این بخش دوم سوره، نظام ارزشی درستی را از دیدگاه ایمانی برقرار می‌کند. به ثروت، مقام، نفوذ و قدرت، و همچنین به لذت‌جویی و آسایش‌طلبی، هیچ ارزش واقعی‌ای داده نمی‌شود، زیرا همه‌ی این‌ها گذرا هستند. اسلام بهره‌مندی از تجملات و آسایش‌هایی را که به شیوه‌ای مشروع و قانونی به دست آمده باشند، منع نکرده است. اما این‌ها هدف زندگی انسان نیستند. هر کس بخواهد از این‌ها بهره ببرد، می‌تواند چنین کند، اما باید به یاد داشته باشد که این خداست که آن‌ها را فراهم می‌کند. بنابراین انسان باید سپاس خود را نسبت به خدا از راه کار نیک ابراز کند، زیرا در پایان، این همان چیزی است که باقی می‌ماند.

This second passage of the sūrah establishes a proper value system from a faith perspective. No real value is attached to wealth, position, influence or power, nor to indulgences and comforts. All these are transitory. Islam does not prohibit enjoyment of luxuries or comforts that are obtained in a lawful and legitimate way. But these are not the goals of human life. Whoever wants to enjoy these may do so, but he should remember that it is God who provides them. A human being must, therefore, express his gratitude to God through good work, because this is what remains in the end.

این بخش با دستوری به پیامبر ﷺ آغاز می‌شود که با کسانی که صبح و شام پروردگارشان را می‌خوانند و خواهان خشنودی او هستند، شکیبا باشد، و از کسانی که از یاد پروردگارشان غافل‌اند روی بگرداند. سپس مثالی از دو گروه آورده می‌شود. این مثال در داستانی درباره‌ی دو مرد بیان می‌شود؛ یکی به ثروت و جایگاه خود می‌بالد، و دیگری با ایمانی خالص به خدا، امید دارد که از جانب او چیزی بهتر از همه‌ی دارایی‌های دنیوی به او برسد.

The passage starts with a directive to the Prophet to remain steadfast with those who turn to God for guidance and grace. He should abandon those who are oblivious of their Lord. An example is given of the two parties. This is given in a story involving two men, one boasts about his wealth and position, while the other maintains pure faith in God, hoping to receive from Him what is better than all material riches.

این [سخن] با تمثیلی ادامه می‌یابد که تمامی زندگی روی زمین را نشان می‌دهد. زندگی در نظر ما کوتاه، گذرا و بی‌پایه و اساس جلوه می‌کند. درست مانند خاکستری که بادها از هر سو پراکنده می‌کنند. حقیقت نهایی این است که: «مال و فرزندان زینت زندگی دنیا هستند، اما کارهای شایسته و باقی، نزد پروردگارت پاداشی بسیار بهتر دارد و امید بسته‌شدن به آن‌ها بهتر است.» (آیه ۴۶)

This is followed with an analogy showing the whole of life on earth. It appears to us short, fleeting, and having no real substance. It is just like ashes blown by the winds in all directions. The ultimate truth is that “Wealth and children are the adornment of the life of this world: but the things that endure, good deeds, are of far greater merit in your Lord’s sight, and a far better source of hope.” (Verse 46)

{وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُم بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ ۖ وَلَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۖ وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَن ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا * وَقُلِ الْحَقُّ مِن رَّبِّكُمْ ۖ فَمَن شَاءَ فَلْيُؤْمِن وَمَن شَاءَ فَلْيَكْفُرْ} (آیات ۲۸ و ۲۹) خودت را با کسانی شکیبا دار که صبح و شام پروردگارشان را می‌خوانند و خشنودی او را می‌طلبند. چشمانت از آنان به سوی زینت‌های زندگی دنیا برنگردد. از کسی که دلش را از یاد خود غافل ساخته‌ایم و از هوای نفس خود پیروی کرده و کارش از حد گذشته است، اطاعت مکن. بگو: «حق از جانب پروردگار شماست؛ پس هر که می‌خواهد ایمان آورد و هر که می‌خواهد کفر ورزد.»

And contain yourself in patience with those who call on their Lord morning and evening, seeking His countenance. Let not your eyes pass beyond them in quest of the beauties of the life of this world. Pay no heed to any whose heart We have left to be negligent of all remembrance of Us because he had always followed his own desires, and whose case has gone beyond all bounds. Say: ‘The truth [has now come] from your Lord. Let him who wills, believe in it, and let him who wills, reject it.’ (Verses 28-29)

بعض روایات حاکی از آن است که این آیات زمانی نازل شد که برخی از اشراف قریش از پیامبر ﷺ خواستند که اگر امید دارد سران قبیله قریش روزی به رسالت او ایمان بیاورند، باید یاران تهیدست خود را از خود دور کند. بدین ترتیب، کسانی چون بلال، عمار، صهیب، خباب و عبدالله بن مسعود باید از همنشینی او کنار گذاشته می‌شدند. یا دست‌کم پیامبر ﷺ باید ترتیبی می‌داد تا بتواند با سران قریش به‌تنهایی دیدار کند، در جایی که هیچ یک از فقرا و محرومان راه نداشته باشند. آنان استدلال می‌کردند که ثروتمندان از اینکه مجبور باشند با آنان در یک جا بنشینند ناخرسند خواهند شد، زیرا لباس‌های آنان بوی عرق می‌دهد.

Some reports suggest that these verses were revealed when some of the noblemen of the Quraysh demanded that the Prophet should expel his poor Companions if he were to hope that the chiefs of the Quraysh tribe would ever come to believe in his message. Thus people like Bilāl, `Ammār, Şuhayb, Khabbāb and `Abdullāh ibn Mas`ūd would have to be expelled from his companionship. Or at least the Prophet should make special arrangements, whereby he could meet the masters of the Quraysh on their own, in a place where none of the poor and the deprived were admitted. The rich, they argued, would be irritated if they had to sit in the same place with them, because their clothing smelled of perspiration.

همچنین روایت شده است که پیامبر ﷺ به شدت آرزو داشت این بزرگان قریش اسلام بیاورند. حتی به فکر آن افتاد که همان ترتیباتی را که آنان پیشنهاد کرده بودند، بپذیرد. اما پیش از آنکه در این راه قدمی بردارد، خداوند آیهای را بر او نازل کرد که با این فرمان آغاز می‌شود: «و خویشتن را با کسانی که صبحگاهان و شامگاهان پروردگارشان را می‌خوانند و خواستار خشنودی او هستند، شکیبا دار.» (آیه ۲۸) بدین‌سان، خداوند ارزشهای راستین را روشن و پایدار می‌سازد. این ارزشها معیاری را پایه‌گذاری می‌کنند که هرگز شکست نمی‌خورد.

سوره سپس صحنه‌ای از آخرت را ترسیم می‌کند و آنچه را که از یک‌سو برای کافران و از سوی دیگر برای مؤمنان آماده شده است، توصیف می‌کند. کافران آتشی خواهند داشت که برای پذیرایی از ایشان آماده شده است: «و برای ستمکاران آتشی آماده کرده‌ایم» (آیه ۲۹). همه‌چیز ساخته، برپا و پیش‌آورده شده است. برای پذیرفتن ایشان به هیچ تلاش تازه‌ای نیازی نیست. برای برافروختن آن آتش کسی لازم نیست و افروخته شدن و شعله‌ور شدن شدیدش زمانی نمی‌برد. خداوند برای آفریدن هر آنچه بخواهد، جز اراده‌کردن آن چیزی نمی‌خواهد و آن چیز پدید می‌آید. تعبیر «آماده کردن» در این‌جا برای نشان دادن سرعت عمل به کار رفته است. همه‌چیز در جای خود قرار داده شده تا ستمکاران و کافران مستقیماً به سوی آتشی برده شوند که پیش‌تر برای پذیرفتن ایشان آماده شده است.

The sūrah then portrays a scene of the hereafter, describing what is prepared for the unbelievers on the one hand and for the believers on the other. The unbelievers will have a fire that has been made ready to receive them: “For the wrongdoers We have prepared a fire.” (Verse 29) It is all made, set and brought forward. It does not require any new effort to receive them. No one is needed to kindle that fire, and it does not take any time to light or burn fiercely. God does not need anything to create whatever He wishes other than to actually will it, and it exists. The expression here uses the term, ‘prepare’, to indicate speed of action. Everything is put in place to take the wrongdoers and the unbelievers straight to the fire that is already prepared to receive them.

آتشی است که زبانه‌های عظیمی دارد که برای در بر گرفتن ساکنانش به جوش می‌آیند. آنان در آنجا محکم اسیر شده‌اند، بی‌آنکه امیدی به گریز یا نجات داشته باشند. همچنین هیچ شانسی برای نفس کشیدن هوای خنک یا امکان کاهش رنج وجود ندارد. اگر آنان فریاد کمک سر دهند یا بخواهند از آتش سوزان در امان بمانند، به شکل آبی کثیف به آنان کمک می‌شود که توصیف آن با واژه‌هایی است که برخی مفسران معتقدند به معنای «سرب گداخته» است، در حالی که برخی دیگر آن را «روغن جوشان» تعریف می‌کنند. اگر چهره کسی به آن نزدیک شود، قطعاً آن را خواهد سوزاند. پس با حلق‌ها و شکم‌ها چه خواهد کرد، اگر ستمکاران بخواهند آن را بنوشند؟ «و اگر آب‌خواهی کنند، با آبی چون فلز گداخته، که چهره‌ها را بریان می‌کند، به آنان داده شود.» (آیه ۲۹) وضعیتی هولناک است که در آن قرار می‌گیرند، در حالی که به نوشیدنی سخت نیازمندند، اما تنها چیزی دارند که قرآن به راستی آن را چنین توصیف کرده است: «چه بد آشامیدنی‌ای است.» (آیه ۲۹) افزون بر این، آتش و زبانه‌های به‌جوش‌آمده‌اش جای آسایش جستن نیست: «و چه بد جایگاه آسایشی است.» (آیه ۲۹) در این توصیف، عنصری از کنایه‌ی تلخ نهفته است. آنان نه برای آسودن در آتش‌اند، بلکه برای سوختن و کیفر ستمی که کرده‌اند. اما این توصیف همچنین در تقابل با سرنوشت مؤمنان در بهشت قرار می‌گیرد. این دو سر، دو نقطه‌ی کاملاً متضادند.

It is a fire that has huge folds that surge to encompass its inhabitants. They are securely captured there, with no hope of escape or rescue. Nor is there any chance of having a breath of cooling air, or the chance of a reduction in the suffering. Should they cry for help or to be spared the burning fire, help is given to them in the form of filthy water which is described in words which some commentators believe to mean ‘molten lead’, while others define it as ‘boiling oil’. Should anyone’s face get near it, it would certainly scald them. What will it do, then, to throats and stomachs, should the wrongdoers attempt to drink it? “If they beg for water, they will be given water [hot] like molten lead, which will scald their faces.” (Verse 29) It is a terrible situation that they find themselves in when they so urgently need a drink, but they only have what the Qur’ān truthfully describes as: “Dreadful is the drink.” (Verse 29) Moreover, the fire and its billowing folds are not the place where to seek rest: “Evil is the place to seek rest.” (Verse 29) In this description there is an element of bitter irony. They are not in the fire to take rest, but to be burnt in punishment for their wrongdoing. But this description also serves as a contrast with the fate of the believers in heaven. The two ends are opposite extremes.

این بخش با داستانی درباره دو مرد و دو باغ دنبال می‌شود که به‌عنوان نمونه‌ای از آنچه از نظر ماندگاری ارزشمند است و آنچه تنها گذرا است، آمده است. این داستان دو نمونه از انسان را ترسیم می‌کند: نخستین کس در پی افتخار به تجملات این جهان است، در حالی که دیگری کاملاً به رابطه‌اش با خداوند خشنود است. هر دو در زندگی عملی دیده می‌شوند. نخستین مردی که در مثال قرآنی دارای دو باغ است، انسانی را به تصویر می‌کشد که شیفته ثروت شده است. او با آنچه به او داده شده، خود را قدرتمند می‌پندارد و بنابراین قدرت برتری را که همه چیز در زندگی مردم را در اختیار دارد فراموش می‌کند و گمان می‌برد ثروتش پایدار است. این امر به او احساس می‌دهد که قدرتش جاودانه است.

This passage is followed by a story of two men and two gardens, given as an example of what is permanently valuable and what is no more than transitory. It paints two examples of human beings: the first seeks pride in the luxuries of this world, while the other is fully content with his relationship with God. Each is seen in practical life. The first who, in the Qur’ānic example, has two gardens delineates a man dazzled with riches. He feels himself powerful with what he has been given, so he forgets the Supreme Power who controls everything in people’s lives, and thinks that his wealth is permanent. This gives him a feeling that his power is everlasting.

دیگری مؤمنی است که مقام و منزلت خود را از راه ایمان به دست می‌آورد. او همواره پروردگارش را یاد می‌کند و می‌داند که نعمت‌هایی که از آن بهره‌مند است، خود گواهی بر آن کسی است که همه‌ی این نعمت‌ها را عطا می‌کند. از این رو، می‌داند که باید همیشه پروردگارش را ستایش کند و برای آنچه به او داده شده، سپاس‌گزاری‌اش را به درگاه او ابراز نماید:

The other is a believer who derives his position and status through faith. He always remembers his Lord, realizing that the blessings he enjoys are in themselves evidence of the One who grants all such blessings. Hence, he knows that he should always praise his Lord and express his gratitude to Him for what he has been granted:

وَاضْرِبْ لَهُم مَّثَلًا رَّجُلَيْنِ جَعَلْنَا لِأَحَدِهِمَا جَنَّتَيْنِ مِنْ أَعْنَابٍ وَحَفَفْنَاهُمَا بِنَخْلٍ وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمَا زَرْعًا كِلْتَا الْجَنَّتَيْنِ آتَتْ أُكُلَهَا وَلَمْ تَظْلِم مِّنْهُ شَيْئًا وَفَجَّرْنَا خِلَالَهُمَا نَهَرًا وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ فَقَالَ لِصَاحِبِهِ وَهُوَ يُحَاوِرُهُ أَنَا أَكْثَرُ مِنكَ مَالًا وَأَعَزُّ نَفَرًا (Translation in Persian, verses 32–34): و برای آنان داستان دو مرد را مثال زن، که به یکی از آن دو، دو باغ انگور دادیم و آن دو را با درختان خرما احاطه کردیم، و میان آن دو کشتزاری قرار دادیم. هر یک از دو باغ میوه‌اش را می‌داد و در هیچ چیز کم نمی‌گذاشت. و در میان آن دو نهری روان کردیم. و او را میوه‌ای فراوان بود.

Set forth to them the case of two men, to one of whom We gave two vineyards and surrounded them with date palms, and placed a field of grain in between. Each of the two gardens yielded its produce and never failed to do so in any way. In the midst of them We caused a stream to flow. And so [the man] had fruit in abundance. (Verses 32-34)

اکنون سوره صحنهای دیگر را ترسیم میکند که زندگی روی زمین را در تمامیتش نشان میدهد، و درمییابیم که این صحنه شبیه همان باغهای ویرانشده است. این زندگی ماهیتی گذرا دارد، تنها مدت بسیار کوتاهی میپاید و فاقد جوهر استوار است: «و برای آنان مَثَلِ زندگی دنیا را بزن: [آن] چون آبی است که ما از آسمان فرو فرستادهایم و گیاهان زمین از آن سیراب میشوند، سپس به کاهی خشک بدل میگردند که بادها آن را بههر سو پراکنده میسازند. و خداوند بر هر چیزی تواناست.» (آیه ۴۵)

Now the sūrah draws another scene showing life on earth in its totality, and we realize that it is similar to those destroyed gardens. It is of a fleeting nature, lasting only a very short while and lacking solid substance: “Set forth to them a simile about the life of this world: [it is] like the water which We send down from the skies, and which is absorbed by the plants of the earth. In time they turn into dry stubble which the winds blow freely about. It is God alone who has power over all things.” (Verse 45)

این صحنه، با همه‌ی جنب‌وجوشش، با سرعت تصویر می‌شود تا در ما احساس زندگی گذرا را برانگیزد؛ زندگی‌ای که کوتاه است و با مرگ پایان می‌یابد. در اینجا می‌بینیم که آب از آسمان فرومی‌ریزد، اما جاری نمی‌شود و جوی‌بار نمی‌سازد. بی‌درنگ به گیاهان جذب می‌شود، اما این گیاهان نمی‌رویند و میوه‌ی رسیده نمی‌دهند. همه‌چیز نابود می‌شود و چیزی جز کاه خشکیده نمی‌ماند که بادها آن را پراکنده می‌کنند. بدین‌ترتیب تمام مدت زندگی در سه جمله‌ی کوتاه پایان می‌یابد. متن اصلی عربی همه‌ی شکل‌هایی را به کار می‌گیرد که نشان‌دهنده‌ی گذر سریع از مرحله‌ای به مرحله‌ی دیگر است: فرو ریختن آب، سپس جذب آن به وسیله‌ی گیاهان، و آنگاه پراکنده شدن‌اش به دست باد. زندگی چقدر کوتاه است و چقدر بی‌ارزش! سوره، پس از نشان دادن این صحنه‌ی زندگی کنونی و گذرا با تمام تأثیرش، میان ارزش‌هایی که مردم در این زندگی اهمیت بسیار به آن‌ها می‌دهند و ارزش‌هایی که همواره جایگاه برتر دارند، مقایسه‌ای برقرار می‌کند. همه‌ی این‌ها از دیدگاه ایمان الهی بیان می‌شود: «مال و فرزندان زینت زندگی این دنیایند؛ اما باقیات صالحات، نزد پروردگارت پاداشی بهتر و امیدی بهتر دارد.» (آیه ۴۶)

This scene, with all its movement, is depicted rapidly so as to enhance within us the feelings of a transitory life, one which is short and ends in death. Here we see water pouring down from the skies, but it does not run or form watercourses. It is immediately absorbed by plants, but these plants do not grow, nor do they yield ripe fruit. It is all destroyed, becoming nothing more than dry stubble, blown away by the winds. The whole duration of life is thus ended within three short sentences. The original Arabic text uses all forms that indicate rapid transition from one stage to the next: the fall of water, then its absorption by plants, and then its blowing away by the wind. How short is life, and how worthless! Having shown this scene of the present, transitory life to full effect, the sūrah makes a contrast between the values to which people attach great importance in this life and those which have the upper position at all times. All this is stated from the point of view of the divine faith: “Wealth and children are the adornment of the life of this world: but the things that endure, good deeds, are of far greater merit in your Lord’s sight, and a far better source of hope.” (Verse 46)