سوره سپس به نوع دیگری از فخرفروشی میپردازد و آن را نیز نکوهش میکند:
The sūrah then picks up on another type of boast and decries it also:
آیا دیدی آنکس را که به آیات ما کافر شد و گفت: «قطعاً به مال و فرزند داده خواهم شد»؟ آیا از غیب آگاه شده، یا نزد خداوند رحمان پیمانی گرفته است؟ هرگز! آنچه میگوید خواهیم نوشت و عذابش را بیش از پیش دراز خواهیم کرد. و آنچه را که از آن سخن میگوید از او باز میستانیم و تنها نزد ما خواهد آمد.
Have you ever considered [the case of] the one who denies Our signs and boasts: ‘I shall surely be given wealth and children!’ Has he, perchance, attained to a realm which is beyond the reach of a created being’s perception? Or has he concluded a covenant with the Most Merciful? By no means! We shall record what he says, and We shall long extend his suffering, and We shall divest him of all that he is now speaking of and he shall appear before Us all alone. (Verses 77-80)
سبب فوری نزول این آیات را خَبّاب بن اَرَت روایت کرده که گفت: «من آهنگر بودم و مبلغی از عاص بن وائل طلبکار بودم. نزدش رفتم تا پولم را مطالبه کنم. گفت: به خدا سوگند! تا محمد و آیینش را انکار نکنی، پولت را نخواهم داد. گفتم: من محمد را انکار نمیکنم تا آنکه تو بمیری و دوباره زنده شوی. گفت: بسیار خوب، پس صبر کن. زیرا وقتی پس از مرگ زنده شدم، مال و فرزند خواهم داشت. آن وقت نزد من بیا تا آنچه را بدهکارم به تو بپردازم.» سپس خدا این آیات را نازل کرد. سخنان عاص تنها نمونهای از تمسخری است که کافران در برابر دعوت اسلام نشان میدادند و نیز نمونهای از ریشخندشان نسبت به کل اندیشه رستاخیز. قرآن یگانگی ادعاهای او را برجسته میکند: «آیا او بر غیب دست یافته، یا پیمانی نزد خدای رحمان گرفته است؟» (آیه ۷۸)
The immediate cause of the revelation of these verses is reported by Khabbāb ibn al-Aratt who said: “I was an ironmonger, and I had money due to be paid to me by al-`Āş ibn Wā’il. I went to him to demand payment. He said, ‘By God! I am not going to repay you until you reject Muĥammad and his message.’ I said, ‘I shall not reject Muĥammad until you have died and been resurrected.’ He said to me, ‘Well! Wait then. For, when I have been resurrected after my death, I will have wealth and children. You can come to me then and I will pay you what I owe you.’ God then revealed these verses.” Al-`Āş’s words serve merely as an example of the ridicule with which the unbelievers responded to the call of Islam and their derision of the whole concept of resurrection. The Qur’ān highlights the singularity of his claims: “Has he, perchance, attained to a realm which is beyond the reach of a created being’s perception?” (Verse 78)
آن منبع خوبی از اطلاعات خواهد بود و به او دانشی درباره آنچه در آن جهان ممکن است رخ دهد میبخشد. «یا با خداوند رحمان پیمانی بسته است؟» (آیه ۷۸) در این صورت، او یقین میداشت که پیمان خداوند تحقق خواهد یافت. پس از این، عبارتی از نفی قاطع میآید که در زبان عربی، معنایی از بازداشت را نیز در خود دارد: «هرگز چنین نیست!» (آیه ۷۹) او نه به چنین قلمرویی دست یافته و نه با خداوند هیچ پیمانی بسته است. او تنها حق را انکار میکند و وعده آن را به ریشخند میگیرد.
That would be a good source of information, giving him knowledge of what may happen in that world. “Or has he concluded a covenant with the Most Merciful?” (Verse 78) In such a case, he would be certain that God’s covenant will be fulfilled. This is followed by an expression of categorical negation which, in Arabic, adds connotations of a prohibition: “By no means!” (Verse 79) He neither attained to any such realm, nor made any covenant with God. He merely rejects the truth and derides its promise.
یک هشدار شدید، در اینجا بسیار بجاست تا چنین ادعاهای متکبرانهای را متوقف کند: «هرگز! آنچه او میگوید را ثبت خواهیم کرد و عذابش را به درازا خواهیم کشید.» (آیه ۷۹) آنچه را که او میگوید خواهیم نوشت، تا فراموش نشود و در روز قیامت هیچ مجادلهای پذیرفته نخواهد شد. این باز تصویری صرفاً توصیفی است، زیرا هیچ مجادله یا استدلالی ممکن نیست، چرا که علم خداوند هر جزئیات کوچکی را در بر میگیرد. افزون بر این، کیفری که به چنین گناهکارانی داده میشود، از نظر زمان و میزان چند برابر خواهد شد، تا بیوقفه ادامه یابد.
A stern warning is, then, very apt here to stop such arrogant claims: “By no means! We shall record what he says, and We shall long extend his suffering.” (Verse 79) We will write down whatever he says, so that it is not forgotten, admitting no dispute on the Day of Judgement. This is again a merely descriptive image, because no dispute or argument is possible as God’s knowledge encompasses every little detail. Moreover, the punishment meted out to such sinners will be increased manifold, in time and volume, so as to continue without interruption.
تصویر هشداردهندهٔ دیگری نیز افزوده میشود: «و آنچه را که دربارهاش سخن میگوید از او باز میستانیم و تنها نزد ما میآید.» (آیهٔ ۸۰) بدین ترتیب، هرآنچه از مال و فرزندانش سخن میگوید از او گرفته میشود، چنانکه جز تهیدستی چیزی برایش باقی نماند. عبارت عربی «نَرِثُهُ مَا يَقُولُ»، تصویری از ارثبری را به دست میدهد تا این محرومیت کامل باشد؛ همانگونه که وارث هرآنچه را که شخص درگذشته بر جای گذاشته است تصاحب میکند و چیزی را وانمینهد. «و تنها نزد ما میآید.» (آیهٔ ۸۰) او هیچیک از آنچه جایگاهش را در جامعه پدید میآورد نخواهد داشت. پس نه پولی خواهد داشت، نه داراییی، نه خویشاوندی، نه پیروانی و نه یاورانی، و تنها و ناتوان در برابر خداوند حاضر میشود.
A further image of warning is added: “and We shall divest him of all that he is now speaking of and he shall appear before Us all alone.” (Verse 80) Thus, everything that he speaks about of his wealth and children will be taken away from him, so that he is left with nothing. The Arabic text here, narithuhū mā yaqūl, gives an image of inheritance, in order to make the deprivation total, just as when an heir takes away all that a deceased person has left behind, discarding nothing. “He shall appear before Us all alone.” (Verse 80) He will have nothing of what gave him his standing in society. Thus, he will have no money, property, relatives, followers or supporters as he appears before God all alone, a powerless individual.
آیا به این شخص توجه کردهای که وحی خدا را انکار میکند، اما دربارهی داراییهایش سخن میگوید، در روزی که نه جایگاهی دارد و نه نفوذی؟ روزی است که از هر آنچه در این زندگی به او قدرت میداد، محروم خواهد شد. این تنها نوعی از کفر، ادعاهای باطل و تمسخر حق است.
Have you, then, considered this person who denies God’s revelation, yet speaks about his fortunes on a day when he has no position or influence? It is a day when he will be deprived of all that gave him power in this life. This is just one type of unbelief, false claims and ridicule of the truth.
این سوره به بحث درباره جنبههای گوناگون کفر ادامه میدهد.
The sūrah continues its discussion of different aspects of unbelief:
آنان به جای خدا معبودانی برگزیدهاند، به این امید که مایه عزت و یاریشان باشند. هرگز چنین نخواهد بود! آنان پرستش ایشان را انکار خواهند کرد و در برابرشان قرار خواهند گرفت. آیا ندیدهای که ما شیاطین را بر کافران مسلط کردهایم تا پیوسته آنان را به بدی برانگیزند؟ پس در [عذاب] آنان شتاب مکن؛ ما تنها شمارش روزهای [عمرشان] را برای آنان نگه میداریم. روزی که پرهیزگاران را بهعنوان میهمانانی گرامی نزد [خدای] رحمان گرد آوریم، و گنهکاران را همچون گلهای تشنه به سوی جهنم برانیم. هیچکس را توان شفاعت نیست، مگر آن کس که از [خدای] رحمان اجازهای یافته باشد. (آیات ۸۱ تا ۸۷)
They have taken to worshipping deities other than God, hoping that they will give them power and glory. By no means! They will renounce their worship and turn against them. Have you not seen how We let loose satanic forces upon the unbelievers to repeatedly incite them to evil? So, be not in haste: We only allow them a fixed number of days. The day [will surely come] when We shall gather the God-fearing before [God] the Most Merciful, as honoured guests, and drive those who are lost in sin to hell as a thirsty herd. None will have power to intercede for them except one who has received permission from [God] the Most Merciful. (Verses 81-87)
کسانی که آیات خداوند را انکار میکنند، برای موجوداتی غیر از خدا الوهیت قائل میشوند، و آن معبودهای دروغین را میپرستند، به این امید که به آنان قدرت، پیروزی و عزت ببخشند. برخی فرشتگان را میپرستیدند و برخی دیگر جنّها را. آنان کسانی را که میپرستیدند فرا میخواندند و از ایشان در برابر دشمنانشان یاری میطلبیدند.
Those who deny God’s revelations ascribe divinity to beings other than God, and they will worship such false deities hoping that they will give them power, victory and glory. Some worshipped angels, while others worshipped jinn. They called on those whom they worshipped, appealing to them for support against their enemies.
اما همان فرشتگان و جنیانی که اکنون پرستیده میشوند، این کار را محکوم میکنند، از پرستش آنان بیزاری میجویند و رفتارشان را نکوهش میکنند. همانگونه که قرآن جایگاه آنان را توصیف میکند، کسانی که در این زندگی دنیا پرستیده میشدند، در روز قیامت «از آنان بیزاری خواهند جست» و گواهیای خواهند داد که کافرانی را که آنان را میپرستیدند، محکوم میکند.
But the very angels and jinn they worship now denounce their action, disassociate themselves of their worship and condemn their attitude. As the Qur’ān describes their position, those who were worshipped in this present life will on the Day of Judgement “turn against them,” and will give a testimony that condemns the unbelievers who worshipped them.
نیروهای شیطانی، یا شیاطین، همواره آنان را به انجام کارهای گناهآلود وسوسه میکنند. از زمانی که شیطان، یا ابلیس، از خداوند درخواست کرد که چنین فرصتی به او داده شود، به این نیروها این امکان داده شده است که انسانها را وسوسه کرده و گمراه سازند. به پیامبر ﷺ دستور داده شده که در این امور شتاب نکند: «پس شتاب مکن.» (آیه ۸۴) او نباید بیش از حد بر آنان اندوهگین شود. به آنان فرصتی با مهلتی معین داده شده است که در طول آن، هر آنچه انجام میدهند یا میگویند شمرده و ثبت میشود. آیه در اینجا دقت این حسابرسی را بیان میکند: «ما برای آنان جز شماری معین از روزها مهلت نمیدهیم.» (آیه ۸۴)
Satanic forces, or devils, will always incite them to commit sinful actions. These forces have been given the chance to tempt and misguide human beings, ever since Satan, or Iblīs, requested God to allow him such opportunity. The Prophet is instructed not to precipitate matters: “So, be not in haste.” (Verse 84) He should not be over-grieved about them. They are given a chance, with a definite time limit, during which everything they do or say is counted and recorded. The verse here describes the accuracy of the reckoning: “We only allow them a fixed number of days.” (Verse 84)
ممکن است اضافه کنیم که این ترجمهٔ نارسایی از عبارت عربی «نَعُدُّ لَهُمْ عَدًّا» است. در متن عربی، مفعولِ آنچه شمارش میشود حذف شده تا تصویری از شمارش و ثبت دقیقِ همهچیز به ذهن برسد. این تصویر شگفتانگیز است، زیرا وقتی ثبتکننده خداست، هیچچیز را فرو نمیگذارد و از قلم نمیاندازد. کسی که احساس میکند رئیسش با دقت اعمالش را زیر نظر دارد تا هر اشتباهی را پیدا کند، ناگزیر دچار ناراحتی و نگرانی میشود. پس کسی که میداند خداوند متعال او را میبیند، چه احساسی دارد؟
Perhaps we should add that this is an inadequate translation of the Arabic statement, na`ddu lahum `addā. In the Arabic text, the object of what is being numbered is deleted so as to give us an impression of the meticulous counting and recording of everything. This is an awesome image, because when the recording is made by God, it does not overlook or miss anything out. Someone who feels that his boss is carefully monitoring his actions so as to identify any mistake will inevitably feel uneasy and worried. So how does the person who knows that God Almighty is watching him feel?
نتیجهٔ همهٔ این حسابرسی در تصویر دیگری از روز قیامت نشان داده میشود. مؤمنان با احترام و میزبانی شایسته به سوی خدا میآیند و در کاروانی با افتخار گرد میآیند: «روزی که پرهیزگاران را بهعنوان میهمانانی گرامی نزد [خدای] رحمان گرد میآوریم.» (آیهٔ ۸۶) در مقابل، کافران همچون گلهای تشنه رانده میشوند تا به جایگاه نهایی خود برسند: «و گناهکاران را همچون گلهٔ تشنه به سوی جهنم میرانیم.» (آیهٔ ۸۶) در آن روز هیچ شفاعتی وجود ندارد، جز برای کسی که در زندگی دنیا کار نیکی انجام داده باشد. چنین عملی مانند پیمانی از جانب خداست که خدا به آن وفا خواهد کرد. خداوند به کسانی که کارهای نیک انجام میدهند، پاداشی فراوان وعده داده است و خدا در وعدههای خود خلف نمیکند.
The outcome of all this reckoning is shown in yet another image of the Day of Judgement. The believers will come to God in a procession met with honour and hospitality: “The day [will surely come] when We shall gather the God-fearing before [God] the Most Merciful, as honoured guests.” (Verse 86) On the other hand, the unbelievers will be driven like cattle until they arrive at their last abode: “And drive those who are lost in sin to hell as a thirsty herd.” (Verse 86) There will be no intercession on that day, except for one who has done a good deed in this worldly life. Such a deed will be like a promise from God which He will honour. God has promised those who do good works to give them an abundant reward, and God does not fail to honour His promises.