سوگند ان [فرشتگان] که پی در پی فرستاده می‌شوند؛ و ان [بادهای] که به شدت می‌وزند؛ و ان [ابرها] که پراکنده می‌کنند؛ و ان [فرشتگان] که [حق را از باطل] به روشنی جدا می‌سازند؛ و ان [فرشتگان] که یادآوری می‌کنند، برای عذر یا هشدار، آنچه به شما وعده داده شده است، قطعاً تحقق خواهد یافت.

By those sent forth in swift succession; and those tempestuously storming on; and those scattering far and wide; and those separating [right and wrong] with all clarity; and those giving a reminder with an excuse and a warning, what you have been promised shall be fulfilled.

(آیات ۱-۷)

(Verses 1-7)

این مسئلهٔ رستاخیز است که کافران پذیرفتنش را بسیار دشوار می‌یافتند، با این همه قرآن آن را بارها و در سوره‌های بسیار، و به شیوه‌های گوناگون تأیید می‌کند. به‌ویژه ضروری بود که قرآن در اثبات حقیقت رستاخیز چنین دقتی به خرج دهد، تا ایمان به‌درستی در ذهن‌ها و دل‌های مردم استوار شود، و افزون بر این، تا معیارها و ارزش‌های آنان سپس بازتعریف شود.

The question here is that of the resurrection which the unbelievers found very hard to accept, yet the Qur’an confirms it time after time, in many surahs, and in various ways. It was especially necessary that the Qur’an take such care in establishing the truth of resurrection, this so that the faith can be properly established in peoples minds and hearts and further that their standards and values could then be redefined.

ایمان به روز قیامت، سنگ بنای هم دین الهی و هم زندگی بشری است. این ایمان محوری است که تمام زندگی حول آن می‌چرخد و معیاری است که همه ارزش‌ها و معیارها را داوری می‌کند. از این رو، اثبات حقیقت رستاخیز و پس از آن حساب و داوری، نیازمند چنین تلاش مستمر و پیگیری بوده است.

Belief in the Day of Judgement is the corner-stone of both the divine faith and human life. It is the pivot around which everything in life turns, and the criterion that judges all values and standards. Hence, establishing the truth of resurrection and subsequent reckoning and judgement needed such a sustained effort.

سوره با سوگندی به خداوند آغاز می‌شود که این وعده زندگی پس از مرگ قطعاً حق است. شیوه‌ی بیان این سوگند نشان می‌دهد که آنچه خداوند به آن سوگند یاد می‌کند، به قلمرو ورای ادراک ما تعلق دارد. در آن از برخی نیروهای پنهان یاد می‌شود که اثری مشخص بر جهان و بر زندگی انسان دارند. دانشمندان نخستین درباره‌ی این‌ها اختلاف داشتند: برخی گفته‌اند که همه‌ی آن‌ها به بادها اشاره دارد، و برخی گفته‌اند که به فرشتگان اشاره دارد، و گروه سومی گفته‌اند که برخی به بادها و برخی به فرشتگان اشاره دارد. بنابراین روشن است که این واژه‌ها مبهم‌اند، و همین ابهام آن‌ها را برای سوگندی از جانب خداوند که رویدادی را تأیید می‌کند که تنها او از آن آگاه است، بسیار مناسب می‌سازد.

The surah begins with an oath by God that this promise of a life to come is certainly true. The way the oath is phrased suggests that that by which God swears belongs to the realm beyond our perception. It mentions some hidden forces that have a definite effect on the universe and on human life. Early scholars differed as to what these were: some said that they all refer to winds, and some said they refer to angels, while a third group said that some refer to winds and some to angels. It is clear, then, that these terms are ambiguous, which makes them best suited for an oath by God confirming an event which only He knows about.

این آغاز معمایی با تکانی قوی دنبال می‌شود، زیرا تصاویری از رویدادهای بزرگی که در جهان در روزی که برای فرستادگان خدا تعیین شده رخ می‌دهد به ما نشان داده می‌شود؛ روزی که در آن ایشان نتیجهٔ ابلاغ پیام الهی به همهٔ نسل‌های بشر را ارائه می‌دهند.

This enigmatic beginning is now followed by a strong jolt as we are shown images of great events that take place in the universe on the day appointed for Gods messengers to present the results of their having delivered the divine message to all generations of mankind:

هنگامی که ستارگان بی‌نور شوند، و آسمان شکافته گردد، و کوه‌ها چون غبار پراکنده شوند، و پیامبران را وقت معین‌شان فرا رسد... برای کدام روز این‌ها تعیین شده است؟ برای روز جدایی و داوری. و تو چه می‌دانی که روز جدایی چیست؟ وای در آن روز بر تکذیب‌کنندگان!

When the stars are dimmed, and the sky is rent asunder, and the mountains are scattered like dust, and the messengers are given their appointed time... For what day has all this been set? For the day of distinction. Would that you knew what the day of distinction is! Woe on that day betide those who deny the truth. (Verses 8-15)

در آن روز، ستارگان نورشان را از دست می‌دهند، آسمان شکافته می‌شود، و کوه‌ها فرو می‌ریزند و مانند غبار پراکنده می‌گردند. تصاویری مشابه از این درهم‌ریختگی جهانی در چندین سوره آمده است، همه حاکی از آن که نظام جهانی که ما می‌بینیم فرو خواهد پاشید و فروپاشی آن با تکان‌ها و انفجارهای بزرگی همراه خواهد بود که با رویدادهای کوچک‌تر - فوران آتشفشان‌ها، صاعقه، زلزله و مانند آن‌ها - که با این همه مردم را سخت به وحشت می‌اندازند، قابل مقایسه نیست. مقایسه آنچه در آن روز رخ می‌دهد با آتشفشان‌ها و زلزله‌ها، همانند مقایسه آتش‌های بزرگی است که در مناسبت‌های جشن برپا می‌شود با انفجارهای هسته‌ای. این تنها برای دادن تصوری از آنچه رخ خواهد داد است. در واقع، توصیف وحشت بزرگی که هنگام انفجار و پراکنده شدن جهان رخ خواهد داد، ناممکن است. آن وحشت فراتر از هر تصور بشری است.

On that day, the stars lose their light, and the sky is split apart, while the mountains crash and scatter like dust. Similar images of this universal upheaval are given in several surahs, all suggesting that the system of the universe we see will collapse and its collapse will be accompanied by great crashes and explosions unlike any of the smaller events - volcanoes erupting, thunderbolts, earthquakes and the like - that nonetheless leave people absolutely terrified. To compare what will happen on that day to volcanoes and earthquakes is the same as comparing bonfires organized on festive occasions to nuclear explosions. This is merely to give an idea of what will happen. In fact, it is impossible to describe the great horror that will take place when the universe explodes and scatters. That horror is beyond all human imagination.

در کنار این هولناکی، سوره به رویداد مهم دیگری اشاره می‌کند که تا آن روز به تأخیر افتاده است. این همان زمان تعیین‌شده‌ای است که فرستادگان خدا نتیجه تلاش‌هایشان را در دعوت به پیام الهی در همه نسل‌های زندگی بشری ارائه خواهند داد. ارائه این حساب نهایی بزرگ‌تر از آن چیزی است که بر آسمان‌ها، زمین و کوه‌ها می‌گذرد. این امر به داوری خداوند درباره همه اموری که به زندگی روی زمین مربوط می‌شود منجر خواهد شد. این سخن پایانی درباره همه نسل‌های بشری در طول قرن‌هاست. توصیف آن با هیبتی همراه است که نشان می‌دهد ماهیت واقعی‌اش فراتر از درک انسان است: «برای کدام روز این‌ها به تأخیر افتاده است؟ برای روز جداسازی. و ای کاش می‌دانستی روز جداسازی چیست!» (آیات ۱۲-۱۴) روشن است که این آیات از چیزی بزرگ و جدی سخن می‌گویند. هنگامی که این احساس جدی بودن، که بیشتر از فرو ریختن ستارگان و شکافته شدن آسمان‌ها و درهم کوبیده شدن کوه‌هاست، به‌روشنی احساس شود، هشداری هولناک داده می‌شود: «وای در آن روز بر تکذیب‌کنندگان!» (آیه ۱۵)

مرحلهٔ نخست، که ما را به تحولی عمومی و جهانی در روز قیامت رهنمون میشود، با مرحلهای دیگر دنبال میشود که به سرنوشتهایی باز میگردد که امتهای پیشین، که دین الهی را رد کردند، با آن روبهرو شدند. امتهای بعدی نیز ممکن است به دنبال آنان بیایند.

The first round taking us to the expected universal upheaval on the Day of Judgement is followed by one going back to the fates suffered by earlier communities that rejected the divine faith. Later communities could follow on their heels:

آیا ما کسانی را که پیش از این بودند، هلاک نکردیم؟ و آیندگان را به دنبال آنان قرار خواهیم داد. ما با گنهکاران این‌گونه رفتار می‌کنیم. وای در آن روز بر تکذیب‌کنندگان.

Did We not destroy those people of old? We shall certainly cause later ones to follow them. Thus do We deal with the guilty. Woe on that clay betide those who deny the truth. (Verses 16—18)

یک ضربه برای آشکار کردن سرنوشت امت‌های گذشته، هرچند بسیار بودند، و ضربه‌ای دیگر برای آشکار کردن آنچه ممکن است بر امت‌های بعدی بیاید، هرچند بسیار باشند. صحنه‌ی ویرانی تا آنجا گسترده است که هر کس بتواند بنگرد. اکنون هشدار روشن می‌شود و قانونی را که خداوند به کار انداخته، بیان می‌کند:

One strike to reveal the fates of past communities, numerous as they were and another to reveal what could happen to later ones, numerous as they may be. The scene of destruction stretches as far as anyone can see. Now the warning comes clear, stating the law God set in operation:

«این‌گونه با مجرمان رفتار می‌کنیم.» (آیه ۱۸) این قانون اوست که هرگز تخلف نمی‌پذیرد. از آنجا که مجرمان انتظار سرنوشتی همچون اقوام پیشین را دارند، هشدار به وقوع عذابی قریب‌الوقوع تکرار می‌شود: «وای در آن روز بر تکذیب‌کنندگان!» (آیه ۱۹)

“Thus do We deal with the guilty.” (Verse 18) It is His law that never fails. As those who are guilty expect a fate like earlier communities, the warning of impending doom is repeated: “ Woe on that day betide those who deny the truth” Verse 19)

در ادامه، سخن به زندگان و چگونگی آفریده‌شدن ایشان بر اساس برنامه‌ریزی دقیق می‌رسد:

The next round turns to the living and how they are brought into life, in accordance with elaborate planning:

آیا شما را از آبی پست نیافریدیم؟ سپس آن را در قرارگاهی استوار نهادیم، تا زمانی معین. پس اندازه‌گیری کردیم، و چه نیکو اندازه‌گیرندگانی هستیم. وای در آن روز بر تکذیب‌کنندگان.

Have We not created you from a humble fluid, placing it in a safe lodging for a pre-determined term? Thus have We determined; excellent indeed is how We determine. Woe on that day betide those who deny the truth. (Verses 20-24)

پس از آن‌که این تصویرها و صحنه‌ها حواس را پر کرده‌اند، سوره ناگهان به روز قیامت می‌رود، آن روزی که حساب‌ها رسیدگی می‌شود و پاداش و کیفر تعیین می‌گردد. به گنهکاران فرمان داده می‌شود، همان فرمان هولناک، که بروید به سوی عذابی که پیوسته آن را انکار می‌کردید. این فرمان با توبیخی سخت و دردناک همراه است:

Having filled our senses with such effects as these images and rounds produce, the surah suddenly moves to the Day of Judgement when accounts are checked and requital determined. The dreaded command is given to the guilty to go on their way to suffer the punishment they were wont to deny. The command is coupled with a strong and painful rebuke:

«به سوی آنچه همواره تکذیبش می‌کردید، روان شوید! به سوی سایه‌ای که در سه شاخه برمی‌خیزد؛ نه سایه‌بخشی دارد و نه از شعله‌ها بازمی‌دارد. آتشی بر می‌انگیزد به بزرگی کاخ‌ها، و گویی شتران زرد رنگ‌اند.» وای در آن روز بر تکذیب‌کنندگان!

Go to that which you used to deny! Go to a shadow rising in three columns; giving no shade, nor relief from the flame. It throws up sparks as huge as forts, as bright as yellow camels. Woe on that day betide those who deny the truth. (Verses 29-34)

اکنون که در این روز امتیازآمیز مدتی طولانی بازداشت شده‌اید، می‌توانید بروید. اما کجا می‌توانند بروند؟ ماندن در بازداشت بسیار بهتر است از این رهایی، زیرا به آنان گفته می‌شود: «به سوی آنچه تکذیبش می‌کردید بروید» (آیه ۲۹). آن [عذاب] اینجا، درست پیش چشمانشان حاضر است. «به سوی سایه‌ای بروید که در سه ستون برمی‌خیزد» (آیه ۳۰). دود جهنم در سه ستون برمی‌خیزد و سایه‌ای می‌افکند که به آن فرمان داده می‌شود بروند. با این حال، سوزش شعله از این سایه بهتر است، زیرا «نه سایه‌ای می‌دهد و نه از شعله بی‌نیاز می‌کند» (آیه ۳۱). آن [دود] خفه‌کننده و سوزان است. نامیدن آن سایه یا سایه‌افکن، با آنکه واژه عربی «ظِل» هر دو معنا را دارد، تنها طعنه‌آمیز است.

Now that you have been long restrained on this day of distinction, you may go. But where can they go? To remain constrained is much better than this release, because they are told: “Go to that which you used to deny” (Verse 29) It is present here before their very eyes. “Go to a shadow rising in three columns” (Verse 30) The smoke of hell rises in three columns giving a shadow to which they are told to go. Yet the scorch of the flame is better than this shadow, because it is “giving no shade, nor relief from the flame” (Verse 31) It is suffocating and burning. To call it a shadow or shade, the Arabic word zill carrying both meanings, is merely sarcastic.

به آنان گفته می‌شود که بروند، و آنان می‌دانند که باید به کجا بروند.

They are told to go, and they know where they will have to go.

بنابراین، از نام بردن صریح مقصدشان خودداری شده است: «[آتشی که] شراره‌هایی به بزرگی قلعه‌ها پرتاب می‌کند، زرد رنگ، همچون شتران زرد.» (آیات ۳۲-۳۳) شراره‌ها پیاپی پرتاب می‌شوند، اما آن‌قدر بزرگ‌اند که همچون ساختمان‌های بزرگ سنگی به نظر می‌رسند و مانند شتران زردرنگی هستند که در چرا باشند. شراره‌هایی که این آتش پرتاب می‌کند چنین‌اند. آن آتش چگونه است؟ در حالی که ما در اندیشه درباره‌ی این موضوع غرق شده‌ایم، هشدار سخت دوباره تکرار می‌شود: «وای در آن روز بر تکذیب‌کنندگان.» (آیه ۳۴)

اکنون سوره تصویری از پرهیزگاران به ما می‌دهد و اینکه در آن روز چگونه گرامی داشته می‌شوند:

Now the surah gives us an image of the God-fearing and how they are honoured on that day:

پرهیزگاران در میان سایه‌های خنک و چشمه‌ها خواهند بود، و میوه‌هایی از آنچه می‌خواهند. بخورید و بیاشامید با گوارایی، در پاداش آنچه انجام می‌دادید. این‌گونه نیکوکاران را پاداش می‌دهیم. وای در آن روز بر تکذیب‌کنندگان. (آیات ۴۱ تا ۴۵)

The God-fearing shall dwell amid cool shades and springs, and fruits as they may desire. Eat and drink to your hearts content in return for what you did. Thus do We reward those who do good. Woe on that day betide those who deny the truth. (Verses 41^45)

این سایه‌هایی که پرهیزگاران از آن بهره‌مند می‌شوند، سایه‌های حقیقی‌اند، برخلاف سایه‌ی سه ستون که هیچ پناهی از آتش نمی‌دهد. آنان در میان چشمه‌های آب به سر می‌برند، نه در میان دود خفه‌کننده. برای آنان "میوه‌هایی از هرچه بخواهند" هست. (آیه ۴۲) افزون بر این، چنین نعمت‌های مادی در برابر چشم همه‌ی مردمی که در آن روز گرد آمده‌اند به ایشان داده می‌شود. همه می‌شنوند که پرهیزگاران گرامی داشته می‌شوند: "بخورید و بیاشامید به گوارایی، در پاداش آنچه انجام می‌دادید. این‌گونه کسانی را که نیکی می‌کنند پاداش می‌دهیم." (آیات ۴۳ و ۴۴) چه خوش است این گرامی‌داشت دوستانه که از سوی خداوند متعال به ایشان ارزانی می‌شود. در مقابل، هشدار برای گروه دیگر تکرار می‌شود: "وای در آن روز بر تکذیب‌کنندگان." (آیه ۴۵)

These shades the God-fearing enjoy are real ones, unlike the shadow of three columns that gives no protection from the fire. They dwell among springs of water, not in the midst of choking smoke. They have “fruits as they may desire.” (Verse 42) What is more is that such material luxuries are given to them in front of all people gathered on that day. They all listen as the God-fearing are honoured: “Eat and drink to your hearts' content in return for what you did. Thus do We reward those who do good.” 43—44) How welcome is such friendly honour bestowed upon them by the Almighty. In contrast, the warning is repeated to the other group: “ Woe on that day betide those who deny the truth.” (Verse 45)

تا اینجا این سوره چیزی از این زندگی دنیوی نشان نداده است. اکنون نگاهی بسیار گذرا به آن می‌اندازد. ما اکنون به زمین بازگشته‌ایم، جایی که سرزنشی شدید متوجه کسانی می‌شود که مرتکب گناه شده‌اند.

The surah has so far shown nothing of this present life. Now it gives a very quick glimpse of it. We are now back on earth, where strong reproach is levelled at those who are guilty:

کچھ دیر کھا پی لو اور زندگی سے لطف اٹھا لو، کیونکہ تم یقیناً مجرم ہو۔

Eat and enjoy your life for a little while, for you are certainly guilty.