims together involved inheritance and obligatory mutual support, sharing in the payment of any blood money for accidental killing. These ties replaced those of blood and family. When the state was established and acquired additional strength after God enabled it to score its most remarkable victory at Badr, the obligation of giving loyalty and support was maintained. As for inheritance and help in the payment of blood money, these were now confined, by God’s order, to blood relatives within the Muslim community itself.

الهجرة المذكورة هنا شرطًا لهذا التولي المتبادل، بجانبيها الخاص والعام، تعني الخروج الفعلي، لمن استطاع، من دار الكفر إلى دار الإسلام. أما الذين كانوا قادرين على الهجرة لكنهم امتنعوا عنها، لأنهم لم يريدوا قطع صلاتهم، سواء المالية أو الأسرية، بالكفار، فلم يكن لهم حق في الحماية من قبل الجماعة المسلمة. وقد انطبق هذا الحكم على بعض الأعراب وعلى بعض الأفراد في مكة ممن لم يُمنعوا من الهجرة. وكان على الجماعة المسلمة واجب نصرة أولئك المؤمنين، لا سيما إذا استنصروا بها بسبب ما يتعرضون له من أذى واضطهاد بسبب دينهم. والاستثناء الوحيد هو إذا أرادوا تلك النصرة ضد قوم بينهم وبين الجماعة المسلمة عهد، لأن العهود لها حق أقوى في أن يوفي المسلمون بها.

The migration mentioned here as a condition of such mutual commitment, in its special and general aspects, refers to the physical departure, by those who can, from the land of the unbelievers to the land of Islam. Those who were able to migrate but chose not to do so, because they did not want to abandon their ties, whether financial or family, with the unbelievers had no claim for protection by the Muslim community. This provision applied to some Bedouins and some individuals in Makkah who were not prevented from migrating. The Muslim community had an obligation to come to the support of those believers, particularly when they appealed for help on account of being harassed or persecuted on grounds of faith. The only exception was if they wanted such help against a people with whom the Muslim community had a treaty, as such treaties had a stronger claim to be honoured by the Muslims.

این بیانات و احکام و مقرراتی که در آنها آمده است، تصویر روشنی از ماهیت جامعه مسلمان، عوامل اساسی آن و ارزش‌های بنیادینش به دست می‌دهد.

These statements and the rulings and provisions they outline give us a clear idea of the nature of the Muslim community, its essential factors and basic values.

بنیاد نظری اسلام، در هر دوره‌ای از تاریخ، همان اعلامی است که انسان به‌وسیله‌ی آن شهادت می‌دهد که «هیچ معبودی جز خدا نیست». این بدان معناست که خدا پروردگار، فرمانروا و حاکم حقیقی است. این باور باید به‌صورت اعتقادی استوار باشد که در ژرفای قلب ریشه دارد و هم در این نمود یابد که تمام عبادت را تنها برای خدا ادا کند و هم قوانین او را در عمل پیاده سازد. این اعلام را نمی‌توان چنان به‌راستی و با پذیرش کامل معنایش انجام‌شده دانست مگر آنگاه که انسان اهمیت آن را به‌طور کامل بپذیرد؛ تنها در این صورت است که او مسلمانی حقیقی به شمار می‌آید.

The theoretical foundation of Islam, in every period of history, has been the declaration by which a human being bears witness that `there is no deity other than God.’ This means that God is the sustainer, the ruler and the real sovereign. This must take the form of a firm belief that is deeply rooted in one’s heart and manifested in both addressing all worship to God alone and putting His laws into practice. This declaration cannot be deemed to have been truly made with such complete acceptance of its meaning. It is only when a person accepts its significance fully that he is deemed to be a true Muslim.

از نظر نظری، برقراری این قاعده به این معناست که مردم باید در انجام هر جنبه‌ای از زندگی خود به خداوند رجوع کنند. آنان نمی‌توانند درباره هیچ امری تصمیم بگیرند مگر آنکه نخست به دستورهای خداوند که به آن امر مربوط است مراجعه کنند و آن‌ها را به اجرا درآورند. تنها یک منبع برای شناخت هدایت خداوند وجود دارد و آن پیامبر او است. از این رو، در بخش دوم شهادتی که به واسطه آن شخص مسلمان می‌شود، اعلام می‌کنیم که «گواهی می‌دهیم که محمد ﷺ فرستاده خداوند است». این مبنای نظری آیین اسلام، طرحی کامل از شیوه زندگی را برای تمام دوران حیات بشر فراهم می‌آورد. مسلمان هر جنبه از زندگی فردی یا اجتماعی خود را، چه در درون جامعه اسلامی و چه بیرون از آن، از منظر این شیوه زندگی می‌نگرد؛ شیوه‌ای که روابط داخلی و خارجی جامعه مسلمانان را نیز تنظیم می‌کند.

From the theoretical point of view, the establishment of this rule means that people must refer to God in conducting any aspect of their lives. They cannot decide on any affair without first referring to God’s injunctions that may be relevant to it and implement them. There is only one source to know God’s guidance; that is, His Messenger. Thus, in the second part of the declaration by which a person becomes a Muslim we declare that we `bear witness that Muĥammad is God’s Messenger.’ This theoretical basis of the Islamic doctrine provides a complete code of living for the entirety of human life. A Muslim approaches every aspect of his individual or social life, whether within or outside the Islamic community, from the perspective of this code of living which also regulates the internal and external relations of the Muslim community.

پیش‌تر توضیح داده شد که اسلام نمی‌تواند خود را به یک نظریه‌ی صرف محدود کند که مردم آن را به‌عنوان یک باور بپذیرند و تنها در قالب مناسک عبادی به‌کار بندند، در حالی که همچنان در چارچوب جامعه‌ی جاهلیت موجود باقی می‌مانند. اگر مؤمنان حقیقی، هرچند هم که شمارشان زیاد باشد، چنین کنند، حضور آنان در جامعه‌ی جاهلیت نمی‌تواند به وجود واقعی و عملی اسلام بیانجامد. آن «مسلمانان» نظری که بخشی از ساختار جامعه‌ی جاهلیت‌اند، ناگزیر باید به نیازهای آن پاسخ دهند. خواه‌ناخواه، آگاهانه یا ناخودآگاه، خواهند کوشید نیازهای اساسی آن را برآورده سازند، از موجودیت آن دفاع کنند و با هر نیرو یا عاملی که آن موجودیت را تهدید کند مقابله نمایند. هر موجود زنده‌ای این وظایف را همواره با تمام اندام‌هایش انجام می‌دهد، بی‌آنکه حتی از آن‌ها بپرسد. در عمل، آن افرادی که از نظر نظری مسلمان‌اند، همچنان به‌طور عملی جامعه‌ی جاهلیت را حمایت و تقویت خواهند کرد، جامعه‌ای که در نظر باید در پی برچیدن آن می‌بودند. آنان سلول‌های زنده‌ای در درون ساختار آن باقی خواهند ماند و با تمام استعداد، تجربه و توانایی خود به بقای آن یاری خواهند رساند. حال آنکه تلاش ایشان باید در واقع معطوف به آن باشد که تمام قدرت، استعداد و تجربه‌ی خود را در راه برپایی یک جامعه‌ی اسلامی به کار گیرند.

آنان که ایمان آوردند و هجرت کردند و با اموال و جان‌های خود در راه خدا جهاد کردند، و نیز آنان که پناه دادند و یاری رساندند، ایشان دوستان و یاوران یکدیگرند. و اما کسانی که ایمان آوردند ولی هجرت نکردند [تا به شما بپیوندند]، تا آنگاه که هجرت کنند، هیچ ولایت و سرپرستی‌ای نسبت به ایشان بر عهدهٔ شما نیست. با این حال، اگر به خاطر دین از شما یاری بخواهند، یاری دادن به ایشان بر شماست، مگر علیه قومی که میان شما و آنان پیمانی باشد. و خدا به آنچه انجام می‌دهید بیناست. و کافران دوستان یکدیگرند. اگر شما چنین نکنید، در زمین فتنه و فساد بزرگی پدید خواهد آمد. (آیات ۷۲-۷۳)

Those who believe and have migrated and striven hard, with their possessions and their lives, for God’s cause, as well as those who give them shelter and support — these are friends and protectors of one another. As for those who believe but have not migrated [to join you], you owe no duty of protection to them until they have migrated. Yet, should they appeal to you for support, on grounds of faith, it is your duty to support them, except against a people with whom you have a treaty. God sees all that you do. The unbelievers are allies of one another. Unless you do likewise, there will be oppression on earth and much corruption. (Verses 72-73)

هر کس در مکه که اعلام می‌کرد «هیچ معبودی جز خدا نیست و محمد فرستادهٔ خداست»، در همان حال از هر گونه وفاداری به خانواده، قبیله، طایفه، یا رهبری جامعهٔ جاهلیت که قریش نماینده‌اش بود، دست می‌کشید. در عین حال، وفاداری کامل خود را به محمد ﷺ، فرستادهٔ خدا، و به هستهٔ جامعهٔ نوپدیدی که زیر رهبری او شکل می‌گرفت، اعلام می‌کرد.

Everyone in Makkah who declared his or her belief that `there is no deity other than God and that Muĥammad is God’s Messenger’ also disclaimed all loyalty to their family, clan, tribe or to the leadership of the jāhiliyyah society represented by the Quraysh. At the same time, they pledged every loyalty to Muĥammad, God’s Messenger, and to the nucleus of the new society emerging under his leadership.

از سوی دیگر، جامعهٔ جاهلی حتی پیش از آنکه در میدان نبرد با گروه نوپدید روبه‌رو شود، کوشید از خطری که این گروه—که از آن جدا شده بود—برای آن پدید آورده بود، خود را حفظ کند. بی‌گمان جامعهٔ جاهلی در روزهای آغازین این گروه کوشید آن را درهم بکوبد.

On the other hand, the jāhiliyyah society tried to defend itself against the danger represented by the new group which broke away from it even before they clashed in the battlefield. It certainly tried to crush the new group in its early days.

همزمان با این، پیامبر ﷺ میان اعضای گروه تازه پیوند برادری برقرار کرد. به عبارت دیگر، آن افرادی را که از جامعهٔ جاهلیت جدا شده بودند، به جامعه‌ای نو تبدیل کرد که در آن پیوند تازه‌ای از وفاداری متقابل برقرار شد. در این جامعهٔ نو، پیوند ایمان جای پیوند خون و خانواده را گرفت که در جوامع دیگر حاکم بود. همهٔ افراد آن جامعه وفاداری کامل خود را به رهبری تازه و نهاد نوین عهد بستند و بدین‌ترتیب، همهٔ پیوندها و وفاداری‌های پیشین جایگزین شد.

باز هم، سوره حقیقت ایمان را بیان می‌کند: «کسانی که ایمان آوردند و هجرت کردند و در راه خدا جهاد نمودند، و کسانی که پناه دادند و یاری کردند، آنان همان مؤمنان حقیقی‌اند. برای ایشان آمرزش گناهان و روزی‌ای نیکو و فراوان است.» (آیه ۷۴) این تصویر حقیقی ایمان است که واقعیت ایمان را نشان می‌دهد. این آیه به ما می‌گوید که اسلام چگونه وجود واقعی خود را به دست می‌آورد. اسلام با اعلام مبنای نظری آن، یا با پذیرفتن آن به عنوان یک باور مفهومی، یا حتی با انجام مناسک عبادی‌اش، به واقعیت تبدیل نمی‌شود. دین اسلام نظام زندگی‌ای است که برای اجرا و عملی شدن نیازمند یک سازمان فعال است. هنگامی که اسلام تنها در قالب باورها باقی بماند، وجودش انتزاعی می‌ماند. بدون چنین سازمان فعالی که خود را وقف اجرای آن کند، اسلام وجودی واقعی و عملی پیدا نمی‌کند.

Once more, the sūrah states the true nature of faith: “Those who believe and have migrated and striven hard for God’s cause, as well as those who give them shelter and support are indeed the true believers. Forgiveness of sins, and most generous provisions await them.” (Verse 74) This is the true picture reflecting true faith. This verse tells us exactly how Islam gains its real existence. Islam does not become a reality with a declaration of its theoretical basis, or its adoption as a conceptual belief, or even with offering its worship rituals. The religion of Islam is a code of living which needs an active organization to implement it and put it into practice. When it remains in the form of beliefs only, its existence remains abstract. It does not become a true and practical existence without such an active organization dedicated to its implementation.

آنان که به چنین سازمانِ فعالی تعلق دارند، مؤمنانِ راستین‌اند که به آمرزش و روزیِ فراوان وعده داده شده‌اند. در اینجا روزی در ارتباط با تلاششان، فداکردن مالشان، یاری رساندن به برادرانشان و پناه دادن به آنان، با همهٔ هزینه‌هایی که در ادای این مسئولیت‌ها متحمل می‌شوند، ذکر شده است. اما افزون بر چنین روزیِ فراوانی، بخشودگیِ گناهان نیز به آنان عطا می‌شود، و این بهترینِ گونهٔ فضل و احسانِ خداوند به شمار می‌رود.

Those who belong to such an active organization are the true believers who are promised forgiveness and generous provisions. The provisions are mentioned here in relation to their striving, sacrificing their wealth, supporting their brethren and giving them shelter, with all the costs they bear in meeting these responsibilities. But in addition to such generous provisions, they are given forgiveness of sins, which counts as the best type of God’s bounty.

همچنین کسانی که پس از آن ایمان می‌آورند، هجرت می‌کنند و در راه خدا با شما جهاد می‌کنند، با مهاجرین و انصار در یک گروه قرار می‌گیرند؛ اما آن نخستین جامعه‌ی مسلمانان، درجه‌ای از برتری داشت، چنان‌که در آیات دیگر قرآن بیان شده است. این افزوده در اینجا بیان شده تا روشن شود که اینان نیز به جامعه‌ی مسلمانان تعلق دارند و وفاداری خود را به آن تقدیم می‌کنند. «و کسانی که پس از آن ایمان آورده، هجرت کرده و با شما جهاد کنند، ایشان هم از شما هستند.» (آیه ۷۵)

با ساختنِ جامعهٔ مسلمان بر پایهٔ رویکرد منحصربه‌فرد خود، و تأسیسِ سازمانی فعال که با رشتهٔ ایمان به هم پیوند خورده است، اسلام در پی آن است که ویژگی‌های انسانیِ انسان را برجسته و تقویت کند و آن‌ها را در همهٔ جنبه‌های زندگی مقدم بدارد. نمی‌توانیم هماهنگی آشکار رویکرد اسلامی را، با همهٔ قواعد، مقررات و قوانینش، نادیده بگیریم.

As it builds the Muslim community on the basis of its unique approach, establishing its active organization which is bound together by the bond of faith, Islam aims to highlight and enhance the human qualities of man, giving them prominence in all aspects of life. We cannot fail to notice the clear consistency of the Islamic approach, with all its rules, regulations and laws.

انسان با سایر موجودات زنده و حتی با اشیای بی‌جان، ویژگی‌هایی مشترک دارد. همین امر سبب شده است که برخی از کسانی که از آنچه می‌توان «نادانی علمی» نامید دفاع می‌کنند، گاهی ادعا کنند که انسان فقط حیوانی دیگر است و گاهی دیگر ادعا کنند که او به جهان ماده تعلق دارد، همچون اشیای بی‌جان. با این حال، افزون بر این ویژگی‌های مشترک میان انسان با حیوانات و ماده، او دارای صفات و خصوصیات ویژه‌ی خود است که او را از هر دو متمایز می‌سازد و کاملاً یگانه می‌کند. سرانجام، و تحت فشار واقعیت‌های انکارناپذیر، کسانی که به «نادانی علمی» تعلق دارند، یگانگی انسان را پذیرفته‌اند.

There are certain aspects which man has in common with other animate objects, and some which he shares even with inanimate objects. These have caused those who advocate what may be termed as ‘scientific ignorance’ to claim on occasions that man is just another animal and on others that he belongs to the world of matter, like inanimate objects. Yet besides these features which man has in common with animals and matter, he has his own qualities and characteristics that distinguish him from both and make him absolutely unique. Ultimately, and under the pressure of undeniable facts, those who belong to `scientific ignorance’ have acknowledged man’s uniqueness.

با رویکرد ویژهای که خداوند متعال تعیین کرده است، اسلام آن ویژگیهایی را برجسته، تقویت و مستحکم میسازد که به جایگاه یگانهٔ انسان کمک میکنند. و همین است دلیل آنکه پیوند ایمان را اساس وحدت در جامعهٔ مسلمانان و تکیهگاه سازماندهی آن قرار داده است.

With its special approach defined by God Almighty, Islam highlights, enhances and strengthens the qualities that contribute to man’s unique status. This is indeed the reason for making the bond of faith the basis of unity in the Muslim community and the mainstay of its organization.

ایمان انسان را به برترین صفات و ویژگی‌های انسانی فرا می‌خواند. اسلام جامعه مسلمانان را بر هیچ پیوند نسب، زبان، سرزمین، نژاد، رنگ، منافع یا سرنوشت مشترک بنا نمی‌کند. این‌ها پیوندهایی‌اند که انسان با حیوانات در آن‌ها مشترک است.

Faith appeals to the highest human qualities and characteristics. Islam does not establish the Muslim community on any bond of descent, language, land, race, colour, interests or common destiny. These are ties which men have in common with animals.

این رویکرد اسلامی که ایمان را پیوند اجتماعیِ بنیادین در جامعهٔ اسلامی قرار می‌دهد، نتایج شگفت‌انگیزی به بار آورده است. رویکرد اسلامی، به‌جای تأکید بر آن ویژگی‌هایی که انسان و حیوان در آن‌ها مشترک‌اند، ویژگی‌های انسانیِ انسان را پرورش و تقویت می‌کند تا این ویژگی‌ها عوامل غالب شوند. نتیجهٔ عینی و شگفت‌انگیزِ این نگرش آن بود که جامعهٔ اسلامی به جامعه‌ای باز و فراگیر تبدیل شد که در آن مردمانی از نژادها، ملت‌ها، زبان‌ها و رنگ‌های گوناگون عضو بودند. هیچ مانعی بر سر راه آنان برای تشکیل جامعه‌ای منسجم و باز قرار نداشت.

This Islamic approach making faith the basic social tie in Islamic society has produced remarkable results. Instead of stressing those traits which are common to both man and animal, the Islamic approach promotes and nurtures man’s human qualities so that they become the dominant factors. The concrete remarkable result of this attitude was that the Islamic society became an open and all-inclusive community in which people of various races, nations, languages and colours were members. No obstacle prevented them from forming a coherent and open society.

جویبارهای استعدادهای برتر و توانایی‌های گوناگون همه نژادهای بشری در این اقیانوس بزرگ به هم پیوستند و در کمال هماهنگی با یکدیگر کار کردند. چنین آمیزش منسجمی در مدت زمانی بسیار کوتاه به سطح بالایی از تمدن انجامید. این تمدن، توانمندی‌ها، اندیشه‌ها و خِرَد همه آن ملت‌ها را به کار گرفت تا تمدنی بزرگ پدید آورد، با آنکه در آن روزگار سفر دشوار بود و وسایل ارتباطی کند.

The rivers of higher talents and various abilities of all races of mankind flowed together into this vast ocean and worked in perfect harmony. Such a coherent mix gave rise to a high level of civilization in a very short period of time. It harnessed the capabilities, ideas and wisdom of all those peoples to produce a great civilization, in spite of the fact that in those times, travel was difficult and the means of communication were slow.

در این جامعه اسلامیِ بی‌نظیر، عرب‌ها، ایرانی‌ها، سوری‌ها، مصری‌ها، مراکشی‌ها، ترک‌ها، چینی‌ها، هندی‌ها، رومی‌ها، یونانی‌ها، اندونزیایی‌ها، آفریقایی‌ها و مردمان دیگر ملت‌ها و نژادها گرد هم آمدند. ویژگی‌های گوناگون آنان با یکدیگر پیوند خورد و با همکاری متقابل، هماهنگی و وحدت، در ساختن جامعه اسلامی و فرهنگ اسلامی شرکت جستند. این تمدن شگفت‌انگیز، تمدنی «عربی» نبود، بلکه تمدنی اسلامی بود. هیچ‌گاه جامه ناسیونالیستی به خود نگرفت، بلکه همواره بر پایه ایمان استوار بود.

In this unique Islamic society Arabs, Persians, Syrians, Egyptians, Moroccans, Turks, Chinese, Indians, Romans, Greeks, Indonesians, Africans and people of other nations and races were gathered together. Their various characteristics were united, and with mutual cooperation, harmony and unity they took part in the construction of the Islamic community and the Islamic culture. This marvellous civilization was not an `Arab’ civilization but an Islamic one. At no time did it acquire a nationalistic guise, but was instead always based on faith.