سورۃ الأنعام (چارپایان)

سورۃ الأنعام (چارپایان) - در سایهٔ قرآن | Quran Course

0% read · 26 min left

در سایهٔ قرآن Bookmark

This chapter was translated automatically from English and may contain mistakes. Read the original

Show original

سورۃ الأنعام (چارپایان)

Al-An`ām ( Cattle )

by Sayyid Qutb26 min readViewed 204 times

پیشگفتار

Prologue

این سوره متعلق به بخشی از قرآن است که در مکه بر پیامبر ﷺ نازل شد. اگرچه این بخش از قرآن در طول سیزده سال بر پیامبر ﷺ نازل شد، تنها به یک مسئله می‌پردازد. ماهیت این مسئله تغییر نکرد، هرچند شیوه ارائه آن بنا بر سبک قرآن متفاوت بود. از این رو می‌بینیم که این مسئله پیوسته در پرتوی تازه عرضه می‌شود، گویی برای نخستین بار مطرح می‌گردد. این مسئلهٔ اساسی و بنیادین این دین نوین چیست؟ در اصل، مسئلهٔ ایمان است با دو جنبهٔ اصلی آن: الوهیت و بندگان او، و رابطهٔ میان این دو. این مسئله خطاب به هر انسانی و از آن جهت که انسان است مطرح می‌شود. از این نظر، یک عرب در زمان نزول قرآن یا در هر نسل بعدی، و یک غیرعرب از هر نسلی، برابرند.

This sūrah belongs to the part of the Qur’ān revealed to the Prophet when he was in Makkah. Although this part of the Qur’ān was revealed to the Prophet (peace be upon him) over a period of thirteen years, it deals with only one question. The nature of this question did not change, although the manner of its presentation varied according to the style of the Qur’ān. We, therefore, see this question being constantly presented in a new light, just as if it were being raised for the first time. What is this primary and most fundamental question of this new religion? Essentially, it is the question of faith with its two main aspects, Godhead and His servants, and the relationship between them. It is addressed to every human being in that particular capacity, i.e. as a human being. In this respect, an Arab at the time of the revelation of the Qur’ān, or in any other subsequent generation, and a non-Arab of any generation, are equal.

هنگامی که پیامبر محمد ﷺ رسالت خود را دریافت کرد، حاصلخیزترین و ثروتمندترین بخش‌های سرزمین‌های عربی در دست عرب‌ها نبود. شام، در شمال، تحت سلطه‌ی بیزانسی‌ها بود که حاکمان عرب دست‌نشانده را برای اداره‌ی امور آن منصوب کرده بودند. به همین ترتیب، در جنوب، یمن تحت سرپرستی امپراتوری ایران بود که فرمانداران عرب محلی را منصوب کرده بود. تنها بخش‌های مستقل عربی، حجاز و نجد بودند؛ صحراهای بی‌حاصلی با چند واحه‌ی پراکنده این‌جا و آن‌جا.

When the Prophet Muĥammad (peace be upon him) was given his message, the most fertile and wealthiest parts of the Arab lands were not in Arab hands. Syria, in the north, was under the control of the Byzantines who appointed puppet Arab rulers to conduct its affairs. Similarly, in the south, Yemen was under the tutelage of the Persian Empire who appointed local Arab governors. The only independent Arab parts were the Ĥijāz and Najd, barren deserts with a few oases dotted about here and there.

محمد ﷺ در میان قوم خود به صداقت و راستگویی و قضاوت خردمندانه‌اش شهرت داشت. بزرگان قریش، قبیلهٔ بزرگ عرب، پیش‌تر او را داور اختلافی قرار داده بودند که می‌توانست به جنگی بزرگ بینجامد، و از داوری او بسیار خشنود شده بودند. افزون بر این، او از خاندان برجستهٔ بالاترین تیرهٔ قریش، یعنی بنی‌هاشم، بود. از این رو برای او آسان بود که جنبشی ناسیونالیستی عربی آغاز کند و قبیله‌های عربستان را که بر اثر دوره‌های طولانی کشمکش و نزاع ناتوان شده بودند، متحد سازد. سپس می‌توانست ایشان را به سوی هدف آزادسازی سرزمین‌هایشان از سلطهٔ استعماری بیزانس در شمال و ایران در جنوب رهنمون شود. آنگاه می‌توانست زمینه را برای تأسیس دولتی عربی، نیرومند و متحد، در سراسر شبه‌جزیرهٔ عربستان فراهم کند.

Muĥammad (peace be upon him) was distinguished in his community for his honesty and truthfulness, and for his mature judgement. The leaders of the Quraysh, the major Arab tribe, had earlier made him the arbiter in a dispute that threatened to cause a major war, and were very pleased with his judgement. Moreover, he belonged to the leading family in the top Quraysh clan, the Hashimites. Hence, it would have been easy for him to launch an Arab nationalist movement aimed at uniting the Arabian tribes that had been weakened by long periods of feuding and disputation. He could then have directed them towards the goal of liberating their lands from the colonial rule of the Byzantines to the north and the Persians to the south. He could then have been in a position to establish a strong and united Arab state throughout the Arabian Peninsula.

ممکن است گفته شود که اگر پیامبر ﷺ دعوت خود را به این شکل مطرح کرده بود، به احتمال زیاد همه عرب‌ها با او به شکلی مثبت برخورد می‌کردند. و این به نوبه خود، سیزده سال مخالفت طاقت‌فرسای کسانی را که در عربستان قدرت را در دست داشتند، از او دور می‌کرد.

It could be argued that had the Prophet (peace be upon him) directed his call in this way, all the Arabs would most probably have responded positively to him. In turn, this would have spared him thirteen years of tortuous opposition by those who wielded power in Arabia.

ممکن است گفته شود که وقتی عربستان این‌گونه به دعوت پیامبر ﷺ پاسخ داد و رهبری او را پذیرفت، و هنگامی که او عرب‌ها را به چنین شکوه ملی رساند، می‌توانست تمام قدرت و جایگاه خود را به کار گیرد تا عرب‌ها را به پذیرش پیامی که پروردگارش به او سپرده بود، متقاعد کند. او سپس می‌توانست ایمانی را که بر یگانگی خداوند استوار است تبلیغ کند. او می‌توانست عرب‌ها را پس از آنکه تسلیم اقتدار او شده بودند، به تسلیم شدن در برابر خداوند وادار کند.

It may also be argued that when Arabia had thus responded to the Prophet’s call and recognized his leadership, and when he had led the Arabs to such national glory, he could have used all his power and standing to convince the Arabs to accept the message entrusted to him by his Lord. He could then have preached the faith based on God’s oneness. He would have made the Arabs surrender themselves to God after they had submitted to his authority.

اما خداوندی که به همه چیز داناست، در حکمت خود پیامبرش را به این راه هدایت نکرد. بلکه به او فرمان داد که اعلام کند «هیچ معبودی جز خدا نیست» و همراه با اندک یارانش، تمام آزارها و سختیهایی را که پس از آن پیش آمد، تحمل کند.

But God who knows all did not, in His wisdom, direct his Messenger to follow this route. Instead, He directed him to declare that “there is no deity other than God”, and to bear with his few Companions all the ensuing persecution.

دوباره بپرسم که چرا این اتفاق افتاد؟ خداوند نمی‌خواست که فرستاده‌اش و مؤمنان دچار ستم شوند۔ اما خداوند می‌دانست که جایگزین کردن ستم بیزانسی یا ایرانی با ستم عربی، راه درست نیست۔ زیرا همه ستمگری‌ها یکسان‌اند۔ زمین از آنِ خداوند است و باید تنها و خالصانه تسلیم خداوند شود۔ این هدف جز با برافراشته شدن پرچم «لا إله إلا الله» بر سراسر زمین محقق نمی‌شود۔ انسان تنها بندهٔ خداوند است و این بندگی جز با بلند نگه داشتن پرچم «لا إله إلا الله» پایدار نمی‌ماند۔ و این باید به همان شیوه‌ای انجام شود که عربی که زبانش را به خوبی می‌داند آن را درک می‌کند: تمام حاکمیت تنها از آنِ خداوند است؛ هیچ قانونی جز قانون خداوند وجود ندارد؛ تمام اقتدار از آنِ خداوند است۔ تنها گروه‌بندی انسانی که اسلام اعلام می‌کند، بر پایهٔ ایمان است که در آن عرب، بیزانسی، ایرانی و مردم همهٔ نژادها و رنگ‌ها برابرند و پرچم خداوند را برافراشته می‌دارند۔

Again why did this happen? It was not God’s purpose to subject His Messenger and the believers to oppression. But God knew that replacing Byzantine or Persian tyranny with Arab tyranny was not the right way. For all tyranny is the same. The earth belongs to God and must submit purely to God. This cannot be achieved unless the banner of `no deity other than God’ is unfurled across the earth. Man is servant to God alone, and this cannot be maintained except when the banner of `no deity other than God’ is raised high. And this must be done in the way an Arab who knows his language well understands: all sovereignty belongs to God alone; there is no law other than God’s law; all authority belongs to God. The only grouping of people which Islam proclaims is based on faith, in which Arabs, Byzantines, Persians and people of all races and colours are equal, flying God’s banner.

و این راه است.

And this is the way.

در زمانی که پیامبر ﷺ پیامی را که خداوند به او سپرده بود دریافت کرد، جامعه عربستان از نظر توزیع ثروت و عدالت اجتماعی وضعیت بسیار بدی داشت. گروه اندکی از مردم تمام ثروت و تجارت را در انحصار خود داشتند. افزون بر این، آنان می‌توانستند با معاملات ربوی دارایی‌های خود را افزایش دهند. در مقابل، اکثریت بزرگ مردم فقیر و گرسنه بودند. علاوه بر این، ثروتمندان از جایگاه والا و امتیاز ویژه‌ای نیز برخوردار بودند، در حالی که اکثریت از همه‌ی اینها محروم بودند.

At the time when the Prophet received the message God entrusted to him, Arabian society was in a very bad way with regard to the distribution of wealth and social justice. A handful of people monopolized all wealth and commerce. Moreover, they were able to multiply their resources through usurious transactions. The great majority of people, on the other hand, were poor and hungry. Besides, the wealthy ones also enjoyed a position of honour and distinction, while the majority were deprived of all that.

اگر محمد ﷺ می‌خواست، برای او آسان بود که یک جنبش اجتماعی آغاز کند، با اشراف‌سالاری اعلان جنگ دهد و از راه بازتوزیع ثروت، خواستار عدالت اجتماعی شود. اگر چنین می‌کرد، جامعه‌ٔ عرب به دو بخش تقسیم می‌شد: اکثریت بزرگ مردم در برابر استبداد ثروت و اشرافیت از او پشتیبانی می‌کردند. این وضع بهتر از مخالفتی بود که از سوی تمام جامعه با او روبه‌رو شد، هنگامی که اعلام کرد: «هیچ معبودی جز خدا نیست». زیرا وقتی چنین کرد، تنها چند جان بزرگوار توانستند به بلندای دعوت او برخیزند.

It would have been easy for Muĥammad (peace be upon him) to start a social movement, declaring war against the aristocracy, and calling for social justice through the redistribution of wealth. Had he done so, Arab society would have been split into two: the great majority would have supported him against the tyranny of wealth and nobility. This would have been better than the opposition he faced from the whole of society when he declared that `there is no deity other than God’. For when he did so, only a few noble souls were able to rise to the sublimity of his call.

ممکن است گفته شود که اگر محمد (صلی الله علیه وسلم) این راه را پیش می‌گرفت، با جلب حمایت اکثریت و شکست اقلیتی که با او مخالفت می‌کردند، می‌توانست از قدرت خود برای برپا داشتن آیینی بر پایه توحید خدا بهره ببرد که خدا آن را به او سپرده بود. بدین ترتیب، او می‌توانست مردم را پس از آنکه به فرمان او گردن نهاده بودند، وادار کند که در برابر پروردگارشان تسلیم شوند. ﷺ

It may be said that had Muĥammad (peace be upon him) followed this route, gaining the support of the majority and defeating the minority opposing him, he could have utilized his power to establish the faith based on God’s oneness which God had entrusted to him. He would, thus, have been able to make people submit to their Lord after they had submitted to his authority.

اما خداوند، در حکمت بیکران خود، پیامبرش را به این راه هدایت نکرد.

But God, in His infinite wisdom, did not direct His Messenger to follow this path.

خدا می‌داند که این راه نیست. او می‌داند که عدالت اجتماعی تنها زمانی می‌تواند به‌طور کامل تحقق یابد که یک نظام فکری جامع وجود داشته باشد که همه امور را تسلیم خدا کند.

God knows that this is not the way. He knows that social justice can only be achieved fully through a comprehensive ideological concept that submits all affairs to God.

با چنین تصوری، مردم به میل خود هر آنچه را که خداوند در زمینهٔ توزیع عادلانه و همبستگی متقابل اجتماعی مقرر کرده است، می‌پذیرند. بدین ترتیب، هم بخشنده و هم گیرنده درمی‌یابند که در حال اجرای نظامی الهی هستند و امید دارند که به‌خاطر فرمانبرداری‌شان، هم در این زندگی و هم در زندگی آخرت، پاداش نیکو بیابند. از این رو، چنین جامعه‌ای از طمع و کینه‌توزی آزاد خواهد بود. امور نه با اقدامات زورمندانه‌ای که دل مردم را از وحشت می‌لرزاند، به اجرا درمی‌آیند. مردم احساس تنهایی و درماندگی نمی‌کنند و روحیهٔ ایشان شکسته نمی‌شود، همان‌گونه که در نظام‌هایی که بر اصولی غیر از یگانگی خداوند استوارند چنین است.

With such a concept people would willingly accept whatever God rules in respect of fair distribution and mutual social solidarity. Thus, both the giver and the recipient realize that they are implementing a divine system and hope to be well rewarded for their obedience both in this life and in the life to come. Thus, such a society would be free of both greed and grudges. Things are not put into effect by strong-handed measures that strike terror into people’s hearts. People do not feel desolate, and their spirits are not broken, as is the case under systems based on principles other than that of God’s oneness.

در زمانی که پیامبر ﷺ رسالت خود را دریافت کرد، معیارهای اخلاقی حاکم بر عربستان به پستترین حد خود رسیده بود، هرچند برخی از فضایل طبیعی زندگی دست‌نخورده بادیه‌نشینان همچنان حفظ شده بود.

The standards of morality that prevailed in Arabia at the time when the Prophet was given his message were at a very low ebb, even though some natural virtues of uncorrupted Bedouin life were still retained.

در آن روزگار، ستم قاعدهٔ حاکم بود. این امر به‌ویژه در شعر آن دوران آشکار است، مانند شعر زهیر بن أبی سُلمی که می‌سراید: «هر که از دارایی‌اش با شمشیر دفاع نکند، آن را غارت‌شده خواهد یافت، و هر که به دیگران ستم نکند، خود مورد ستم واقع خواهد شد.» شعاری که در جاهلیت عرب رایج بود این بود: «برادرت را یاری کن، چه ستم‌کار باشد و چه ستم‌دیده.» نوشیدن شراب و قمار، سنت‌های اجتماعی شناخته‌شده بودند. در واقع، مردم به چنین عاداتی افتخار می‌کردند. تمام شعر عرب در روزگار جاهلیت پیش از اسلام این امر را بسیار روشن منعکس می‌کند. نمونه‌ای از آن را می‌توان از قصیده‌ای از طَرَفَة بن العَبد آورد:

Oppression was the rule of the day. This is especially clear in the poetry of the time, such as that of Zuhayr ibn Abī Sulmā who writes: “Whoever does not defend his property with arms will find it plundered, and whoever does not oppress others will himself be oppressed.” A motto that was commonly held in pre-Islamic Arabia was: “Help your brother, whether he inflicts or suffers injustice.” Drinking and gambling were recognized social traditions. Indeed, people took pride in such habits. All Arab poetry of the pre-Islamic days of ignorance reflects this very clearly. An example may be taken from a poem by Ţarfah ibn al-`Abd:

اگر نبود سه کاری که جوان از آن لذت می‌برد، اهمیتی نمی‌دادم که در چه زمانی با مرگم روبه‌رو شوم.

Had it not been for three practices a young man enjoys, I would not have cared when I meet my death.

یکی از این‌ها این است که من کسانی را که به میانه‌روی توصیه می‌کنند با جامی از شراب چنان تند می‌زنم که وقتی با آب آمیخته شود، کف می‌کند.

One of these is that I beat those who counsel moderation to a drink of wine which is so potent that it bubbles when it is mixed with water.

نوشیدن، تعقیبِ لذت و خرج کردنِ هر آنچه به دستم می‌رسد، زندگیِ من بوده است.

Drinking, the pursuit of pleasure and spending whatever I lay my hands on have been my life.

و به همین دلیل تمام قبیله‌ام مرا رها کرده‌اند، مانند شتری که به خارش سختی دچار شده باشد.

And because of that my whole clan has abandoned me, like a camel with a terrible itch.

زنا‌کاری به شکل‌های گوناگون در جامعه رایج بود. عائشه، همسر پیامبر ﷺ، در حدیثی صحیح چنین توصیف می‌کند:

Promiscuity in various forms was common practice in society. `Ā’ishah, the Prophet’s wife, describes in an authentic ĥadīth:

چهار نوع رابطهٔ زناشویی در روزگار جاهلیت رایج بود. نخستین آنها همان است که امروز نیز وجود دارد: مردی به خواستگاری دختر مرد دیگری یا سرپرستی خود می‌رود، مهریهٔ او را می‌پردازد و با او ازدواج می‌کند. نوع دوم این بود که مرد به همسرش، پس از پایان یافتن دورهٔ قاعدگی‌اش، می‌گفت که نزد مرد معینی برود و از او باردار شود. شوهر در این حالت از همسرش دوری می‌کرد و با او همبستری نمی‌کرد تا آنگاه که آشکارا باردار می‌شد. سپس اگر می‌خواست با او همبستر می‌شد. مرد این کار را برای داشتن فرزندی با صفات برتر انجام می‌داد. این رابطه به «استبضاع» معروف بود. نوع دیگر رابطه این بود که شمار اندکی از مردان، کمتر از ده نفر، با یک زن رابطه داشتند و هر یک با او همبستر می‌شد. اگر آن زن باردار می‌شد و فرزندی به دنیا می‌آورد، پس از چند شب، همهٔ آنان را فرا می‌خواند تا نزد او بیایند.

Four types of matrimonial relationship were common in the days of jāhiliyyah.1 The first of these was the one we have today: a man makes a proposal to marry another man’s daughter or his ward, pays her dowry, and marries her. A second type was that a man would tell his wife, after she had finished a menstrual period, to call on a particular man and become pregnant by him. The husband in this case would stay away from his wife not touch her until she was clearly pregnant. He would then have intercourse with her if he so wished. The husband resorted to this in order to have a son of better traits. This relationship was known as istibđā’. Another type of relationship was that a number of men, less than 10, would have one woman and each would have sexual intercourse with her. Should she become pregnant and give birth to a child, she would send for them after a few nights to come over.

هیچ‌یک از ایشان نمی‌توانست خودداری کند. وقتی در خانهٔ او جمع می‌شدند، آن زن به ایشان می‌گفت: «می‌دانید که میان ما چه گذشته، و اکنون من فرزندی دارم». به یکی از آنان اشاره می‌کرد و می‌گفت: «این فرزند توست». هر که را می‌خواست نام می‌برد، و کودک به‌عنوان فرزند آن شخص نامیده می‌شد و او نمی‌توانست این را انکار کند. نوع چهارم از روابط این بود که مردان بسیاری با یک زن معاشرت می‌کردند، و او از پذیرفتن هیچ‌کس خودداری نمی‌کرد. چنین زنانی فاحشه بودند. آنان بر درِ خانه‌هایشان پرچمی نصب می‌کردند تا نشانهٔ کارشان باشد. هر که می‌خواست با فاحشه‌ای باشد آزاد بود که نزد او برود. اگر هر یک از این فاحشه‌ها باردار می‌شد و فرزند می‌زایید، آنان نزد او می‌رفتند و کارشناسی را که در تشخیص شباهت‌ها خبره بود فرا می‌خواندند. او پدری آن کودک را به یکی از ایشان نسبت می‌داد و کودک فرزند او به شمار می‌آمد.

None of them would be able to stay away. When they gathered at her place, she would say to them, “You know what has been going on between us, and now I have a child”. She would point to one of them and say, “It is your child”. She named whomever she wanted, and the child would be named as that person’s child, and he could not deny this. A fourth type of relationship was that many men would associate with the one woman, who would not refuse anyone. Such women were prostitutes. They used to place a flag on their doors as a sign of what they did. Whoever wanted a prostitute was free to go to her. Should any prostitute get pregnant and give birth, they would go to her and call in an expert in recognizing resemblances. He would ascribe the child’s paternity to one of them, and the child would be considered his.

او این را رد نمی‌کرد. (روایت شده توسط البخاری در الصحیح، کتاب النکاح.)

He would not refuse this. (Related by al-Bukhārī in the Şaĥīh, Book of Marriage.)

یقیناً ممکن بود که محمد ﷺ جنبشی برای اصلاح اخلاقی آغاز کند، با هدف پاکسازی جامعه از فساد اخلاقی، کمک به مردم برای پاکیزه ساختن زندگی‌شان، و استقرار ارزش‌ها و معیارهای والاتر اخلاقی. همچون هر اصلاح‌گر اخلاقی، او پاسخی خوب از کسانی می‌یافت که طبعاً با انحطاط اخلاقی مخالف بودند. آنان از همان آغاز چنین حرکتی را پشتیبانی می‌کردند.

It was certainly possible for Muĥammad, (peace be upon him) to have started a movement for moral reform, aiming at purging society of immorality, helping people to purify their lives, and establishing higher moral values and standards. Like every moral reformer, he would have found a good response from people naturally inclined against moral degeneration. They would have supported such a move from the outset.

اما خداوند، در حکمت و دانایی کامل خود، پیامبرش را به پیمودن این راه فرا نخواند، زیرا خدا می‌دانست که این راه، راه درست نیست. خدا می‌داند که اخلاق باید بر پایه ایمانی استوار باشد که معیارها را برقرار می‌کند و ارزش‌ها را تعریف می‌کند، و روشن می‌سازد که کدام مرجع این‌ها را تأیید می‌کند و چه پاداش و کیفری آن مرجع می‌تواند برای کسانی که به این‌ها پایبندند و کسانی که آن‌ها را زیر پا می‌گذارند، مقرر دارد.

But God, in His wisdom and perfect knowledge, did not direct His Messenger to follow this route, because God knew that this was not the right way. God knows that morality must be based on a faith that establishes standards and defines values, making clear which authority sanctions these and what reward and punishment such authority can administer to those who observe these and those who violate them.

مگر آنکه چنین ایمانی بهخوبی استوار باشد، همه ارزشها و معیارهای اخلاقی ناپایدار میمانند، بدون پاسخگویی، کنترل، اقتدار یا پاداش.

Unless such a faith is well established, all values and moral standards remain unstable, without accountability, control, authority or reward.

هنگامی که پس از تلاشهای سخت، ایمان در دلهای مردم استوار شد و اقتدار پشت آن به درستی پذیرفته شد؛ هنگامی که مردم پروردگارشان را شناختند و تنها او را پرستیدند؛ هنگامی که مردم از فشارهای دیگر مقامها و فشارهای هوای نفس خویش رها شدند؛ هنگامی که مفهوم «هیچ معبودی جز خدا نیست» در دلهای مردم نقش بست، خداوند به واسطه آن و به واسطه کسانی که به آن ایمان آوردند، همه آنچه را که مردم ممکن بود در قالب اصلاح پیشنهاد کنند، تحقق بخشید.

When, after strenuous efforts, the faith was established in people’s hearts and the authority behind it was properly acknowledged; when people recognized their Lord and worshipped Him alone; when people were free of the pressures of other authorities and the pressures of their own desires; when the concept of `no deity other than God’ was imprinted on people’s hearts, God accomplished with it, and with those who believed in it, all that people might have suggested in the way of reform.

سرزمین اکنون از سلطه‌ی بیزانس و ایران رها شده بود، اما حکومت استعماری آنان جای خود را به قدرتی عرب نداده بود. در عوض، اقتدار خدا جای آن را گرفته بود. سرزمین اکنون از هرگونه ستم آزاد شده بود.

The land was now free of Byzantium and Persia, but their colonial rule had not been replaced by an Arab power. Instead God’s authority took their place. The land was now free of all tyranny.

جامعه از هرگونه بی‌عدالتی اجتماعی رها شد، زیرا نظام اسلامی برای اجرای عدالت خداوند و بر پایه اصولی که خود خداوند آن‌ها را تأیید کرده است، برپا گردید.

Society was freed of all social injustice, because the Islamic system was established to administer God’s justice, according to the principles approved by God Himself.

پرچم عدالت اجتماعی به نام خدا برافراشته شد، اما آن را پرچم اسلام نامیدند، که بر آن نوشته شده بود: «هیچ معبودی جز خدا نیست».

The banner of social justice was raised in God’s name, but it was called the banner of Islam, on which was written, `there is no deity other than God’.

اخلاق مردم بالا رفته بود؛ دلها و جانها پاک شده بود، و وسیلهٔ کنترل، وجدانِ خودِ مردم بود. از این رو، مجازاتهای واجب و تعزیری که خدا مقرر کرده بود، جز در موارد بسیار اندک، لازم نمی شد. مردم مشتاق کسب پاداش خدا بودند. از اینکه او ببیند که فرمانهایش را زیر پا میگذارند شرم داشتند، و از اینکه مشمول کیفر او شوند هراس داشتند. چنین احساساتی جای هرگونه نظام پلیسی و انواع مجازاتهایی را گرفته بود که آن نظام میتوانست اعمال کند.

People’s morals were elevated; hearts and souls were purified; and the medium of control was people’s own consciences. Hence, the mandatory and discretionary punishments prescribed by God were not needed, except in very few cases. People were eager to earn God’s reward. They were ashamed to be seen by Him violating His orders, feared to incur His punishment. Such feelings took the place of any police administration and the various punishments it could impose.

در نظم اجتماعی، اخلاق و زندگی به طور کلی، بشریت به قله‌ای رسید که پیش از آن هرگز به آن دست نیافته بود. و جز در سایه اسلام، هرگز نتوانست دوباره به آن قله دست یابد.

In its social order, morality and life in general, humanity was raised to a summit it had never achieved before. It was not to attain that summit again except under Islam.

همه‌ی این‌ها از آن‌رو رخ داد که کسانی که اسلام را در شکل دولت، نظام حکومتی، قوانین و مقررات برپا کردند، پیش‌تر آن را در وجدان‌ها و زندگی‌شان به صورت ایمان، اخلاق، عبادت و رفتار برپا کرده بودند. در برابر تلاش‌هایشان برای استقرار این دین، تنها یک وعده به آنان داده شد که هیچ چیزی از پیروزی و قدرت را در بر نداشت، حتی برای اسلام به‌واسطه‌ی تلاش‌های آنان. وعده‌ای که به آنان داده شد، ربطی به زندگی این دنیا نداشت. به آنان بهشت وعده داده شد. این پاداش آنان است برای همه‌ی کوشش سخت‌شان، تحمل آزمون‌های دشوار، دفاع بی‌وقفه‌شان از اسلام، و رویارویی‌شان با نیروهای جاهلیت با پیام «هیچ معبودی جز خدا نیست»، پیامی که بی‌تردید برای صاحبان قدرت در هر زمان و مکانی ناخوشایند است.

All this happened because those who established Islam, in its state, government system, laws and regulations, had already established it in their consciences and lives in the form of faith, morality, worship and behaviour. For their efforts in establishing this religion, they were promised only one thing which included nothing of victory and power, not even for Islam through their efforts. The promise they received had nothing to do with the life of this world. They were promised Paradise. That is their reward for all their hard striving, withstanding hard trials, unwavering advocacy of Islam, confronting the forces of jāhiliyyah with the message of `no deity other than God’, hateful as it certainly is to those in power at all times and places.

خداوند آن افراد را آزمود و ایشان ثابت‌قدم بودند و کمترین توجهی به منافع شخصی نداشتند. نشان دادند که به دنبال پاداش در این دنیا نیستند، هرقدر هم که ارزشمند باشد، حتی پیروزی اسلام به دست خودشان. آنان از غرور نسب، قبیله، نژاد، ملیت یا کشور تهی بودند. هنگامی که همهٔ این‌ها را ثابت کردند، خداوند دانست که می‌توانند بزرگ‌ترین امانت را ادا کنند، اگر آن امانت به ایشان سپرده شود. آنان به آیینی وفادار می‌ماندند که تمام حاکمیت را تنها از آنِ خداوند می‌داند، از جمله اقتدار بر دل‌ها و وجدان‌ها، رفتار و عبادت، جسم و روح، و همهٔ شرایط. امانتی را که هنگام دادن قدرت اجرای قانون خداوند و برقراری عدالت کامل به ایشان سپرده می‌شد ادا می‌کردند. آنان آن قدرت را در خدمت منافع خود یا قبیله، جامعه، ملت یا نژادشان به کار نمی‌بردند. تنها در خدمت آیین الهی و قانون الهی از آن بهره می‌گرفتند، زیرا می‌دانستند که تنها خداوند آن قدرت را به ایشان داده است.

God put those people to trial and they proved themselves to be steadfast, caring little for any personal gain. They showed themselves not to be looking for reward in this world, no matter how valuable it may be, not even victory for Islam through their own efforts. They were devoid of pride of lineage, tribe, ethnic origin, nationality or country. When they proved all this, God knew that they could fulfil the greatest trust, should it be assigned to them. They would be true to the faith which assigns all sovereignty to God alone, including authority over hearts and consciences, behaviour and worship, body and soul, and all situations. They would fulfil the trust granted to them when they were given power to implement God’s law and establish total justice. They would not use such power to serve their own interests or those of their clan, community, nation or race. They would use that power only to serve the divine faith and the divine law, because they knew that only God gave them that power.

این نظام پربرکت هرگز به این معیار والا نمی‌رسید، اگر کار دعوت اسلامی پرچمی جز پرچم «لا إله إلا الله» برافراشته بود. این نظام بدون پیمودن این راه، که در نگاه نخست دشوار و پرخار به نظر می‌رسد اما در حقیقت آسان و پربرکت است، نمی‌توانست شکوفا شود. اگر پیام اسلام در مراحل آغازین خود به‌صورت یک جنبش ملی‌گرایانه یا یک نهضت اصلاح اجتماعی یا اخلاقی آغاز می‌شد، یا اگر در کنار شعار «لا إله إلا الله» شعار دیگری را برمی‌افراشت، آن نظام هرگز خالص و تنها برای خاطر خدا باقی نمی‌ماند.

This blessed system would not have been established to such a high standard, had the work of Islamic advocacy raised any banner other than that of `no deity other than God’. It could not have prospered without taking this way, rough and difficult as it may appear at first glance, easy and blessed in reality. Had the Islamic message started its initial stages as a nationalist movement, or one of social or moral reform, or had it raised another banner alongside that of `there is no deity other than God’, its system would not have remained pure for the sake of God alone.

اکنون تصویر روشنی از دلایل این امر داریم که بخش‌هایی از قرآن که در مکه نازل شد، بر نقش بستن اصل بنیادین «لا إله إلا الله» در دل‌ها و ذهن‌های مردم تمرکز داشت، هرچند این کار در مقایسه با روش‌های دیگر دشوار به نظر می‌رسید.

We now have a clear idea of the reasons behind the fact that the parts of the Qur’ān revealed in Makkah concentrated on imprinting the fundamental principle of ‘there is no deity other than God’ on people’s hearts and minds, even though it appeared difficult in comparison to other ways.

علاوه بر این، لازم بود که دعوت‌کنندگان به اسلام به این نکته به‌جدّ بیندیشند که این بخش‌های مکّی قرآن بر مسئلهٔ ایمان متمرکز بودند، بی‌آنکه به جزئیات نظامی که بر پایهٔ آن بنا می‌شود یا به قوانینی که بر معاملات در چارچوب این نظام حاکم است بپردازند.

Moreover, it was important that the advocates of Islam should seriously reflect on the fact that these Makkan parts of the Qur’ān concentrated on the issue of faith, without discussing the details of the system to be based on it or the laws governing transactions under this system.

ماهیت دین اسلام است که این رویکرد را ضروری ساخته است. اسلام در کلیت خود بر باور به یگانگی خداوند استوار است: همهٔ نظام‌ها و قوانین آن از این اصل بنیادین شاخه می‌زنند. درختی بلند و بزرگ با شاخه‌های ستبر و گسترده، ناگزیر است ریشه‌های خود را عمیقاً در زمین فرو برد و آن‌ها را، متناسب با عظمتش، بر محدودهٔ وسیعی بگستراند. به همین سان، نظام اسلامی به همهٔ ابعاد زندگی راه می‌یابد و به تمامی امور انسانی، بزرگ و کوچک، می‌پردازد. زندگی بشر را نه تنها در این دنیای کنونی، بلکه در زندگی آخرت نیز تنظیم می‌کند؛ و نه تنها در داد و ستد ما با جهانی که پیرامون خود می‌بینیم، بلکه با جهانی که فراتر از آن است، جهانی که آن را احساس می‌کنیم اما نمی‌توانیم ببینیم. احکام آن تنها معاملات مادی را دربر نمی‌گیرد، بلکه به آنچه در ژرفای دل پنهان است، و نیز به نیت‌ها و اندیشه‌ها نیز می‌پردازد. بدین‌ترتیب می‌بینیم که اسلام نهادی عظیم است با ابعادی بزرگ و دامنه‌ای گسترده.

It is the nature of the Islamic faith that has necessitated this approach. Islam in its entirety is based on the belief in God’s oneness: all its systems and laws branch out of this essential principle. A high, great tree, with thick and wide branches, must establish its roots deep into the earth and spread them over a wide area, in proportion to its size. Similarly, the Islamic system extends into all aspects of life, dealing with all human affairs, large and small. It regulates human life, not only in this present world but also in the life to come, and not merely in our dealings with the world we see around us, but with the one beyond, which we sense but cannot see. Its legal provisions do not cover only material transactions, but deal also with what is kept deep at heart, as well as intentions and ideas. Thus, we see that it represents a huge institution with great and far-reaching dimensions.

این جنبه از ماهیت اسلام، شیوه بنیان‌گذاری و سازمان‌یافتن آن را تعیین می‌کند. روشن می‌سازد که استقرار صحیح دین بر پایه‌هایی استوار، و نفوذ کامل آن در همه ابعاد روح انسان، شرط لازم برای پیشرفت درست دین است. این امر همچنین تضمینی است برای رابطه‌ای درست میان تنه و شاخه‌های درخت با ریشه‌اش.

This aspect of the nature of Islam defines the way it is to be founded and organized. It makes it clear that the proper establishment of the faith on solid foundations and its thorough interaction with all aspects of the human soul are a necessary prerequisite for the proper progress of the faith. It is also a guarantee of a proper relationship between the stem and branches of the tree and its roots.

هنگامی که باور به «هیچ معبودی جز خدا نیست» تا اعماق دلهای مردم نفوذ کند، نظامی که بر پایهٔ آن استوار است همزمان با آن برقرار میشود. روشن است که این تنها نظامی است که پذیرفتنی کسانی است که به این آیین ایمان دارند. ایشان حتی پیش از آنکه جزئیات و مقررات آن به ایشان ارائه شود، در برابر این نظام سر تسلیم فرود خواهند آورد.

When belief in `there is no deity other than God’ penetrates into the deep recesses of people’s hearts, the system based on it is simultaneously well established. It is clear that it is the only system acceptable to those who believe in this faith. They will submit to this system even before its details and regulations are presented to them.

این تسلیم، لازمه‌ی پذیرش ایمان است. مسلمانان نخستین نیز با همین روحیه‌ی تسلیم، احکام و مقررات اسلامی را می‌پذیرفتند. آنان خشنودی خود را ابراز می‌کردند، هیچ حکمی یا مقرره‌ای را رد نمی‌کردند و بی‌درنگ، به محض صدور، آن را به اجرا می‌گذاشتند. بدین‌ترتیب، شراب‌خواری، ربا، قمار و دیگر عادات روزگار جاهلیت از میان رفتند. در واقع، این رسوم با چند آیه‌ی قرآن یا چند سخن از پیامبر ﷺ ریشه‌کن شدند. این را با تلاش‌های حکومت‌های سکولار مقایسه کنید. آنان با سختی تمام می‌کوشند تا تنها به اندکی از این موفقیت دست یابند و تمام اختیارات قانونی، قوانین، دستگاه اجرای قانون، رسانه‌ها و برنامه‌های آگاه‌سازی عمومی را به این کار اختصاص می‌دهند. با این همه، حداکثر دستاورد آنان کشف تخلفات آشکار است، در حالی که جامعه همچنان گرفتار رفتارهای غیرقانونی است.

Such submission is the corollary of accepting the faith. It is in the spirit of such submission that the early Muslims received Islamic laws and regulations. They expressed their satisfaction, objecting to no rule or regulation, showing no hesitation to implement them as soon as they were issued. Thus, the practices of drinking, usury and gambling, as well as other habits of the pre-Islamic days of ignorance, were abolished. Indeed, they were eradicated with no more than a few verses of the Qur’ān, or a few statements by the Prophet (peace be upon him). Compare this with the efforts of secular governments. They try hard to achieve only a small measure of such success, devoting all their legal authorities, laws and law-enforcement machinery, media and public awareness schemes to it. Yet the maximum they achieve is to detect violations done on the surface, while society continues to be plagued with illegal practices. 2

یکی دیگر از جنبه‌های ماهیت این دین در شیوه‌ی عملی‌ای که پیش می‌گیرد نمایان می‌شود: این دین اسلام هم عملی است و هم جدی، و هدفش تنظیم و کنترل امور روزمره است. به مسائل عملی می‌نگرد و تعیین می‌کند که آن‌ها را تأیید کند، اصلاح نماید یا یکسره دگرگون سازد. از این رو، قانون‌گذاری آن تنها بر شرایط موجود در جامعه‌ای اعمال می‌شود که پیش از هر چیز حاکمیت خداوند را به رسمیت می‌شناسد.

Another aspect of the nature of this religion is reflected by the method of action it adopts: this religion of Islam is both practical and serious, aiming to regulate and control everyday affairs. It looks at practical matters and determines whether to approve, modify or change them altogether. Therefore, its legislation applies only to existing conditions in a community that recognizes God’s sovereignty in the first place.

اسلام نظریهای نیست که با فرضیهها سروکار داشته باشد. اسلام شیوهٔ زندگی است که با وضعیتهای موجود سروکار دارد. از این رو باید در جامعهای مسلمان برپا شود که معتقد است «هیچ معبودی جز خدا نیست» و میپذیرد که حاکمیت تنها از آنِ خداست. اسلام اقتدار هر کس دیگری را نفی میکند و مشروعیت هر وضعیتی را که بر این اصل بنیادین استوار نباشد، نمیپذیرد.

Islam is not a theory dealing with assumptions. It is a way of life dealing with existing situations. Hence, it must be established in a Muslim community which believes that `there is no deity other than God’, and acknowledges that sovereignty belongs to God alone. It denies the authority of anyone else and refuses legitimacy of any situation that is not based on this fundamental principle.

تنها زمانی که چنین جامعه‌ای پدید آید و با مشکلات عملی خود روبه‌رو شود، این دین به استقرار نظام‌ها و تدوین قوانین خود می‌پردازد. این نظام‌ها و قوانین را افرادی اجرا خواهند کرد که اصولاً خود را در برابر آن‌ها تسلیم کرده و همه نظام‌ها و قوانین دیگر را رد کرده‌اند. همچنین لازم است کسانی که به دین اسلام ایمان دارند، توانایی کافی بر خویشتن و در جامعه‌ی خود داشته باشند تا بتوانند نظام‌ها و قوانین اسلامی را اجرا کنند. تنها بدین‌ترتیب است که نظام اسلامی مورد احترام قرار می‌گیرد و قانون اسلامی جدی جلوه می‌کند.

Only when such a community comes into existence, and it begins to face its own practical problems does this religion begin to establish its systems and formulate its laws. These will be implemented by people who in principle have already submitted themselves to them and rejected all other systems and laws. It is also necessary that those who believe in the Islamic faith should have sufficient power over themselves and in their society to enable them to implement Islamic systems and laws. Only in this way can the Islamic system be respected and Islamic law appear serious.

علاوه بر این، جامعهٔ مسلمانان در آن هنگام با مسائل عملی‌ای روبه‌رو خواهد شد که برای پرداختن به آن‌ها باید قوانین و مقررات وضع شود.

Moreover, the Muslim community will then have practical issues that need to be addressed by the enactment of laws and regulations.

مسلمانان در مکه نه قدرتی برای سازماندهی زندگی خود یا زندگی جامعه‌شان داشتند، و نه جامعه‌ای مستقل با مشکلات خاص خود که باید بر اساس شریعت خداوند حل می‌شد. از این رو، قوانین و مقررات در وحی الهی به آنان داده نشد. وحی تنها به آنان ایمان و نظام اخلاقی برگرفته از ایمان را عطا کرد، پس از آنکه ایمان در دل‌ها و جان‌ها ریشه‌دار شده بود. اما هنگامی که مسلمانان در مدینه دولتی تأسیس کردند که قدرت را در دست داشت، قوانین به آنان داده شد و نظام اجرای آن‌ها ترسیم گردید. بدین‌ترتیب اسلام به نیازهای عملی جامعه مسلمان پاسخ گفتن آغاز کرد، زیرا دولت اسلامی احترام و اجرای قانون را تضمین می‌کرد.

The Muslims in Makkah did not have power to organize their life or the life of their community. Nor did they have an autonomous community with its own problems that needed to be addressed according to God’s law. Hence, laws and regulations were not given to them in God’s revelations. The revelations only gave them a faith and a code of morality derived from faith after it had established itself firmly in people’s hearts and souls. But when the Muslims established their state in Madinah, one which exercised power, the laws were given to them and the system to establish them was outlined. Thus Islam began to face the practical needs of the Muslim community, because the Muslim state guaranteed respect and implementation of the law.

خداوند متعال نخواست که تفصیل نظام و قوانین و مقررات را در زمانی که هنوز در مکه بودند نازل کند تا آنها را داشته باشند و به محض آنکه دولت خود را در مدینه برپا کردند، اجرا شود. این کار با ماهیت دین اسلام در تضاد بود. اسلام بسیار عملیتر و جدیتر از این است. اسلام راه‌حل‌های فرضی برای مسائل فرضی ارائه نمی‌دهد. بلکه شرایط و اوضاع موجود را در نظر می‌گیرد، تعیین می‌کند که چه چیزی نیازمند رسیدگی است و به شیوه منحصر به فرد خود با آن تعامل می‌کند.

God Almighty did not wish to send down the details of the system and the laws and regulations when they were still in Makkah, so that they would have them in place, to be implemented as soon as they established their state in Madinah. This would have gone against the nature of the Islamic faith. Islam is far more practical and serious than this. It does not provide hypothetical solutions to hypothetical problems. It looks at the prevailing conditions and circumstances, determines what needs sorting out and interacts with it in its own unique way.

امروز برخی مردم ممکن است پیشنهاد کنند که اسلام باید الگوهایی برای یک نظام سیاسی و قوانین و مقررات حقوقی فراهم کند، با آنکه ما هیچ جامعهٔ واحدی را نداریم که مصمم باشد شریعت خداوند را با کنار گذاشتن همهٔ قوانین دیگر اجرا کند و توان تحقق این کار را داشته باشد. اما این افراد ماهیت این دین و نحوهٔ عملکرد آن در زندگی، آنگونه که خداوند اراده کرده، را درک نمی‌کنند. آنان می‌خواهند اسلام ماهیت، شیوهٔ عمل و تاریخ خود را تغییر دهد تا همان الگوی نظریه‌ها و روش‌های ساختهٔ بشر را دنبال کند. آنان می‌کوشند اسلام را از مسیرش کنار بزنند تا خواسته‌های زودگذری را برآورده کنند که محصول یک ذهنیت شکست‌خورده است. آنان می‌خواهند اسلام خود را در قالب فرضیه‌ها و انتزاعات شکل دهد و با مفروضات غیرواقعی سروکار داشته باشد. اما خداوند می‌خواهد این دین شخصیت ویژهٔ خود را داشته باشد: ایمانی که دل‌های مردم را پر کند و بر وجدان‌هایشان حکم براند، و تضمین کند که مردم جز در برابر او تسلیم هیچ کس دیگری نشوند و قوانین خود را از هیچ منبعی جز او استخراج نکنند.

People today may suggest that Islam should provide models for a political system and legal codes and regulations, even though we do not have a single society determined to implement God’s law to the exclusion of all other laws and having the wherewithal to carry this through. But these people do not understand the nature of this religion or how it operates in life as God wants it to operate. They want Islam to change its nature, mode of operation and history so that it follows the same pattern as man-made theories and methods. They try to force Islam out of its way in order to satisfy temporary desires which are the product of a defeatist mentality. They want Islam to mould itself in the form of hypotheses and abstractions, dealing with unreal assumptions. But God wants this religion to have its own character: a faith to fill people’s hearts and rule over their consciences, making sure that people submit to no one other than Him, and that they derive their laws from no other source than Him.

هنگامی که جامعه‌ای که این آیین را می‌پذیرد شکل می‌گیرد و در عمل بر جامعه کنترل و اختیار می‌یابد، قوانین و مقرراتی خواهد داشت که نیازهای عملی آنان را برآورده کند.

When a community that adopts this faith comes into being and enjoys practical control in society, they will have the laws and regulations that cater for their practical needs.

برای مدافعان اسلام باید روشن باشد که وقتی آنان خواستار احیای اسلام هستند، در واقع مردم را به پذیرش دین اسلام فرا می‌خوانند، حتی اگر ادعا کنند که مسلمانند و شناسنامه‌هایی نیز برای اثبات این ادعا در دست داشته باشند. باید مردم را به این نکته آگاه کرد که اسلام، پیش از هر چیز، یعنی ایمان کامل و تمام‌عیار به اینکه «معبودی جز خدا نیست». پیامد عملی این باور آن است که حاکمیت و اقتدار بر همه امور انسانی تنها از آنِ خداست و باید کسانی را که چنین اقتداری را برای خود ادعا می‌کنند نفی کرد. بدین ترتیب، باور به یگانگی خدا در دل‌هایشان استوار می‌گردد و در عبادت و رفتار روزانه‌شان نمود می‌یابد.

It must be clear to the advocates of Islam that when they call for Islamic revival, they are actually calling on people to adopt the Islamic faith, even though they may claim to be Muslims and have birth certificates to support this claim. People should be made to understand that Islam means, in the first place, to believe fully and completely that `there is no deity other than God’. The practical import of this belief is to acknowledge that sovereignty and authority over all human affairs belongs to God alone, and a rejection of those who claim such authority for themselves. In this way the belief in God’s oneness is firmly established in their hearts and manifested in their worship and daily practices.

این پرسش باید امروز نیز، همانگونه که در آغاز نزول اسلام بود، پایهٔ دعوت اسلامی قرار گیرد. سیزده سال از وحی قرآنی در مکه به این پرسش اختصاص یافت.

This question must be the basis for Islamic advocacy today, just like it was when Islam was first revealed. Thirteen years of Qur’ānic revelations in Makkah were devoted to this question.

هنگامی که گروهی از مردم به معنای حقیقی و واقعی این کلمه اسلام می‌آورند، آنان به جامعه‌ای تبدیل می‌شوند که به‌خوبی برای پیاده‌سازی اسلام در زندگی عملی آماده است. این به آن دلیل است که این جامعه پیش‌تر تصمیم گرفته است زندگی خود را بر پایه اسلام سامان دهد و هیچ اقتدار دیگری جز اقتدار خدا را نپذیرد. و هنگامی که چنین جامعه‌ای عملاً شکل گرفته باشد، به مفاهیم بنیادین نظام اسلامی می‌نگرد و از این مفاهیم برای وضع قوانین و مقرراتی بهره می‌گیرد که نیازهای عملی‌اش را برآورده کند.

When a group of people embrace Islam in this, its true sense, they become the community well suited to implement Islam in practical life. This is because this community has already decided to conduct its life on the Islamic basis, submitting to no authority other than God’s. And when such a community is actually in place, it begins to look at the fundamental concepts of the Islamic system and to use these concepts for the enactment of laws and regulations that meet its practical needs.

برخی افراد بی‌شک صمیمی که ماهیت دین اسلام و شیوه عملکرد آن را به‌طور کامل درک نمی‌کنند، عجله دارند. آنان تصور می‌کنند که ارائه اصول بنیادین اسلام، و حتی قوانین تفصیلی اسلامی، به مردم کار دعوت به اسلام را آسان‌تر می‌کند و نتیجه‌ای مطلوب برای اسلام به ارمغان می‌آورد. اما این پندار، زاده شتاب‌زدگی و بی‌صبری آنان است. این همان نوع پندارى است که ممکن بود به پیامبر ﷺ پیشنهاد شود که پیام خود را زیر پرچم ملی‌گرایی، اجتماعی یا اخلاقی آغاز کند تا راه را برای اسلام هموارتر سازد.

Some undoubtedly sincere people who do not fully understand the nature of the Islamic faith and its method of operation are in a hurry. They imagine that presenting fundamental Islamic principles, and even detailed Islamic legislation, to people will facilitate the task of Islamic advocacy and win a favourable outcome for Islam. But this is a myth born out of their haste and impatience. It is the same type of myth as that which might have been suggested to the Prophet to start his message under a nationalist, social or moral banner, so as to give Islam an easier path.

ضروری است که قلب‌های مردم تنها و تماماً وقف خداوند شود، تسلیم کامل بودن در برابر او را اعلام کنند و اصولاً تنها قانون او را بپذیرند، حتی پیش از آنکه از جزئیات آن قانون آگاه شوند. محرک اصلی آنان باید خواستِ رهایی از هر قدرتی جز قدرت خداوند باشد. پذیرش اسلام توسط آنان نباید بر این باور استوار باشد که نظام آن در فلان یا بهمان جزئیات بر دیگر نظام‌ها برتری دارد.

It is essential that people’s hearts be totally devoted to God alone, declaring total submission to Him and accepting, in principle, only His law, even before they are told anything of the details of that law. Their driving point must be their desire to be free of any power other than that of God’s. Their acceptance of Islam must not be motivated by belief that its system is superior to other systems in such and such details.

بی‌شک قانونِ خدا ذاتاً نیک است، زیرا از سوی خدا وضع شده است. قوانینِ ساختهٔ دست بشر هرگز به خوبیِ قانونِ خدا نخواهد بود. اما این، نکتهٔ اساسیِ دعوت به اسلام نیست. چنین دعوتی باید بر این حقیقت استوار باشد که پذیرشِ قانونِ خدا، به‌عنوان تنها قانون و با کنارگذاشتنِ هر قانونِ دیگر، خودِ اسلام است. در حقیقت، اسلام هیچ معنای عملیِ دیگری نمی‌تواند داشته باشد. هر کس بخواهد اسلام را بپذیرد، انتخابِ خود را کرده و این مسئله را حل کرده است. او دیگر نیازی ندارد که با زیبایی و برتریِ نظامِ اسلامی بیشتر قانع شود. همهٔ این‌ها از پیش مفروض گرفته می‌شود.

There is no doubt that God’s law is intrinsically good, because it is formulated by God. Man-made laws will never be as good as God’s law. But this is not the basic point in Islamic advocacy. Such advocacy must be based on the fact that accepting God’s law, to the exclusion of all other laws, is Islam itself. Indeed, Islam can have no other practical meaning. Whoever wants to adopt Islam has made his choice and resolved this issue. He or she will not need to be further persuaded by the beauty and superiority of the Islamic system. All this is taken for granted.

ما باید دربارهٔ چگونگی طرح مسئلهٔ ایمان در قرآن در طول سیزده سال دورهٔ مکی گفتگو کنیم. به یقین قرآن آن را در قالب یک نظریه یا یک پژوهش کلامی ارائه نکرد. همچنین آن را در قالب گفتمانی جدلی-کلامی، از نوعی که بعدها به نام علم کلام شناخته شد و عمدتاً به مفهوم یگانگی خداوند می‌پرداخت، مطرح نکرد.

We need to discuss how the Qur’ān addressed the issue of faith during the thirteen years of the Makkan period. Certainly it did not present it in the form of a theory or a theological study. Nor was it presented in the form of a scholastic discourse of the type which was later to be known as `ilm al-kalām, which dealt mainly with the concept of God’s oneness.

این‌ها هیچ‌کدام نیست! قرآن به سادگی به فطرت انسان خطاب می‌کند و از همه نشانه‌ها، شاخص‌ها و راهنماهایی که در درون جان انسان و در کل جهان هستی وجود دارد، بهره می‌گیرد. بدین‌ترتیب، فطرت انسان را از همه فشارهایی که قوای پذیرای آن را تیره کرده‌اند رها می‌سازد و پنجره‌هایی به سوی جهان می‌گشاید. از این راه است که فطرت انسان می‌تواند پاسخ درست و شایسته را بدهد. سوره‌ای که در این جلد به بحث گذاشته‌ایم، نمونه‌ای کامل از این روش یگانه است.

None of this! The Qur’ān simply addresses human nature, utilizing all the signs, indicators and pointers within man’s own soul and in the universe at large. Thus it liberates human nature from all the pressures that have beclouded its receptive faculties and opens up windows to the world. Thus is human nature able to make the right and proper response. The sūrah we are discussing in this volume provides a perfect example of this unique method.

به‌طور مشخص‌تر، قرآن کریم کارزاری عملی را علیه فشارهایی آغاز کرد که کارکرد درست فطرت انسانی را مختل می‌کردند. میدان این نبرد، جان‌های زندهٔ انسانی بود. دستیابی به موفقیت بدون رویارویی مستقیم ممکن نبود؛ رویاروییای که هدفش دریدن پرده‌هایی بود که بر دل‌ها و اندیشه‌های مردم افتاده بود، و برداشتن دیوارها و موانع روانی‌ای که میان انسان و حقیقت ایستاده بودند.

More specifically, the Qur’ān launched a practical campaign against the pressures disrupting the proper functioning of human nature. The field of battle was living human souls. Success could not have been achieved without a direct confrontation which aimed to rend the curtains that had fallen on people’s hearts and minds and to remove the walls and psychological blocks that stood between man and the truth.

نه استدلال عقلی مبتنی بر منطق کلامی، که ویژگی بارز علم کلام در دوران‌های بعدی بود، برای این هدف مناسب بود. قرآن با کل محیط انسانی، با همه شرایط و اوضاع آن روبه‌رو شد و کل هستی انسانی را در این محیط خطاب قرار داد. به همین ترتیب، خطاب صرفاً «کلامی» نیز نامناسب بود. اگرچه اسلام یک ایمان است، اما یک نظام قانونی را نیز در بر دارد که باید در زندگی عملی به اجرا درآید. اسلام خود را به حوزه‌های محدود گفتمان کلامی محصور نمی‌کند.

Nor was intellectual argumentation, based on verbal logic, which was the hallmark of the scholastic theology of later times, appropriate for the purpose. The Qur’ān confronted a whole human environment, with all its conditions and circumstances, and addressed the whole human entity within this environment. Similarly, a purely `theological’ address was unsuitable. Although Islam is a faith, it also incorporates a code to be implemented in practical life. It does not confine itself to the narrow spheres of theological discourse.

همان‌گونه که قرآن می‌کوشید ایمان را در دل‌ها و وجدان‌های جامعه‌ی مسلمانان استوار کند، در عین حال با جاهلیتِ پیرامون و با بقایای جاهلیت در وجدان، اخلاق و رفتارهای این جامعه‌ی نوپا نیز نبردی سخت و پیگیر می‌کرد. بدین‌سان، بنای ایمان اسلامی در چنین شرایطی برافراشته شد؛ اما نه در قالب یک نظریه یا گفتمانی فکری، بلکه در ساختاری عملی و سازمان‌یافته که خودِ جامعه‌ی مسلمانان آن را نمایندگی می‌کرد. رشد جامعه‌ی مسلمانان در درک ایمانش و در پیاده‌سازی آن در عمل، و نیز آگاهی و تربیتش برای رویارویی با جاهلیت، با رشد ساختار فکری همگام بود و به آن تجلی عملی می‌بخشید. اینجاست که شیوه‌ی واقعی اسلام را می‌بینیم، شیوه‌ای که طبیعت و روح آن را بازتاب می‌دهد.

As the Qur’ān worked to establish the faith in the hearts and consciences of the Muslim community, it also fought a hard and determined battle against the surrounding jāhiliyyah and against the remaining traces of jāhiliyyah in the new community’s conscience, morals and practices. Thus, the structure of the Islamic faith was raised under these circumstances, but not in the form of a theory or intellectual discourse, but in a practical and organized social set-up represented by the Muslim community itself. The growth of the Muslim community in its understanding of its faith, and its implementation in practice, as well as its awareness and training to confront jāhiliyyah, mirrored the growth of the ideological structure and gave it practical manifestation. Here we see the true Islamic method that reflects its nature and spirit.

مدافعان اسلام باید این روش عملیاتیِ پویا را کاملاً درک کنند تا دریابند که مرحلهٔ بنای عقیده، که در مکه این همه زمان برد، از مرحلهٔ سازماندهی عملی که در آن جامعهٔ مسلمان پدید آمد جدا نبود. این مرحله، مرحلهٔ آموختن و مطالعهٔ یک نظریه نبود. بلکه یک مرحلهٔ واحد بود که در آن بنیان عقیده، جامعه و ساختار عملی آن همزمان نهاده شد. همین امر هر بار که بنای اسلامی دوباره برپا می‌شود نیز صادق است.

The advocates of Islam need to fully understand this dynamic method of operation so that they can realize that the stage of building the faith, which took such a long time in Makkah, was not separate from the stage of practical organization in which the Muslim community came into existence. It was not a stage of having a theory to learn and study. It was a single stage to lay the foundations of the faith, the community and its practical structure all at the same time. The same applies every time the Islamic structure is raised again.

مرحلهٔ بناءِ ایمان باید طولانی باشد و بهتدریج و با ثبات پیش برود. نیازی به مطالعهٔ نظری صرف دربارهٔ ایمان نیست، بلکه تنها یک مرحله لازم است که هدفش تبدیل باورهای اسلامی به واقعیتی عملی باشد؛ وجدانهای مردم را اصلاح کند، جامعهای بسازد که رشد ایمان را بازتاب دهد، و جنبشی پویا شکل دهد که با جاهلیت به چالش برخیزد. این چالش آخر در دلها و زندگیهای مردم به نبرد گرفته میشود، تا اسلام بهعنوان آییننی زنده دیده شود که با ادامهٔ این نبرد، پیوسته رشد میکند.

The stage of building the faith should be long, moving gradually and steadily. No theoretical study of the faith is needed, but rather a single stage that aims to translate Islamic beliefs into practical reality, reforming people’s consciences, building a community that reflects the growth of faith, and forming a dynamic movement that challenges jāhiliyyah. This last challenge is fought out in people’s hearts and lives, so that Islam is seen to be a living faith growing steadily as the fight rages on.

از دیدگاه اسلامی، این خطایی بزرگ و در حقیقت خطری جدی است که ایمان صرفاً به نظریه‌ای انتزاعی برای مطالعات دانشگاهی بدل شود.

From the Islamic point of view, it is a great error, indeed a serious danger, that the faith should simply evolve into an abstract theory for academic study.

این‌که ایمان مسلمانان در سیزده سال ساخته شد، به خاطر آن نبود که قرآن برای نخستین بار نازل می‌شد. اگر خداوند می‌خواست، می‌توانست قرآن را از آغاز به‌طور کامل نازل کند و به مسلمانان تازه‌وارد فرصت طولانی‌ای بدهد تا آن را مطالعه کنند، تا آن‌که «نظریهٔ اسلامی» را کاملاً دریابند.

It is not because the Qur’ān was being revealed for the first time that it took thirteen years to build its faith. Had He so willed, God could have revealed the Qur’ān in full at the beginning and allowed the new Muslims a lengthy period to study it, until they had fully grasped the `Islamic theory’.

اما خداوند در حکمت بی‌پایان خود چیز دیگری می‌خواست. او می‌خواست شیوهٔ عملکردی یگانه برقرار کند که در یک زمان، پایه‌های ایمان، جامعه و جنبش را بنا نهد. می‌خواست جامعه و جنبش بر ایمان استوار باشد، و می‌خواست ایمان همگام با پیشرفت پویای جامعه رشد کند. می‌خواست زندگی عملی آن جامعه آینهٔ ایمان باشد. خداوند، که در جلال خود بی‌کران است، می‌دانست که پالایش جان‌ها و بنای جامعه‌ها در یک شب میسر نیست. از این رو لازم بود که برپا داشتن ساختار ایمان همان مدت زمانی را ببرد که بنای جامعه و پالایش جان مؤمنان می‌برد. بدین‌سان، هنگامی که ایمان شکل کامل خود را یافت، جامعه بلوغ خود را در عمل بازتاب داد.

In His infinite wisdom, however, God wanted something different. He wanted to put in place a unique method of operation that laid the foundation of the faith, the community and the movement all at the same time. He wanted the community and the movement to be founded on faith, and He wanted the faith to grow with the dynamic progress of the community. He wanted the practical life of that community to be a mirror of the faith. God, limitless is He in His glory, knew that the refinement of souls and the building of communities could not be achieved overnight. Hence, it was necessary that raising the structure of the faith should take the same length of time as the building of the community and the refinement of believers’ souls. Thus, when faith had taken its full shape, the community reflected its maturity in practice.

این ماهیت این دین است، همان‌گونه که در پرتو وحی‌های قرآنی در مکه تعریف شده است. ما باید ماهیت آن را درک کنیم و تحت تأثیر ذهنیتی شتاب‌زده و شکست‌خورده، و تحت فشار نظریات و مکتب‌های ساخته‌ی بشر، نکوشیم آن را تغییر دهیم. این دین با همین ماهیت خاص و با همین ویژگی‌های مخصوص خود بود که توانست نخستین جامعه‌ی مسلمان را پدید آورد.

This is the nature of this religion as defined in the light of the Qur’ānic revelations in Makkah. We need to understand its nature and not try to change it under the influence of an impatient, defeatist mentality, brought under pressure from man- made theories and doctrines. It is with this particular nature and with its particular qualities that Islam was able to bring the first Muslim community into existence.

به همین ترتیب، به خواست خدا، هر زمان که نیاز به پدید آمدن داشته باشد، می‌تواند همان نوع جامعه را با همان سرشت و ویژگی‌ها شکل دهد.

Similarly, it can mould the same type of community, using the same nature and qualities, whenever it needs to come into being, by God’s will.

ما باید به خطا و خطری که در تلاش برای محدود کردن ایمان پویای اسلامی به یک «نظریه» برای بحث فکری نهفته است آگاه باشیم؛ تلاشی که هدفش نشان دادن برتری آن بر نظریه‌های ساخته‌ی دست بشر است. ایمان اسلامی باید در جان‌های زنده شکل بگیرد، سازمانی فعال و جنبشی باشد که با جاهلیت پیرامون خود مبارزه می‌کند. از این منظر، ایمان اسلامی فضای بسیار بزرگ‌تری در دل‌ها و زندگی مردم می‌گیرد و تأثیری بسیار عمیق‌تر بر ذهن‌ها می‌گذارد تا هر نظریه‌ای. در حقیقت، همه‌ی فایده‌های یک نظریه را به همراه دارد، اما به آن محدود نمی‌ماند.

We should be aware of the error and danger involved in trying to narrow down the dynamic Islamic faith into a `theory’ for intellectual discussion, trying to show its superiority over man-made theories. The Islamic faith must take shape in living souls, be an active organization and a movement striving against the surrounding jāhiliyyah. Viewed in this light, the Islamic faith takes up a much larger space in people’s hearts and lives, and exercises a much more profound influence on their minds, than any theory. Indeed, it produces all the benefits of a theory but does not remain confined to it.

مفهومُ الإسلامِ عن الألوهيّة، والكون، والإنسان، والحياة، ليس كاملاً وشاملاً فحسب، بل هو إيجابيٌّ وعمليٌّ أيضاً. وهو بطبعه يأبى أن يُختزل في مجرّد مفهومٍ ذهنيّ، لأنّ ذلك مخالفٌ لطبيعته. إنّه يحتاج إلى أن يتجسّد في بني البشر، وفي تنظيمٍ فاعلٍ، وفي واقعٍ عمليّ، حتى يكتمل شكلُه تنظيراً وتطبيقاً في آنٍ واحد. وكلُّ تقدّمٍ نظريٍّ يسبق التقدّمَ العمليَّ ولا ينعكس عليه، فهو من منظور الإسلام خاطئٌ ومحفوفٌ بالمخاطر معاً.

The Islamic concept of Godhead, the universe, man and life is not only perfect and comprehensive, but also positive and practical. By nature, it dislikes being reduced to a merely intellectual concept, as this is contrary to its nature. It needs to be personified in human beings, in an active organization and in a practical situation so that it comes into its full shape, theoretically and practically, at the same time. Every theoretical progress that moves ahead of, and is not reflected in, practical progress is both erroneous and hazardous when viewed from the Islamic perspective.

خداوند در قرآن می‌فرماید: {و قرآن را جزء‌جزء کردیم تا آن را با تأنّی بر مردم بخوانی، و آن را به تدریج نازل کردیم.} (اسراء: ۱۰۶)

God says in the Qur’ān: “We have divided the Qur’ān into parts so that you may recite to people with deliberation. We have indeed bestowed it from on high step by step.” (17: 106)

این امر نشان می‌دهد که نزول قرآن به‌تدریج و قرائت آن با تأنّی، هر دو مقصود بوده‌اند، تا ساختار آن چنان که خداوند می‌خواهد برپا شود: ایمانی که در جامعه‌ای پویا تجسّم یابد، نه صرفاً نظریه‌ای ذهنی.

This shows that the revelation of the Qur’ān one small part at a time is intended, just like its recitation with deliberation, so that its structure is raised as God wants it to be: a faith represented in a dynamic society, and not a mere theory.

پیشگامان دعوت اسلامی باید به خوبی آگاه باشند که همان‌گونه که این دین وحیی الهی است، شیوهٔ عمل آن نیز که با سرشت آن هماهنگ است، از جانب خداوند است. جدا کردن حقانیت اسلام از شیوهٔ عمل آن ممکن نیست. آنان همچنین باید دریابند که همان‌گونه که اسلام می‌خواهد باورها و اعمال مردم را دگرگون سازد، می‌خواهد شیوه‌های فکری و عملیاتی آنان را نیز که مفاهیم اعتقادی را شکل می‌دهند و تحول اجتماعی پدید می‌آورند، دگرگون کند. اسلام در عین حال که جامعه و ملت را می‌سازد، ایمان را نیز می‌سازد. همچنین، همان‌گونه که مفاهیم و شیوهٔ زندگی خاص خود را پایه‌گذاری می‌کند، شیوهٔ اندیشیدن مستقل خود را نیز پایه‌گذاری می‌کند. همهٔ این‌ها اجزای یک کل کامل‌اند.

The advocates of Islam must be well aware that just as this religion is a divine revelation, its method of operation, which is harmonious with its nature, is also God- given. It is not possible to separate the truth of Islam and its method of action. They must also realize that just like Islam wants to change people’s beliefs and practices, it also wants to change their intellectual and operational methods which formulate concepts of belief and bring about social change. Islam aims to build a faith at the same time as it builds a community and a nation. It also initiates its own independent mode of thinking, in the same way as it initiates its own concepts and way of life. All are parts of a complete whole.

اکنون که می‌دانیم اسلام چه شیوه‌ی عملی‌ای را برمی‌گزیند، باید بدانیم که این شیوه دائمی است: تنها برای مرحله‌ای خاص، محیطی معین یا شرایط ویژه‌ی زمان پیدایش نخستین جامعه‌ی مسلمانان کاربرد ندارد. این شیوه‌ی عمل، برای احیای اسلام ضروری است. اسلام هدف خود را هرگز به تغییر باورها و احوال مردم محدود نکرده است، بلکه می‌خواهد نگرش و شیوه‌ی اندیشیدن آنان را نیز دگرگون سازد. اسلام به عنوان شیوه‌ی عمل، الهی است و از همه‌ی شیوه‌های بشری بنیادً متفاوت است. ما نمی‌توانیم به آن نوع زندگی‌ای دست یابیم که این دین الهی می‌خواهد برپا کند، مگر آنکه شیوه‌ی الهی آن را که از سوی خداوند برای اصلاح اندیشه و عمل بشر مقرر شده، برگزینیم.

Now that we know what method of action Islam adopts, we should also know that this method is permanent: it is not applicable to just a certain stage, environment or the special circumstances that pertained when the first Muslim community came into existence. It is a method of action which is indispensable for Islamic revival. Islam has never confined its objective to changing people’s beliefs and conditions; it also aims to change their outlook and way of thinking. As a method of action, Islam is divine and fundamentally different from all human methods. We cannot achieve the type of life this divine religion wants to establish unless we adopt its divinely- ordained method, intended by God to reform human thought and practice.

هنگامی که ما می‌کوشیم اسلام را در قالب یک نظریه‌ی علمی جلوه دهیم که باید مورد مطالعه قرار گیرد، از شیوه‌ی الهی عمل و تفکر دور می‌شویم. ما اسلام را تابع شیوه‌های تفکر بشری می‌سازیم، گویی شیوه‌ی الهی فروتر است و گویی می‌خواهیم آن را به آن معیار برتر بالا ببریم! این کار بسیار خطرناک است.

When we try to give Islam the guise of a theory to be studied, we move away from the divine method of operation and thinking. We subject Islam to human modes of thinking, as though the divine method is inferior and as though we want to elevate it to that superior standard! This is extremely dangerous.

کارکرد روشِ الهی این است که به ما، مدافعان اسلام، شیوه‌ای نوین از اندیشیدن ببخشد تا خود را از جاهلیت جدا کنیم. اگر بخواهیم شیوه‌ای از اندیشیدن را که با سرشت اسلام بیگانه است بر آن تحمیل کنیم، هرچند شیوه‌ای رایج باشد، کارکرد آن را در زندگی انسان باطل کرده‌ایم و خود را از فرصتی بزرگ محروم ساخته‌ایم؛ فرصتی که با آن از فشار شیوه‌های جاهلانه اندیشیدن که در جهان ما حاکم است رها شویم. چنین شیوه‌های اندیشیدنی همچنان بر ذهن و زندگی ما اثر خواهند گذاشت. و این باز هم بسیار خطرناک است.

The function of the divine method is to give us, the advocates of Islam, a new way of thinking to dissociate ourselves from jāhiliyyah. If we were to impose on Islam a way of thinking alien to its nature, popular as it may be, we nullify its function in human life and deprive ourselves of a great opportunity to be free of the pressure of the ignorant ways of thinking which prevail in our world. Such ways of thinking will continue to have their influence on our minds and lives. Again, this is extremely dangerous.

در اسلام، شیوه‌ی اندیشیدن و روش‌های عمل کمتر از باورهای مفهومی یا نظام عملی نیست. در واقع، این‌ها از یکدیگر جدایی‌ناپذیرند.

In Islam, the way of thinking and the methods of operation are no less important than the conceptual beliefs or the practical system. In fact, these are inseparable.

با وجود اهمیتی که ممکن است برای ارائهٔ عقاید و نظام‌های اسلامی در قالبی پالوده و تبیین‌کننده قائل شویم، نباید فراموش کنیم که چنین ارائه‌ای اسلام را به‌عنوان یک واقعیت عملی یا یک جنبش پویا پدید نخواهد آورد. نباید از یاد ببریم که تنها کسانی که از چنین ارائه‌ای سود می‌برند، کسانی هستند که پیش‌تر در یک جنبش اسلامی فعالیت می‌کنند. بیشترین بهره‌ای که این افراد می‌توانند ببرند این است که در همان سطحی که در کار اسلام به آن رسیده‌اند، با آن تعامل داشته باشند.

Important as we may think it to present Islamic beliefs and systems in a refined, expounding form, we must not forget that such presentation will not bring Islam into being as a practical reality or a dynamic movement. We must not lose sight of the fact that the only people to benefit from such a presentation are those who are already working within an Islamic movement. The maximum benefit these people will have is to interact with it at the level they have already reached while working for Islam.

به‌طور خلاصه، مفاهیم اعتقادی اسلام باید در یک جنبش عملی تجسم یابد، و این جنبش نیز باید بازتاب درستی از عقایدش باشد. این شیوه‌ی طبیعی عمل اسلامی است؛ شیوه‌ای که برتر، مؤثرتر و بسیار بیشتر با سرشت انسان سازگار است تا تلاش برای تدوین نظریه‌ها به‌صورت فکری، پیش از آنکه مردم در یک جنبش پویای دعوت اسلامی درگیر شوند که هدفش به عمل درآوردن اسلام است.

To recap, Islamic belief concepts must materialize in a practical movement which, in turn, should be a true representation of its beliefs. This is the natural Islamic method of operation, which is superior, more effective and far better suited to human nature than trying to formulate theories in an intellectual manner before people are engaged in a dynamic movement of Islamic advocacy which aims to put Islam into practice.

اگر این امر در مورد مفاهیم بنیادین عقیده صادق است، در مورد نظامی که مفهوم اسلامی بر آن بنا شده و جزئیات حقوقی آن، به طریق اولیٰ صادق است۔

If this is true for the fundamental concepts of belief, it is even more so in respect of the system on which the Islamic concept is founded, and its legal details.

جاهلیتی که ما را احاطه کرده، برخی از مدافعان مخلص اسلام را تحت فشار قرار می‌دهد تا نظام اسلامی را شتاب‌زده برپا کنند. حتی می‌کوشد آنان را با این پرسش‌ها سردرگم کند: «جزئیات آن نظامی که شما از آن دفاع می‌کنید چیست؟ چه پژوهش‌ها، جزئیات و طرح‌هایی برای عملی کردن آن آماده کرده‌اید؟» جاهلیت در همه‌ی این‌ها می‌کوشد مدافعان اسلام را از مسیر درست‌شان منحرف کند. می‌خواهد آنان را وادار کند که از مرحله‌ی ساختن بنای فکری فراتر بروند، تا ماهیت روش الهی را تغییر دهند؛ روشی که در آن نظریه از رهگذر حرکت پویا شکل می‌گیرد، نظام از طریق عمل رشد می‌یابد، و قوانین تفصیلی برای پاسخ‌گویی به نیازهای عملی و حل مشکلات واقعی وضع می‌شود.

The jāhiliyyah surrounding us puts some sincere advocates of Islam under pressure to hasten the Islamic system. It even tries to confound them by asking: “What are the details of the system which you are advocating? What research, details and projects have you prepared to put it into effect?” In all this, the jāhiliyyah tries to force the advocates of Islam off their proper course. It wants them to move beyond the stage of building the ideological structure so as to change the nature of the divine method whereby the theory takes shape through the dynamic movement, and the system develops through practice, and where detailed laws are enacted to meet practical needs and solve real problems.

بر دعوتگران اسلام لازم است که این شیوه‌های فریبکارانه را برملا سازند و نپذیرند که نظام و روش عملی‌ای بر دینشان تحمیل شود. آنان باید بر پذیرش روش عملی‌ای که اسلام برای خود برگزیده پافشاری کنند، زیرا این روش یکی از عوامل اصلی قدرت آن است و سرچشمه نیرومندی آنان نیز همین است. از این رو، نباید اجازه داد کسانی که از ایمان بی‌بهره‌اند با آنان نیرنگ بازی کنند و توجهشان را از راه درست‌شان منحرف سازند.

It is the duty of the advocates of Islam to expose these tactics and refuse to have a system and a method of operation imposed on their religion. They must insist on adopting the method of operation Islam has chosen for itself, because it is one of the main factors of its strength. It is also the source of their strength. Hence, those who are devoid of faith must not be allowed to play tricks on them and divert their attention from their true path.

از دیدگاه اسلامی، روش عمل از حقیقت اسلام سرچشمه می‌گیرد و این دو از هم جدا نیستند. هیچ روش بیگانه‌ای نمی‌تواند بنای اسلام را برپا دارد. روش‌های غربی ممکن است برای نظام‌های ساختهٔ بشر خودشان مناسب باشند، اما برای نظام الهی‌ای که ما به آن ایمان داریم، کاملاً نامناسب‌اند. عمل به روش اسلامی همان‌قدر ضروری است که پایبندی به خود آیین و نظامی که مقرر می‌دارد. این موضوع منحصر به جامعهٔ نخستین مسلمانان یا نخستین جنبش اسلامی نیست، چنان‌که برخی گمان می‌برند. این موضوع دربارهٔ هر جنبش اسلامی‌ای صادق است که هدفش احیای اسلام باشد.

From the Islamic point of view, the method of operation emanates from the truth of Islam, and the two are inseparable. No alien method can raise the structure of Islam. Western methods may be suitable for their own man-made systems, but they are totally unsuitable for the divine system we believe in. To operate the Islamic method is just as necessary as adherence to the faith itself and the system it puts in place. This is not confined to the first Muslim community, or first Islamic movement, as some people suggest. It applies to every Islamic movement which aims at Islamic revival.

این آخرین سخن من در این موضوع است. امیدوارم که با تبیین ماهیت شیوه عمل قرآنی، آنچنان که در بخش‌های مکی قرآن ترسیم شده است، وظیفه‌ام را ادا کرده باشم. امیدوارم که مدافعان اسلام اکنون روشن شده باشند که شیوه‌شان چیست، و باور داشته باشند که این شیوه بهترین است و به موفقیت می‌انجامد. امیدوارم دریابند که از رهگذر آن پیروز خواهند شد. «همانا این قرآن به آنچه استوارترین راه است رهنمون می‌شود.» (الإسراء: ۹)

This is my final word on this subject. I hope that by expounding the nature of the Qur’ānic method of operation, as outlined in the Makkan parts of the Qur’ān, I have done my duty. I hope that the advocates of Islam may now be clear about their method, trust that it is the best and the one that leads to success. I hope that they realize that through it they will be triumphant. “Surely this Qur’ān shows the way to that which is most upright.” (17: 9)

این سوره که نخستین سورهٔ مکّی است که در این کتاب بررسی می‌کنیم، نمونه‌ای کامل از بخش‌هایی از قرآن است که در مکّه نازل شده‌اند. ما پیش‌تر ماهیت، ویژگی‌ها و روش این بخش‌ها را شرح داده‌ایم. همهٔ این‌ها را در این سوره می‌بینیم: در موضوع اصلی آن، در شیوهٔ طرح و در نحوهٔ ارائهٔ آن. در عین حال، این سوره همچون هر سورهٔ مستقلّ قرآن، شخصیّت ممتاز خود را دارد که هیچ خوانندهٔ دقیقی نمی‌تواند آن را نشناسد. در واقع، هر سوره شخصیّت، ویژگی‌ها، اندیشهٔ محوری و شیوهٔ خاص خود را در ارائهٔ موضوع اصلی‌اش دارد. نه تنها این، بلکه هر سوره الهام، تصاویر، ظرافت‌های معنایی و فضای کلّی ویژهٔ خود را به کار می‌گیرد. همهٔ این‌ها در ارائهٔ محتوای آن نمود می‌یابد. افزون بر این، هر سوره عبارات ویژهٔ خود را دارد که ممکن است در فواصل معیّن تکرار شوند، حتّی هنگامی که به یک موضوع یا چند موضوع مرتبط می‌پردازد. آنچه شخصیّت یک سوره را مشخّص می‌کند موضوع آن نیست، بلکه ویژگی‌ها و خصوصیّات خاص و متمایز آن است.

This sūrah, the first Makkan sūrah we discuss in this work, provides a complete sample of the parts of the Qur’ān revealed in Makkah. We have outlined above the nature, characteristics and method of these parts. We see all these in this sūrah, its main theme, the way it is approached and how it is presented. At the same time, the sūrah has, like every individual sūrah of the Qur’ān, its distinctive character which no attentive reader can fail to recognize. Indeed, every sūrah has its own character, features, central idea, and method of presenting its main theme. Not only so, but each sūrah uses its own inspiration, images, subtleties of meaning, and general ambience. These are all featured in its presentation of its subject matter. Moreover, each sūrah uses its own special expressions that may be repeated at intervals, even when it tackles one theme or several related themes. It is not the theme that delineates the character of a sūrah, but its special and distinctive features.

با این حال، این سوره موضوع خود را به شیوه‌ای منحصربه‌فرد بیان می‌کند. در هر پیچ و در هر موقعیت یا صحنه، تمام شکوه هیبت‌انگیز آنچه به تصویر کشیده می‌شود را به‌روشنی آشکار می‌سازد و ما را مجذوب و نفس‌زنان نگه می‌دارد، در حالی که صحنه‌های آن را دنبال می‌کنیم و به آهنگ متغیر و پرقدرت آن گوش می‌دهیم. این کاملاً درست است! هنگامی که جریان سوره، صحنه‌ها و ضرب‌آهنگ آن را دنبال می‌کنم، این را در دل خود احساس می‌کنم. به نظر من هیچ خواننده یا شنونده‌ای با هر درجه‌ای از هوش، نمی‌تواند از درک برخی از شکوه هیبت‌انگیز آن غافل بماند.

Nevertheless, this sūrah tackles its subject matter in a unique way. At every turn, in every situation or scene, it brings out in sharp relief all the awesome splendour of what is being portrayed, keeping us spellbound, breathless as we follow its scenes and hear its changing, powerful rhythm. This is certainly true! I feel it in my heart as I follow the flow of the sūrah, its scenes and beats. I think that no reader or listener of any degree of intelligence could fail to appreciate something of its awesome splendour.

تمام این سوره، حقیقتِ الوهیت را به تصویر می‌کشد؛ آن‌گونه که در زندگی و هستی، در جان و وجدان انسان، در اسرار جهانِ پیرامون ما و در اسرار جهانِ ورای دسترسیِ قوای ادراکی ما، بازتاب یافته است. همچنین این حقیقت را در صحنه‌های آفرینش هستی، زندگی و آفرینشِ انسان، و نیز در نابودیِ اقوامِ گذشته تا جای خود را به اقوامِ تازه بدهند، ارائه می‌دهد. افزون بر این، حقیقتِ الوهیت را در صحنه‌هایی از سرشتِ انسان در رویارویی با هستی، رخدادهای گوناگون، گردش‌های روزگار، نعمت‌ها و آزمون‌ها، و در صحنه‌هایی از قدرتِ الهی بر همه‌ی جنبه‌های زندگیِ انسان، چه آشکار و چه پنهان، چه حاضر و چه آینده، نشان می‌دهد. و سرانجام همین حقیقت را در صحنه‌های روزِ قیامت ارائه می‌کند، آن‌گاه که آفریدگان در پیشگاه پروردگارشان حاضر می‌شوند.

The whole sūrah presents the truth of Godhead as it is reflected in life and the universe, human soul and conscience, the secrets of the world around us and the secrets of the world beyond the reach of our faculties of perception. It also presents it in the scenes of the creation of the universe, life and human creation, as well as in the destruction of past communities to allow new ones to take their place. It further presents the truth of Godhead in scenes of human nature as it faces the universe, different events, turns of fortune, blessings and trials, and in scenes of divine power over all aspects of human life, be they apparent or hidden, present or future. It finally presents the same truth in scenes of the Day of Resurrection, as creatures are brought before their Lord.

این سوره از آغاز تا پایان، موضوع ایمان را با همه ویژگی‌ها و جنبه‌هایش بیان می‌کند. دست جان انسان را در تمامیتش می‌گیرد و در سراسر هستی به گردش می‌برد؛ به الهامات ایمان می‌نگرد، به روشنایی و تاریکی توجه می‌کند، به خورشید و ماه و ستارگان، به باغ‌های آباد و رویش‌های وحشی، به بارانی که بر آن‌ها فرو می‌بارد و به آبشارهایی که از میان آن‌ها جاری است. در این دور بزرگ، سوره همچنین سرنوشت اقوام گذشته و آثار بر جای‌مانده از آنان را به جان انسان نشان می‌دهد. با آن در تاریکی خشکی و دریا، در رازهای جهان دیگر و در اسرار خود جان انسان شناور می‌شود. می‌نگرد که چگونه زنده از مرده و مرده از زنده بیرون می‌آید؛ دانه‌ای که در تاریکی خاک کاشته می‌شود و نطفه‌ای که در تاریکی رحم نشانده می‌شود. آنگاه ناگهان زمین پر است از جن و انسان، پرندگان و چارپایان، نسل‌های گذشته و حاضر موجودات زنده و فرشتگانی که شب و روز بر زندگان نگاهبانی می‌کنند.

From start to finish, the sūrah discusses the theme of faith, in all its features and aspects. It takes the human soul, in its totality, by the hand, and roams over the whole universe, looking at inspirations of faith, observing light and darkness, the sun, the moon, the stars, cultivated gardens and ones growing wild, the rain that falls on them and the waters running through them. In this great round, the sūrah also shows the human soul the doom suffered by past generations and their remains. It floats with it through the darkness of land and sea, the secrets of the world beyond and those of the human soul itself. It looks at how the living comes out of the dead and the dead out of the living, the seed planted in the darkness of the soil and the sperm planted in the darkness of the uterus. Then, suddenly, the earth is full of jinn and humans, birds, beasts, generations of living things past and present, and angels watching over the living at night and during the day.

این تصویری عظیم و گسترده است که جان‌ها و احساسات ما را سرشار می‌سازد. اما با لمس‌های هنری ظریف و خلاقانه ارائه شده که صحنه‌ها و معانی را زنده و پر از حیات پیش چشم ما می‌آورد. بدین ترتیب، هر صحنه‌ی آشنا را می‌بینیم و هر احساس آشنا را تجربه می‌کنیم، گویی برای نخستین بار است که آن‌ها را تجربه می‌کنیم، احساس‌هایی که پیش از ما هیچ‌کس آن‌ها را ندیده و نچشیده است.

It is a huge panorama that overwhelms our souls and sensations. But it is presented with fine, creative touches which bring the scenes and meanings before us, full of life. Thus, we see every familiar scene and experience every familiar feeling as though we experience them for the first time, unseen and unfelt by anyone before us.

در تصویرها، الهام‌ها، ريتم‌ها و سايه‌روشن‌هايش، به رودخانه‌اى پهن و تندرو مى‌ماند كه موج‌هايش پيوسته مى‌شكنند. هنگامى كه يك موج به نقطه شكستن خود مى‌رسد، موج بعدى بسيار نزديك به دنبالش مى‌آيد و تقريباً به موجى كه همين اكنون گذشته دست مى‌يابد. جريان بى‌وقفه و پايان‌ناپذير باقى مى‌ماند.

In its quick flow of imagery, inspirations, rhythms, and shades, it resembles a fast, wide river, its waves constantly breaking. As one wave reaches its breaking place, the next one follows very closely behind, almost reaching out to the one that has just gone by. The flow remains continuous, unending.

در هر یک از این موجهای پیاپی و به‌هم‌پیوسته، همان شکوه غنی و درخشان به چشم می‌خورد. و در همه‌ی صحنه‌هایی که ترسیم می‌شود، هماهنگی بی‌نظیری وجود دارد. از این رو، ما یکسره شیفته‌ی آن می‌شویم. این سوره از هر زاویه و به هر شیوه‌ی ممکن، دل و خرد انسان را مخاطب قرار می‌دهد.

In each of these flowing and closely successive waves, the same rich splendour is there to see. And in all the scenes portrayed, we have superb harmony. Thus, we are absolutely enchanted by it all. The sūrah addresses man’s heart and mind from every angle and in every possible way.

ابتدا باید بگوییم که با توصیف و سبک انسانی خود نمی‌توانیم در بیان آهنگ و ضرباهنگ سوره پیشرفتی داشته باشیم. بنابراین باید خود سوره را با آهنگ خاص خودش رها کنیم تا مستقیماً با دل‌های انسان‌ها سخن بگوید. آنچه ما در اینجا انجام می‌دهیم تنها تلاشی است برای ایجاد پلی میان قرآن و کسانی که، به‌سبب شرایط زندگی‌شان، از زندگی در فضایی که قرآن پدید می‌آورد دور مانده‌اند.

We say at the outset that with our own human description and style, we cannot make any headway in presenting the rhythm and beat of the sūrah. Instead, we must leave the sūrah itself, with its own beat, to address human hearts. What we are doing here is simply to try to provide a bridge between the Qur’ān and those who, by their own life conditions, are isolated from life in the atmosphere generated by the Qur’ān.

چنین زندگی‌ای به این معنا نیست که کسی صرفاً قرآن را زیاد بخواند و علوم گوناگون آن را فرا گیرد. آنچه ما از آن مراد داریم این است که انسان باید در شرایط، حرکات، مبارزات و دغدغه‌هایی زندگی کند که مشابه همان شرایطی است که نزول قرآن را شاهد بود. یعنی انسان باید با جاهلیتی که سراسر زمین را فرا گرفته است رویارو شود و تمام اندیشه‌ها، احساسات و کردارهای خود را وقف احیای اسلام کند؛ هم در جان و زندگی خود و هم در جان‌ها و زندگی بشریت.

Such life does not mean simply to read the Qur’ān frequently and to study its different disciplines. What we mean is that one should live in conditions, movements, struggles and concerns similar to those which witnessed the revelation of the Qur’ān. This means that a person should confront the jāhiliyyah that has spread all over the earth, dedicating all his thoughts, feelings and actions to the revival of Islam in his own soul and life as well as in the souls and life of mankind.

این همان فضایی است که قرآن پدید می‌آورد. هنگامی که در این فضا زندگی می‌کنیم، می‌توانیم قرآن را به‌طور کامل درک کنیم، زیرا قرآن در چنین فضایی نازل شد و اثر خود را بخشید. کسانی که این فضا را تجربه نمی‌کنند، از قرآن دور می‌مانند، هرقدر هم که با دقت آن را مطالعه کنند و هرچقدر در دانش‌های علمی آن عمیق شوند.

Such is the atmosphere generated by the Qur’ān. When we live in this atmosphere, we are able to appreciate the Qur’ān fully, because it is in such an atmosphere that it was revealed and worked. Those who do not experience this atmosphere remain isolated from the Qur’ān, no matter how keenly they study it and how deeply they delve into its academic disciplines.

ما تلاش ما برای ایجاد پلی میان افراد صادق از این گروه و قرآن، تا زمانی که آنان از آن پل نگذرند و با عمل و رفتار به جو قرآن وارد نشوند، به نتیجه‌ای نخواهد رسید. تنها در آن صورت است که آنان نیز این نعمتی را که خداوند به بندگانش ارزانی می‌دارد، تجربه کردن آغاز خواهند کرد.

Our attempt to provide a bridge between the sincere among such people and the Qur’ān will not achieve any results unless they cross that bridge and come over to live in the atmosphere of the Qur’ān by deed and practice. Only then will they begin to experience this blessing with which God favours His servants.

این سوره به مسئلهٔ اصلی ایمان، الوهیت و بندگی می‌پردازد. روش آن این است که به مردم بشناساند که پروردگار حقیقی‌شان کیست. پاسخ می‌دهد به پرسش‌هایی چون: او کیست؟ منشأ این هستی چیست؟ و رازهای ورای آن کدام‌اند؟ این آفریدگان کیستند؟ چه کسی آن‌ها را به وجود می‌آورد؛ و چه کسی روزیِ آن‌ها را می‌دهد و کارهایشان را تدبیر می‌کند؟ چه کسی دل‌ها و دیدگان آن‌ها را می‌گرداند؟ چه کسی نظم روز و شب ایشان را در دست دارد؟ چه کسی آغازشان می‌کند و سپس بازشان می‌گرداند؟

This sūrah tackles the main issue of faith, Godhead and servitude. Its approach is to make known to people who their true Lord is, answering questions like: Who is He? What is the origin of this existence? What are the secrets beyond it? Who are these creatures? Who brings them into being; and who gives them their provisions and controls their affairs? Who turns their hearts and sights? Who controls the sequence of their days and nights? Who initiates them; and then re-initiates them?

اُس نے انہیں کس مقصد کے لیے پیدا کیا ہے؟ اُس نے ان کے لیے کون سی مدت مقرر کی ہے؟ وہ انہیں کس انجام تک پہنچاتا ہے؟ اور پھر، یہاں وہاں اُگنے والی اس زندگی کے بارے میں: ایسے بے جان ماحول میں اسے کون شروع کرتا ہے؟ برستی بارش، کھلتی کلیوں، تہ بہ تہ جمے ہوئے دانوں، چمکتے ہوئے ستارے، پھوٹتی ہوئی صبح، اور رات کی تاریکی جو سب کو ڈھانپ لیتی ہے، اور ان سے آگے کائنات کے بارے میں کیا؟ اس سب پر کون اختیار رکھتا ہے؟ یہ کیا راز چھپائے ہوئے ہیں اور کیا خبریں لاتے ہیں؟ پھر یہ تمام نسلیں جو آتی ہیں اور جاتی ہیں، پھلتی پھولتی ہیں اور فنا ہو جاتی ہیں: کون انہیں زمین پر اقتدار دیتا ہے اور کون اسے چھین کر انہیں فنا ہونے کے لیے چھوڑ دیتا ہے؟ وہ دنیا کے اختیار پر کیوں بٹھائی جاتی ہیں، اور پھر کیوں برباد ہونے کے لیے چھوڑ دی جاتی ہیں؟ اور موت کے بعد حساب و کتاب اور جزا و سزا کے سوا کیا باقی رہتا ہے؟

For what purpose has He created them? What term has He appointed for them? To what destiny does He deliver them? And then, as regards this life springing up here and there: who initiates it in such a lifeless environment? What about the pouring rain, the opening buds, the tightly piled grain, the piercing star, the breaking dawn, the darkness of the night as it covers all, and the cosmos beyond: who controls all this? What secrets do they hide and what news do they bring? Then again, all these generations that come and go, prosper and perish: who gives them power on earth and who takes it away and leaves them to perish? Why are they placed in control of the world, and why are they left to be ruined? And what remains beyond death of reckoning and reward?

این سوره دل و ذهن ما را به افق‌های بی‌پایان و به ژرفاهایی چنین عمیق می‌برد. هیچ تلاشی برای ارائه‌ی نظریه‌ای درباره‌ی ایمان یا آغاز کردن یک بحث کلامی در میان نیست. سوره تنها در پی آن است که به مردم بشناساند پروردگار حقیقی‌شان کیست، تا خود را تنها به او تسلیم کنند و وجدان، جان، تلاش، سنت‌ها، عبادت و تمام زندگی‌شان را در برابر خداوند متعال، تنها معبود در هستی، فروگذارند.

The sūrah takes our hearts and minds over such endless horizons and into such depths. There is no attempt to provide a theory of faith, or start a theological argument. The sūrah simply aims to make known to people who their true Lord is, so that they may submit themselves to Him alone, surrendering their consciences, souls, efforts, traditions, worship and all their lives to the Almighty, the only deity in the universe.

کل جهت‌گیری این سوره، از آغاز تا پایان، به این سو است: خدا آفریننده، روزی‌دهنده، مالک و قادر مطلقی است که به آنچه پنهان است داناست. او دل‌ها و دیدگان را می‌گرداند، همان‌گونه که شب‌ها را به روز بدل می‌کند. از این رو، خداست که باید بر زندگی انسان فرمان براند و هیچ کس دیگری جایگزین او نشود. هیچ‌کس جز او نمی‌تواند قانون‌گذاری کند یا داوری نماید و برخی چیزها را روا و برخی را ناروا بشمارد. چنین اختیاری از آنِ خداست و نباید به دیگری واگذار شود. زیرا جز خدا هیچ‌کس نمی‌تواند بیافریند، روزی دهد، زنده کند، میراند، سود یا زیان برساند، بدهد یا بازدارد، یا در این زندگی و در زندگی آخرت بر خود یا دیگران تسلطی داشته باشد. این سوره با سبکی بی‌همتا، در صحنه‌ها و موقعیت‌هایی که بیان می‌کند، دلایل فراوانی ارائه می‌دهد و تأثیرات و الهامات گوناگون از هر نوع و گونه‌ای را در خود جای می‌دهد.

The whole drift of the sūrah, from start to finish, follows this direction: God is the Creator, the provider, the owner, the almighty who knows all that is concealed. He turns hearts and sights as He turns nights into days. As such, God should be the one who rules over human life to the exclusion of all others. No one else can legislate or judge, permitting certain things and prohibiting others. Such authority belongs to God and may not be exercised by anyone else. For none other than God can create, provide, give life, cause death, cause benefit or harm, give or deprive, or exercise any control over oneself or others in this life or in the life to come. The sūrah provides numerous proofs in the scenes and situations it discusses with its unique style, bringing in a multitude of effects and inspirations of every sort and type.

این سوره به مسئلهٔ بزرگی می‌پردازد که الوهیت و تسلیم بودن در آسمان‌ها و زمین است، و آن هم در گستردهٔ‌ترین معنای آن. با این حال، موقعیت بلافصلی که این موضوع را پیش می‌آورد و ضرورت اجرای آن را برجسته می‌کند، خوردنی‌ها و ذبح حیوانات است. جامعهٔ جاهلیت این اختیار را داشت که برخی چیزها را حلال و برخی را حرام کند، و آیین‌هایی دربارهٔ قربانی‌ها، محصولات کشاورزی و نوزادان حیوانات برقرار کرده بود. همین جزئیات است که در پایان سوره بحث می‌شود. (نگاه کنید به آیات ۱۱۸ تا ۱۲۱ و ۱۳۶ تا ۱۴۰.)

The great issue the sūrah addresses is that of Godhead and submission in the heavens and on earth, and in its broadest spectrum. However, the immediate occasion that brings up this issue and emphasizes the need for its implementation is that of food and animal slaughter. The jāhiliyyah society exercised the authority to make certain things lawful and others forbidden, and established certain rituals concerning offerings, agricultural produce and offspring. It is these details that are discussed towards the end of the sūrah. (See verses 118-21 and 136-40.)

مجاز یا حرام مجموعهای از گفتهها و تأثیرات گرد آمده است، در حالی که این سوره با این مسئله ذبح حیوانات و قربانیها روبهرو میشود، به عنوان نمونهای از پرسشی که نیازمند قانونگذاری است. این سوره این موضوع را به محور اصلی ایمان، الوهیت و تسلیم پیوند میدهد و آن را مسئلهای از باور یا کفر، تسلیم در برابر خداوند یا انکار او قرار میدهد.

Permissible or Forbidden A host of statements and influences are brought together as the sūrah confronts the unbelievers with this issue of animal slaughter and offerings, as an example of a question requiring legislation. It links this issue to the main theme of faith, Godhead and submission, making it one of belief or disbelief, submission to God or rejection of Him.

این امر یکی از عناصر اساسی در ماهیت اسلام را در ذهن ما نقش می‌بندد: یعنی اینکه هر جزئیِ زندگی انسان تابع اقتدار مطلق خداوند است که در شریعت او تجلی یافته است. رد کردن اقتدار خداوند در یک امر جزئی، به معنای سرکشی در برابر حاکمیت او و انکار کامل اسلام است.

This impresses on our minds an essential element in the nature of Islam: that is, that every single detail in human life is subject to God’s absolute authority embodied in His law. To reject God’s authority over a matter of detail represents rebellion against His sovereignty and a rejection of Islam altogether.

این گستره‌ی وسیع از تأثیرات نشان‌دهنده‌ی اهمیتی است که اسلام به پاک‌سازی همه‌ی جنبه‌های زندگی انسان از هرگونه نشانه‌ی اقتدار انسان‌ها بر هر امری، هرچند کوچک و ناچیز باشد، قائل است. همه‌ی امور زندگی انسان باید با مفهوم بنیادین اسلامی از حاکمیت و اقتدار مطلق خداوند پیوند داشته باشد و الوهیت او بر زمین همان‌گونه پذیرفته شود که در جهان هستی پذیرفته شده است.

Providing such a host of influences is indicative of the importance Islam attaches to purging all aspects of human life of any trace of authority exercised by human beings over any matter, no matter how trivial it may be. All matters of human life must be related to the fundamental Islamic concept of God’s absolute sovereignty and authority, acknowledging His Godhead on earth as it is acknowledged in the universe.

این سوره به آیین‌های جاهلی درباره‌ی چارپایان و محصولات کشاورزی و قربانی‌هایی که از آن‌ها تقدیم می‌شد، می‌پردازد. برخی از این تفسیرها مستقیم‌اند و بی‌خردی و تناقض این آیین‌ها را آشکار می‌کنند، و برخی دیگر می‌کوشند اختیار انسان‌ها در حرام و حلال کردن را به مسئله‌ی بزرگ ایمان پیوند دهند. این آیات روشن می‌سازند که پیروی از فرمان‌های خداوند در این امور، پیروی از راه راست اوست. و هر که از این راه روی بگرداند، در حقیقت از دین اسلام به کلی دست کشیده است. (آیات ۱۴۱ تا ۱۵۳)

The sūrah comments on the jāhiliyyah rituals concerning animal and agricultural produce and the offerings made of these. Some of its comments are direct, showing the absurdity and contradiction in these rituals, while other comments seek to link the exercise by human beings of the authority to prohibit and make permissible with the major issue of faith. They make it clear that to follow God’s directives in these matters is to follow His straight path. Whoever turns away from this path abandons the Islamic faith altogether. (Verses 141-53)

در این آیات می‌بینیم که این مسئلهٔ جزئی حلال و حرام بودن در ذبح حیوانات و نتاج آن‌ها، و نذورات حیوانی و کشاورزی، همان‌گونه که در دوران جاهلیت رایج بود، به مسائل بسیار بزرگ‌تری پیوند دارد. از جمله: هدایت یا گمراهی، پیروی از شریعت خداوند یا پیروی از گام‌های شیطان، رحمت یا عذاب خداوند، گواهی دادن به یگانگی خدا یا همتا قرار دادن دیگران برای او، و مانند این‌ها.

We see in these verses that this detailed matter of permissibility and prohibition in connection with animal slaughter and offspring, animal and agricultural offerings, as used to be practised in jāhiliyyah, is linked to much greater issues. These include guidance or error, following God’s law or Satan’s footsteps, God’s grace or punishment, testifying to God’s oneness or making other people equal to Him, etc.

همان عباراتی که در بحث کلی موضوع ایمان به کار می‌رفت، در اینجا نیز به کار می‌رود. افزون بر این، سوره در این بخش الهام‌ها و تأثیرات فراوانی را مطرح می‌کند؛ از جمله صحنه آفرینش و زندگی در باغ‌های کشت‌شده و باغ‌های خودرو، تصویر درختان خرما، زیتون و انار با رنگ‌ها و میوه‌های گوناگونش، صحنه شهادت و صحنه عذاب دردناک کافران.

The same expressions used when discussing the overall issue of faith are also used here. Additionally, the sūrah introduces at this particular point a host of inspirations and influences such as the scene of creation and life in cultivated and wild-growing gardens, the picture of date trees, olives and pomegranates with their myriad colours and fruits, the scene of testimony and that of the painful punishment of unbelievers.

این همان صحنه‌هایی است که پیش‌تر در این سوره آمده‌اند، آنجا که به مسئله اصلی ایمان در تمامیت آن می‌پردازد. همه این‌ها اشاره‌ای آشکار به ماهیت ایمان اسلامی و دیدگاه آن در مسئله حاکمیت و قانونگذاری، در امور بزرگ یا کوچک، دارد.

These are the same scenes portrayed earlier in the sūrah when it discusses the main issue of faith, in its totality. All this carries an unmistakable pointer to the nature of the Islamic faith and its outlook in the matter of sovereignty and legislation on matters of great or little importance.

همان‌گونه که داریم رویکرد موضوعی این سوره را در پرداختن به کل مسئلهٔ ایمان توضیح می‌دهیم، ممکن است پیش‌تر از سوره رفته باشیم و به جزئیاتی در ذیل مسئلهٔ قانون‌گذاری و حاکمیت اشاره کرده باشیم.

As we are explaining the sūrah’s thematic approach in tackling the total issue of faith, we might have gone ahead of the sūrah to speak about a matter of detail under the issue of legislation and sovereignty.

ما نمی‌گوییم که این جزئیات مسئله، این همه بیان و الهام را لازم داشته، یا بیان باشکوه حقیقت الوهیت را در گستره‌ی وسیع‌ترش ضروری کرده است. آنچه می‌گوییم این است که این جزئیات مسئله در این سوره به همه‌ی این‌ها پیوند داده شده است. این پیوند، ماهیت این دین، یعنی اسلام، و نگاه آن به مسئله‌ی قانون‌گذاری و حاکمیت در همه‌ی امور، بزرگ و کوچک، را نشان می‌دهد.

We do not say that this matter of detail has required all this host of statements and inspirations, or necessitated the splendid exposition of the truth of Godhead in its broader area. What we rather say is that this matter of detail has been linked in the sūrah to all these. This linkage shows the nature of this religion of Islam and how it looks at the question of legislation and sovereignty in all matters, large and small.

اب ہم اس سورہ کا مختصر خاکہ اور اس کی خصوصیات بیان کریں گے، اس سے پہلے کہ ہم اس کی تفصیل میں بات شروع کریں۔

Let us now proceed to give a brief outline of the sūrah and its special features before we begin to discuss it in detail.

چندین روایت از ابن عباس، اسماء بنت یزید، جابر، انس بن مالک و عبدالله بن مسعود تأیید می‌کنند که این سوره یک‌بار در مکه نازل شده است.

Several reports by Ibn `Abbās, Asmā’ bint Yazīd, Jābir, Anas ibn Mālik and `Abdullāh ibn Mas`ūd confirm that this sūrah was revealed in Makkah on one occasion.

هیچ‌یک از این گزارش‌ها و نه موضوع اصلی این سوره، زمان دقیق نزول آن در دوران مکی را نشان نمی‌دهد. بر پایه محتمل‌ترین ترتیب زمانی نزول، این سوره پس از سوره ۱۵، الحجر، قرار می‌گیرد و در آن ترتیب شماره ۵۵ را دارد. اما همان‌طور که در مقدمه سوره ۲ (جلد اول) گفتیم، بر اساس این اطلاعات نمی‌توان درباره زمان نزول سوره‌های مختلف حکم قطعی داد. گزارش‌هایی که در این زمینه در دست داریم بیشتر از نزول آغاز هر سوره سخن می‌گویند، نه تمام آن. ممکن است بخش‌های متأخرتر یک سوره قدیمی‌تر، پس از بخش‌هایی از یک سوره متأخرتر نازل شده باشد. سوره‌ای که در این جلد درباره‌اش بحث می‌کنیم، یکجا و به‌طور کامل نازل شده است، اما نمی‌توانیم تاریخ دقیق نزول آن را تعیین کنیم، هرچند گمان می‌بریم که پس از سال‌های آغازین دعوت اسلامی، شاید در سال پنجم یا ششم، نازل شده باشد. در بیان این احتمال تنها به شماره آن در ترتیب نزول و گستردگی موضوع‌هایی که به تفصیل به آن‌ها پرداخته، تکیه داریم. همه این‌ها نشان می‌دهد که مناقشه‌ای طولانی و پیوسته با منکران در جریان بوده است، کسانی که در رد پیام پیامبر ﷺ پافشاری می‌کردند. شاید همین امر است که بحث مفصلی درباره مسائلی به شیوه‌ای که در اینجا آورده‌ایم را ضروری می‌سازد، و دلداری دادن به فرستاده خدا ﷺ را لازم می‌کند تا آثار مخالفت طولانی و سرسختانه با پیام او زدوده شود.

Nothing in these reports or in the subject matter of the sūrah indicates the particular time of its revelation in the Makkan period. According to the most likely chronological order of revelation, this sūrah comes after Sūrah 15, Al-Ĥijr, which gives it number 55 in that order. But as we said in the Prologue to Sūrah 2 (Vol. I), we cannot, on the basis of this information, make any definitive judgement as to the time of revelation of different sūrahs. The reports we have on this particular point speak mainly of the revelation of the beginning, not the whole, of any particular sūrah. It may be that some later parts of an earlier sūrah are revealed after parts of a later sūrah. The sūrah we are discussing in this volume was revealed in its entirety at one go, but we cannot define the exact date of its revelation, although we feel it likely that it was after the early years of the Islamic message, maybe in the fifth or sixth year. In stating this probability we rely only on its number in the order of revelation and the wide variety of subjects it tackles at length. All this suggests a long ongoing argument with the unbelievers, who persisted in their rejection of the Prophet’s message. This is, perhaps, what requires a detailed discussion of issues on the lines we have here, and necessitates comforting God’s Messenger so as to remove the effects of long and determined opposition to his message.

گزارشی دیگر از ابن عباس و قَتادة حاکی است که کل این سوره در مکه نازل شده، به جز دو آیه از آن که بعداً در مدینه نازل شدند. نخستین آنها آیهٔ ۹۱ است که می‌فرماید: «و ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قَالُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَىٰ بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ. قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتَابَ الَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَىٰ نُورًا وَهُدًى لِلنَّاسِ، تَجْعَلُونَهُ قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا وَتُخْفُونَ كَثِيرًا، وَعُلِّمْتُمْ مَا لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَلَا آبَاؤُكُمْ. قُلِ اللَّهُ، ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ». این گزارش می‌گوید که آیه دربارهٔ دو مرد یهودی، مالک بن الصَّیف و کَعب بن الأشرف، است. دومین آیهٔ مورد بحث آیهٔ ۱۴۱ است که می‌فرماید: «وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشَاتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ. كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ». گزارش شده که این آیه دربارهٔ ثابت بن قیس انصاری است، هرچند ابن جُریج و الماوردی بر آن‌اند که به معاذ بن جبل اشاره دارد.

Another report by Ibn `Abbās and Qatādah suggests that the entire sūrah was revealed in Makkah, with the exception of two of its verses which were revealed later in Madinah. The first of these is Verse 91, which states: “No true understanding of God have they when they say: ‘God has never revealed anything to any human being.’ Say: Who, then, revealed the Book which Moses brought to people as a light and a guidance? You transcribe it on sheets to show around, while you suppress much. You have been taught [by it] what neither you nor your forefathers had ever known. Say: God, and leave them to their play and foolish chatter.” The report suggests that it refers to two Jewish men, Mālik ibn al-Şayf and Ka`b ibn al-Ashraf. The second verse in question is the one stating: “It is He who has brought into being gardens — both of the cultivated type and those growing wild — and the date palm, and fields bearing different produce, and the olive tree, and the pomegranates, all resembling one another and yet so different. Eat of their fruit when they come to fruition, and give (to the poor) what is due to them on harvest day. But do not waste, for He does not love the wasteful.” (Verse 141) This verse is reported to refer to Thābit ibn Qays al-Anşārī, although Ibn Jurayj and al-Māwardī suggest that it refers to Mu`ādh ibn Jabal.

از آنجا که به گزارش مربوط به آیه ۹۱ بازمی‌گردیم، این احتمال وجود دارد، زیرا آن آیه از تورات یاد می‌کند، کتابی که موسی آن را به‌عنوان نور و هدایت آورد، و خطابش مستقیماً به یهودیان است. با این حال، گزارش‌های گوناگونی از مجاهد و ابن‌عباس نشان می‌دهد که مقصود از کسانی که وحی خداوند را بر هیچ انسانی نازل‌شده نمی‌دانستند، مشرکان مکه بوده‌اند، و از این رو آیه از وحی‌های مکی است. قرائت دیگری از این آیه، آن را به صورت غایب آورده و می‌گوید: «آن را در صفحاتی می‌نویسند تا به دیگران نشان دهند، و بسیاری از آن را پنهان می‌کنند.» بر پایه این قرائت، که پذیرفتنی است و طبری آن را ترجیح داده، این عبارت درباره یهودیان خبر می‌دهد و خطاب به ایشان نیست. بنابراین، کل آیه درباره کافران است.

In so far as the report goes concerning Verse 91, it is possible, considering that it mentions the Torah, the book Moses brought as a light and guidance, and that it addresses the Jews directly. However, different reports by Mujāhid and Ibn `Abbās suggest that the reference to those who denied God’s revelation to anyone were the idolaters in Makkah and hence the verse is a Makkan revelation. A different reading of the verse gives it in the third person, saying, ` They transcribe it on sheets to show around, and they suppress much.’ According to this reading, which is admissible and favoured by al-Ţabarī, this statement gives information about the Jews and does not address them. Thus, the entire verse is concerned with the unbelievers.

جہاں تک دوسری آیت کا تعلق ہے، تو یہ مدنی نزول نہیں ہو سکتی، کیونکہ یہ مکی نازل شدہ آیات کے درمیان واقع ہے، اور اگر اسے بعد تک مؤخر کیا جاتا تو کلام کا سلسلہ ٹوٹ جاتا۔ یوں اس سے پہلے کی آیات اس کے بعد کی آیات سے کٹ جاتیں، حالانکہ زیرِ بحث موضوع ایسے انقطاع کا متحمل نہیں۔

As for the second verse, it cannot be a Madinan revelation, because it comes in between verses revealed in Makkah and if it was to be left out until later, the flow of discourse would be interrupted. Thus, the verses before it would be cut off from those after it, while the topic discussed does not allow such interruption.

آنچه باعث شده برخی از علما آیه ۱۴۱ را وحیِ مدنی بدانند، این است که آنان دستوری را که در آن آمده، یعنی «از میوه‌اش بخورید آنگاه که به ثمر می‌رسد، و حقِ آن را در روز برداشت بدهید»، به زکات مربوط می‌دانند. جزئیات قوانین زکات مربوط به محصولات کشاورزی در مدینه بیان شد. اما فهم این عبارت به این امر وابسته نیست. ما گزارش‌های صحیح دیگری داریم که می‌گویند این آیه به صدقه به‌طور عام اشاره دارد، نه به زکات به‌طور خاص، یا اینکه به این معناست که مسلمانان موظف‌اند در روز برداشت یا در روزی که میوه‌ها چیده می‌شود، به کسانی که از کنار مزارعشان می‌گذرند غذا بدهند. این گزارش‌ها بیان می‌کنند که زکات محصولات کشاورزی بعدها در برخی شرایط ده درصد و در شرایطی دیگر پنج درصد تعیین شد.

What has caused some scholars to consider Verse 141 a Madinan revelation is that they consider the order included in it, “Eat of their fruit when they come to fruition, and give (to the poor) what is due to them on harvest day”, to refer to zakāt. Details of zakāt legislation concerning agricultural produce were given in Madinah. But this is not imperative in understanding this statement. We have other authentic reports stating that it refers to charity in general, not to zakāt in particular, or that it means that Muslims are required to feed those who pass by their farms on harvest day or on the day when fruits are picked. These reports state that zakāt on agricultural produce was later specified at the rate of 10 per cent in certain situations and 5 per cent in others.

این بدان معناست که این آیه نیز از وحی مکی است۔

This means that this verse is also a Makkan revelation.

الثعلبیّ یذکر أنّ هذه السورة نزلت في مکّة، باستثناء الآيات 91-93 و151-153. أمّا الآيات الثلاث الأولى، فقد بيّنّا أنّ أوّلها لا يمكن أن يكون نزل إلا في مکّة. والأمر نفسه ينطبق على الآيتين الأخريين. وأمّا المجموعة الثانية، فعلى حدّ علمي، لا يوجد ولو خبر واحد منسوب إلى أحد من أصحاب النبيّ ﷺ ولا من التابعين يفيد أنها من الوحي المدنيّ. ولا يدلّ موضوعها على ذلك أيضًا؛ فهي تتحدّث عن مفاهيم وممارسات معيّنة من أيّام الجاهليّة، وهي مرتبطة ارتباطًا وثيقًا بموضوع الحلّ والحرمة في ما يتعلّق بالذبائح والقرابين الذي أشرنا إليه سابقًا. لذلك نميل إلى عدّ هذه الآيات من الوحي المكّيّ.

Al-Tha`labī states that this sūrah was revealed in Makkah with the exception of verses 91-3 and 151-3. As for the first three, we have shown that the first of these could only have been revealed in Makkah. The same applies to the other two. As for the second group, to the best of my knowledge, there is not a single report attributed to any of the Prophet’s Companions or their successors suggesting that they are Madinan revelations. Their subject matter does not indicate that either. They speak about certain concepts and practices of the days of ignorance. These are closely related to the theme of permissibility and prohibition in respect of slaughtered animals and offerings to which we have already referred. Therefore, we are inclined to consider these verses as Makkan revelations.

در نسخهٔ امیری قرآن چنین پیشنهاد شده که آیات ۲۰، ۲۳، ۹۱-۹۲، ۱۱۴، ۱۴۱

In the Amīrī edition of the Qur’ān it is suggested that verses 20, 23, 91-2, 114, 141

و۱۵۱ تا ۱۵۳ در مدینه نازل شدند. ما بیشتر این‌ها را بحث کرده‌ایم. دیگرها، یعنی ۲۰، ۲۳ و ۱۱۴، هیچ چیزی را که نشان دهد در مدینه نازل شده‌اند دربر ندارند، جز آنکه در آن‌ها از اهل کتاب یاد شده است. اما این دلیل روشنی نیست، زیرا در آیات دیگر مکی نیز به اهل کتاب اشاره شده است.

and 151-3 were revealed in Madinah. We have discussed most of these. The others, 20, 23 and 114 do not include anything that suggests their revelation in Madinah except that the people of earlier revelations are mentioned in them. But this is not clear evidence, because we have other references to the people of earlier revelations in other Makkan verses.

بر این اساس، ما بیشتر به روایاتی تمایل داریم که می‌گویند تمام این سوره در مکه و در یک شب نازل شده است. این روایات از دو تن از اصحاب پیامبر ﷺ نقل شده‌اند: عبدالله بن عباس و اسماء بنت یزید.

In the light of the foregoing, we are more inclined to take the reports stating that the entire sūrah was revealed in Makkah on the same night. These reports are given by two of the Prophet’s Companions, `Abdullāh ibn `Abbās and Asmā’ bint Yazīd.

روایت اسماء، واقعه‌ای خاص را نقل می‌کند که خود در آن حاضر بوده است. او می‌گوید: «سوره‌ای که انعام نام دارد، یکجا بر پیامبر ﷺ نازل شد، در حالی که من مهار شتر ماده‌ی پیامبر ﷺ را در دست داشتم. وزن آن نزدیک بود استخوان‌های شتر ماده را بشکند». (از سفیان ثوری از طریق لیث و شهر بن حوشب روایت شده است.)

The report by Asmā’ mentions a particular incident in which she was present. She says: “The sūrah entitled al-An`ām, or Cattle, was bestowed from on high in full to the Prophet when I was holding the rein of the Prophet’s she-camel. Its weight almost broke the she-camel’s bones”. (Related by Sufyān al-Thawrī through Layth and Shahr ibn Hawshab.)

طبرانی گزارش دیگری از ابن عباس نقل می‌کند: «سورهٔ انعام یک‌جا و در شب در مکه نازل شد، در حالی که هفتاد هزار فرشته پیرامون آن بودند و با تسبیح خداوند صدا به تسبیح بلند کرده بودند.» این دو گزارش معتبرتر از روایاتی هستند که می‌گویند برخی از آیات آن در مدینه نازل شده است. تحلیل عینی ما نیز این موضوع را تأیید می‌کند. در واقع، کل پیکره و جریان این سوره آن را به یک واحد کامل تبدیل می‌کند و نشان می‌دهد که مانند رودخانه‌ای جاری یا سیلی خروشان، بدون مانع و رادع است. ساختار آن این گزارش‌ها را تأیید می‌کند یا دست‌کم به‌طور چشمگیری تقویت می‌کند.

Al-Ţabarānī relates the other report by Ibn `Abbās: “The sūrah al-An`ām was revealed at night in full in Makkah, with seventy thousand angels around, raising their voices with glorification of God.” These two reports are more reliable than those which suggest that some of its verses were revealed in Madinah. Our objective analysis supports this. In fact, the whole body of the sūrah and its flow makes it a complete unit, and suggests that it is like a flowing river, or a rushing flood, without barriers or impediments. Its construction confirms or at least markedly strengthens these reports.

به موضوع اصلی و ویژگی‌های کلی این سوره به طور مختصر اشاره کردیم.

We have referred briefly to the main theme and overall characteristics of the sūrah.

ما نیاز داریم در اینجا یک توضیح کوتاه درباره آنها اضافه کنیم.

We need to add here a brief word on them.

انس بن مالک از پیامبر ﷺ نقل می‌کند که فرمود: «سورهٔ انعام یکجا نازل شد، با فوج بسیاری از فرشتگان که افق را پوشانده بودند، با صدای بلند تسبیح خدا را می‌گفتند، و زمین زیر پای آنان به لرزه درآمده بود.» و رسول خدا ﷺ این را تکرار می‌کرد: «پاک و منزه است خدای بزرگ.» این صف عظیم فرشتگان و این لرزش زمین، تأثیری روشن بر این سوره می‌گذارد. در واقع، خود این سوره را می‌توان کاروانی باشکوه دانست که دل‌ها و تمام هستی را به لرزه درمی‌آورد. این سوره صحنه‌ها، موقعیت‌ها، الهام‌ها و آهنگ‌های بی‌شماری را در پی هم عرضه می‌کند که مانند موج‌هایی یکی پس از دیگری جاری می‌شوند.

Anas ibn Mālik quotes the Prophet as saying: “The sūrah al-An`ām was bestowed from on high, with a great many angels in attendance, blocking the horizon, raising their voices with God’s glorification, and the earth shaking under them.” God’s Messenger was repeating: “Limitless in His glory is God Almighty.” This great procession of angels and this shaking of the earth impart a clear impression to the sūrah. Indeed, the sūrah itself may be described as a procession which makes our hearts and the whole universe shake. It provides multitudes of situations, scenes, inspirations and rhythms, which flow like waves one after another.

همان‌گونه که یک موج به نقطه شکستنش می‌رسد، موج بعدی درست پشت سر آن می‌آید و تقریباً به موجی که پیش از آن است دست می‌یازد. این جریان پیوسته است و پایانی ندارد.

As one wave reaches its breaking place, the next one follows very closely on its heels, almost reaching out to the one that precedes it. The flow remains continuous, unending.

کلِّیّتِ موضوعِ اصلیِ این سوره به‌عنوان یک کل دیده می‌شود. امکان ندارد که سوره را به بخش‌هایی تقسیم کرد که هرکدام به جنبه‌ای خاص از موضوع اصلی بپردازد. آنچه وجود دارد، توالیِ امواج یا دورها است که هرکدام از جایی که قبلی متوقف شده ادامه می‌دهد و آن را تکمیل می‌کند. از این رو، در این مقدمه قصد نداریم به موضوعاتی که سوره به آنها می‌پردازد بپردازیم. تنها نمونه‌هایی از امواج متوالی آن را ارائه خواهیم داد.

Its central theme is seen as a whole. It is not possible to break the sūrah into sections, each dealing with a particular aspect of the main theme. What we have is a succession of waves, or rounds, each picking up where the previous one left off and complementing it. Hence, we are not going to discuss in these introductory remarks the topics the sūrah touches on. We will only give samples of its successive waves.

سوره با مواجهه با مشرکانی آغاز می‌شود که برای خدا شریک قائل‌اند، در حالی که نشانه‌های یگانگی خدا پیش چشم آنان است و خود را در همه جا آشکار می‌سازد، هم در عالم بزرگ و هم در درون جان‌های خودشان. این سوره حقیقت الوهیت را در نگاره‌هایی گسترده و پانوramic پیش آنان می‌نهد که کل هستی و هستی خودشان را نیز در بر می‌گیرد. همه‌ی این‌ها در سه آیه‌ی کوتاه، که هستی جهان را در گستره‌ترین و ژرف‌ترین شکل آن نشان می‌دهد: «ستایش از آنِ خداست که آسمان‌ها و زمین را آفرید و تاریکی‌ها و روشنایی را پدید آورد؛ با این همه، کسانی که کفر ورزیدند، موجودات دیگر را با پروردگارشان برابر می‌دانند. اوست که شما را از گل آفرید و سپس برای شما سرآمدی مقرر داشت، و سرآمدی دیگر نزد اوست که تنها خود از آن آگاه است. با این حال شما هنوز در تردیدید. اوست که در آسمان‌ها و در زمین خداست. او از آنچه پنهان می‌دارید و آنچه آشکار می‌کنید آگاه است و آنچه را که به دست می‌آورید می‌داند.» (آیات ۱-۳) سه آیه‌ی کوتاه: نخستین آیه کل جهان و هستی آن را در بر می‌گیرد، دومین آیه از کل عالم انسانی سخن می‌گوید، و سومین آیه نشان می‌دهد که الوهیت هر دو گونه هستی را فرا گرفته است. چه شکوهمند! چه جامع! در برابر چنین نگرشی جهان‌شمول که یگانگی آفریدگار را گواهی می‌دهد، بت‌پرستی و تردید بسیار تکّه‌افتاده و بی‌پایه به نظر می‌رسند. نه در نظام هستی جایی دارند، نه در سرشت انسان، و نه در دل‌ها و اندیشه‌های مردم.

The sūrah starts with a confrontation with the idolaters who associate partners with God, while the indicators of God’s oneness stare them in the face, presenting themselves everywhere, both in the great universe and within their own souls. It puts to them the truth of Godhead, presented in panoramic touches depicting the whole universe as also their own existence. All this in three quick verses showing universal existence at its widest and deepest: “All praise is due to God, who has created the heavens and the earth, and brought into being darkness and light; yet those who disbelieve regard other beings as equal to their Lord. It is He who has created you out of clay, and then has decreed a term (for you), and there is another term known only to Him. Yet you are still in doubt. He alone is God in the heavens and on earth. He has full knowledge of all that you keep secret and all that you do openly. He knows what you earn.” (Verses 1-3) Three short verses the first comprises the whole universe and its existence, the second speaks of the human world in its entirety, and the third shows how Godhead encompasses both types of existence. How splendid! How comprehensive! Against such a universal view testifying to the Creator’s oneness, idolatry and doubt sound extremely singular. They have no place in the universal system or in human nature, or in people’s hearts and minds.

در همین لحظه، موج دوم آغاز می‌شود و نگرش کسانی را نشان می‌دهد که همه نشانه‌ها و شاخص‌هایی را که در جهان پیرامون و در درون خودشان می‌بینند انکار می‌کنند. با نمایان شدن این نگرش منحصر‌به‌فرد، بی‌درنگ هشداری به دنبال آن می‌آید، همراه با یادآوری نابودی امت‌های پیشین. بدین‌ترتیب، قدرت چیره‌ی خداوند به‌روشنی آشکار می‌شود. رفتار لجوجانه‌ی کسانی که در برابر چنین حقیقت آشکاری، حق را انکار می‌کنند، واقعاً عجیب به نظر می‌رسد. درمی‌یابیم که آنان دلیل کم ندارند، بلکه اخلاص و ذهن گشوده ندارند.

At this very moment the second wave begins by presenting the attitude of those who deny all the signs and indicators they see in the world around them and within themselves. As this singular attitude is shown, it is immediately followed with a warning, coupled with a reminder of the destruction of earlier communities. God’s overwhelming power is, thus, seen in full view. The stubborn attitude of those rejecting the truth in the face of such manifest truth appears to be strange indeed. We realize that it is not proofs that they lack but rather sincerity and an open mind.

(آیات ۴-۱۱)

(Verses 4-11)

بلافاصله پس از آن، موجی دیگر آغاز می‌شود که حقیقت الوهیت را چنین تعریف می‌کند؛ همان‌گونه که در مالکیت خداوند بر آنچه در آسمان‌ها و زمین است و آنچه شب یا روز آرام می‌گیرد، آشکار می‌شود. این حقیقت در این نیز دیده می‌شود که تنها خداست که همه آفریدگان را روزی می‌دهد؛ اوست که به آنان غذا می‌دهد و خود از هیچ‌کس غذا نمی‌خورد. از این رو، تنها او سرپرست و تنها او پناهنده است که همه مخلوقات باید خود را در برابرش تسلیم کنند. اوست که نافرمانان را در زندگی آخرت کیفر می‌دهد، کسی که می‌تواند سود برساند و زیان وارد کند، و بر همه چیز تواناست. (آیات ۱۲ تا ۱۹)

Immediately after that another wave begins, defining the truth of Godhead as it is clearly reflected in God’s ownership of everything in the heavens and earth, and what takes its rest at night or day. It is also seen in the fact that God is the only one who provides for all creation, the one who feeds them and is fed by none. Hence, He is the only guardian and the only protector, to whom all creatures must submit themselves. It is He who punishes the disobedient ones in the life to come, who can bring benefit and cause harm, and who has power over all things. (Verses 12-19)

یک موج چهارم به این واقعیت اشاره دارد که مردمان کتاب‌های پیشین از این کتاب تازه‌نازل‌شده، یعنی قرآن، آگاه‌اند؛ کتابی که مشرکان آن را رد می‌کنند. این موج شرک را بدترین نوع ستم معرفی می‌کند. همچنین مشرکان را در روز قیامت، هنگامی که گرد آورده می‌شوند، نشان می‌دهد. از ایشان درباره شریکانی که برای خدا قرار می‌دادند پرسیده می‌شود و پاسخ شگفت‌انگیزشان این است که منکر آن می‌شوند. در این دور، مشرکان با قوای دریافتی از کارافتاده نشان داده می‌شوند: نمی‌توانند هیچ الهامی برای پذیرش ایمان دریافت کنند و دل‌هایشان قادر به درک نشانه‌هایی نیست که ایشان را به ایمان فرا می‌خوانند. از این‌رو قرآن را «افسانه‌های پیشینیان» می‌نامند. در اینجا به ایشان گفته می‌شود که تنها خود را تباه می‌کنند، هنگامی که دیگران را از پاسخ دادن به هدایت الهی بازمی‌دارند. ایشان را در حالی نشان می‌دهد که در روز قیامت در برابر آتش آورده می‌شوند. در این حال تباه‌کننده، آرزو می‌کنند کاش به این زندگی بازگردانده می‌شدند تا آیات خدا را انکار نکنند و در عوض به مؤمنان می‌پیوستند. سپس این دور ما را به همین زندگی بازمی‌گرداند تا کافران را ببینیم که رستاخیز و زندگی پس از مرگ را انکار می‌کنند. در تفسیر این بخش، ایشان را در حالی نشان می‌دهد که در روز رستاخیز در برابر پروردگارشان ایستاده‌اند، بارهای خود را بر پشت دارند و درباره انکارشان پرسیده می‌شوند. این بخش با بیانی صریح پایان می‌یابد که کسانی که دیدار پروردگارشان را در روز قیامت انکار می‌کنند، قطعاً زیان‌کارند، و این زندگی دنیا در مقایسه با آنچه پرهیزگاران در آخرت دریافت می‌کنند، بسیار ناچیز است. (آیات ۲۰ تا ۳۲)

A fourth wave speaks of the fact that the people of earlier revelations are aware of this newly revealed book, i.e. the Qur’ān, which is rejected by the idolaters. It describes idolatry as the worst type of wrongdoing. It also shows the idolaters as they are gathered on the Day of Judgement. They are asked about the partners they used to associate with God, and their surprising answer is to deny having done so. In this round, the idolaters are shown with unfunctioning faculties of reception: they cannot pick up any inspiration to accept the faith, and their hearts cannot appreciate the signs calling on them to believe. Hence they describe the Qur’ān as `fables of the ancients’. They are told here that they only ruin themselves when they counsel others not to respond to divine guidance. They are shown as they are brought before the Fire on the Day of Judgement. In their predicament, they wish that they could be returned to this life so that they would not deny God’s revelations, but join the believers instead. This round then takes us back to this life to see the unbelievers denying resurrection and life after death. By way of comment, they are shown standing before their Lord on the Day of Resurrection, carrying their burdens on their backs, and being asked about their denial. It concludes with an unequivocal statement that those who deny the meeting with their Lord on the Day of Judgement are certainly the losers, and that this present life is too trivial in comparison to what the God-fearing receive in the hereafter. (Verses 20-32)

این موج پنجم، پیامبر ﷺ را خطاب قرار می‌دهد تا او را تسلی دهد و اندوه او را از انکاری که کافران نسبت به او دارند، برطرف کند. به او گفته می‌شود که در سرگذشت پیامبرانی که خداوند پیش از او فرستاده، الگوی نیکویی دارد. آنان تکذیب شدند و با مخالفت‌های خصمانه روبه‌رو گشتند، اما استوار ماندند تا آنکه خداوند پیروزی را به آنان بخشید. بیان شده که قوانینی که خداوند برقرار کرده تغییر نخواهد یافت، اما شتاب‌زده نیز نمی‌توان آنها را جلو انداخت. اگر پیامبر ﷺ نمی‌تواند در برابر رد شدن آنان پایداری کند، می‌تواند با تلاش انسانی خود، معجزه‌ای برای آنان بیاورد. اگر خداوند می‌خواست، همه‌ی آنان را به هدایت خود رهنمون می‌ساخت. اما اراده‌ی او چنین مقرر کرده است که کسانی که استعدادهای پذیرش فطریشان خاموش نشده، به هدایت الهی پاسخ می‌دهند، در حالی که کسانی که مرده‌اند چنین پاسخی نخواهند داد. او آنان را برمی‌انگیزد و همگی به سوی او بازخواهند گشت. (آیات ۳۳ تا ۳۶)

The fifth wave addresses the Prophet to comfort him and dispel his grief at the denial he receives from the unbelievers. He is told that he has a good example in the cases of earlier messengers sent by God. They were denied and received hostile opposition, but they remained steadfast until God gave them victory. It states that the laws God has set in operation will not be changed, but they cannot be hastened either. If the Prophet cannot withstand their rejection, then he may try to bring them a miracle by his own human endeavour. Had God so willed, He would have brought them all to His guidance. But His will has so determined that those whose natural receptive faculties are not switched off will respond to divine guidance, while those who are dead will not make such a response. He will resurrect them and they will all return to Him. (Verses 33-6)

این سورت یکے پس از دیگری موج‌آسا پیش می‌رود، در همان مسیر نمونه‌هایی که هم‌اکنون ذکر کردیم. برخی از موج‌های بعدی حتی از آنچه ما نقل کردیم بلندتر است. در پرداختن به برخی جنبه‌ها، آهنگ آن ضربی قوی‌تر و آواز آن بلندتر است.

The sūrah goes on wave after wave, along the same lines as the examples we have just given. Some of the later waves are even higher than the ones we have cited. In dealing with some aspects its rhythm is of an even stronger beat and higher cadence.

ما پیش‌تر گفته‌ایم که این سوره موضوعات خود را به شیوه‌ای بسیار منحصربه‌فرد بیان می‌کند. در هر گام، در هر وضعیت یا صحنه، شکوه و عظمت آنچه تصویر می‌شود را به‌روشنی برجسته می‌سازد و خواننده را مسحور و بی‌نفس می‌کند، در حالی که او را دنبال می‌کند. اکنون به آیات مشخصی اشاره خواهیم کرد که این ویژگی را تأیید می‌کنند، و خواننده باید آن‌ها را با دقت بسنجد تا قدر آن‌ها را به‌تمامی دریابد. هرچه تلاش کنیم این تأثیر را توصیف کنیم، جز یک احساس مبهم از آن نمی‌توانیم بدهیم.

We have already said that this sūrah deals with its subject matter in a very unique way. At every turn, in every situation or scene, it brings out in sharp relief all the awesome splendour of what is being portrayed, keeping us spellbound, breathless as we follow it. Now we will refer to particular verses confirming this, and the reader needs to carefully consider these for full appreciation. No matter how hard we try to describe this effect, we cannot give more than a vague feeling of it.

سورہ کا مرکزی موضوع توحید کی حقیقت کو بیان کرنا اور انسانوں کو ان کے حقیقی پروردگار کے بارے میں اتنا علم دینا ہے کہ وہ خود کو صرف اسی کے سامنے سرِ تسلیم خم کر دیں۔ اسی لیے اس میں مناسب گواہوں کی فراہمی اور ان حدود کو واضح کرنے کے بارے میں بہت کچھ کہا گیا ہے جو اہلِ ایمان کو کفار سے جدا کرتی ہیں۔ یوں یہ حقیقت مومن کے ذہن میں روشن ہو جاتی ہے اور وہ ان لوگوں کے سامنے، جو اس کے برعکس رویہ رکھتے ہیں، اسے قوت اور مضبوطی کے ساتھ بیان کرنے کے قابل ہو جاتا ہے۔ (آیات 14-19)

The central theme of the sūrah is to state the truth of Godhead and to give human beings sufficient knowledge about their true Lord so that they submit themselves to Him alone. Thus, it has much to say about providing proper witnesses and demarcating the lines that separate the believers from the unbelievers. Thus, this truth becomes clear in a believer’s mind and he is able to declare it with power and firmness in the face of those who take the opposite attitude. (Verses 14-19)

دربارۀ هشدارها، این سوره نشان می‌دهد که قدرت خداوند همه‌چیز را در بر می‌گیرد. در برابر قدرت خداوند، سرشت انسان از همۀ فشارهای خفه‌کننده رها می‌شود و به پروردگار واقعی‌اش روی می‌آورد و خدایان دروغینی را که مردم برای او شریک قرار می‌دهند، فراموش می‌کند. (آیات ۴۰-۴۷)

On warnings, the sūrah shows how God’s power encompasses all. When confronted with God’s power, human nature is freed of all stifling pressures and turns to its true Lord, forgetting the false deities people associate with Him. (Verses 40-7)

این سوره بسیار درباره علم خداوند به همه آنچه پنهان یا پوشیده است، و درباره اجل تعیین‌شده برای مرگ هر موجود زنده سخن می‌گوید. او بر هر چیزی در خشکی و دریا، شب و روز، در این زندگی و در زندگی آخرت تواناست. (آیات ۵۹ تا ۶۲)

The sūrah has much to say about God’s knowledge of all that is secret or concealed, and the time appointed for the death of every living thing. He has full power over everything on land and sea, day and night, in this life and in the life to come. (Verses 59-62)

بی‌شک، فطرت انسان هنگامی که خود را برای دریافت هدایت الهامی‌ای که به‌روشنی در جهان پیرامونمان دیده می‌شود بگشاید، به سوی خداوند روی خواهد آورد. نشانه‌های بسیاری وجود دارد که فطرت انسان را خطاب قرار می‌دهد و پاکی سرشتی‌اش را فرا می‌خواند. (آیات ۷۴ تا ۸۲)

Human nature will undoubtedly turn towards God once it opens up to receive the inspiring guidance seen clearly in the world around us. Numerous are the pointers that address human nature appealing to its innate purity. (Verses 74-82)

این سوره صحنه‌های گوناگونی از گشوده‌شدن زندگی را به تصویر می‌کشد. از این رو تصاویری از سپیده‌دم، فرا رسیدن شب، ستارگان درخشان، تاریکی در خشکی و دریا، باران سیل‌آسا و رویش گیاهان و رسیدن میوه‌ها را می‌بینیم. در همه‌ی این‌ها، یگانگی خداوند که تنها آفریننده و پدیدآورنده است، با روشنی کامل دیده می‌شود. نسبت دادن شریک یا فرزند به خداوند، در حقیقت بسیار بی‌معنا و پوچ به نظر می‌رسد. (آیات ۹۵ تا ۱۰۳)

The sūrah paints several scenes of life opening up. Thus we see images of the break of day, the approach of night, the bright stars, the darkness on land and sea, the pouring rain, growing vegetation, ripening fruits. In all this the unity of God, the only Creator and Originator is seen in perfect clarity. To ascribe partners or children to God sounds most absurd indeed. (Verses 95-103)

در پایان، این سوره به دعایی فروتنانه ختم می‌شود؛ دعایی که در آن بندگان خدای یگانه را می‌خوانند، نماز و عبادت و زندگی و مرگ خود را تنها برای او قرار می‌دهند، هرگونه تلاش برای جستن پروردگاری غیر از او را محکوم می‌کنند، و فرمانروایی او را بر این جهان و تعیین نقش انسان در آن، و بر آخرت و مسئله حساب و پاداش، به رسمیت می‌شناسند. (آیات ۱۶۱ تا ۱۶۵)

Finally on addressing our prayers to God alone, offering our worship, life and death purely to Him, denouncing any attempt to seek a Lord other than Him, and acknowledging His authority over this life and the designation of man’s role in it, and over the hereafter and the question of reckoning and reward, the sūrah ends with a humble prayer. (Verses 161-5)

این‌ها تنها شش نمونه از شکوه شگفت‌انگیزی است که این سوره در هر گوشه و در هر صحنه به کار می‌گیرد. در اینجا همچنین باید به هماهنگی بی‌نظیری اشاره کنیم که این سوره در ترسیم صحنه‌های گوناگون خود پدید می‌آورد. با این حال، تنها به سه نمونه بسنده می‌کنیم و شرح کامل آن را به تفسیر مفصل‌مان واگذار می‌کنیم.

These are only six examples of the breathtaking splendour the sūrah employs at every turn and in every scene. We should also refer here to the exceptional harmony the sūrah provides in drawing its different scenes. We will, however, give but three examples, leaving the full explanation to our detailed commentary.

این سوره صحنه‌ها و موقعیت‌های گوناگونی را در بر دارد، اما همه‌ی آن‌ها یک ویژگی مشترک دارند. در هر یک، سوره عملاً شنونده را به آن صحنه می‌برد تا با دقت به آن بنگرد و در موقعیتی که توصیف شده تأمل کند. این کار از طریق واژگانی انجام می‌شود که تقریباً حرکت را به‌صورت جسمانی در برابر ما نشان می‌دهند. بدین ترتیب، صحنه‌هایی که ترسیم می‌شوند شامل انسان‌هایی است که شنونده آن‌ها را با چشم خود می‌بیند. در این زمینه، آیات ۲۷، ۳۰ و ۹۳-۹۴ را در نظر بگیرید.

The sūrah is full of different scenes and situations, but they all share one aspect in common. In each, the sūrah practically brings the listener to the scene to look at it carefully and to reflect on the situation described. This is done through words that almost show us the movement physically. Thus, the scenes painted include people whom the listener sees with his own eyes. Consider in this respect verses 27, 30, 93-4

22-4

and also 22-4.

هنگامی که این سوره کافران را از عذاب خداوند و قدرت قاهرانهٔ او برحذر می‌دارد، گویی آنان را به‌طور فیزیکی در برابر چنین عذابی حاضر می‌کنند، به‌گونه‌ای که گویی آنان می‌بینند که عذاب چگونه بر ایشان وارد می‌شود. در این‌جا آیات ۴۰ تا ۴۱ و ۴۶ تا ۴۷ را در نظر بگیرید.

When the sūrah warns the unbelievers against God’s punishment and His overwhelming power, they are physically brought before such punishment, as though they see how it is inflicted. Consider here verses 40-1 and 46-7.

در توصیف حالِ کسی که پس از آنکه حق را از راه هدایتِ الهی شناخته، به گمراهی فرو می‌افتد، سوره صحنه‌ای تأثیرگذار را به نمایش می‌گذارد که ما با دقتِ فراوان به آن می‌نگریم، هرچند متن هیچ دستور یا پیشنهادی مبنی بر این کار ندارد. این صحنه در آیات ۷۱ تا ۷۳ آمده است.

In describing the situation of sinking into error after one has recognized the truth through divine guidance, the sūrah shows us a moving scene which we stop to look at very carefully, even though the text does not include any order or suggestion that we should do so. This is given in verses 71-3.

به همین ترتیب، این سوره شنونده را پیش روی تصویری از میوه‌های رسیده در باغ‌ها قرار می‌دهد؛ جایی که زندگی را می‌بینیم که در رنگ‌ها و میوه‌هایی که جز از دست خداوند برنمی‌آید، پدیدار و آشکار می‌شود. همه‌ی این‌ها در آیه‌ی ۹۹ به بهترین شکل خود دیده می‌شود. در حقیقت، چنین هماهنگی کاملی ویژگی مشترک همه‌ی صحنه‌ها و وضعیت‌هایی است که در این سوره توصیف شده‌اند.

Similarly the sūrah brings the listener before the picture of ripening fruit in gardens where we see life springing up and manifesting in the colours and fruits that could only be produced by God’s hand. All this is seen at its best in Verse 99. Indeed, such perfect harmony is the common feature of all the scenes and situations described in the sūrah.

یکی دیگر از جنبه‌های این هماهنگی کامل، که با آنچه پیش‌تر گفتیم بی‌ارتباط نیست، صحنه‌هایی است که شاهدان را به میان می‌آورند یا فرا می‌خوانند. صحنه‌های روز قیامت چنان ترسیم می‌شوند که گویی شاهدی بر آنچه کافران در این زندگی انجام می‌دهند فراهم می‌آورند، یا صحنه‌هایی که کافران را سرزنش می‌کنند و توجه را به ایشان جلب می‌کنند. نمونه‌هایی از این‌ها ذکر شد و همه با عبارت «اگر می‌دیدی...» آغاز می‌شوند. نزدیک به این‌ها، صحنه‌هایی است که شاهدانی را فرا می‌خوانند تا بر خود ایمان شهادت دهند، و سپس بر شریعت الهی. هر دو به یک شیوه بررسی می‌شوند.

Another aspect of such perfect harmony, which is not unrelated to what we have already said, are the scenes bringing in or calling for witnesses. The scenes of the Day of Resurrection are portrayed as though they are providing witnesses for what the unbelievers do in this life, or scenes denouncing the unbelievers and drawing attention to them. Examples of these have been given, and they all start with “If you could but see...”. Closely related to these are the scenes calling for witnesses to testify to the faith itself, and then to testify to divine law. Both are treated in the same way.

در آغاز این سوره، شاهدان برای گواهی بر حقیقت ایمان در تمامیت آن فراخوانده می‌شوند، چنان‌که در آیه ۱۹ می‌بینیم. سپس هنگامی که رویدادی ویژه پیش می‌آید، درباره‌ی مسئله‌ی حرام و حلال، سوره صحنه‌ای تازه ترسیم می‌کند و بر این موضوع خاص شاهدانی می‌طلبد، همان‌گونه که برای ایمان شاهدان فراخوانده شده‌اند. این امر دلالت بر آن دارد که این دو یکسان‌اند و هماهنگی کاملی را تضمین می‌کند که ویژگی سبک قرآنی است. این فراخوان شاهدان در آیه ۱۵۰ آمده است.

At the beginning of the sūrah witnesses are called to testify to the truth of faith in its entirety, as we see in Verse 19. Then when a special occasion arises, concerning the question of prohibition and permissibility, the sūrah paints a new scene and calls for witnesses on this particular issue, in the same way as witnesses are called for the faith. This implies that the two are the same and ensures perfect harmony which is characteristic of the Qur’ānic style. This call for witnesses occurs in Verse 150.

نوع دیگری از هماهنگی، هماهنگی در بیان است. این نوع هماهنگی در تکرار برخی واژه‌ها و عبارت‌ها در بافت‌های گوناگون دیده می‌شود تا نشان دهد که آنها به یک نکته از جنبه‌های مختلف اشاره دارند. به این ترتیب، در آیهٔ نخست این سوره، کافران چنین توصیف می‌شوند که برخی موجودات را با پروردگارشان برابر می‌دانند، تا نشان دهد که برای او شریک قائل می‌شوند. سپس در آیهٔ ۱۵۰، کسانی که برای خود قانون وضع می‌کنند نیز چنین توصیف می‌شوند که دیگران را با پروردگارشان برابر می‌دانند. بنابراین، همان توصیف هم برای شریک قرار دادن برای خداوند و هم برای اعمال حق قانون‌گذاری به کار رفته است. این موضوع هم از نظر اندیشه‌ای که بیان می‌کند و هم از نظر شیوهٔ بیان آن، بسیار چشمگیر است.

Another type of harmony is that of expression, which is seen in repeating certain words and phrases in different contexts to indicate that they refer to the same point in different ways. Thus, in the first verse of the sūrah, the unbelievers are said to regard certain beings as equal to their Lord in order to indicate that they associate partners with Him. Then in Verse 150, those who formulate legislation for themselves are also described as regarding others as equal to their Lord. Thus, the same description is given to associating partners with God and to the exercise of the authority to legislate. This is especially significant both in the idea it expresses and in the way it is expressed.

اصطلاح «راه خدا» برای اشاره به دین اسلام به طور کلی به کار رفته است (آیه ۱۲۶) و در سخن گفتن درباره قانونگذاری در باب حلال و حرام بودن حیوانات ذبح‌شده و محصولات کشاورزی به کار رفته است (آیه ۱۵۳). این نشان می‌دهد که مسئله قانونگذاری همان مسئله ایمان است. پذیرفتن قانون خدا یعنی پیروی از راه او، و رد کردن آن یعنی انحراف از راه او. بدین ترتیب، این موضوع به عنوان مسئله ایمان یا کفر، جاهلیت یا اسلام نشان داده می‌شود.

The term ‘God’s way’ is used to refer to the Islamic faith in general (Verse 126) and in speaking about legislation with regard to permissibility and the prohibition of slaughtered animals and agricultural produce. (Verse 153) This indicates that the issue of legislation is the same as the issue of faith. To accept God’s legislation is to follow His way, and to reject it is to deviate from His way. Thus, it is shown as a question of faith or unfaith, jāhiliyyah or Islam.

حالا به بررسی دقیق‌تر این سوره می‌پردازیم. اما این بار، برخلاف آنچه در مورد سوره‌های دیگر انجام داده‌ایم و آن را به فصل‌هایی تقسیم کردیم، به جای آن، از الگوی طبیعی این سوره پیروی خواهیم کرد؛ سوره‌ای که از یک موج به موج دیگر حرکت می‌کند.

We move on now to look at the sūrah in more detail. However, instead of dividing it into chapters as we have done with other sūrahs, we will, in this instance, follow the natural pattern of this particular sūrah, as it moves through one wave after another.

سورۃ الأنعام (چارپایان)

یک دعوت به آزادی؟

دعوتی به عدالت اجتماعی؟

چرا اصلاح اخلاقی نه؟

نتایج فراوان

ایمان یا اس کے تفصیلی نظام

یک نظام عملی

قرآنی برخورد با مسئلهٔ ایمان

یک اشتباه که باید از آن پرهیز شد

یک روش الهی

نمونهای از وحی مکّی

برای شناخت حقیقی خدا

نزولِ سوره

موضوع اصلی

موضوع کی منفرد پیشکش