وَإِذَا رَآكَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِن يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُوًا ۚ أَهَٰذَا الَّذِي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ ۖ وَهُم بِذِكْرِ الرَّحْمَٰنِ هُمْ كَافِرُونَ
When the unbelievers see you, they make you the target of their mockery, saying [to one another], Is this the one who speaks against your gods?’ Yet they are the ones who, at the mention of the Most Merciful, are quick to deny Him. (Verse 36)
کافران وجود خدا، آن بخشندهٔ مهربان را که جهان را آفریده و قوانینی را که در آن جاری است و هستی آن را برپا نگه می‌دارد وضع کرده، انکار میکنند. آنان بر این اعتراض دارند که فرستادهٔ خدا، محمد ﷺ، با معبودهای ایشان مخالفت میکند و بی‌فایده بودن این بت‌های بی‌جان را آشکار میسازد. با این حال خودشان با گستاخی، خدای بخشندهٔ مهربان را انکار میکنند. چه شگفت‌انگیز است! آنان فرستادهٔ خدا را دشنام می‌دهند و به ریشخند می‌گیرند و می‌گویند که پذیرفتنی نیست که او بت‌پرستی ایشان را نقد کند. آنان به یکدیگر می‌گویند: «آیا این همان کسی است که از خدایان شما بد می‌گوید؟» (آیهٔ ۳۶) با این همه، آنان که خود آفریدگان خدایند، هیچ عیبی در آن تکبّری نمی‌بینند که ایشان را به انکار وجود خدا و رد قرآنی که او بر ایشان نازل کرده، وامی‌دارد. بیهودگی رفتار ایشان به‌روشنی نشان می‌دهد که تباهی گسترده‌ای که سرشت ایشان را فرا گرفته و داوری‌شان را آسیب زده، تا چه اندازه ژرف است.
The unbelievers deny the very existence of God, the Most Merciful, who has created the universe and set the rules that operate in it and sustain its existence. They object to the fact that God’s Messenger, Muhammad (peace be upon him), speaks out against their deities, showing such inanimate idols to be useless. Yet they themselves rudely deny God, the Most Merciful. How singular! They hurl abuse and mockery at God’s Messenger, saying that it is unacceptable that he should criticize their idol worship. They say to one another: “Is this the one who speaks against your gods?” (Verse 36) Yet they, creatures of God as they are, find nothing wrong with the arrogance that leads them to deny God’s existence and reject the Qur’ān He has revealed to them. The irony of their attitude exposes to the full the far- reaching corruption that affects their nature and impairs their judgement.
و افزون بر این، آنان در پی شتاب‌بخشیدن به عذابی هستند که پیامبر ﷺ ایشان را از آن برحذر می‌دارد. زیرا انسان، بنا بر سرشت خود، شتابزده است: «انسان موجودی شتابزده است. نشانه‌های خود را به شما نشان خواهم داد.»
What is more, they try to hasten the punishment against which the Prophet warns them. For, by nature, man is hasty: “Man is a creature of haste. I shall show you My signs:
پس از من نخواهید که آن را شتاب بخشم. می‌گویند: «اگر راست می‌گویی، این وعده کی تحقق می‌یابد؟» (آیات ۳۷-۳۸)
do not, then, ask Me to hurry them on. They say: ‘When is this promise to be fulfilled, if what you say be true?’” (Verses 37-38)
«انسان موجودی شتابزده است.» شتاب در سرشت و ساختار وجودی انسان نهفته است.
“Man is a creature of haste.” Haste is present in man’s very nature and constitution.
او همواره چشم خود را به آنچه پیش روی اوست، فراتر از لحظه حاضر، می‌دوزد و می‌خواهد آن را با دست خویش بگیرد. او می‌خواهد آنچه را که مطلوب به نظر می‌رسد، همان لحظه‌ای که در ذهنش جرقه می‌زند، به دست آورد. می‌خواهد همه آنچه را که به او وعده داده شده ببیند، هرچند که به زیان او باشد. طبیعت انسان چنین است، مگر آنکه با خداوند رابطه‌ای استوار برقرار کند که به او نیرو و آرامش خاطر ببخشد. در آن صورت بر حکمت خداوند توکل خواهد کرد و اراده او را بدون شتاب بخشیدن به رویدادها، به مسیر خود خواهد سپرد. زیرا ایمان، توکل را با صبر و اطمینان خاطر در هم می‌آمیزد.
He always stretches his eyes to what lies ahead, beyond the present moment, aiming to grasp it with his own hand. He wants to achieve, the moment it flashes in his mind, all that seems desirable. He wants to see all that is promised to him, even though it may be to his detriment. Such is man’s nature, unless he establishes a firm relationship with God which gives him strength and reassurance. He will then trust to God’s wisdom, leaving His will to run its course without hastening events. For faith combines trust with patience and reassurance.
آن کافران برای عذاب خدا شتاب می‌کردند و می‌پرسیدند که وعده عذاب در آخرت، و همچنین در این زندگی، کی تحقق خواهد یافت. قرآن در اینجا برای ایشان صحنه‌ای از عذاب آخرت را ترسیم میکند و همزمان آنان را از عذابی مشابه آنچه بر امت‌های پیشین که ایمان را رد کرده بودند فرود آمد، برحذر می‌دارد: «اگر کافران می‌دانستند [که] زمانی خواهد آمد که نخواهند توانست صورت‌ها و پشت‌های خود را از آتش بازدارند؛ زمانی که هیچ یاوری نخواهند یافت. در حقیقت، ناگهان بر ایشان فرود خواهد آمد و حیرانشان خواهد کرد. نخواهند توانست آن را دفع کنند و به آنان مهلتی داده نخواهد شد. پیش از تو نیز پیامبرانی مورد استهزا قرار گرفتند، اما کسانی که آنان را مسخره کردند [سرانجام] به همان چیزی که استهزا می‌کردند گرفتار شدند.» (آیات ۳۹ تا ۴۱)
Those unbelievers hastened God’s punishment, wondering when the promise of punishment in the hereafter, as well as in this life, would be fulfilled. The Qur’ān paints here for them a scene of the suffering in the hereafter, while also warning them against a similar punishment to that which befell earlier communities which rejected the faith: “If only the unbelievers knew [that there will come] a time when they will not be able to shield their faces and their backs from the fire; a time when they will find no support. Indeed, it will come upon them of a sudden, and will stupefy them. They will be unable to avert it, nor will they be allowed any respite. Other messengers were derided before your time; but those who scoffed at them were [in the end] overwhelmed by the very thing that they derided.” (Verses 39-41)
اگر کافران می‌دانستند که چه چیزی در پیش است، رفتارشان را کاملاً تغییر می‌دادند. آنان دست از ریشخند و شتاب‌ورزی در آنچه که حتماً خواهد آمد برمی‌داشتند.
If the unbelievers only knew what will happen, they would change their attitude completely. They would stop their mockery and hastening of what is bound to come.
بگذار ببینند آنچه ناگزیر در پیش دارند. آنجا آتش از هر سو آنان را در میان گرفته است. ما جنب‌وجوش‌های شتاب‌زده‌ی ایشان را در تصور می‌آوریم؛ همان‌گونه که آیه به‌طور ضمنی توصیف میکند، که می‌کوشند چهره و پشت خود را از آتش نگه دارند، اما تلاششان بیهوده است. گویی آتش از هر سو آنان را فرا گرفته است. نه می‌توانند آن را از خود دور کنند، و نه می‌توانند برای یافتن پناه، عقب بنشینند. حتی یک مهلت کوتاه از آن نیز ممکن نیست.
Let them, then, see what is bound to come. There they are surrounded by the fire on all sides. We visualize their frantic movements, described implicitly in the verse, to protect their faces and their backs against the fire, but their attempt is futile. It is as if the fire engulfs them on all sides. They can neither keep it away from themselves, nor retreat to seek protection. Nor is even a short respite from it possible.
آنکه عذاب ناگهان فرا می‌رسد، تنها پاسخی است به شتاب ورزیدن ایشان در خواستن آن.
That the punishment comes suddenly is only the response for their hastening it.
آنان بارها و بارها می‌گفتند: «این وعده کی تحقق می‌یابد، اگر راست می‌گویید؟» ({۳۸}) پاسخ این است که آن [وعده] ناگهان می‌آید و اندیشه‌شان را سرگردان و اراده‌شان را فلج میکند. بدین‌ترتیب، نه می‌توانند بیندیشند و نه عمل کنند، تا چه رسد به آنکه از مهلتی برای جبران و اصلاح رفتارشان برخوردار شوند.
They used to say time after time: “When is this promise to be fulfilled, if what you say be true?” (Verse 38) The answer is that it comes suddenly, perplexing their minds and paralysing their will. Thus they are unable to think or act, let alone enjoy a period of grace to mend their ways.
این موضوع به عذاب در آخرت مربوط است. اما عذاب این دنیا، قطعاً بر امت‌هایی که پیش از ایشان پیامبران خدا را مسخره کردند، فرود آمد. همان‌گونه که آن امت‌ها نتوانستند از عذابی که آنان را به کلی نابود کرد جلوگیری کنند، این کافران نیز نمی‌توانند از شکست و اسارت خود جلوگیری کنند. بنابراین، آنان هشدار داده می‌شوند که پیامبر خدا را مسخره نکنند، تا از عذابی که دامن کسانی را می‌گیرد که پیامبران را مسخره میکنند، در امان بمانند. چنین سرنوشت و عذابی حتماً فرا خواهد رسید، زیرا بخشی از قانون خداست که ناگزیر به اجرا درمی‌آید، همان‌گونه که نابودی امت‌های پیشین که به همین گناه آلوده بودند، گواه آن است.
This applies to the punishment in the hereafter. As for this world’s punishment, it certainly befell communities before them which ridiculed God’s messengers. Just like those communities were unable to ward off a punishment that wiped them out altogether, so these unbelievers are unable to avert their defeat and captivity. They are thus warned not to deride God’s Messenger, so as to avoid the punishment that befalls those who ridicule prophets. Such fate and punishment is bound to come, because it is part of God’s law which will inevitably take effect, just as the destruction of earlier communities, guilty of the same offence, proves.
یا آیا آنان جز خدا کسی را دارند که شب و روز از ایشان نگهبانی کند و تضمین نماید که در این دنیا و در جهان آخرت هیچ عذابی به آنان نرسد؟ «بگو: چه کسی شب و روز شما را از [عذاب] رحمان نگاه می‌دارد؟» با این حال آنان از یادآوری پروردگارشان روی‌گردانند. آیا برای ایشان خدایانی غیر از ما هست که آنان را حفظ کنند؟ آن [معبودهای ادعایی] نه خود را یاری می‌توانند کرد و نه از سوی ما همراهی می‌شوند.» (آیات ۴۲-۴۳)
Or is it that they have someone other than God who protects them by night and day, ensuring that they will suffer no punishment either in this life or in the life to come? “Say: ‘Who could protect you, by night or by day, from the Most Merciful?’ Yet, from the remembrance of their Lord do they stubbornly turn away. Do they have gods other than Us to protect them? Those [alleged deities] are not even able to succour themselves, nor can they be given company by Us.” (Verses 42-43)
او خداست که شبانهروز بر هر نفسی نگهبان است. او بسیار مهربان است.
It is God who watches over every soul by night and day. He is the Most Merciful.
بی‌شک، رحمتِ بی‌پایان صفتِ بزرگِ اوست. جز او هیچ‌کس نیست که کسی را نگاهبانی یا حفاظت کند. آیا کافران کسِ دیگری را می‌شناسند که بتواند از ایشان حفاظت کند؟
Indeed, infinite mercy is His great attribute. Other than Him there is no one to watch over or protect anyone. Do the unbelievers know anyone else who can protect them?
این پرسشی بلاغی است که آنان را به سبب روی گرداندن از خداوند سرزنش میکند، در حالی که اوست که همواره مراقب ایشان است: «و حال آنکه از یاد پروردگارشان روی‌گردان می‌شوند»؟ (آیه ۴۲)
It is a rhetorical question, one which rebukes them for their turning away from God when it is He who watches over them at all times: “Yet, from the remembrance of their Lord do they stubbornly turn away.” (Verse 42)
همین پرسش به شکلی دیگر از ایشان پرسیده میشود: «آیا جز ما خدایانی دارند که از ایشان نگهداری کنند؟» (آیه ۴۳) آیا ممکن است این خدایان همان کسانی باشند که از ایشان مراقبت و حفاظت میکنند؟ این امکان ندارد، زیرا چنین خدایان فرضی «حتی نمی‌توانند به یاری خود برخیزند»، تا چه رسد به آنکه بتوانند دیگری را یاری و حمایت کنند. و «نه از جانب ما همراهی می‌شوند»، تا از قرار گرفتن در کنار خداوند متعال نیرو بگیرند. این همان نیرویی است که موسی و هارون از آن بهرهمند شدند، هنگامی که پروردگارشان به ایشان فرمود: {مترسید، که من با شما هستم؛ می‌شنوم و می‌بینم.} (طه: ۴۶)
The same question is put to them again in a different form: “Do they have gods other than Us to protect them?” (Verse 43) Could these gods be the ones who watch over, and protect, them? This cannot be, because such alleged deities “are not even able to succour themselves,” let alone support and protect anyone else. “Nor can they be given company by Us,” to derive strength from being on God Almighty’s side. This is the sort of strength Moses and Aaron derived when their Lord said to them: “Have no fear. I shall be with you: I hear all and see all.” (20: 46)
این معبودان دروغین قدرتی از خود ندارند. آنها به قدرت خدا دسترسی ندارند. از همین رو، کاملاً بی‌یاور و ناتوان‌اند.
Such false deities do not have power of their own. They do not have access to God’s power. As such, they are utterly helpless.
این استدلال طعنه‌آمیز، بی‌پایگی باورهای کافران را آشکار میکند. از این رو سوره دیگر با آنان بحث نمی‌کند، بلکه نکته‌ای تأثیرگذار می‌افزاید که در دل‌هایشان احساس میشود. آنان را فرامی‌خواند تا در عظمت قدرت خداوند بیندیشند، آنگاه که زمین را زیر پای لشکرهای پیروزمند می‌پیچد. بدین‌ترتیب زمین کوچک میشود و آنان، پس از آنکه قدرت و سلطه بسیار اعمال کرده‌اند، در فضایی محدود محصور می‌گردند. «ما اینان و پدرانشان را چنان بهرهمند ساختیم که زمانی دراز از نعمت‌های زندگی برخوردار بودند. آیا نمی‌بینند که ما زمین را از اطرافش به تدریج کم می‌کنیم؟ آیا پس اینان پیروزند؟» (آیه ۴۴)
This sarcastic argument exposes the absurdity of the unbelievers’ beliefs. Hence, the sūrah stops arguing with them, but adds a moving touch which they feel in their hearts. It directs them to reflect on God’s might as He folds the earth underneath triumphant armies. Thus the earth shrinks so that they are confined to a limited space, after they have wielded much power and authority. “We have allowed these, and their fathers, to enjoy the good things of life for a great length of time. Can they not see that We gradually reduce the land from its outlying borders? Is it they, then, who will triumph?” (Verse 44)
آنچه طبیعت آنان را فاسد کرده، همان بهرهمندی طولانیمدت از خوبیهای زندگی است. این تجمّل است که دل را فاسد میکند و حواس را خفه میسازد. این امر به ضعیف شدن آگاهی آنان از خدا و ناتوانی در تأمل در نشانههایی که خدا در جهان قرار داده و به او اشاره میکنند، منجر میشود. این نوع دیگری از آزمایشی است که خدا برای انسانها قرار داده و فراوانی نعمت را خود وسیلهٔ این آزمایش گردانیده است. اگر انسان خود را از خدا دور شدن بگذارد و فراموش کند که او سرچشمهٔ همهٔ نعمتهایی است که از آنها بهرهمند است، آنگاه ناگزیر در این آزمایش شکست خواهد خورد.
What has corrupted their nature, then, is that long enjoyment of the good things of life. It is luxury which corrupts the heart and stifles the senses. It leads to a weakening in their awareness of God and an inability to contemplate the signs He has placed in the universe, pointing to Him. This is a different kind of test God sets for human beings, making affluence the very means of this test. If a person allows himself to drift away from God, and forgets that He is the source of all the blessings he enjoys, then he is bound to fail this test.
بدین ترتیب، این سوره با نشان دادن تصویرهایی از آنچه هر روز در گوشه‌ای از زمین رخ می‌دهد، بر دل‌های آنان اثر می‌گذارد. دولت‌هایی که روزگاری قدرت داشتند، نفوذ خود را از دست می‌دهند و رو به ضعف می‌نهند. سرزمین‌هایشان به زودی کوچک میشود، زیرا به دولت‌های کوچکی تقسیم می‌گردند، در جایی که روزگاری امپراتوری‌های بزرگی را تشکیل می‌دادند. آنان زمانی نیرومند و پیروز بودند؛ اکنون ناتوان و شکست‌خورده‌اند. ارتش‌های بزرگ و منابع فراوان داشتند؛ اکنون ارتش‌هایشان ناتوان و منابعشان اندک است.
Thus, the sūrah works on their hearts as it shows them the imagery of what occurs every day somewhere on earth. States that have had power begin to lose their grip and weaken. Their land soon shrinks as they are split into small states where once they formed great empires. They were once strong and triumphant; now they are weak and defeated. They had great armies and vast resources; now their armies are weak and their resources meagre.
در سبک بی‌همتای قرآن، دست خداوند نشان داده میشود که فضای گسترده‌ای را که زمانی وسیع بود درهم می‌پیچد، مرزها را فرو می‌ریزد و فاصله‌های عظیم را کوچک میکند؛ صحنه‌ای باشکوه که حرکتی ظریف و احساساتی هولناک را با هم ترکیب میکند. سپس با پرسشی بلاغی می‌پرسد: «آیا آنان پیروز خواهند شد؟» (آیه ۴۴) آیا آنچه بر دیگران می‌رود، پس بر ایشان جاری نمی‌شود؟
In its inimitable style, the Qur’ān shows God’s hand as it folds up the once vast space, making borders cave in, and reducing huge distances, in a splendid scene that combines fine movement and awesome feelings. It then asks rhetorically: “Is it they, then, who will triumph?” (Verse 44) Is it that what happens to others does not then apply to them?