این بخش از سوره در امتداد خطّ اصلی خود پیش می‌رود و به گستره‌ی کیهانی می‌نگرد که زندگی و رویدادهای انسان‌ها با آن پیوند دارد. در همین گستره‌ی بزرگ است که می‌بینیم قوانینی که زندگی و هستی را اداره می‌کنند، با قوانین دین حق هماهنگ عمل می‌کنند و هیچ‌گونه تعارض یا تناقضی میان آن‌ها وجود ندارد.

This section of the sūrah follows its main line, looking at the universal expanse to which people’s lives and events are related. It is in this great expanse that we see how the laws governing life and the universe operate in harmony with the laws of the true faith, suffering no conflict or contradiction.

این بخش تصویری از این ترسیم می‌کند که خواسته‌های انسان اغلب دگرگون می‌شوند، در حالی که قوانین و احکام خداوند ثابت می‌ماند. نشان می‌دهد که باورهای بت‌پرستانه، در برابر قدرت ایمان واقعی، چقدر سست و بی‌پایه‌اند. حالت‌های مردم را در زمان آسایش و سختی توصیف می‌کند، زمانی که روزی فراوان است و زمانی که تنگ می‌شود. تا زمانی که مردم به میزان خداوند، که هرگز تغییر نمی‌کند، تکیه نکنند، و تا زمانی که اراده خداوند را، که به هر که بخواهد، چه در فراوانی و چه در اندازه‌ای اندک می‌بخشد، نپذیرند، ارزش‌ها و معیارهایشان ناپایدار خواهد ماند. از آنجا که این سوره از روزی سخن می‌گوید، مردم را به راهی هدایت می‌کند که مال را پاک و افزون می‌سازد، و این با ایمان واقعی همسوست. بدین‌ترتیب، روشن می‌سازد که آفریننده‌ای که روزی می‌دهد، زندگی را آغاز می‌کند و مرگ را پدید می‌آورد، کیست. خدایانِ دروغینی که شریک خداوند پنداشته می‌شوند، هیچ‌یک از این کارها را انجام نمی‌دهند. مردم را از تباهی‌ای هشدار می‌دهد که بت‌پرستی و باورهای باطل در همه جا پراکنده می‌کنند.

This section draws an image of how human desires frequently change while God’s rules and laws remain constant. It shows how flimsy idolatrous beliefs are compared with the power of true faith. It describes people’s attitudes in times of ease and hardship, when provisions are plentiful and stinted. Unless people rely on God’s measure, which never fluctuates, and unless they accept God’s will who gives as He pleases, in plenty or in small measure, their values and standards will remain unstable. Since it mentions the provision of sustenance, the sūrah directs them to the means that purifies money and makes it grow, which is in line with true faith. In this way, it makes clear to them who the Creator that gives sustenance, initiates life and causes death is. The false deities they allege to be God’s partners do nothing of the kind. It alerts them to the corruption that idolatry and false beliefs spread everywhere.

این سوره پیامبر ﷺ و مسلمانان را فرمان می‌دهد که پیش از فرا رسیدن روزی که هیچ عملی سودی نمی‌بخشد، بر پیروی از دین حق پایدار بمانند. آن روز، روزی است که همه کارهایی که مردم انجام داده‌اند حساب می‌شود و پاداش عادلانه خود را برای همه آن‌ها دریافت می‌کنند. در چارچوب آنچه خداوند فراهم می‌کند، این سوره توجه آنان را به جنبه‌های خاصی از این نعمت‌ها جلب می‌کند که برخی از آن‌ها به هستی ایشان مربوط است، مانند بارانی که از آسمان فرود می‌آید و زمین مرده را پس از مردنش زنده می‌کند. همچنین، وحی‌های خداوند به پیامبر ﷺ داده می‌شود تا دل‌ها و جان‌ها را زنده کند. با این همه، آنان نه گوش فرا می‌دهند و نه از هدایت پیروی می‌کنند. این سوره همچنین ما را در سیری می‌برد که در آن به مراحل آفرینش انسان و زندگی او می‌نگریم تا آن‌گاه که به سوی پروردگارش بازمی‌گردد.

وقتی آسیبی به مردم می‌رسد، از پروردگارشان یاری می‌طلبند و در حالی که به سوی او بازگشته‌اند، به درگاه او توبه می‌کنند. اما هنگامی که از رحمت خود طعمی به ایشان می‌چشانَد، گروهی از آنان برای پروردگارشان شریک قرار می‌دهند، تا نعمتی را که به آنان داده‌ایم ناسپاسی کنند. پس [به میل خود] از زندگی‌تان بهره ببرید؛ به زودی خواهید دانست [حقیقت را]. آیا ما بر ایشان دلیل و حجتی نازل کرده‌ایم که آنچه را به خدا شریک می‌سازند تأیید کند؟ هرگاه به مردم رحمتی بچشانیم، به آن شاد می‌شوند؛ و اگر به سبب آنچه دست‌هایشان پیش فرستاده، بدی به ایشان برسد، سخت نومید می‌گردند.

When harm touches people they call out to their Lord for help, turning to Him in repentance. But when He gives them a taste of His grace, some of them associate partners with their Lord, [as if] to show their ingratitude for what We have given them. Enjoy, then, your life [as you may]; before long you will come to know [the truth]. Have We ever sent down to them a warrant to confirm what they associate as partners with God? When We give people a taste of grace, they rejoice in it; but if evil befalls them as an outcome of what their own hands have wrought, they lose all hope.

آیا آنان نمی‌دانند که خداوند روزی را برای هرکس که بخواهد گشاده یا تنگ می‌گرداند؟ همانا در این، نشانه‌های روشنی است برای مردمی که ایمان می‌آورند.

Are they not aware that God gives in abundance, or in scant measure, to whom He wills? In this there are clear signs indeed for people who believe. (Verses 33-37)

این آیات تصویری از نفس انسانی ترسیم می‌کنند که بر مفاهیم استوار و خطوط روشن تکیه ندارد. در نتیجه میان واکنش‌های ناگهانی در نوسان است، و این واکنش‌ها در پاسخ به تأثیرات و رویدادهای متضاد پدید می‌آیند. بنابراین، هنگامی که آسیبی به چنین کسانی می‌رسد، به خدا روی می‌آورند و درمی‌یابند که تنها اوست که می‌تواند ایشان را نجات دهد. اما چون سختی برطرف می‌شود و کارها دوباره آسان می‌گردد، و خداوند نعمت خود را بر ایشان ارزانی می‌دارد، «گروهی از ایشان برای پروردگارشان شریک قرار می‌دهند». (آیه ۳۳) اینان کسانی‌اند که از ایمان حقیقی پیروی نمی‌کنند و از نوری که آن به مؤمنان می‌بخشد بهره‌ای نمی‌برند. آسایش و راحتی، آن حالت اضطراری را که ایشان را به روی آوردن به خدا برای یاری و پناه واداشته بود، از میان می‌برد. آنان سختی پیشین خود را فراموش می‌کنند. بنابراین، به جای آنکه بر مسیر روی آوردن به خدا و سپاسگزاری از او پایدار بمانند، به هدایت او و نعمتی که به ایشان ارزانی داشته است کفر می‌ورزند.

These verses draw a picture of the human soul that does not rely on solid concepts, or follow clear lines. It thus vacillates between sudden reactions, in response to conflicting influences or events. Thus, when harm touches such people, they turn to God, realizing that only He can save them. Yet when the affliction is over, and things are comfortable again, with God bestowing His grace on them, “some of them associate partners with their Lord.” (Verse 33) These are they who do not follow true faith and who do not benefit from the light it gives to the faithful. Ease and comfort remove the emergency that made them turn to God for support and protection. They forget their earlier hardship. Thus, rather than maintain the path of turning to God and of being grateful to Him, they disbelieve in His guidance and the grace He has bestowed on them.

سوره سپس موضوع شرک را از دیدگاه روزی‌رسانی و کسب معاش بررسی می‌کند، و اینکه این امر چگونه بر زندگی آنان تأثیر می‌گذارد، همان‌گونه که بر زندگی نسل‌های پیش از ایشان تأثیر گذاشت. همچنین پایان اقوام پیشین و ویرانه‌هایی را که گواه چنین پایان‌هایی هستند نشان می‌دهد:

The sūrah then discusses the issue of polytheism from the viewpoint of providing sustenance and earning a living, and how this affects their lives as it affected the lives of generations before them. It also shows the end of earlier communities and the ruins standing witness to such ends:

خداوند است که شما را آفرید، سپس به شما روزی داد، پس از آن شما را میمیراند و سپس دوباره زنده خواهد کرد. آیا هیچ‌یک از آنچه که برای او شریک قرار می‌دهید، می‌تواند کاری از این‌ها را انجام دهد؟ منزه است خداوند و بسی برتر است از آنچه که با او شریک می‌پندارند. فساد در خشکی و دریا به سبب آنچه دستان مردم کرده، آشکار شده است؛ و او چشانده است به آنان برخی از پیامدهای کارهایشان، تا شاید بازگردند. بگو: "در زمین سیر کنید و بنگرید که سرانجام کسانی که پیش از شما بودند چگونه بود. بیشترشان مشرک بودند."(آیات ۴۰ تا ۴۲)

It is God who has created you, and then has provided you with sustenance, and then will cause you to die, and then will bring you to life again. Can any of those whom you associate as partners with Him do any of these things? Limitless is God in His glory, and sublimely exalted above anything which people may allege to be partners with Him. Corruption has become rife on land and sea in consequence of what people’s hands have wrought; and so He will let them taste the consequences of some of their doings, so that they might mend their ways. Say: ‘Travel around the world and see what was the fate of those who lived before you. Most of them did associate partners with God.’ (Verses 40-42)

این سوره حقایقی از زندگی آنان را پیش رویشان قرار می‌دهد که نمی‌توانند در آنها چون و چرا کنند و این حقایق از آفریدهٔ خداست و آنان نمی‌توانند برای معبودهای ادعایی‌شان در آنها سهمی قائل شوند. سوره به آنان می‌گوید که این خداست که ایشان را پدید آورده، روزی‌شان را می‌دهد، می‌میراند و سپس دوباره زنده‌شان می‌کند. آنان این واقعیت را می‌پذیرند که خداست که ایشان را می‌آفریند. اما دربارهٔ روزی، نمی‌توانند ادعا کنند که معبودهای ادعایی‌شان چیزی از آن را فراهم می‌کنند. دربارهٔ آنچه قرآن دربارهٔ میراندن می‌گوید نیز هیچ استدلالی ندارند. آنچه مورد مناقشه‌شان است، مسئلهٔ رستاخیز است. سوره این مسئله را همراه با سایر واقعیت‌های پذیرفته‌شده می‌آورد تا رستاخیز در وجدان‌هایشان استوار شود. روشی که در این خطاب قرآنی به کار رفته، به‌طور یگانه‌ای مؤثر است. این خطاب مستقیماً با سرشت آنان سخن می‌گوید و از هرگونه اندیشهٔ منحرف دوری می‌جوید. سرشت انسانی نمی‌تواند واقعیت رستاخیز را انکار کند.

The sūrah puts before them the realities of their lives which they cannot dispute to be of God’s own making and in which they cannot claim a share for their alleged deities. It tells them that it is God who has brought them into existence, provides them with sustenance, causes them to die, and then brings them back to life. They acknowledge the fact that it is God who creates them. As for sustenance, they cannot claim that their alleged deities provide them with any of it. They have no argument against what the Qur’ān states about causing death. It is the question of resurrection that they dispute. The sūrah includes this with other acknowledged realities so that resurrection becomes established in their consciences. The method employed in this Qur’ānic address is uniquely effective. It speaks directly to their nature, sidestepping all deviant thinking. Human nature cannot deny the fact of resurrection.

این سوره دور تازهای را آغاز میکند که در آن برخی از نشانههای خداوند و اینکه چگونه این نشانهها بیانگر فضل او هستند آشکار میشود، زیرا او به ایشان روزی و هدایت میبخشد. آنان تنها بخشی از این نشانهها را میشناسند و بخشی دیگر را انکار میکنند. با این حال، نه شکرگزار میشوند و نه از هدایت او پیروی میکنند:

The sūrah begins a new round showing some of God’s signs and how they reflect His grace as He provides them with sustenance and guidance. They recognize only parts of this, denying others. Nevertheless, they do not give thanks or follow His guidance:

از جمله نشانه‌های او این است که بادها را می‌فرستد که مژده‌دهنده‌اند، تا شما را از رحمت خود برخوردار سازد، و تا کشتی‌ها به فرمان او روان شوند، و تا از فضل او [در پی روزی] بروید، و باشد که سپاسگزار شوید. به یقین پیش از تو فرستادگانی به سوی قوم‌های خودشان فرستادیم و آنان دلایل روشن برای ایشان آوردند. پس از کسانی که بدکاری کردند انتقام گرفتیم، و یاری دادن به مؤمنان بر ما حق است. خداست که بادها را می‌فرستد تا ابرها را برانگیزد، سپس آن‌ها را هرگونه که بخواهد در آسمان گسترده می‌کند و پاره‌پاره‌شان می‌سازد، پس باران را می‌بینی که از میان آن بیرون می‌آید. هنگامی که آن را بر هرکس از بندگانش که بخواهد فرو می‌ریزد، ناگهان شادمان می‌شوند، با آنکه پیش از فرو فرستاده شدن آن بر ایشان، قطعاً ناامید بودند. پس به آثار رحمت خدا بنگر:

And among His signs is that He sends forth the winds bearing good news, so that He might give you a taste of His grace, and that ships might sail at His bidding; so that you might go about in quest of some of His bounty, and that you might have cause to be grateful. We have certainly sent before you messengers to their own peoples, and they brought them clear evidence of the truth. Therefore, We inflicted punishment upon those who deliberately did evil. It is incumbent upon Us to give support to the believers. It is God who sends forth the winds so that they raise clouds, whereupon He spreads them as He wills across the skies, and causes them to break up so that you can see the rain issuing from within it. As soon as He causes it to fall upon whomever He wills of His servants, they rejoice, even though a short while ago, before it was sent down upon them, they had abandoned all hope. Behold, then, the effects of God’s grace:

چقدر او زمین را پس از آنکه مرده بود زنده می‌کند! بی‌شک اوست که مردگان را زنده می‌گرداند، زیرا او بر هر چیزی تواناست. (آیات ۴۶–۵۰)

how He gives life to the earth after it had been lifeless! It is indeed He, the One who can bring the dead back to life; for He has power over all things. (Verses 46-50)

از جمله نشانه‌های خداوند در این آیات، بادهایی است که بشارت‌دهندگانند، فرستادن پیام‌آورانی با دلایل روشن، یاری دادن به مؤمنان، فرو فرستادن باران که زمین مرده را زنده می‌کند، و زنده کردن مردگان. این ترکیب بسیار معنادار است. همه‌ی این‌ها جلوه‌هایی از رحمت و لطف خداوند است و همگی بخشی از قوانینی هستند که خداوند آن‌ها را به کار انداخته است. در حقیقت، میان نظام هستی، پیام‌های هدایتی که پیام‌آوران خداوند ابلاغ می‌کنند، و پیروزی‌ای که به مؤمنان عطا می‌شود، پیوندهای نزدیکی وجود دارد. همه‌ی این‌ها از نشانه‌های خداوند و جلوه‌هایی از فضل اوست. این امور برای زندگی انسان اهمیت دارند و با نظام جهان پیوندی تنگاتنگ دارند.

بدین ترتیب، این سوره نوسان خواسته‌های انسان‌ها را توصیف می‌کند، و ناتوانی آنان در بهره‌گیری از نشانه‌های خداوند که در جهان پیرامونشان می‌بینند، و ناکامی‌شان در شناخت حکمت خداوند در پشت رویدادهای زندگی. سپس خطاب به پیامبر ﷺ سخن می‌گوید و او را تسلی می‌دهد، از اینکه نتوانسته است بسیاری از ایشان را به پیروی از هدایت الهی وادار کند. به او می‌گوید که این امر به سبب سرشت و کوردلی آنان است، که او هرگز نمی‌تواند آن را درمان کند.

Thus the sūrah describes the fluctuation of people’s desires, their inability to benefit by God’s signs that they see in the universe around them, and their failure to recognize God’s wisdom behind life’s events. It then addresses the Prophet consoling him for not being able to persuade many of them to follow divine guidance. It tells him that this is due to their nature and blindness, which he can never cure.

إِنَّكَ لَا تُسْمِعُ الْمَوْتَىٰ، وَلَا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعَاءَ إِذَا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ، وَمَا أَنْتَ بِهَادِي الْعُمْيِ عَن ضَلَالَتِهِمْ Note: the translation above is in Arabic, not Persian, which doesn't match your instructions. Here is the Persian translation: همانا تو نمی‌توانی مردگان را شنوا کنی، و نمی‌توانی کران را که پشت می‌کنند و دور می‌شوند، به ندای خود شنوا سازی. و نمی‌توانی کوران را از گمراهی‌شان به راه آوری.

Indeed you cannot make the dead hear; and you cannot make the deaf hear your call when they turn their backs and go away. Nor can you lead the blind out of their error.

تنها کسانی به سخن ما گوش فرا می‌دهند که به آیات ما ایمان دارند؛ و سپس خود را [تسلیم خدا] می‌کنند. (آیات ۵۲-۵۳)

You can only get those who believe in Our signs to listen; and they will then submit themselves [to God]. (Verses 52-53)

این سوره آنان را بی‌جان، کر و کور نشان می‌دهد؛ کسانی که از حرکت، شنوایی و بینایی بی‌بهره‌اند. ایشان خود را از جهانِ پیرامونشان جدا کرده‌اند و از این رو قادر به درک قوانین جهانی‌ای که بر آن حاکم است نیستند. پس زندگی‌شان چیزی بیش از زندگی حیوانی نیست، و حتی کمتر از آن. حیوان به فطرت خویش راهنمایی می‌شود و فطرت به ندرت او را به بیراهه می‌کشاند. اما کسی که با وجود تأثیر نیرومند آیات خداوند بر دل‌ها و اندیشه‌ها، به آن‌ها پاسخ نمی‌دهد، هرچند گوش‌هایی شنوا داشته باشد، کر است.

The sūrah shows them to be lifeless, deaf and blind, devoid of motion, hearing and sight. They have isolated themselves from the world around them and thus they are unable to understand the universal laws affecting it. Hence, they have no more than an animal life, or even less. An animal is guided by its nature, which rarely lets it down. By contrast, a person who does not respond to God’s revelations despite its powerful effect on hearts and minds is deaf even though he may have ears that hear.

سپس سوره توضیح می‌دهد که کافران بر راه خود پافشاری می‌کنند، پس از آنکه سرنوشت چنین کفر لجوجانه‌ای را بیان کرده است:

The sūrah then describes how the unbelievers persist in their ways, after having explained the fate of such persistent unbelief:

ما در این قرآن برای مردم از هر گونه مثلی آورده‌ایم. اما اگر هر نشانه‌ای برایشان بیاوری، کافران خواهند گفت: «شما جز اهل باطل نیستید.» این‌گونه خداوند بر دل کسانی که نمی‌خواهند [حقیقت را] بدانند مهر می‌نهد. (آیات ۵۸ و ۵۹)

We have set for people in this Qur’ān all sorts of illustrations. Yet if you present them with any sign, the unbelievers will say: you are but making false claims.’ Thus does God seal the hearts of those who do not want to know [the truth]. (Verses 58-59)

با وجود فاصلهٔ زمانی و مکانی بزرگ، در این سوره چنان به گوش می‌رسد که گویی بسیار نزدیک است؛ در واقع هم زمان و هم مکان به عقب بازگردانده شده‌اند. مردم بار دیگر به یادآوری آنچه قرآن از حیث مثال‌ها، شیوه‌های خطاب، نکته‌های ظریف که برای بیدار کردن خردها و دل‌ها در نظر گرفته شده، و تصاویر الهام‌بخش فراهم می‌آورد، فراخوانده می‌شوند. آنان آن را می‌شنوند، همان‌گونه که هر خرد و هر دلی را در هر محیط اجتماعی مخاطب قرار می‌دهد و با جان انسان در همهٔ حالت‌های گوناگونش سخن می‌گوید. با این همه، همچنان هر نشانه‌ای را انکار می‌کنند. و به این هم بسنده نمی‌کنند، بلکه کسانی را که از دانش راستین برخوردارند، به اینکه ادعاهای نادرست می‌کنند، توهین می‌کنند: «و اگر برای آنان هر نشانه‌ای بیاوری، کافران خواهند گفت:»

There is a wide gap here in time and place, but it sounds in the sūrah as if it is ever so near; indeed both time and place have been rolled back. People are again reminded of what the Qur’ān provides by way of illustrations, modes of address, fine touches meant to alert minds and hearts, and inspiring images. They listen to it as it addresses every mind and heart in every social environment and speaks to the human soul in all its moods. Yet they continue to deny every sign. Nor do they stop at this, but rather insult those endowed with true knowledge describing them as making false assertions: “Yet if you present them with any sign, the unbelievers will say:

…شما فقط ادعاهای دروغین می‌کنید.» (آیه ۵۸) این سوره درباره‌ی کفر ایشان چنین می‌گوید: «این‌گونه خدا بر دل‌های کسانی که نمی‌خواهند [حقیقت را] بدانند مهر می‌نهد.» (آیه ۵۹) به همین شیوه و به همین دلیل است که خدا بر دل‌های ایشان مهر می‌نهد. آنان در حقیقت کورند و نشانه‌های خدا را نمی‌بینند، در کفر خود متکبرند و از اندیشیدن سر باز می‌زنند. از این رو سزاوارند که خدا بر دیدگان و دل‌هایشان مهر نهد.

you are but making false claims.” (Verse 58) The sūrah comments on their disbelief, saying: “Thus does God seal the hearts of those who do not want to know [the truth].” (Verse 59) It is in this way and for this reason that God seals their hearts. They are indeed blind, unable to see God’s signs, arrogant in their disbelief, unwilling to reflect. Hence, they deserve that God should seal their sight and their hearts.