این سورهٔ بسیار کوتاه، نظامی کامل برای زندگی انسان بر پایهٔ دیدگاه اسلامی ترسیم می‌کند. این سوره، با روشن‌ترین و فشرده‌ترین بیان، مفهوم بنیادین ایمان را در بستر واقعیت جامع آن تعریف می‌کند. در چند کلمه، کل قانون اساسی اسلام در بر گرفته شده است و در حقیقت، جامعهٔ مسلمان با ویژگی‌های اساسی و پیام آن تنها در یک آیه، یعنی آخرین آیه، توصیف شده است. این چنین است سبک روشن و رساترین بیان که تنها از خداوند برمی‌آید.

This very short sūrah outlines a complete system for human life based on the Islamic viewpoint. It defines, in the clearest and most concise form, the basic concept of faith in the context of its comprehensive reality. In a few words the whole Islamic constitution is covered and in fact, the Muslim community is described in its essential qualities and message in one verse only, the last. Such is the clear and most expressive style of which only God is capable.

این سوره بر این حقیقت بزرگ تأکید می‌کند که در طول تاریخ بشریت تنها یک راه ارزشمند و قابل اعتماد وجود داشته است، و آن همان راهی است که این سوره توصیف می‌کند. همه راه‌های دیگر فقط به زیان و نابودی می‌انجامند. همان‌طور که به‌طور خلاصه بیان شده، این راه نخست پذیرش ایمان، سپس انجام اعمال نیک، و پس از آن توصیه به پیروی از حق و شکیبایی در برابر سختی‌ها را در بر می‌گیرد.

The great fact which this sūrah affirms is simply that throughout the history of mankind there has been one worthwhile and trustworthy path, which is, specifically, the one the sūrah describes. All other ways lead only to loss and ruin. As it says in outline, this way means first the adoption of faith, followed by good deeds and exhortation to follow the truth and to persevere in the face of adversity.

ایمان آوردن یعنی چه؟ ما در اینجا تعریف فقهی آن را بیان نمی‌کنیم، بلکه ماهیت و اهمیت آن را در زندگی انسان توصیف می‌کنیم.

What does the adoption of faith then mean? We shall not give here its juristic definition. Instead, we shall describe its nature and importance in human life.

ایمان ویژگی‌ای است که به واسطه‌ی آن انسان، این موجود کوچک با عمری کوتاه در جهانی محدود، به مبدأ مطلق و ازلی‌ی هستی و هرآنچه در آن است نزدیک می‌شود. بدین ترتیب او با کل جهان پیوند برقرار می‌کند؛ جهانی که از آن مبدأ واحد سرچشمه گرفته، با قوانینی که بر آن حاکم است و با نیروها و توانایی‌هایی که در اختیار او می‌گذارد. در نتیجه، او از مرزهای تنگ خویشتن کوچک خود به گستره‌ی جهان، از قدرت ناچیز خود به نیروهای عظیم و ناشناخته‌ی کیهانی، و از محدودیت‌های عمر کوتاه خود به ابدیتی که تنها خداوند آن را درک می‌کند، رهایی می‌یابد.

Faith is the characteristic by which man, a small creature with a life of short duration in a limited world, attains closeness to the Absolute and Everlasting Originator of the universe and all that exists in it. He thus establishes a link with the whole universe, which springs from that One Origin, with the laws governing it and the powers and potentialities it provides. As a result, he breaks away from the narrow boundaries of his trivial self to the broadness of the universe, from his inadequate power to the great unknown universal energies, and from the limits of his short life to the eternity that God alone comprehends.

این پیوند با خداوند، برای انسان قدرتی مطمئن، دامنه‌ای نامحدود و آزادی می‌بخشد. او را از لذت بزرگ این زندگی زیبا برخوردار می‌کند و زندگی‌اش را با دوستی متقابل با سایر موجودات غنی می‌سازد. بدین‌ترتیب، زندگی برای انسان، در هر جا و در هر زمان، سفری خوشایند می‌شود. از این پیوند، سعادتی جاودان و درک عمیق و صمیمانه از زندگی و آفرینش حاصل می‌شود. این است آن سود گران‌بها که نداشتنش زیانی بی‌پایان است.

This bond with God grants man assured power, limitless scope and freedom. It endows him with great enjoyment of this beautiful life and enriches his life with a mutual friendship with other creatures. Thus life becomes a pleasant journey for man everywhere and at all times. From this an everlasting happiness and intimate understanding of life and creation are derived. This is the invaluable gain, to lack which is an immeasurable loss.

ویژگی‌های ایمان دقیقاً همان ویژگی‌های انسانیت والا و با کرامت است؛ مانند پرستش خدای یگانه که انسان را از بندگی دیگران برتر می‌برد و حقیقت برابری همه انسان‌ها را در او استوار می‌سازد، به‌گونه‌ای که جز در برابر خدا، یگانه و مطلق، سر فرود نمی‌آورد و گردن خم نمی‌کند. نتیجه آن است که انسان آزادی واقعی را تجربه می‌کند؛ آزادی‌ای که از درون وجدانش می‌تابد، پس از آنکه دریافته است در این جهان تنها یک قدرت و یک پروردگار وجود دارد. این رهایی به‌طور خودجوش از چنین آگاهی‌ای پدید می‌آید، زیرا تنها توالی منطقی همین آگاهی است.

ایمان بنیاد هر خیری در زندگی انسان است. هر گونه خیر از ایمان سرچشمه می‌گیرد و تمام ثمرات آن به ایمان بازمی‌گردد. آنچه از ایمان نروید، شاخه‌ای است که از درختش بریده شده: محکوم است که پژمرده و نابود شود؛ یا شاخه‌ای سرگردان است، محدود و موقت! ایمان محوری است که تمام بافت زیبای شبکه‌های زندگی به آن پیوسته است. بدون آن، زندگی رویدادی پراکنده است که در پی آرزوها و خیال‌ها تلف می‌شود. ایمان همان ایدئولوژی‌ای است که کارهای گوناگون را زیر نظامی منسجم گرد می‌آورد، همه بر یک مسیر حرکت می‌کنند و با یک سازوکار هماهنگ می‌شوند، و انگیزه‌ای معین و هدفی روشن دارند.

Faith is the foundation of all goodness in human life. It is from faith that all forms of goodness spring and to which all its fruits are due. What does not spring from faith is a branch cut from its tree: it is bound to fade and perish; or else, it is a stray shoot, limited and temporary! Faith is the axis to which all the fine fabric of life’s networks is connected. Without it life is a loose event, wasted through the pursuit of yearnings and fantasies. It is the ideology which brings together diversified deeds under a consistent system, following the same route and geared to the same mechanism, possessing a definite motive and a well-defined goal.

بنابراین، تمام اعمالی که از این منشأ سرچشمه نگرفته و به آن راه مرتبط نیستند، از نگاه قرآن کاملاً بی‌اعتبار شمرده می‌شوند. اسلام در این باره همواره صریح است. در سوره‌ی ۱۴، ابراهیم، می‌خوانیم: «کارهای کسانی که به پروردگارشان کافر شدند، همچون خاکستری است که باد در روزی طوفانی به شدت آن را با خود می‌برد. آنان از آنچه به دست آورده‌اند هیچ بهره‌ای نخواهند برد.» (۱۴: ۱۸) و در سوره‌ی ۲۴، نور، می‌خوانیم: «و اما کافران، اعمالشان مانند سرابی در بیابان است که تشنه‌کام آن را آب می‌پندارد، اما چون به آن نزدیک شود، چیزی نمی‌یابد.» (۲۴: ۳۹) این‌ها بیاناتی روشن‌اند که هر عملی را که با ایمان پیوندی نداشته باشد بی‌ارزش می‌سازند. واقعیت این است که ایمان به عمل انسان انگیزه‌ای می‌بخشد که با منشأ هستی پیوند دارد و هدفی که با غایت همه‌ی آفرینش سازگار است. این نگرشی منطقی است به یک ایدئولوژی که همه‌ی رویدادها را به خدا نسبت می‌دهد. هر کس خود را از او جدا سازد، نابود می‌شود و حقیقت وجود خود را از دست می‌دهد.

Hence, all deeds not stemming from this origin and not related to that way are completely disregarded by the Qur’ān. Islam is invariably candid over this. In Sūrah 14, Abraham, we read: “The works of those who disbelieve in their Lord are like ashes which the wind blows about fiercely on a stormy day. They cannot achieve any benefit from all that they might have earned.” (14: 18) In Sūrah 24, Light, we read: “As for the unbelievers, their deeds are like a mirage in the desert, which the thirsty traveller supposes to be water, but when he comes near to it, he finds that it is nothing.” (24: 39) These are clear statements discrediting every deed not related to faith. The fact is that faith gives a person’s deed a motive that is connected with the origin of existence and an aim compatible with the purpose of all creation. This is a logical view of an ideology that attributes all events to God. Whoever dissociates himself from Him, vanishes and loses the reality of his existence.

انجام کار نیک، میوه طبیعی ایمان است. این کار، کنشی خودجوش است که هنگامی پدید می‌آید که حقیقت ایمان در دل و ذهن انسان جا بیفتد. زیرا ایمان مفهومی مثبت و فعال است که وقتی بر وجدان انسان چیره شود، به سرعت خود را در کردارهای نیک به جهان بیرون نشان می‌دهد. این همان دیدگاه اسلام درباره ایمان است. ایمان باید پویا باشد. اگر چنین نباشد، یا ساختگی است یا اصلاً وجود ندارد، همان‌طور که گل نمی‌تواند بوی خوش خود را که به طور طبیعی پخش می‌شود، پنهان نگه دارد. وگرنه اصلاً در گل نیست.

Doing what is righteous is the natural fruit of faith. It is a spontaneous interaction generated once the reality of faith settles inside the human heart and mind. For faith is a positive and active concept which, once it has pervaded the human conscience, hastens to reflect itself to the outside world in good deeds. This is the Islamic view of faith. It must be dynamic. If it is not, then it is either phoney or nonexistent, just as a flower cannot withhold its fragrance which naturally spreads. Otherwise, it is not in the flower at all.

از همین جا ارزش ایمان را درمی‌یابیم: ایمان پویا، فعال، خلاق، سازنده و کاملاً وقف خشنودی خداوند است. ایمان نقطه مقابل تنگ‌نظری، منفی‌گرایی یا درون‌گرایی است. ایمان تنها نیت‌های صادقانه و پاکی نیست که هرگز به عمل تبدیل نشود. این ویژگی متمایزکننده اسلام است که آن را به نیرویی خلاق در زندگی عملی بدل می‌کند.

From all this we recognize the value of faith: it is dynamic, active, creative, productive and totally devoted to God’s pleasure. It is the opposite of narrowness, negativity or introversion. It is not just sincere and innocent intentions that never develop into actions. This is the distinguishing characteristic of Islam that makes it a creative power in practical life.

تمام این مطالب تنها تا زمانی منطقی است که ایمان، پیوند میان انسان و آن شیوه‌ی زندگی باشد که خداوند ترسیم کرده است. این شیوه‌ی زندگی با پویایی مداوم در جهان و میان مردم مشخص می‌شود. بر اساس طرحی معین بنیان نهاده شده و به هدفی مشخص جهت یافته است. افزون بر این، ایمان بشریت را به سوی انجام آنچه نیکو، پاک، سازنده و سودمند است سوق می‌دهد.

All this is logical only as long as faith remains the link with the way of life God has outlined. This way of life is characterized by perpetual dynamism in the world and among people. It is founded according to a specific plan and orientated towards a definite goal. Moreover, faith propels humanity towards implementing what is good, pure, constructive and utilitarian.

تشویق یکدیگر به پیروی از حق و استقامت در برابر سختی‌ها، تصویری از جامعهٔ اسلامی را نشان می‌دهد که هویتی بسیار ویژه دارد؛ پیوندی منحصربه‌فرد میان اعضای آن و هدفی واحد. این جامعه جایگاه، نقش و وظایف خود را به‌خوبی درک می‌کند. ماهیت ایمان خود و کارهای نیکی را که باید انجام دهد می‌شناسد؛ از جمله رهبری بشریت در مسیر خویش. برای انجام این وظیفهٔ بزرگ، اندرز و تذکر متقابل به امری ضروری بدل می‌شود.

در پرتو آنچه گفته شد، آن زیانی که بشریت در همه جا با آن روبروست، چیست؟

Now what, in the light of all this, is the loss humanity is suffering everywhere?

چقدر بزرگ است شکست آن در نبرد میان خیر و شر، در نتیجهٔ چشم‌پوشی از پیام عظیمی که عرب‌ها هنگامی که پرچم اسلام را برافراشتند و بدین‌سان رهبری بشریت را بر عهده گرفتند، به آن سپردند؟ ملت عرب با رها کردن اسلام، در پیشاپیش کاروانی قرار دارد که به سوی زیان و نابودی می‌رود.

How great is its failure in the battle between good and evil as a result of turning a blind eye to the great message the Arabs delivered to it when they raised the banner of Islam and thus assumed the leadership of mankind? Having abandoned Islam, the Arab nation is in the forefront of the caravan which is heading towards loss and ruin.

از آن زمان، پرچمهای بشریت برای شیطان، باطل، گمراهی، تاریکی و زیان برافراشته بوده است. برای خدا، حق، هدایت، نور و موفقیت هیچ پرچمی برافراشته نشده است. اما پرچم خدا همچنان موجود است و در انتظار بازوانی است که آن را برافرازند و ملتی که زیر آن به سوی نیکوکاری، هدایت و موفقیت پیش خواهد رفت.

Since then, the banners of mankind have been for Satan, falsehood, error, darkness and loss. No banner has been raised for God, truth, guidance, light or success. God’s banner, however, is still there awaiting the arms that will raise it and the nation which under it will advance towards righteousness, guidance and success.

آنچه تاکنون گفته شد، به سود و زیان در این زندگی مربوط بود که هرچند اهمیت بسیاری دارد، اما در مقایسه با آخرت بسیار ناچیز است. زندگی جاودان و جهانی از حقیقت وجود دارد که در آن سود واقعی به دست می‌آید یا زیان واقعی متحمل می‌شود؛ یعنی یا رسیدن به بهشت و خشنودی خداوند، یا محروم شدن از آن. در آنجا انسان یا به بالاترین کمالی که برای او ممکن است دست می‌یابد، یا به‌کلی فرو می‌ریزد، به‌گونه‌ای که انسانیتش در هم شکسته می‌شود و به اندازه سنگریزه‌ها، یا حتی بدتر از آن، بی‌ارزش می‌گردد: «روزی که انسان به آنچه دست‌هایش پیش فرستاده نگاه می‌کند و کافر می‌گوید: ای کاش خاک بودم.» (نبأ: ۴۰)

All that has been said so far concerned gain and loss in this life which, though of great importance, is very trivial in comparison with the hereafter. There is an everlasting life and a world of reality where real profit is made or real loss is suffered; that is, either the attainment of, or deprivation from, paradise and the pleasure of God. There man either accomplishes the highest of perfection allowed for him or completely collapses so that his humanity is crushed and ends up as worthless as pebbles or even worse: “On the day when man will look on what his hands have forwarded and the unbeliever will cry: ‘Would that I were dust.’“ (78: 40)

این سورہ اس راہ کی صراحت کے ساتھ نشاندہی کرتی ہے جو انسانیت کو خسارے سے دور لے جاتی ہے۔