بخشی از برنامه‌ریزی او این است که «آیات خود را به روشنی بیان میکند» (آیهٔ ۲). واژهٔ «آیات» که در قرآن برای «نشانه‌ها» به کار رفته، به معنای «نشانه‌ها» نیز هست. بدین ترتیب او آیات خود را عطا میکند و آنها را در نظم کامل خود قرار میدهد، هر یک را در زمان مناسب و با هدفی معین نشان میدهد، «تا به یقین بدانید که به‌زودی با پروردگارتان دیدار خواهید کرد» (آیهٔ ۲).
هنگامی که این نشانه‌ها را روشن می‌بینی که به حقیقت آفرینش اشاره دارند و نیز به آنچه فراتر از آنها از نشانه‌های بزرگ در جهان هستی است، همه به دست خداوند آفریده شده و در قرآن به روشنی و صراحت توصیف گردیده‌اند، به گونه‌ای که از توانایی خداوند و برنامه‌ریزی دقیق او حکایت بسیار دارد، آنگاه آغاز می‌کنی به اندیشیدن که بازگشت به سوی آفریدگار پس از این زندگی نخستین، امری حتمی است. در آن هنگام است که کردار انسانها سنجیده می‌شود و پاداش آنان تعیین می‌گردد. این نیز بخشی از برنامه‌ریزی است که کاملاً بی‌نقص و حکیمانه است.
It is part of His planning that “He makes plain His revelations.” (Verse 2) The term used in the Qur’ān for ‘revelations’, āyāt, also means ‘signs’. Thus He bestows His revelations and places His signs in their perfect order, showing each at the right time and for a definite purpose, “so that you may firmly believe that you will certainly be meeting your Lord “ (Verse 2) When you see these signs clearly pointing to the truth of creation, indicating also what lies beyond them of great signs in the universe, all created by God, and described plainly and clearly in the Qur’ān, in a way which speaks volumes of God’s ability and elaborate planning, you will begin to think that your return to the Creator after this first life is inevitable. It is then that the deeds of human beings will be assessed and their reward determined. That is part of the planning that is absolutely perfect and wise.
این تصویرسازی بی‌نظیر سپس از آسمانها به زمین منتقل می‌شود تا نگاه گسترده‌تری را ترسیم کند: «و اوست که زمین را گسترد و در آن کوه‌های استوار و رودخانه‌ها قرار داد، و از هر نوع میوه در آن دو جفت آفرید، و شب را پوشاننده روز قرار داد.
This inimitable imagery then moves from the heavens to the earth to depict its wider view: “It is He who has spread out the earth and placed upon it firm mountains and rivers, and created on it two sexes of every type of fruit, and caused the night to cover the day.
«بے شک ان میں اہلِ فکر کے لیے نشانیاں ہیں۔» (آیت ۳)
In all these there are signs for people who think.” (Verse 3)
اصل مطلب این است که زمین گسترده می‌شود تا وسعتش نمایان گردد. هر شکلی که کلیت آن داشته باشد، گسترده شده تا ظاهری از پهناوری به خود بگیرد. این نخستین جنبه است. سپس خط کوه‌های استوار کشیده می‌شود، و پس از آن خط رودهای روان، تا خطوط گسترده‌ی نمای اصلی کامل شود. اینها هم موازی و هم در تقابل با یکدیگر قرار داده شدهاند، زیرا با تصویری کلی از آنچه زمین در خود دارد و از زندگی که در آن جریان دارد، تکمیل میشوند. نخستین آنها به گیاهانی اشاره دارد که از زمین بیرون می‌آیند: «و اوست که … از هر میوه‌ای در آن دو جفت آفرید»، و دیگری در پدیدههای شب و روز بازنمایی می‌شود: «و شب را پوشاننده‌ی روز قرار داد». (آیه ۳)
The main lines here are the spreading out of the earth so that its expanse comes into view. Whatever its total shape, it is spread out to give the appearance of broadness. This is the first aspect. Then the line of firm mountains is drawn, followed by that of flowing rivers to complete the broad lines of the main view. These are made both parallel and contrasting, for they are complemented with a total picture of what the earth contains and what life in it holds. The first refers to the plants that come out of the earth: ‘It is He who... has created on it two sexes of every type of fruit,’ while the other is represented in the phenomena of night and day: ‘and caused the night to cover the day.’ (Verse 3)
این صحنهٔ نخست شامل حقیقتی است که پژوهش‌های علمی تازه آن را دریافته‌اند؛ و آن این است که همهٔ موجودات زنده، از جمله گیاهان، دارای نر و ماده‌اند. پیش‌تر گمان می‌رفت که گیاهان جنسیت نر ندارند، اما اخیراً کشف شده است که گیاهانِ تک‌جنسی، اندام‌های نر و ماده را در همان گل یا همان ساقه دارند. این حقیقت به تأثیر صحنه می‌افزاید، زیرا ما را برمیانگیزد که پس از اندیشیدن تنها به جنبه‌های ظاهری جهان، در رازهای آن تأمل کنیم.
The first of these scenes includes a fact that has only recently been fathomed by scientific research. That is that all living creatures, and plants among them, have a male and female. It used to be thought that plants have no male sex, but it was recently discovered that one- sex plants carry the male and female organs within the same flower, or the same stem. This fact increases the effect of the scene as it urges us to contemplate the secrets of the universe after considering only its apparent aspects.
صحنهٔ دیگر از پیاپی آمدن شب و روز سخن می‌گوید، که یکی بر دیگری چیره می‌شود، در نظامی که هرگز خللی در آن راه نمی‌یابد. این امر ما را به تأمل بیشتر در قوانین طبیعت فرا می‌خواند. آمدن شب پس از رفتن روز، و سپیده‌دم آنگاه که شب رو به کنار رفتن می‌گذارد، پدیده‌هایی هستند که با آنها آشنا هستیم. این آشنایی ممکن است آنها را کم‌اهمیت جلوه دهد، اما تنها اندکی تأمل لازم است تا آنها را بی‌نهایت شگفت‌انگیز ببینیم. تنها کافی است که آنها را چنان احساس کنیم که گویی همه‌چیز برای نخستین بار رخ میدهد. افزون بر این، آن نظام بسیار پیچیده‌ای که به همهٔ اجرام آسمانی کمک میکند تا بی‌هیچ کم‌وکاستی در مدارهای خود حرکت کنند، ما را به اندیشیدن دربارهٔ قدرتی فرا می‌خواند که همهٔ اینها را اداره میکند و تضمین میکند که آنها با دقتی کامل به کار خود ادامه دهند. «در همهٔ اینها برای مردمی که می‌اندیشند نشانه‌هایی است.» (آیهٔ ۳)
The other scene speaks of the succession of night and day, with one overwhelming the other in a never-failing system. This invites us to think more carefully about the laws of nature. The arrival of the night after the departure of the day, and the break of dawn when the night begins to move away are phenomena that we are familiar with. Familiarity may make them less striking, but only a little contemplation is needed for them to appear before us as infinitely marvellous. We only need to feel them as if it were all happening for the first time. Moreover, the very elaborate system that helps all celestial bodies move in their respective orbits, without fail, invites us to think of the power that governs all this and ensures that it continues to function with perfect accuracy. “In all these there are signs for people who think.” (Verse 3)
ما باید یک بار دیگر درنگ کنیم و به ویژگی‌های متضادی که در این صحنه وجود دارد بیندیشیم، پیش از آنکه به صحنهٔ بعدی برویم. برای نمونه، تضاد میان کوه‌های استوار که در جایگاه خود ثابت و پابرجا به نظر می‌رسند و رودهای روان؛ میان نر و ماده در همهٔ میوه‌ها و درختان؛ میان شب و روز؛ و سپس میان زمین و آسمان. این دو صحنهٔ آخر در منظرهٔ کلی و فراگیر هستی یکدیگر را کامل میکنند.
We should pause again here to reflect on the contrasting features in the scene before moving to the next one. There is a contrast for example between the firm mountains that appear well established in their positions, and the flowing rivers; between the male and female in all fruits and trees; between the night and the day; and then between the earth and the sky. These last two scenes complement each other in the overall panoramic view of the universe.
همان‌طور که سوره پیش میرود، می‌بینیم که این قلم‌موی بسیار خلاق جزئیات بیشتری از صحنه روی زمین را ترسیم میکند: «و در زمین قطعه‌هایی مجاور یکدیگرند، و باغ‌های انگور، و کشتزارهای غلات، و نخل‌ها، که برخی از آنها چندشاخه‌اند و برخی تک‌شاخه. همه با یک آب آبیاری میشوند، اما برخی از آنها را از نظر میوه‌ای که میدهند بر برخی دیگر برتری می‌دهیم. در اینها برای مردمی که خرد می‌ورزند نشانه‌هایی است.» (آیه ۴)
As we move along with the sūrah, we see this highly creative paintbrush delivering further detail of the scene of the face of the earth: “And there are on earth adjoining tracts of land; and vineyards, and fields of grains and date palms, growing in clusters or non-clustered. [All] are irrigated by the same water; yet some of them are favoured above others with regard to the food [they provide]. In all this there are signs for people who use their reason.” (Verse 4)
بسیاری از ما از کنار این صحنه‌ها می‌گذریم بی‌آنکه به آنچه می‌بینیم دقت کنیم، تا آنگاه که جان‌هایمان به فطرت خویش بازمی‌گردند و دوباره با جهان هستی، که خود جزئی از آن‌اند، پیوند برقرار میکنند. آنان کناری می‌ایستند تا پیش از پیوستن دوباره به آن، در آن بیندیشند. «و در زمین قطعه‌هایی مجاور یکدیگر است» با ویژگی‌های گوناگون. اگر یکسان می‌بودند، یک پاره یا یک قطعه را تشکیل می‌دادند. اما آنها «قطعه‌ها» هستند، که برخی حاصلخیزند و برخی نه؛ برخی سنگلاخ‌اند و برخی بایر. در هر نوع آن درجات و رنگ‌هایی وجود دارد. برخی آباد شدهاند و برخی ویران؛ برخی کشت میشوند و برخی رها شدهاند؛ برخی آب فراوان دارند و برخی خشک‌اند، و جز اینها. با این همه، همه‌ی آنها در کنار یکدیگر قرار دارند.
Many of us pass by these scenes not looking carefully at what we see, until our souls go back to their nature and re-establish contact with the universe of which they constitute a part. We stand aside to contemplate it before reuniting with it. “And there are on earth adjoining tracts of land,” with different characteristics. Had they been the same, they would have constituted a single piece or tract. But they are ‘tracts’, some of which are fertile and some which are not; some are rocky and some barren. In each type there are grades and colours. Some are built up, while others have subsided; some are cultivated while others abandoned; some are well-watered and others arid, etc. Yet they are all next to each other.
و سپس جزئیات بیشتری به ما داده می‌شود: تاکستان‌ها، مزارع غلات و درختان نخل.
Then we are given yet further detail: vineyards, fields of grains and palm trees.
آنها نمایانگر سه نوع گیاه متفاوت‌اند: درخت انگور خزنده، نخل بلند و راست‌قامت، و گیاهان غلات معمولی، بوته‌های لوبیا، گل سرخ و جز آن. این تصویر، تنوعی عظیم و رنگارنگی بی‌پایان را نشان میدهد.
They represent three different types of plant: the creeping grape tree, and the high, upright date-palm and the ordinary grain plants, shrubs of beans, roses, etc. The picture is one of immense variety and colour.
نخل خرما ممکن است به صورت خوشه‌ای یا منفرد بروید. بعضی درختان خرما یک تنه دارند و بعضی دیگر دو یا چند تنه دارند که از یک درخت سر برمی‌آورند. همه‌ی اینها «با یک آب آبیاری میشوند» و خاک یکسانی دارند، اما میوه‌هایی که میدهند مزه‌های متفاوتی دارند:
The date-palms may grow in clusters or stand alone. Some date trees have one stem and others have two or more shooting from a single tree. All these are “irrigated by the same water,” and have the same soil, but the fruits they give taste differently:
«و بعضی از آنها را بر بعضی دیگر در روزی‌ای که میدهند برتری داده‌ایم.» (آیه ۴)
“Yet some of them are favoured above others with regard to the food they provide.” (Verse 4)
چه کسی جز خالق، آن حکیمِ تدبیرگر، می‌تواند همه‌ی این کارها را انجام دهد؟ کدام‌یک از ما نیست که در یک قطعه زمین، طعم‌های گوناگون میوه‌ها را یافته باشد؟ با این همه، چه بسیارند کسانی که به این جنبه‌ای که قرآن توجه ما را به آن جلب میکند، نگاه کرده‌اند؟ قرآن با چنین لطایفی است که همواره تازه میماند، زیرا احساسات ما و نحوه‌ی تأثیرپذیری آنها از آنچه پیرامون خود می‌بینیم را برمیانگیزد. این لطایف آن‌قدر زیادند که در طول عمر هیچکس نمی‌توان همه‌ی آنها را به‌طور کامل تأمل کرد. در حقیقت، آنها چنان بسیارند که تمامی بشریت نیز نمیتواند به ژرفای آنها پی ببرد. از این رو قرآن می‌فرماید: «إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ» {در این [امور] برای مردمی که خرد به کار می‌گیرند، نشانه‌هاست.} (آیه ۴)
Who other than the Creator, the wise planner, can do all this? Who of us has not found different tastes in fruits from the same piece of land? Yet how many have looked at this aspect to which the Qur’ān draws our attention? It is with touches like these that the Qur’ān remains ever new, because it enhances our feelings and the way these are influenced by what we see around us. These are too numerous to be fully contemplated within the lifetime of any one person. In fact they are too many for all mankind to fathom. Hence the Qur’ānic comment: “In all this there are signs for people who use their reason.” (Verse 4)
بار دیگر سوره، زمینهای مجاور یکدیگر را که با هم تفاوت دارند، در کنار هم قرار میدهد. درختان خرما میتوانند منفرد یا خوشه‌ای باشند. افزون بر این، طعم‌ها، گیاهان و میوه‌ها همگی از تنوعی فراوان برخوردارند.
Once more the sūrah draws a contrast between the adjoining tracts of land that differ from one another. The date trees can be single or clustered. Moreover, tastes, plants and fruit are all of a rich variety.
سوره با صحنه‌هایی گسترده از جهان بی‌کران آغاز می‌شود، اما سپس از کسانی سخن می‌گوید که با همه‌ی این نشانه‌هایی که پیرامونشان است و در هر جنبه‌ای از آفرینش آشکار است، برانگیخته نمی‌شوند. دل‌ها و ذهن‌هایشان از این حقیقت غافل میماند که پشت این همه شگفتی، قدرت بزرگ آفریدگار نهفته است. این به آن دلیل است که ذهن‌هایشان در زنجیر و دل‌هایشان در بند است. آنان نمی‌توانند به صحنههای گسترده‌ی جهان پیرامون خود بیندیشند: «و اگر تو در شگفت شوی، شگفت‌تر از آن سخن ایشان است:
The sūrah starts with such panoramic scenes from the vast universe, but then speaks of people who remain uninspired by all these signs around them, visible in every aspect of creation. Their hearts and minds remain oblivious to the fact that behind all these marvels lies the great power of the Creator. This is because their minds are in chains and their hearts bound. They cannot contemplate the vast universal scenes around them: “But if you are amazed, amazing, too, is their saying:
«آیا وقتی خاک شدیم، دوباره به آفرینشی نو برانگیخته خواهیم شد؟» اینان کسانی‌اند که به پروردگارشان کافر شدهاند. اینان کسانی‌اند که زنجیرهای خود را بر گردن‌هایشان دارند، و ایشان اهل آتشند و در آن جاودانه خواهند ماند.» (آیه ۵)
‘What! After we have become dust, shall we be raised [to life] in a new act of creation?’ These are the ones who deny their Lord. They are the ones who carry their own shackles around their necks; and they are the ones who are destined for the fire wherein they will abide.” (Verse 5)
شگفت‌آور است که پس از همه این نشانه‌ها، مردم بگویند: «آیا چون خاک شدیم، دوباره در آفرینشی نو زنده خواهیم شد؟» (آیه ۵) آن کسی که جهان بزرگ را آفریده و امور آن را با دقتی بی‌نظیر تدبیر میکند، قطعاً توانا است که انسانها را در آفرینشی نو زنده کند. اما چنین کسانی از باور به این امر سر باز می‌زنند و به پروردگارشان که آنان را آفریده ایمان ندارند. آنچه ایشان را باز می‌دارد، زنجیرها و بندهایی است که دل‌ها و اندیشه‌هایشان را در بر گرفته است. همان‌گونه که در این زندگی در بند هستند، در زندگی آخرت نیز چنین خواهند بود. کیفرشان تنها هنگامی کامل خواهد شد که در آتش دوزخ افکنده شوند و در آن مدت بسیار طولانی جاودانه بمانند. آنان همه توانایی‌هایی را که خداوند به انسانها ارزانی داشته و به سبب آنها ایشان را گرامی داشته است، خاموش کرده‌اند. همچنین در این زندگی، جایگاهی پست را پذیرفته‌اند.
It is quite amazing that after all these signs people should wonder: ‘What! After we have become dust, shall we be raised to life in a new act of creation?’ (Verse 5) The One who has created the great universe and manages its affairs in meticulous fashion is certainly able to resurrect human beings in a new act of creation. But such people refuse to believe this, lacking faith in their Lord who created them. What holds them back are the chains and shackles that restrain their hearts and minds. Just as they are shackled in this life, so will they be in the life to come. Their punishment will only be completed when they are thrown in the fire of hell where they will abide for a very long time. They have switched off all the faculties God has given to people and honoured them on their account. They have also accepted a low position in this life.
این امر باعث می‌شود که ایشان در آخرت پایین‌ترین جایگاه را داشته باشند، صرفاً به این دلیل که در زندگی نخست خود از توانایی‌ها، احساسات و عواطف خویش هیچ بهره‌ای نگرفته‌اند.
This earns them an even lower life in the hereafter, simply because they have lived their first life making no use of their faculties, feelings and emotions.