این بخش با یک حکم کلی درباره زنانی آغاز می‌شود که پیش از نزدیکی زناشویی طلاق داده می‌شوند. پس از آن چند حکم مربوط به زندگی خانوادگی پیامبر ﷺ آمده است، از جمله رابطه همسران او با مردان به‌طور کلی، چگونگی رفتار مسلمانان هنگام ورود به خانه پیامبر ﷺ، و احترامی که خداوند به خانه فرستاده‌اش داده و نگاهی که فرشتگان و ساکنان ملأ اعلی به آن دارند. این بخش با دستوری عمومی پایان می‌یابد که شامل همسران، دختران پیامبر ﷺ و همه زنان مسلمان می‌شود. به آنان دستور داده شده که هنگام بیرون رفتن، روسری‌ها و جامه‌های بیرونی خود را بر خویش فرو افکنند تا به‌عنوان زنان پاکدامن شناخته شوند. بدین‌ترتیب، مردان بدکار، مانند منافقان و دیگر افراد شرور که زنان را آزار و اذیت می‌کردند، به آنان نزدیک نمی‌شدند. سرانجام، این بخش با هشداری به منافقان و شایعه‌پراکنان پایان می‌یابد که اگر از آزار و اذیت زنان مسلمان دست برندارند، از مدینه اخراج خواهند شد.

This passage begins with a general rule concerning women who are divorced before their marriage has been consummated. This is followed by a number of rules relating to the Prophet’s own family life, including the relationship between his wives and men generally, how Muslims should approach the Prophet’s home, and the honour God bestows on His Messenger’s home and how it is viewed by the angels and those on high. It concludes with a general order that applies to the Prophet’s wives, daughters and all Muslim women. They are ordered to draw their outer garments over their bodies when they go out, so that they are recognized as chaste women. Thus, men with bad characters, such as the hypocrites and other wicked people who used to tease and irritate women would not approach them. It concludes with a warning to the hypocrites and circulators of rumours that they would be expelled from Madinah unless they stopped disturbing and irritating the Muslim women.

این قواعد و دستورها بخشی از بازسازی جامعهٔ مسلمان بر پایهٔ تصور اسلامی از زندگی و جامعه است. اما در مورد اموری که به زندگی خصوصی پیامبر ﷺ مربوط می‌شود، خداوند چنین خواست که زندگی در خانهٔ پیامبر ﷺ کتابی باز برای همهٔ نسل‌ها بماند. از این رو، او این جنبه‌ها را در قرآن گنجاند، قرآنی که تا پایان روزگار دست‌نخورده خواهد ماند و به‌طور کامل خوانده خواهد شد.

These rules and directives form part of the reorganization of the Muslim community on the basis of the Islamic concept of life and society. As for matters that concern the Prophet’s own private life, God has willed that life in the Prophet’s home should remain a book open to all generations. Therefore, He incorporated these aspects into the Qur’ān, which will remain intact, and read in full, for the rest of time.

در عین حال، این امور نشانهٔ کرامتی است که خداوند بر خانهٔ پیامبر ﷺ ارزانی داشته است، زیرا خود خداوند متعهد شده که امور آن را تنظیم کند و در کتابش، قرآن، آن را به بشریت معرفی نماید.

At the same time, they are a sign of the honour God bestows on the Prophet’s home, as He Himself undertakes to regulate its affairs and present it to mankind in His book, the Qur’ān.

ای اہلِ ایمان! جب تم مومن عورتوں سے نکاح کرو پھر انہیں ہاتھ لگانے سے پہلے طلاق دے دو تو تمہارے لیے ان پر کوئی عدت نہیں جسے تم شمار کرو۔ پس انہیں کچھ سامان دو اور خوبصورتی کے ساتھ رخصت کر دو۔ (آیت 49)

Believers! If you marry believing women and then divorce them before the marriage is consummated, you have no reason to expect them to observe a waiting period. Hence, provide well for them and release them in a becoming manner. (Verse 49)

وضعیت زنانی که پیش از کامل شدن ازدواج طلاق داده می‌شوند، در احکام مشخصی بیان شده که در سورهٔ البقرہ آمده است: {بر شما گناهی نیست اگر زنان را پیش از آنکه با آنان تماس گرفته یا مهریه‌ای برایشان تعیین کرده باشید طلاق دهید. آنان را بهره‌مند سازید؛ توانگر به اندازهٔ توان خود و تنگدست به اندازهٔ توان خود. این بهره‌مندی، به شیوهٔ عادلانه، وظیفه‌ای است بر نیکوکاران. و اگر پیش از تماس با آنان طلاقشان دهید، ولی مهریه‌ای برایشان تعیین کرده باشید، پس نصف آنچه تعیین کرده‌اید [به آنان بدهید]، مگر اینکه آنان از آن درگذرند یا کسی که عقد ازدواج به دست اوست، درگذرد. و درگذشتن شما از آنچه حق شماست، به پرهیزگاری نزدیک‌تر است. و بزرگواری را میان خود فراموش نکنید. بی‌گمان خداوند به آنچه انجام می‌دهید بیناست.} (۲: ۲۳۶-۲۳۷)

The situation of women divorced before their marriages have been consummated is dealt with in specific provisions outlined in Sūrah 2, The Cow: “You will incur no sin if you divorce women before having touched them or settled a dowry for them. Provide for them, the rich according to his means and the straitened according to his means. Such a provision, in an equitable manner, is an obligation binding on the righteous. If you divorce them before having touched them but after having settled a dowry for them, then give them half of that which you have settled, unless they forgo it or he in whose hand is the marriage tie forgoes it. To forgo what is due to you is closer to being righteous. Do not forget to act benevolently to one another. God sees all that you do.” (2: 236-237)

این بدان معناست که اگر در ازدواجی که پیش از نزدیکی پایان می‌یابد، دو طرف مهریه‌ای را توافق کرده باشند، زن مطلقه مستحق نصف مهریه است. و اگر مهریه تعیین نشده باشد، او بر حسب توان شوهر طلاق‌دهنده مستحق مقداری متاع (بهره‌مندی) است. چنین متاعی بر نیکوکاران واجب است۔ دو آیه در سوره‌ی بقره هیچ عِدّه‌ای برای چنین زن مطلقه‌ای ذکر نمی‌کنند۔ اکنون در اینجا حکمی درباره‌ی این جنبه داریم که روشن می‌کند چنین زنی هیچ عِدّه‌ای برای نگه داشتن ندارد۔

This means that if a dowry has been agreed by the two parties in a marriage terminated before consummation, then the divorced woman is entitled to half the dowry. If the dowry has not been stated, then she is entitled to some provisions, in accordance with the means of the divorcing husband. Such a provision is binding on righteous people. The two verses in Sūrah 2 do not mention any waiting period for such a divorced woman. We now have here a rule concerning this aspect, making it clear that such a woman has no waiting period to observe.

پھر پیغمبر ﷺ کو بتایا جاتا ہے کہ کون سی عورتیں ان کے لیے نکاح کے لیے حلال ہیں، اور چار بیویوں کی حد مقرر ہونے کے بعد ان کے لیے خاص رخصت کا ذکر ایک پہلے کی سورت میں آ چکا ہے:

The Prophet is then told which women are lawful for him o marry, and the special dispensation for him after the limit of four wives was imposed in an earlier sūrah:

«فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُم مِّنَ النِّسَاءِ مَثْنَىٰ وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ» (۴: ۳) در آن زمان پیامبر ﷺ نُه همسر داشت که هر یک را به دلیلی مشخص به ازدواج خود درآورده بود.

“You may marry of other women as may be agreeable to you, two or three or four.” (4: 3) At the time the Prophet had nine wives, each of whom he married for a specific reason.

عائشہ اور حفصہ آپ کے دو قریبی صحابیوں، ابوبکرؓ اور عمرؓ کی بیٹیاں تھیں۔ امّ حبیبہ بنت ابی سفیان، امّ سلمہ، سودہ بنت زمعہ اور زینب بنت خزیمہ مہاجرات میں سے تھیں جو اپنے شوہروں سے محروم ہو چکی تھیں، اور نبی ﷺ ان کی عزت افزائی کرنا چاہتے تھے۔ ان میں سے کوئی بھی جوان یا بہت خوبصورت نہ تھی۔ ان سے نکاح محض وہ اعزاز تھا جو نبی ﷺ نے انہیں عطا فرمایا۔ رہیں زینب بنت جحشؓ، تو ان کے نبی ﷺ سے نکاح پر ہم پہلے تفصیل سے گفتگو کر چکے ہیں۔ باقی دو خواتین جویریہ بنت الحارث اور صفیہ بنت حیی تھیں۔ دونوں جنگ میں قید ہوئی تھیں، لیکن نبی ﷺ نے انہیں غلامی سے آزاد کیا اور ان سے نکاح فرمایا تاکہ ان کے قبائل اور برادریوں کے ساتھ تعلقات مضبوط ہوں۔ مزید یہ کہ ان کا نبی ﷺ سے نکاح ان کے لیے باعثِ عزت تھا۔ دونوں نے اپنی قوم کے شکست کی مشقت اٹھانے کے بعد اسلام قبول کیا۔

`Ā’ishah and Ĥafşah were the daughters of his two closest Companions, Abū Bakr and `Umar. Umm Ĥabībah bint Abī Sufyān, Umm Salamah, Sawdah bint Zim`ah and Zaynab bint Khuzaymah5 were women from the Muhājirīn who had lost their husbands and the Prophet wanted to honour them. None of them was young or very pretty. Marrying them was merely an honour the Prophet gave them. As for Zaynab bint Jaĥsh, we have already discussed her marriage to the Prophet in detail. The other two were Juwayriyyah bint al-Ĥārith and Şafiyyah bint Ĥuyay. Both were taken captive in war, but the Prophet freed them from bondage and married them to strengthen relations with their tribes and communities. Moreover, their marriage o the Prophet was an honour. Both accepted Islam after their people suffered the hardship of defeat.

آنان همگی «مادران مؤمنان» شده بودند و افتخار آن را داشتند که به پیامبر خدا ﷺ نزدیک باشند، و هنگامی که آن انتخاب به ایشان عرضه شد، خدا، پیامبرش و سرای آخرت را بر تجملات و آسایش این دنیا برگزیدند. برای آنان بسیار دشوار بود که طلاق داده شوند، در حالی که حداکثر تعداد همسرانی که یک مسلمان می‌تواند داشته باشد، چهار تن تعیین شده بود. خدا به وضعیت آنان نظر کرد و پیامبرش ﷺ را از آن حکم مستثنا ساخت و به او اجازه داد که همه همسرانش را نگه دارد. سپس قرآن مقرر کرد که او نباید بر ایشان بیفزاید یا هیچ‌یک از آنان را جایگزین کند. بدین ترتیب، معافیت پیامبر ﷺ از حداکثر چهار همسر، به طور مشخص به کسانی تعلق گرفت که پیش‌تر با آنان ازدواج کرده بود، تا از این افتخار محروم نشوند. آیات زیر این موضوع را به روشنی نشان می‌دهند:

این سوره به بیان جایگاه مسلمانان نسبت به خانه‌ها و همسران پیامبر ﷺ می‌پردازد، هم در زمان حیات ایشان و هم پس از رحلتشان. در این بخش به این موضوع اشاره می‌شود که برخی منافقان و کسانی که در دلشان بیماری بود، با رفتارهای آزاردهنده‌ی خود خانه‌ها و همسران پیامبر ﷺ را هدف قرار می‌دادند و بدین‌وسیله ایشان را می‌آزردند. قرآن کریم هشداری بسیار شدید به آنان می‌دهد، زشتی و بزرگی این کار را در پیشگاه خداوند بیان می‌کند و به آنان یادآوری می‌کند که خداوند از بدکاری‌های ایشان کاملاً آگاه است.

The sūrah moves on to delineate the position of Muslims vis-à-vis the Prophet’s homes and his wives, both during his lifetime and after his death. It addresses the fact that some hypocrites and others with hearts full of sickness used to affront the Prophet by directing their annoying behaviour at his homes and wives. It issues a very strong warning to them, describing the enormity of their action in God’s sight and reminding them that God is fully aware of their wickedness:

ای مؤمنان! به خانه‌های پیامبر داخل نشوید، مگر آنکه به شما اجازه داده شود، برای صرف غذا بدون آنکه منتظر وقت آن باشید. اما هرگاه دعوت شدید، داخل شوید، و چون غذا خوردید، پراکنده شوید و برای گفت‌وگوی بیهوده درنگ نکنید. چنین رفتاری ممکن است پیامبر ﷺ را آزرده کند، و او از اینکه به شما بگوید بروید، شرم می‌کند. اما خدا از بیان حق شرم نمی‌کند. و هرگاه از همسران پیامبر ﷺ چیزی خواستید، از پشت پرده این کار را کنید؛ این کار برای پاکی دل‌های شما و دل‌های ایشان بهتر است.

Believers! Do not enter the Prophet’s homes, unless you are given leave, for a meal without waiting for its proper time. But when you are invited, enter; and when you have eaten, disperse without lingering for the sake of mere talk. Such behaviour might give offence to the Prophet, and yet he might feel too shy to bid you go. God does not shy of stating what is right. When you ask the Prophet’s wives for something, do so from behind a screen: this makes for greater purity for your hearts and theirs.

و شایسته شما نیست که پیامبر خدا را برنجانید، و نه اینکه هرگز پس از او با همسرانش ازدواج کنید؛ به راستی این نزد خدا گناهی بزرگ است. خواه چیزی را آشکار کنید یا پنهان دارید، همانا خداوند به هر چیزی داناست. (آیات ۵۳ و ۵۴)

Moreover, it does not behove you to give offence to God’s Messenger, just as it would not behove you ever to marry his widows after he has passed away. That is certainly an enormity in God’s sight. Whether you do anything openly or in secret, [remember that] God has full knowledge of everything. (Verses 53-54)

البخاری از انس بن مالک روایت می‌کند: «هنگامی که پیامبر ﷺ با زینب بنت جحش ازدواج کرد، غذایی از گوشت و نان تهیه کرد. من فرستاده شدم تا مردم را به مهمانی دعوت کنم، و آنان گروه گروه می‌آمدند. می‌خوردند و می‌رفتند، سپس گروه دیگری وارد می‌شدند، می‌خوردند و می‌رفتند. من همه را دعوت کردم تا جایی که کسی را برای دعوت نیافتم. این را به پیامبر ﷺ گفتم و ایشان به خانواده‌اش فرمود: "غذا را جمع کنید." سه نفر در خانه‌اش مانده بودند و گفتگو می‌کردند. پیامبر ﷺ بیرون رفت و به اتاق عایشه آمد و فرمود: "سلام بر شما، ای اهل این خانه، همراه با رحمت و برکات خدا." عایشه نیز به همان شکل پاسخ سلام او را داد و پرسید: "ای فرستاده خدا، همسرت را چگونه یافتی؟ خدا تو و همسرت را برکت دهد." سپس ایشان به اتاق هریک از همسرانش رفت و هر یک همان سخن عایشه را به او گفت. آنگاه بازگشت و دید آن سه نفر هنوز در حال گفتگو هستند.»

سورہ اُن لوگوں کو تنبیہ کرتی رہتی ہے جو نبی ﷺ کو اذیت دیتے ہیں، خواہ ذاتی طور پر ہو یا آپ ﷺ کے اہلِ خانہ کے معاملے میں، اور اس عمل کو ایک بڑا جرم قرار دیتی ہے۔ یہ تنبیہ دو طریقوں سے کی جاتی ہے: ایک یہ کہ نبی ﷺ کی تکریم کی جاتی ہے اور آپ ﷺ کے اپنے رب کے نزدیک اور بلندیِ مقام پر فائز ہونے کی حیثیت بیان کی جاتی ہے، اور دوسرا یہ کہ نبی ﷺ کو اذیت دینا دراصل خود خدا کو اذیت دینا ہے۔

The sūrah continues to warn those who give offence to the Prophet, either in person or with regard to his family, showing their action as an enormity. It does so in two ways: honouring the Prophet and describing his status with his Lord and on high, and stating that to give offence to the Prophet is to give offence to God Himself.

بنابراین، این عمل مرتکبش را هم در زندگی دنیا و هم در زندگی آخرت از رحمت خدا دور می‌سازد. افزون بر این، مرتکبان این گناه در انتظار عذابی خوارکننده خواهند بود:

Therefore, it earns the perpetrator expulsion from God’s mercy both in the present life and in the life to come. Furthermore, the perpetrators stand to suffer a humiliating punishment:

خداوند و فرشتگانش بر پیامبر درود می‌فرستند. ای مؤمنان! بر او درود فرستید و سلام گویید. کسانی که خدا و پیامبرش را می‌آزارند، خداوند ایشان را در این جهان و در جهان آخرت از رحمت خویش دور می‌سازد و برای آنان عذابی خوارکننده آماده کرده است. (آیات ۵۶ و ۵۷)

God and His angels bless the Prophet. Believers! Bless him and give him greetings of peace. Those who affront God and His Messenger will be rejected by God in this world and in the life to come. He has prepared for them a humiliating suffering. (Verses 56- 57)

الکلمة العربیة «صلاة» ومشتقاتها، التي تُترجَم في الإنجلیزیة بـ«bless»، تعني في الأصل الدعاء. غیر أنّ صلاة الله على النبي ﷺ تعني أنّه یُثني علیه ویُشید بذكره بین الملأ الأعلى، أمّا حین تُنسَب إلى الملائكة فتعني أنّهم یدعون الله له. وبهذا یحظى النبي ﷺ بمقام رفیع، إذ یتردّد صدى ثناء الله على نبیّه في جمیع أرجاء الكون. ولا یمكن أن یكون هناك شرف أعظم من هذا.

The Arabic text uses the word şalāt and its derivatives for what is rendered in English as ‘bless’. Şalāt means prayer, but prayer by God for the Prophet means that God praises him to those on high, while when it refers to the angels it means that they pray to God for him. This gives the Prophet a sublime position: the whole universe echoes God’s praise of His Prophet. No honour could be greater than this.

چگونه ممکن است درود و دعای انسان‌ها با درود و تکریمی که خداوند بر پیامبر ارزانی داشته و با درود فرشتگانِ جایگاهِ بلند مقایسه شود؟ البته هیچ قیاسی در میان نیست، اما خداوند می‌خواهد به مؤمنان عزت ببخشد؛ با پیوستن درودِ ایشان بر پیامبر ﷺ به درود خودِ خود، و بدین‌سان پیوندی میان آنان و عالمِ بالا برقرار می‌کند.