این بخش نسبتاً طولانی به چند نمونه از رحمت خداوند و کیفری که او نازل می‌کند اشاره دارد. از جمله اینکه چگونه به ابراهیم در پیری بشارت تولد فرزندی داده شد، و چگونه لوط و خاندانش، به جز همسرش، از سرنوشتی که به ستمکاران رسید نجات یافتند. همچنین اشاره‌ای است به عذاب‌های هولناکی که بر مردم مَدْیَن و قوم حِجْر نازل شد.

This rather long passage refers to some examples of God’s mercy and the punishment He inflicts. These include how Abraham was given in his old age the happy news of a son to be born to him, and how Lot and his household, except his wife, were saved from the fate that befell the wrongdoers. They also include a reference to the fateful punishments that befell the people of the Madyan and those of al-Ĥijr.

همه این داستان‌ها پس از مقدمه‌ای می‌آیند که می‌گوید: «بندگانم را خبر ده که منم آمرزندهٔ مهربان؛ و اینکه عذاب من همان عذاب دردناک است.» (آیات ۴۹ و ۵۰) برخی از آن‌ها بر آنچه دربارهٔ رحمت خداوند گفته شده تأکید دارند و برخی دیگر تأیید می‌کنند که عذاب او واقعاً دردناک است. این داستان‌ها همچنین به آنچه در آغاز سوره آمده اشاره دارند و هشداری را که در آن است تأیید می‌کنند: «بخورند و بهره ببرند و آرزوهایشان ایشان را سرگرم کند؛ زیرا به زودی خواهند دانست. هیچ شهری را هلاک نکردیم مگر آنکه برای آن کتابی معلوم بود. هیچ امتی نمی‌تواند از اجلش پیشی گیرد و نه تأخیر کند.» (آیات ۳ تا ۵) این‌ها نمونه‌هایی از شهرهایی بودند که خداوند پس از آنکه همهٔ هشدارها را نادیده گرفتند، نابودشان کرد. عذاب آنان تنها پس از پایان مهلتی که به ایشان داده شده بود به سرشان آمد. داستان‌های این بخش همچنین آنچه را که پیش‌تر در سوره دربارهٔ فرشتگان و مأموریتشان آمده، تأیید می‌کنند؛ آنگاه که به فرمان خداوند فرستاده می‌شوند: «گفتند: ای کسی که این ذکر بر او نازل شده، تو قطعاً دیوانه‌ای. اگر از راستگویانی، چرا فرشتگان را پیش ما نمی‌آوری؟ ما فرشتگان را جز به حق فرود نمی‌آوریم، و آنگاه دیگر به ایشان مهلت داده نمی‌شد.» (آیات ۶ تا ۸)

All these stories occur after an introduction that says: “Tell My servants that I alone am Much Forgiving, truly Merciful; and also, My punishment is indeed the most grievous suffering.” (Verses 49-50) Some of them thus confirm what has been said about God’s mercy, and some confirm that His punishment is grievous indeed. These stories also refer to what is mentioned at the opening of the sūrah, confirming the warning it contains: “Let them eat and enjoy themselves, and let their hopes beguile them. For they will surely come to know [the truth]. Never have We destroyed any community unless divine revelations have been made known to it. No community can ever forestall its term, nor can they delay it.” (Verses 3-5) These were examples of cities destroyed by God after they ignored all the warnings they had received. Their punishment only befell them after the time they were given had lapsed. The stories we have in this passage also confirm what is mentioned earlier in the sūrah concerning the angels and their mission when they are sent with God’s orders: “They say: ‘You to whom this reminder has been bestowed from on high! You are truly mad. Why do you not bring the angels before us, if you are truthful?’ We never send down angels except in accordance with the truth. And then, [the unbelievers] would be given no further respite.” (Verses 6-8)

«به بندگانم خبر ده که منم که آمرزنده‌ی مهربانم؛ و اینکه عذاب من همان عذاب دردناک است.» (آیات ۴۹ و ۵۰) این فرمان به پیامبر ﷺ پس از بیان پاداش پرهیزگاران و کیفر ستمکاران آمده است. پیوند میان آنها آشکار است. اما رحمت و آمرزش خداوند پیش از عذاب ذکر شده، زیرا با لطفی هماهنگ است که خداوند خود را به بخشیدن آن متعهد ساخته است. گاهی تنها از عذاب و رنج سخن گفته می‌شود، یا در متن مقدم داشته می‌شود، اما این تنها به سبب نیاز ویژه‌ای به چنین شیوه‌ای است.

“Tell My servants that I alone am Much Forgiving, truly Merciful; and also, My punishment is indeed the most grievous suffering.” (Verses 49-50) This order to the Prophet (peace be upon him) comes after the reward of God-fearing believers and the punishment of wrongdoers are mentioned. The link is self-evident. But God’s mercy and forgiveness are mentioned before the punishment, because they fit in with the grace God has committed Himself to bestow. Sometimes, only the punishment and suffering are mentioned, or they are given precedence in the text, but that is only because there is special need for such treatment.

سپس شرحی از برخورد پیامبر ابراهیم با فرشتگانی که برای لوط فرستاده شده بودند، برای ما نقل می‌شود. این ماجرا چندین بار در قرآن کریم ذکر شده است، و هر بار به شیوه‌ای متفاوت که با بافتی که در آن قرار دارد هماهنگ است. داستان لوط به‌تنهایی نیز در جاهای دیگری ذکر شده است.

We are then given an account of the encounter between the Prophet Abraham and the angels sent to Lot. This episode is mentioned several times in the Qur’ān, each time in a different way which fits the context in which it occurs. The story of Lot alone is also mentioned in other places.

مثال کے طور پر، لوط کا قصہ سورۃ الاعراف (سورہ نمبر 7) میں آیا ہے، جبکہ ابراہیم اور لوط کے قصے کا ایک مختلف بیان سورۃ ہود (سورہ نمبر 11) میں دیا گیا ہے۔ پہلی سورت میں لوط کی جانب سے اپنی قوم کی بے حیائی کے کاموں پر سرزنش اور ان کا جواب مذکور ہے: "انہیں [یعنی لوط اور ان کے گھر والوں کو] اپنی بستی سے نکال دو، کیونکہ یہ لوگ بڑے پاکدامن بننے چلے ہیں۔" (7: 82) اس میں یہ بھی ذکر ہے کہ انہیں اور ان کے گھر والوں کو نجات دی گئی، سوائے ان کی بیوی کے جو ہلاک ہونے والوں کے ساتھ پیچھے رہ جانے والی تھی۔ اس میں فرشتوں کے ان کے پاس آنے اور ان کی قوم کی ان کے خلاف سازش کا کوئی ذکر نہیں۔ دوسری جگہ فرشتوں، ابراہیم اور لوط کے قصے کو بالکل مختلف انداز میں بیان کیا گیا ہے۔ وہاں ابراہیم کے بارے میں زیادہ تفصیلات ہیں، اور اس خوشخبری کا ذکر ہے جو انہیں ان کی بیوی کی موجودگی میں دی گئی۔ وہاں فرشتوں کے ساتھ لوط اور ان کی قوم کے بارے میں ابراہیم کی بحث کا ذکر بھی ہے، جو یہاں مذکور نہیں۔ ان دونوں سورتوں میں فرشتوں اور لوط سے متعلق واقعات کے بیان کا انداز مختلف اختیار کیا گیا ہے۔ سورۂ ہود میں فرشتے اپنی شناخت اس وقت تک ظاہر نہیں کرتے جب تک ان کی قوم نہ آ پہنچی، اور لوط نے ان سے اپنے مہمانوں کو بچانے کی التجا کی تھی، مگر ان کی تمام التجائیں بے اثر رہیں۔ جب وہ ان سے مایوس ہو گئے تو پریشانی میں پکار اٹھے:

و هنگامی که فرستادگان [خدا] به خانهٔ لوط آمدند، [لوط] گفت: «شما مردمی ناشناس هستید.» پاسخ دادند: «نه، بلکه ما آنچه را که در آن شک و جدال می‌کردند، برای تو آورده‌ایم. ما حق و یقین را برای تو آورده‌ایم، زیرا که ما راستگو هستیم. پس با خانواده‌ات در پاسی از شب حرکت کن و خودت پشت سر آنان برو. هیچ‌یک از شما به پشت سر ننگرد و به همان جایی که فرمان داده شده‌اید بروید.» و ما این حکم را به او اعلام کردیم که ریشهٔ آن قوم ستمکار تا صبحگاه کاملاً بریده خواهد شد.

And when the messengers [of God] came to the house of Lot, he said: ‘You are unknown here.’ They answered: ‘No, but we bring you news of that over which they have been disputing. We are bringing you the certainty [of its fulfilment], for we are speaking the truth indeed. Depart with your household in the dead of night, with yourself following them in the rear. Let none of you look back, but proceed to where you are commanded.’ And We made plain the case to him, that the last remnant of those [wrongdoers] will be wiped out by the morning. (Verses 61-66)

همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، این سوره بیان می‌کند که فرشتگان بی‌درنگ هویت واقعی خود را بر لوط آشکار می‌کنند و اینکه آمده‌اند تا آنچه را قومش درباره مجازات گناهانشان با آن مخالفت می‌ورزیدند، به انجام برسانند. این مجازات در راستای هشدارهای خداوند می‌آید و این واقعیت را تأیید می‌کند که هرگاه فرشتگان به سوی قومی فرستاده شوند، مجازات آنان فوری است.

As indicated earlier, the sūrah states that the angels immediately reveal their true identity to Lot and that they have come to accomplish what his people disputed about their punishment for their misdeeds. That punishment comes in fulfilment of God’s warnings, confirming the fact that when angels are sent to a community, their punishment is immediate.

«او گفت: "شما اینجا ناشناس هستید."» (آیه ۶۲) او این سخن را با ناراحتی گفت، زیرا به خوبی از عادات قومش آگاه بود و می‌دانست که با مهمانانش چه خواهند کرد. او در میان قومش غریب بود و آنان در بی‌بند و باری خود متکبر بودند. از این رو به مهمانانش می‌گوید که آمدن به شهری که مردمش به بدنامی شناخته شده‌اند، کار خردمندانه‌ای نیست. «گفتند: "نه، بلکه ما برای تو خبری آورده‌ایم از آنچه که درباره‌اش تردید داشتند. و حق را برایت آورده‌ایم، و قطعاً ما راستگوییم."» (آیات ۶۳ و ۶۴) همه این تأکیدها برای آن است که به ما نشان دهند لوط تا چه اندازه نگران و آشفته بود؛ او می‌خواست مهمان‌نواز باشد، اما در عین حال می‌خواست مهمانانش را از نیرنگ قومش در امان دارد. از این رو آنان بارها او را اطمینان می‌دهند، پیش از آنکه دستورهایش را به او بدهند: «پس در پاسی از شب، با خانواده‌ات حرکت کن و خودت از پشت سرشان برو. و هیچ‌یک از شما به پشت سر ننگرد، و به هر جا که فرمان یافته‌اید، روان شوید.» (آیه ۶۵) بنابراین لوط باید شبانه و پیش از سپیده‌دم از شهر بیرون می‌رفت. او باید پشت سر کسانی که با او نجات می‌یابند حرکت می‌کرد تا مطمئن شود که کسی جا نمانده و کسی به پشت سر نگاه نمی‌کند، مانند آوارگانی که رغبتی به ترک سرزمین خود ندارند.

“He said: ‘You are unknown here.’“ (Verse 62) He said this in irritation, as he was fully aware of the habits of his people and expected what they would try to do with his guests. He was a stranger among his people, and they were arrogant in their immorality. Hence he tells his guests that it is unwise of them to come to a city when the reputation of its people is well known. “They answered: ‘No, but we bring you news of that over which they have been disputing. We are bringing you the certainty [of its fulfilment], for we are speaking the truth indeed.’” (Verses 63-64) All these assertions serve to tell us the extent of Lot’s alarm and distress, as he wants to be hospitable yet also protect his guests against the designs of his people. Hence, they reassure him time after time, before giving him his instructions: “Depart with your household in the dead of night, with yourself following them in the rear. Let none of you look back, but proceed to where you are commanded.” (Verse 65) Thus Lot was to leave the town by night, before the break of dawn. He was to walk behind those who would be saved with him to make sure that no one was left behind, and no one looked behind, like displaced people unwilling to leave their homeland.

این شهرها بر اثر پدیده‌ای طبیعی ویران شدند که به زلزله و فوران آتشفشان شباهت دارد؛ پدیده‌ای که گاهی با فرونشست زمین و باریدن سنگ‌ها همراه است. گاهی روستاها و شهرهای کامل به‌کلی در آن فرو می‌روند. گفته می‌شود که دریای مرده پس از این رویداد پدید آمد؛ رویدادی که شاهد فرو رفتن سدوم و عموره بود، هنگامی که سطح زمین فروریخت و دریاچه‌ای تشکیل شد که بعدها از آب پر شد. ما نمی‌خواهیم عذاب ویژه آنان را به زلزله یا آتشفشان تفسیر کنیم، زیرا رویکرد ما بر ایمان کامل استوار است که چنین توضیحاتی را نمی‌پذیرد.

The towns were ruined by a natural phenomenon which seems similar to that of earthquakes and volcanic eruptions, which are sometimes accompanied by earth subsidence and a showering of stones. Sometimes complete villages and towns are so immersed. It is said that the Dead Sea was formed after this event, which witnessed the sinking of Sodom and Gomorrah, when the surface of the earth collapsed forming a lake that was later filled with water. We will not try to explain their particular punishment as an earthquake or a volcano, for our approach is based instead on complete faith that does not admit such explanations.

ما به یقین می‌دانیم که همه پدیده‌های طبیعی بر اساس قانونی عمل می‌کنند که خداوند برای جهان مقرر فرموده است. اما هیچ پدیده یا رویدادی بر پایه ضرورت حتمی رخ نمی‌دهد. بلکه برای تحقق خواست خداوند رخ می‌دهد، خواستی که به‌ویژه بر همان موقعیت خاص اعمال می‌شود. میان عملکرد قانون خداوند و نیاز هر رویداد به خواست او هیچ تعارضی وجود ندارد. ما همچنین به یقین می‌دانیم که در برخی موارد خداوند، در حکمت خود، خواستی معین از خویش را از طریق رویدادی مشخص به انجام می‌رساند تا هدفی خاص را محقق سازد. آنچه شهرهای قوم لوط را نابود کرد لزوماً یک زلزله یا آتشفشان معمولی نبود. خداوند ممکن است خواسته باشد هر عذابی را که برگزیده، در زمانی که خود تعیین کرده و به روشی که مقرر فرموده، بر آنان نازل کند. این همان رویکردی است که بر پایه ایمان، برای تبیین همه رویدادهای معجزه‌آسایی که در زمان همه پیامبران رخ داده است، به کار می‌رود.

We know for certain that all natural phenomena operate in accordance with a law that God has laid down for the universe. But no phenomenon or event occurs on the basis of inevitability. It occurs in fulfilment of God’s will, which applies particularly to that situation. There is no conflict between the operation of God’s law and the need for an act of God’s will for every event. We also know for certain that in some cases God, in His wisdom, accomplishes a particular will of His through a certain event, in order to serve a certain purpose. What destroyed Lot’s townships need not be an ordinary earthquake or volcano. God might have willed to inflict on them whatever scourge He might have chosen, at the time of His choice and by the method He determined. That is the approach to explain, on the basis of faith, all miraculous events that took place at the times of all prophets.

آن شهرها در راهی قرار داشتند که به طور مرتب میان عربستان و شام پیموده می‌شد. آن‌ها درس‌های خوبی دارند برای کسانی که می‌خواهند از سرانجامی که بر امت‌های پیشین، که پیامبران خدا را انکار و رد کردند، فرود آمد عبرت بگیرند. اما چنین درس‌هایی تنها برای کسانی سودمند است که آماده‌اند از آن‌ها بیاموزند: «همانا در این [ماجرا] برای تیزبینان نشانه‌هایی است. و آن [شهرها] بر راهی قرار داشتند که هنوز هم پیموده می‌شود. همانا در این [ماجرا] برای مؤمنان نشانه‌ای است.» (آیات ۷۵ تا ۷۷) بدین‌سان، هشدار تحقق یافت. فرستادن فرشتگان نشانه‌ای بود برای عذاب خدا که هیچ‌کس نمی‌تواند از آن جلوگیری کند یا بگریزد.