بخشی که در فصل سوم مورد بحث قرار گرفت، با بیانی روشن پایان یافت که تنها خداوند است که سرنوشت همه آفریدگانش را تعیین می‌کند. او هر کس را که بخواهد مشمول رحمت خود قرار می‌دهد و هر کس را که بخواهد عذاب می‌کند. معبودهایی که آنان در کنار او می‌پرستند، هیچ توانی ندارند که زیانی را از ایشان دور کنند یا آن را به دیگران منتقل سازند. آنها ناتوان‌اند.

The passage discussed in Chapter 3 concluded with a statement making clear that God alone is the One who determines the destiny of all His creatures. He bestows His grace on them or punishes them as He pleases. The deities they worship beside Him have no power to remove harm from them or to shift it to others. They are powerless.

این بخش به سرنوشت نهایی همه انسان‌ها می‌پردازد؛ سرنوشتی که بر اساس عدالت خداوند تعیین می‌شود. همه شهرها و جامعه‌ها پیش از روز قیامت با مرگ روبه‌رو خواهند شد، هرچند برخی ممکن است، در صورت ارتکاب کاری که سزاوار مجازات الهی باشد، به نوعی هلاکت گرفتار شوند. بدین ترتیب، هر موجود زنده‌ای به پایان عمر خود خواهد رسید، یا از راه مرگ طبیعی یا از راه نابودی.

The present passage speaks about the ultimate destiny of all mankind, as it is determined by God’s justice. All cities and communities will suffer death before the Day of Judgement, although some may suffer a doom of some sort should they incur something that deserves God’s punishment. Thus, every living creature will have come to its life’s end, either by natural death or by destruction.

در چارچوب نابودی‌ای که برخی امت‌ها دچار آن شدند، این سوره پیش از چنین نابودی‌ای به معجزاتی اشاره می‌کند که به دست پیامبران پیشین انجام شد. این وضعیت پیش از پیام پیامبر محمد ﷺ بود. با ظهور این پیام پایانی، چنین معجزات و رویدادهای فراطبیعی کنار گذاشته شد. قانونی که بر امت‌های پیشین حاکم بود این بود که وقتی پس از دریافت چنین معجزاتی حق را انکار می‌کردند، به هلاکت و نابودی حتمی دچار می‌شدند. اما به لطف خداوند، نابودی کامل امت مسلمان قرار نبود بر آنان فرود آید. از این رو، به پیامبر محمد ﷺ هیچ معجزه مادی داده نشد. چنین معجزاتی برای آن بود که در دل امت‌های پیشین هراس از خداوند افکنده شود.

Within the context of the destruction suffered by some communities, the sūrah mentions the miracles accomplished at the hands of earlier messengers ahead of such destruction. This was the case prior to the message of the Prophet Muĥammad (peace be upon him). Such miracles and supernatural events were excluded with the advent of this final message. The law that applied to earlier communities meant that they suffered inevitable doom and destruction when they denied the truth after having received such miracles. But complete destruction was, by God’s grace, not to be visited on the Muslim community. Therefore, the Prophet Muĥammad was not given any material miracle. Such miracles were given to strike the fear of God into the hearts of earlier communities.

هیچ شهری نیست مگر اینکه پیش از روز قیامت آن را نابود می‌کنیم یا عذابی سخت به آن می‌رسانیم. این امر در کتاب ما ثبت شده است. (آیه ۵۸)

There is no community but We shall destroy or severely punish before the Day of Resurrection. That is laid down in Our decree. (Verse 58)

خداوند تعالی مقرر فرموده است که روز قیامت زمانی برپا خواهد شد که روی زمین از هر موجود زنده‌ای خالی باشد. پیش از فرا رسیدن آن روز وعده‌داده‌شده، هر جانداری خواهد مرد. خداوند همچنین مقرر فرموده است که برخی امت‌ها به سبب گناهانی که مرتکب می‌شوند، به عذاب گرفتار شوند. این بخشی از علم خداوند است که هیچ‌گونه تردید و عدم قطعیتی در آن راه ندارد. خداوند آینده را همان‌گونه می‌داند که حال را می‌داند.

God has determined that the Day of Judgement will take place when the face of the earth is devoid of all life. Every living thing will have died before that promised day falls due. God has also determined that some communities will be made to suffer punishment for the sins they commit. This is part of God’s knowledge which admits no uncertainty. God knows the future in the same way as He knows the present.

به راستی آنچه در گذشته رخ داده و آنچه در آینده رخ خواهد داد، هر دو برای خدا یکسان شناخته شده است.

Indeed what has taken place in the past and what will take place in the future are equally known to God.

در گذشته، رویدادهای معجزه‌آسایی رخ داد تا پیام‌هایی را که فرستادگان خداوند تبلیغ می‌کردند تأیید کند و مردم را از انکار آن‌ها برحذر دارد. چنین انکاری موجب می‌شد که کل جامعه مجازات شود. با این حال، تنها کسانی به ایمان گرویدند که دل و ذهنشان برای پذیرش پیام حق آماده بود.

Miraculous events took place in the past in order to endorse the messages preached by God’s messengers, and to warn people against rejecting them. Such rejection ensured that the whole community was punished. Yet only those whose hearts and minds were receptive to the message of the truth declared their belief.

کسانی که دل‌هایشان سخت شده بود، پیام‌های خدا و رویدادهای خارق‌العاده‌ای را که در زمان آنان رخ می‌داد، انکار کردند. از این رو، پیام نهایی با هیچ رویداد فوق‌طبیعی‌ای همراه نبود: {و هیچ چیز ما را از فرستادن نشانه‌های معجزه‌آسا باز نداشت، جز اینکه مردمان پیشین آن‌ها را دروغ پنداشتند. به ثمود شتر ماده را به‌عنوان نشانه‌ای دادیم تا چشمانشان باز شود، اما در حق آن ستم کردند. ما هرگز نشانه‌ها را جز برای هشدار نمی‌فرستیم.} (آیه ۵۹)

Those with hardened hearts denied God’s messages and the miraculous events that took place during their time. Hence the final message was not accompanied by any such preternatural event: “Nothing hinders Us from sending miraculous signs except that the people of former times treated them as false. To the Thamūd We gave the she-camel as a sign to open their eyes, but they did wrong in respect of her. We never send signs for any purpose other than to give warning.” (Verse 59)

رؤیایی که پیامبر ﷺ نشان داده شد، جهانی کامل را دربرمی‌گرفت که پیش‌تر از آن بی‌خبر بود. آیه‌ای که به این رؤیا اشاره دارد، از درختِ ملعون نیز یاد می‌کند؛ همان درختی که خوراک دوزخیانِ پیرو شیطان است. سوره پس از آن تصویری می‌آورد که در آن شیطان را می‌بینیم که تهدید می‌کند انسان‌ها را گمراه خواهد کرد.

The vision the Prophet was shown included a complete world that he had not known before. The verse that refers to this vision also mentions the accursed tree which provides the food eaten in hell by those who follow Satan. The sūrah follows this with an image in which we see the devil threatening to seduce human beings.

و آنگاه که به فرشتگان گفتیم: «برای آدم سجده کنید»، همه سجده کردند، جز ابلیس. او گفت: «آیا برای کسی سجده کنم که او را از گل آفریده‌ای؟» و افزود: «ببین، این همان کسی است که او را بر من برتری دادی! اگر مرا تا روز رستاخیز مهلت دهی، نسل او را جز اندکی، زیر فرمان خود خواهم آورد.» [خدا] فرمود: «برو! کسانی از آنان که از تو پیروی کنند، جهنم پاداش همه شما خواهد بود؛ پاداشی بسیار کامل.»

When We said to the angels, ‘Prostrate yourselves before Adam,’ they all prostrated themselves; but not so Iblīs. He said, Am I to bow down before one whom You have created out of clay?’ And he added: ‘You see this being whom You have exalted above me! Indeed, if You will give me respite until the Day of Resurrection, I shall bring his descendants, all but a few, under my sway’ [God] said: Begone! As for those of them who follow you, hell will be the recompense of you all, a most ample recompense.

و آنان را که می‌توانی با صدایت بفریب، و سواره و پیاده‌ات را بر ضدشان بسیج کن، و در مال و فرزندان با ایشان شریک شو، و به آنان وعده ده؛ اما شیطان جز فریب به آنان وعده نمی‌دهد. «بر بندگان من تو را هیچ تسلطی نیست. و پروردگارت کارساز بس است.»

Entice with your voice such of them as you can. Muster against them all your cavalry and your infantry, and share with them wealth and offspring, and promise them [what you will] — indeed, whatever Satan promises them is nothing but a means of deception. But over My servants you shall have no power. Your Lord is sufficient as a Guardian.’ (Verses 61-65)

بدین ترتیب، حقیقتِ واقعیِ پشتِ رفتارِ گمراه‌شدگان آشکار می‌شود. این هشداری است برای همهٔ انسان‌ها تا مراقب باشند که مبادا گمراه شوند. در اینجا آنان ابلیس را می‌بینند؛ دشمنِ ایشان و دشمنِ آدم، پدرِ همهٔ انسان‌ها، که تهدید می‌کند آنان را از حق دور کند. این تلاشی مصمّمانه از جانب اوست تا آنان را گمراه سازد:

Thus the real reason behind the attitude of those who go astray is revealed. This serves as a warning to mankind to be careful, lest they go astray. They see here Iblīs, their enemy and the enemy of Adam, the father of all mankind, threatening to tempt them away from the truth. It is a determined effort on his part to lead them astray:

شیطان تنها در پی آن است که بدی را بر انسان‌ها تحمیل کند، با این حال کسانی هستند که به وسوسه‌های او گوش می‌دهند و فرمان او را اجرا می‌کنند و از هدایت خداوند روی می‌گردانند. خداوند همواره نسبت به آنان مهربان است، یاری و پشتیبانی و هدایت را برایشان فراهم می‌کند، زندگی‌شان را آسان می‌سازد، آنان را از آسیب نجات می‌دهد، اندوهشان را برطرف می‌کند و هنگامی که از او می‌خواهند رنج و سختی‌شان را برطرف سازد، دعایشان را اجابت می‌کند. با این همه، آنان روی می‌گردانند، او و پیامی را که برایشان فرستاده است انکار می‌کنند:

Satan tries to inflict only evil on mankind, yet there are those who listen to his temptations and do his bidding, turning their backs on God’s guidance. God is always merciful to them, provides them with help, support and guidance, facilitates their living, saves them from harm, removes their distress and responds to them when they pray to Him to lift their suffering and hardship. Yet despite all this, they turn away, denying Him and the message He has sent them:

پروردگار شما همان کسی است که کشتیها را در دریا به آسانی به حرکت درمیآورد، تا از فضل او بهدنبال روزی خود بروید. او قطعاً نسبت به شما بسیار مهربان است. و هنگامی که در دریا دچار سختی و خطر میشوید، هر کسی را که برای یاری خواندهاید، همه از شما روی میگردانند، جز او.

Your Lord is He who makes ships go smoothly through the sea, so that you may go about in quest of His bounty. He is indeed most merciful to you. And when you are in distress at sea, all those you may call upon to help you will forsake you, except Him.

اما هنگامی که شما را به خشکی رساند، روی برمی‌گردانید. به راستی که انسان بسیار ناسپاس است! (آیات ۶۶-۶۷)

Yet when He has brought you safe to dry land, you turn away. Indeed, bereft of all gratitude is man! (Verses 66-67)

این سوره، این صحنه‌ی پریشانی در دریا را به عنوان نمونه‌ای از روزگار سخت به تصویر می‌کشد.

The sūrah portrays this scene of distress at sea by way of an example of hard times.

در دریا، مردم بسیار زودتر و عمیق‌تر درمی‌یابند که بدون یاری خداوند نمی‌توانند زندگی کنند. هر قایق یا کشتی‌ای که به کار می‌گیرند، چیزی جز یک تکه چوب یا فلز کوچک بر سطح دریایی بی‌پایان و بزرگ نیست. این کشتی تابع بادها و جریان‌های دریایی است که در جهت‌های گوناگون حرکت می‌کنند. آنان جان خود را بر این تکه کوچک، یعنی کشتی‌شان، حفظ می‌کنند؛ کشتی‌ای که بیش از هر چیز دیگر به حفاظت خداوند نیاز دارد.

At sea, people realize much more quickly and keenly that they cannot do without God’s help. Any boat or ship they use is no more than a little spot of wood or metal on the surface of an endless great sea. It is subject to the winds and currents that travel in different directions. They cling to life over this little spot, their vessel, which needs God’s care more than anything else.

خداوند انسان را گرامی داشته و نوع بشر را بر بسیاری از مخلوقات خود برتری بخشیده است. او انسان را به این شکل خاص آفرید و به او سرشتی بخشید که ویژگی‌های گِل، که از آن ساخته شده، و روحی را که در او دمیده شد در خود جمع دارد. بدین ترتیب، انسان در وجود خود عناصری از آسمان و زمین را گرد آورده است. خداوند همچنین با نهادن توانایی‌هایی در سرشت انسان که او را قادر می‌سازد تا زمام زمین را در دست گیرد، فعال باشد و در آن دگرگونی پدید آورد، انسان را گرامی داشته است. بدین سان، انسان‌ها چیزهای نو را آغاز کرده و پدید می‌آورند، چیزها را با هم ترکیب می‌کنند و مسائل پیچیده را تحلیل می‌کنند تا زندگی را به بالاترین سطحی که بدان می‌توان رسید ارتقا دهند.

God has honoured mankind, favouring the human race over many of His creatures. He honoured man when He created him in this particular fashion, giving him a nature that combines the characteristics of clay, from which he was made, and the spirit that was breathed into him. Thus he combines elements of heaven and earth in his constitution. God has also honoured man by placing in Op his nature such faculties that make him able to take charge of the earth, able to be active and make changes in it. Thus human beings initiate and produce new things, combine things together and analyse complex matters in order to elevate life to the highest standard attainable.

خداوند همچنین با رام کردن نیروهای طبیعی روی زمین برای خواست و تلاش انسان، و با قرار دادن دیگر نیروهای طبیعیِ جاری در جهان در خدمت او، انسان را گرامی داشته است. جنبهٔ دیگری از گرامیداشتی که خداوند به انسان بخشیده، در پذیرشی دیده می‌شود که هنگام نخستین آفرینش او صورت گرفت؛ پذیرشی که در آن فرشتگان از سر احترام به سجده افتادند، زیرا خود خداوند فرموده بود که انسان باید گرامی داشته شود. سپس گرامیداشتی افزون‌تر فرا می‌رسد، آنگاه که خداوند در کتابش که از عالم بالا فرو فرستاده شده و تا پایان روزگار محفوظ بودنش را تضمین کرده، بیان می‌کند که انسان جایگاهی گرامی دارد.

God has also honoured man by making natural forces on earth subservient to his will and endeavour, and by making other natural forces operating in the universe helpful to him. A further aspect of the honour God has given man is seen in the reception given him when he was first created. It was a reception in which the angels prostrated themselves in a gesture of respect, because God Himself declared that man is to be honoured. Then there comes the additional honour when God states in His book, sent down from on high and which He guaranteed to remain intact for the rest of time, that man is given a position of honour.

همانا ما فرزندان آدم را گرامی داشتیم، و ایشان را در خشکی و دریا حمل کردیم، و از روزی‌های پاکیزه به آنان روزی دادیم، و آنان را بر بسیاری از آفریدگان خود برتری آشکار بخشیدیم. (آیهٔ ۷۰)

We have indeed honoured the children of Adam, and borne them over land and sea, and provided for them sustenance out of the good things of life, and favoured them far above many of Our creatures. (Verse 70)