این سوره‌ی کوتاه، به حقایق بسیاری می‌پردازد که برای زندگی انسان اهمیتی محوری دارند. سبک آن با اشاره‌های نیرومند مشخص می‌شود. بسیاری از حقایق از این دست، در هیچ شکل ایجازآمیز دیگری گرد نمی‌آیند، جز در شیوه‌ی قرآن که با توانایی بی‌همتای خود، با ضربه‌هایی چنان سریع و نافذ، سازگارترین نغمه‌ها را می‌نوازد.

This short sūrah touches on a great many facts which are of central importance to human life. Its style is characterized by powerful allusions. Numerous facts of this nature are not easily combined in any form of concise writing except that of the Qur’ān, with its unique ability to hit the right chords with such swift and penetrating strokes.

این سوره با سوگندی تأکیدآمیز آغاز می‌شود که حقیقتی ذاتی از زندگی انسان را بیان می‌کند: «سوگند به این شهر، این شهری که تو در آن ساکنی؛ و سوگند به پدر و فرزند: همانا ما انسان را در رنج و سختی آفریده‌ایم.» (آیات ۱ تا ۴) این شهر، مکه است که کعبه، خانهٔ محترم خدا، در آن قرار دارد؛ نخستین معبدی که بر روی این زمین به‌عنوان جایگاه صلح ساخته شد، جایی که مردم سلاح‌های خود را بر زمین می‌گذارند و نزاع‌های خود را فراموش می‌کنند. آنان در آنجا با آرامش گرد هم می‌آیند؛ و هر یک برای همه محترم است. حتی گیاهان، پرندگان و تمام جانورانی که در این شهر به سر می‌برند، از امنیت کامل و تمام برخوردارند. این خانه‌ای است که ابراهیم، پدر اسماعیل، آن را بنا نهاد؛ اسماعیلی که جد همهٔ عرب‌ها و مسلمانان است.

The sūrah opens with an emphatic oath asserting an inherent fact of human life: “I swear by this city, this city in which you are a dweller, by parent and offspring: indeed, We have created man in affliction.” (Verses 1-4) The city is Makkah, which houses the Ka`bah, the sacred house of God that was the first temple ever to be erected on this earth as a place of peace where people put down their weapons and forget their quarrels. They meet there in peace; each is sacred to all. Even the plants, the birds and all creatures that happen to be in this city enjoy full and complete security. It is the House built by Abraham, the father of Ishmael, who is the grandfather of all Arabs and Muslims.

سپس خداوند پیامبرش، محمد ﷺ، را با یاد کردن از او و از سکونتش در مکه گرامی می‌دارد؛ و این امر بر حرمت و شرافت و عظمت این شهر می‌افزاید. این نکته در این بافت اهمیت بسیاری دارد، زیرا کافران با آزار پیامبر ﷺ و مسلمانانی که در آن بودند، حرمت خانه را پایمال می‌کردند. اما این خانه مقدس است و سکونت پیامبر ﷺ در همسایگی آن، آن را بیش از پیش مقدس می‌سازد.

God then honours His Prophet, Muĥammad, by mentioning him and his residence in Makkah, a fact which adds to the sanctity of the city, its honour and glory. This is a point of great significance in this context; for the unbelievers were violating the sanctity of the House by harassing the Prophet and the Muslims in it. But the House is sacred and the Prophet’s dwelling in its neighbourhood makes it even more so.

سوگندِ خداوند به این شهر و به اقامتِ پیامبرﷺ در آن، بر شکوه و قداستِ آن می‌افزاید، و در نتیجه رفتارِ کافران را بسیار گستاخانه و ناپسند می‌سازد. رفتارِ آنان به‌ویژه از این جهت بی‌نظیر می‌نماید که خود را متولیانِ کعبه، فرزندانِ اسماعیل و پیروانِ ابراهیم می‌دانند.

God’s oath by this city and by the Prophet’s residence in it adds even more to its sacredness and glory, which consequently makes the unbelievers’ attitude grossly impertinent and objectionable. Their attitude becomes even more singular, considering their claims to be the custodians of the House, Ishmael’s descendants and Abraham’s followers.

پس از تثبیت این حقیقت دربارهٔ سرشت انسان و زندگی او، این سوره به بررسی برخی ادعاهایی می‌پردازد که انسان مطرح می‌کند و نیز به برخی مفاهیمی که رفتار او بر آن‌ها استوار است. «آیا می‌پندارد که هیچ‌کس بر او توانایی ندارد؟ می‌گوید: "مال فراوانی را تباه کرده‌ام." آیا می‌پندارد که هیچ‌کس او را نمی‌بیند؟» (آیات ۵ تا ۷)

Having established this fact concerning human nature and human life, the sūrah goes on to discuss some of the claims that man makes and some of the concepts underlying his behaviour. “Does he think that no one has power over him? He says: ‘I have spent abundant wealth.’ Does he think that none observes him?” (Verses 5-7)

این موجود، یعنی انسان، که رنج و تلاشش هرگز پایان نمی‌یابد، سرشت راستین خود را فراموش می‌کند و چنان به آنچه خدا از قدرت، توانایی، مهارت و رفاه به او داده مغرور می‌شود که گویی در برابر کارهایی که انجام می‌دهد پاسخگو نیست. او به ستم، استبداد، قربانی‌سازی و بهره‌کشی روی می‌آورد و می‌کوشد ثروتی هنگفت به دست آورد. او خود و دیگران را تباه می‌سازد و هیچ ارزشی را پاس نمی‌دارد. این است منش انسانی که دلش از ایمان تهی شده است.

This creature, man, whose suffering and struggling never come to an end, forgets his real nature and becomes so conceited with what God has given him of power, ability, skill and prosperity that he behaves as if he is not accountable for what he does. He indulges in oppression, tyranny, victimization and exploitation, trying to acquire enormous wealth. He corrupts himself and others in total disregard of anything of value. Such is the character of a man whose heart is stripped of faith.

هنگامی که به انفاق در راه‌های خیر فراخوانده می‌شود، می‌گوید: «مال فراوانی را خرج کرده‌ام»، و بیش از کفایت داده است. «آیا می‌پندارد که هیچ‌کس او را نمی‌بیند؟» (آیه ۷)

When he is called upon to spend for good causes, he says, “I have spent abundant wealth,” and given more than enough. “Does he think that none observes him?” (Verse 7)

آیا او فراموش کرده که خداوند او را زیر نظر دارد؟ او می‌بیند که چه چیزی را خرج کرده و برای چه هدف‌هایی. اما انسان همچنان این را نادیده می‌گیرد و می‌پندارد که خداوند از آنچه انجام داده بی‌خبر است.

Has he forgotten that God is watching over him? He sees what he has spent and for what purposes. But man still ignores this, thinking that God is unaware of what he has done.

با توجه به غرور انسان، که او را بر آن می‌دارد گمان کند شکست‌ناپذیر است، و با توجه به بخل او و ادعای اینکه بسیار بخشیده است، قرآن نعمت‌هایی را که خداوند به او عطا کرده و در توانایی‌های ذاتی‌اش نمایان است، پیش چشم او می‌گذارد؛ با وجود آنکه انسان آن‌ها را ناچیز شمرده است: «آیا برای او دو چشم قرار نداده‌ایم؟ و زبان و دو لب؟ و او را به دو راه هدایت نکرده‌ایم؟» (آیات ۸ تا ۱۰)

این‌ها نعمت‌هایی است که خداوند به انسان ارزانی داشته تا او را در پیروی از هدایت درست یاری کند: چشمانی که با آن نشانه‌های قدرت خداوند و آیات گسترده در سراسر هستی را می‌بیند، و آیاتی که باید او را به پذیرش دین برانگیزد، و زبان و لب‌هایی که وسیلهٔ گفتار و بیان اوست. گاه یک واژه همان کار شمشیر یا تفنگ ساچمه‌ای را می‌کند و حتی از هر دو مؤثرتر است. از سوی دیگر، همان واژه ممکن است انسان را به آتش دوزخ بیفکند. معاذ بن جبل گفت: «با پیامبر ﷺ در سفری بودم. روزی در کنار او راه می‌رفتم که گفتم: "ای فرستادهٔ خدا! چیزی به من بیاموز که مرا به بهشت ببرد و از دوزخ دور نگه دارد." فرمود: "براستی از امری بزرگ پرسیدی، اما برای کسی که خداوند آن را برایش آسان کرده، دست‌یافتنی است. تنها خدای یگانه را بپرست و هیچ شریکی برای او قرار مده، نماز را به‌پا دار، زکات [یعنی آنچه از مال به فقرا تعلق دارد] را بپرداز، ماه رمضان را روزه بگیر و حج بگزار." سپس پیامبر ﷺ فرمود: "آیا تو را به درهای نیکی راهنمایی نکنم؟" گفتم: "آری، ای فرستادهٔ خدا، بفرما." فرمود: "روزه سپری است و وسیله‌ای برای حفظ خویشتن؛ صدقه گناهان را می‌زداید، همان‌گونه که آب آتش فروزان را خاموش می‌کند؛ و نماز خواندنت در پاس‌های پایانی شب نشانهٔ پرهیزگاری است." سپس این آیه را تلاوت کرد: {پهلوهایشان از بسترها دور می‌شود، در حالی که با بیم و امید پروردگارشان را می‌خوانند و از آنچه روزی‌شان کرده‌ایم انفاق می‌کنند. هیچ کس نمی‌داند چه نعمت‌های روشنی‌بخشی به پاداش کارهایی که می‌کردند، برایشان پنهان شده است.} (سجده: ۱۶-۱۷) پیامبر ﷺ سپس افزود: "آیا به تو بگویم که اصل مطلب چیست، ستون آن و بلندترین مرتبه‌اش کدام است؟" گفتم: "آری، ای فرستادهٔ خدا، بفرما." فرمود: "اصل آن اسلام است، یعنی..."

These are the favours bestowed on man to help him follow right guidance: his eyes with which he recognizes the evidence of God’s might and the signs throughout the universe which should prompt him to adopt the faith, and his tongue and lips which are his means of speech and expression. One word sometimes does the job of a sword or a shotgun and can be even more effective than either. It may, on the other hand, plunge a man into the fire of hell. Mu ‘ādh ibn Jabal said: “I was with the Prophet on a journey. One day I was walking beside him when I said, ‘Messenger of God! Point out to me something I may do to take me to paradise and keep me away from hell.’ He said, ‘You have indeed asked about something great, yet it is quite attainable by those for whom God has made it easy. Worship God alone, assigning to Him no partner, offer your prayers regularly, pay out your zakāt [i.e. what is due to the poor of one’s money], fast in the month of Ramadān and offer the pilgrimage.’ The Prophet then said, ‘Shall I point out to you the gates of goodness?’ I said, ‘Yes, Messenger of God, please do.’ He said, ‘Fasting is a safeguard and a means of protecting yourself; charity erases your errors just as water extinguishes a burning fire; and your praying in the late hours of the night is the sign of piety.’ He then recited the verse, “[those] who forsake their beds as they call on their Lord in fear and in hope; and who give in charity of what We have bestowed on them. No soul knows what bliss and comfort is in store for these as reward for their labours.” (32: 16-17) The Prophet then added: ‘Shall I tell you what the heart of the matter is, its backbone and its highest grade?’ I said, ‘Yes, Messenger of God, please do.’ He said, ‘The heart is Islam, i.e.

این سوره در مکه نازل شد، در زمانی که اسلام در میان دشمنان قدرتمندی محاصره شده بود و دولتی که قوانین آن را اجرا کند وجود نداشت. بردگی در عربستان و در سراسر جهان گسترده بود و با بردگان رفتاری وحشیانه می‌شد. وقتی برخی از بردگان یا آزادشدگان، مانند عمار بن یاسر و خانواده‌اش، بلال بن رباح و دیگران، اسلام آوردند، وضعشان بدتر شد و اربابان ظالمشان آنان را به شکنجه‌های طاقت‌فرسا دچار کردند. آشکار شد که تنها راه نجات آنان خریدنشان از اربابانشان است. ابوبکر، صحابی پیامبر ﷺ، مانند همیشه، با همه شجاعت و جوانمردی‌ای که این کار می‌طلبید، نخستین کسی بود که به این وظیفه برخاست.

This sūrah sas revealed in Iakkah when IslaM was surrounded powerful enemies and the state that would implement its laws s non-existent. Slavery was widespread in Arabia and the world large. The treatment meted out to slaves was brutal. When some the slaves or former slaves, like `Ammār ibn Yāsir and his family, Bilāl ibn Rabah, and others, accepted Islam their plight became worse, and their cruel masters subjected them to unbearable torture. then became clear that the only way to save them was to buy them from their masters. Abū Bakr, the Prophet’s Companion, was, as usual, the first to rise to the occasion, with all the boldness and gallantry it required.

ابن اسحاق روایت می‌کند:

Ibn Isĥāq relates:

بلال، غلامِ ابوبکر، در ابتدا متعلق به فردی از قبیلهٔ جُمَح بود، زیرا او به صورت برده متولد شده بود. با این حال، او مسلمانی واقعی و پاک‌دل بود. امیهٔ بن خلف، ارباب جُمَح، معمولاً بلال را هنگامی که گرما غیرقابل تحمل می‌شد بیرون می‌برد، دستور می‌داد او را به پشت روی ریگ داغ مکه بخوابانند و سنگ بزرگی روی سینه‌اش بگذارند. سپس به بلال می‌گفت که باید همین‌گونه بماند تا بمیرد یا از محمد ﷺ دست بردارد و بت‌های به نام لات و عزّی، الهه‌های اعراب مشرک، را بپذیرد. بلال زیر چنین فشارهایی تنها می‌گفت: «أحد، أحد»، یعنی تنها یک خدا وجود دارد.

Bilāl, Abū Bakr’s servant, was owned by some individual of the clan of Jumaĥ as he was born a slave. He was, however, a genuine Muslim and clean- hearted. Umayyah ibn Khalaf, the Jumaĥ master, used to take Bilāl out when it became unbearably hot and order him to be laid down on his back on the hot sand of Makkah and cause a massive rock to be placed on his chest. Then, he would say to Bilāl that he was to stay like that until he died or renounced Muĥammad and accepted as deities the idols called al-Lat and al-‘Uzzā, the goddesses of the pagan Arabs. Under all such pressure, Bilāl would simply say, ‘One, One,’ meaning that there is only one God.

روزی ابوبکر از کنار [او] گذشت و بلال را در آن وضعیت دید. به امیه گفت: «آیا از خدا نمی‌ترسی که این روح بی‌پناه را شکنجه می‌کنی؟ تا کی می‌توانی این کار را ادامه دهی؟» امیه پاسخ داد: «تو او را لوس کرده‌ای، پس خودت نجاتش بده.» ابوبکر گفت: «چنین می‌کنم. من غلامی سیاه‌پوست دارم که به دین تو گرویده است، اما از بلال قوی‌تر و نیرومندتر است. درباره‌ی معامله‌ی تعویضی چه می‌گویی؟» امیه گفت: «پذیرفتم.» ابوبکر گفت: «پس او مال تو.» سپس ابوبکر بلال را گرفت و آزادش کرد.