الم. تَنزِيلُ الْكِتَابِ لَا رَيْبَ فِيهِ مِن رَّبِّ الْعَالَمِينَ. أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ ۚ بَلْ هُوَ الْحَقُّ مِن رَّبِّكَ لِتُنذِرَ قَوْمًا مَّا أَتَاهُم مِّن نَّذِيرٍ مِّن قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ

Alif. Lām. Mīm. The revelation of this Book comes, beyond any doubt, from the Lord of all the worlds-. Do they say: ‘He has invented it?’ It is indeed the truth from your Lord, so that you may warn a community to whom no warner has come before you, and that they may be guided. (Verses 1-3)

سه حرف جداگانه‌ای که این سوره با آن‌ها آغاز می‌شود، برای عربانی که نخستین مخاطبان قرآن بودند آشنا بود. آنان می‌دانستند که از این حروف و همانندهای آن‌ها چه نوع کلامی می‌توان ساخت. آنان به‌خوبی تفاوت بزرگ میان ترکیب آن‌ها و این قرآن را می‌دانستند. این فاصله‌ای ژرف است که هر کارشناس سخن و هر کسی که به قالب‌ریختن اندیشه‌ها و معانی در واژه‌ها و جمله‌ها خو گرفته باشد، آن را تشخیص می‌دهد.

The three separate letters the sūrah begins with were well known to the Arabs who were the first to be addressed by the Qur’ān. They knew what speech they could compose of them and their like. They knew full well the great difference between their composition and this Qur’ān. It is a wide gulf recognized by any speech expert and anyone who practises putting ideas and meanings into words and sentences.

چنین شخصی درمی‌یابد که متن قرآن دارای قدرتی درونی و ظریف است که آن را در خطاب قرار دادن دل‌ها و اندیشه‌های مردم بسیار مؤثر می‌سازد. هیچ سخن ساخته‌ی بشری نمی‌تواند تأثیری مشابه داشته باشد. این حقیقتی است که نمی‌توان آن را انکار کرد. شنونده‌ی قرآن، حتی اگر ندانَد آنچه می‌شنود قرآن است، بی‌تردید آن را درمی‌یابد و با آن ارتباط برقرار می‌کند و این ارتباط او را از هر سخن دیگری بازمی‌دارد. نمونه‌های بی‌شمار از مردمانی با انواع گوناگون، که این حقیقت را تجربه کرده‌اند، گواه این امر است.

Such a person realizes that the Qur’ānic text has an inherent, subtle power that makes it particularly effective as it addresses people’s hearts and minds. No human composition can have any similar effect. This is a fact that cannot be denied. A listener to the Qur’ān will definitely recognize it and interact with it, to the exclusion of all other speech, even though he might not know that what he is listening to is the Qur’ān. Numerous are the examples people of all sorts have experienced, confirming this fact.

تفاوت میان قرآن و آنچه مردم با حروف و اصوات می‌سازند، تفاوتی پُرناشدنی است. این همان فاصله‌ای است که میان آفرینش خداوند و آنچه انسان‌ها در هر رشته‌ای می‌سازند وجود دارد. آنچه ساختهٔ خداوند است، متمایز و شگفت‌انگیز است و حتی در ساده‌ترین امور، انسان‌ها نمی‌توانند همانند آن را بیاورند.

The difference between the Qur’ān and what people make up, using letters and sounds is unbridgeable. It is the same as the gulf between God’s creation and what people make in any particular field. What is of God’s making is distinct and remarkable. It cannot be matched by humans, even in the most mundane of things.

کسانی که پیامبر خدا مأمور به هشدار دادن به ایشان بود، مشرکان بودند؛ کسانی که برای خدا شریک قائل می‌شدند. از این رو، سوره صفاتی از خدا را بیان می‌کند که به‌وسیله آن، حقیقت الوهیت را می‌شناسند. همچنین تمایز می‌گذارد که چه کسی شایسته این نام بزرگ، یعنی خدا، است و چه کسی هرگز نباید در جایگاه او شریک دانسته شود.

Those whom God’s Messenger is ordered to warn were polytheists, people who associated partners with God. Therefore, the sūrah explains God’s attribute by which they know the truth of Godhead. It also distinguishes who deserves to have this great name, God, and who must never be associated with His status:

خداوند کسی است که آسمان‌ها و زمین و آنچه را میان آن‌هاست در شش روز آفرید، سپس بر عرش استیلا یافت. جز او برای شما هیچ سرپرست و یاوری نیست، و هیچ شفیعی نزد او برای شما وجود ندارد. آیا پس متذکر نمی‌شوید؟ او کار آفرینش را از آسمان تا زمین تدبیر و اداره می‌کند؛ سپس همه امور به سوی او بازمی‌گردد، در روزی که مقدار آن به حساب شما هزار سال است. چنین است او که دانای نهان و آشکار است، شکست‌ناپذیر و مهربان، همان کسی که هر چیزی را که آفریده نیکو ساخته است. او آفرینش انسان را از گِل آغاز کرد؛ سپس نسل او را از عصاره‌ای از آبِ ناچیز و خوار پدید آورد؛ آنگاه او را درست اندام کرد و از روح خود در او دمید. و برای شما، ای انسان‌ها، گوش و چشم و دل قرار داد. با این همه، کمتر سپاسگزاری می‌کنید! (آیات ۴ تا ۹)

God it is who created the heavens and the earth and all that is between them in six days, and established Himself on the Throne. You have none to protect you from God, and none to intercede with Him for you. Will you not, then, reflect? He regulates and governs all that exists, from the celestial space to the earth; and in the end all shall ascend to Him [for judgement] on a day the length of which is one thousand years by your reckoning. Such is He who knows all that is beyond the reach of human perception, and all that can be witnessed, the Almighty, the Most Merciful, who makes most excellent everything that He creates. He begins the creation of man out of clay; then He causes his progeny to be begotten out of the essence of a humble fluid; then He fashions him and breathes into him of His spirit. Thus He endows you, mankind, with hearing and sight and hearts. Yet seldom are you grateful! (Verses 4- 9)

چنین است خداوند، و چنین است آثار و نشانه‌های الوهیت او. این آثار در سراسر هستی دیده می‌شوند، در عالمی که فراتر از ادراک انسان است احساس می‌گردند، و در آغاز آفرینش انسان و مراحل رشد او شناخته می‌شوند. خداوند این‌ها را در کتاب حقیقی خود به ایشان خبر می‌دهد.

Such is God, and such are the effects and indications of Godhead. They are seen all over the universe, felt in the realm that lies beyond human perception, and recognized in the origins of man and the stages of his development. God tells them about these in His true book.

«این است آن که به آنچه از دسترس ادراک انسان پنهان است و به آنچه قابل مشاهده است، آگاه است؛ آن عزیز، آن رحیم.» (آیه ۶) آفریدگاری که همه چیز را تدبیر می‌کند، همان کسی است که از همه چیز آگاه است، چه غایب باشد و چه حاضر. او بر تمام آفرینش کاملاً چیره است و توانایی انجام آنچه را که اراده کند دارد. اما او در آنچه برای آفریدگانش اراده و تقدیر می‌کند، رحیم‌ترین نیز هست.

“Such is He who knows all that is beyond the reach of human perception, and all that can be witnessed, the Almighty, the Most Merciful.” (Verse 6) The Creator who regulates everything is the One who knows everything, whether absent or present. He is in complete control of all creation, and He is able to accomplish what He wills. But He is also Most Merciful in what He wills and plans for His creation.

«الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ» (آیه ۷). پروردگارا! این حقیقتی است که ما با چشم، دل و خرد خود آن را می‌بینیم و احساس می‌کنیم. این حقیقت در شکل‌ها و کارکردهای همه چیز آشکار است؛ در سرشت‌های جداگانه‌شان، در هماهنگی و مکمل بودن‌شان، در صورت‌ها، وضعیت‌های گوناگون و کردارهایشان، و در هر آنچه که زیبایی و نیکویی بر آن صدق می‌کند.

“Who makes most excellent everything that He creates.” (Verse 7) My Lord! This is indeed the truth as we see and feel with our eyes, hearts and minds. This is the truth apparent in the shapes and functions of all things; in their individual natures, and in their harmony, complementarity, forms, different situations and actions, and in all that to which excellence applies.

تبارک و تعالیٰ؛ این چنین است آفرینش او که آن را به روشنی در تمامی مخلوقات می‌بینیم. این آفرینش نشانگر برتری و کمال است. هیچ چیزی زیادی آفریده نشده و هیچ چیزی کم نیست، بلکه کمال کامل در تمام جهات حفظ شده است؛ در اندازه، شکل، صورت و کارکرد.

All glory to Him. Such is His making that we see clearly in all creation. It reflects excellence and perfection. Nothing is made in excess and nothing falls short. Instead, complete perfection is maintained throughout, in size, shape, form and function.

هیچ چیز از حد هماهنگی کامل فراتر نمی‌رود، و هیچ چیز پیش‌تر یا دیرتر از زمان مقرّرش رخ نمی‌دهد. همه‌چیز، از ذرّه‌ی ریز تا بزرگ‌ترین اشیاء، از سلول واحد تا پیچیده‌ترین پیکره‌ها، نشانگر برتری و کمال است. همین امر درباره‌ی کارها، مراحل و رویدادها نیز صادق است که همگی به دست خداوند آفریده شده‌اند. آن‌ها طبق طرحی دقیق و در زمان، مکان و فضایی که برایشان تعیین شده، به وقوع می‌پیوندند. همه‌ی این‌ها در چارچوب طرح کلّی‌ای جای می‌گیرند که برای این هستی از آغاز تا پایانش ترسیم شده است.

Nothing goes beyond the limit of perfect harmony, or takes place ahead of, or later than its proper time. Everything, from the tiny particle to the largest things, from the single cell to the most complex of bodies, reflects excellence and perfection. The same applies to actions, stages and events, which are all created by God. They take place in accordance with an elaborate plan, at the time and in the place and space determined for them. It all fits within the overall plan made for this existence from its beginning to its end.

«الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنسَانِ مِن طِينٍ» (آیهٔ ۷) یکی از جلوه‌های آفرینش نیکوی او این است که آفرینش انسان از گل آغاز شده است. ساختار این آیه چنان است که می‌توان آن را چنین فهمید که گل در آغاز، یعنی در نخستین مرحله، حضور داشته است. دربارهٔ شمار، طول یا مدت مراحلی که پس از این مرحلهٔ نخستینِ گلین آمده‌اند، سخنی گفته نشده است. از این رو، راه برای هر بررسی دقیق و درستی باز است، به‌ویژه هنگامی که این عبارت را با سخنی که در سورهٔ المؤمنون، آیهٔ ۱۲، آمده است پیوند دهیم: «وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ». این سخن این برداشت را ممکن می‌سازد که در مراحل آفرینش انسان نوعی توالی وجود داشته که به مرحلهٔ گلین بازمی‌گردد.

“Who makes most excellent everything that He creates. He begins the creation of man out of clay.” (Verse 7) One aspect of His excellent creation is the fact that man’s creation was begun from clay. The phraseology of this verse allows it to be understood as meaning that the clay was present at the beginning, in the first stage. No mention is made of the number, length or duration of the stages that followed this initial clay stage. Hence, the door is open for any accurate study, particularly when we join this statement to the one in Sūrah 23, The Believers, which says: “Indeed, We create man out of the essence of clay.” (23: 12) This statement allows the understanding that there was some sequence in the stages of human creation going back to the clay one.

این ممکن است اشاره‌ای به آغاز نخستین سلول زنده روی زمین باشد، یعنی اینکه آن سلول از گِل آغاز شد و پیش از آن بود که خدا روح را در آن بدمد. تاکنون هیچ‌کس این راز را کشف نکرده است: اینکه چیست یا چگونه رخ داده است. انسان از همان سلول زنده پدید آمد. قرآن کریم نمی‌گوید که این امر چگونه انجام گرفته، یا چقدر طول کشیده، یا از چند مرحله گذشته است. بنابراین، این موضوع قابل بررسی و پژوهش است. با این حال، چنین پژوهشی هرگز با این بیان دقیق قرآنی که آغاز خلقت انسان از گِل بوده است، در تضاد نیست. در این حدود می‌توانیم با اطمینان بگوییم که به بیان قطعی قرآن تکیه می‌کنیم و نتیجهٔ پژوهش علمیِ درست را می‌پذیریم.

This may be a reference to the start of the first living cell on earth, meaning that it started from clay, and which was prior to God breathing life into it. No one has unfathomed this secret yet: what it is or how it happened. It is from the living cell that man originated. The Qur’ān does not mention how this took place, or how long it took to be accomplished, or how many stages it had to go through. Therefore, it is open to investigation. Such investigation, however, is by no means contrary to the accurate Qur’ānic statement that man’s first origin was clay. Within these limits we can safely say that we rely on the definitive Qur’ānic statement and accept the result of proper scientific investigation.

اکنون مناسب است به نظریه تکامل داروین اشاره شود که ادعا می‌کند همه گونه‌ها از موجودات تک‌سلولی پدید آمده‌اند و در مراحل پیاپی تا مرحله انسان پیشرفت کرده‌اند. این نظریه همچنین ادعا می‌کند که مراحل تکامل پیوسته‌اند و در نتیجه نیای بلافصل انسان گونه‌ای از حیوان است که از شامپانزه پیشرفته‌تر، اما از انسان پست‌تر است. این نظریه در این نکته نادرست است. کشف ژن‌ها و کروموزوم‌ها — که داروین از آن‌ها خبر نداشت — پیشرفت از یک گونه به گونه‌ای دیگر را ناممکن می‌سازد. هر سلول ژن‌هایی را حمل می‌کند که ویژگی‌های متمایز هر گونه را حفظ می‌کنند و این امر موجب می‌شود که آن سلول ناگزیر به‌عنوان گونه‌ای جدا باقی بماند، بدون هیچ حرکتی از یک گونه به گونه دیگر. این بدان معناست که گربه‌ها برای همیشه گربه خواهند ماند. همین امر درباره سگ‌ها، گاوها، اسب‌ها، میمون‌ها و انسان نیز صادق است.

«سپس [خداوند] نسل او را از خلاصهٔ آبی پست پدید میآورد.» (آیهٔ ۸) این اشاره به نطفه است، همان مایعی که مرحلهٔ نخست جنین را تشکیل میدهد، سپس به توده‌ای چسبنده تبدیل میشود، آنگاه به جنینی که به‌زودی استخوانها و اندامها را به دست میآورد بدل میگردد، تا آنکه جنین به شکل کامل خود برسد. این سفری شگرف است، اگر به تحولی شگفتانگیز بیندیشیم که این قطرهٔ کوچک آب پست از سر میگذراند تا به انسانی با شکلی کامل و ساختاری استوار بدل شود. فاصلهٔ میان مرحلهٔ نخست و مرحلهٔ نهایی واقعاً بسیار زیاد است. این مطلب در قرآن کریم در یک آیه بیان شده است: «سپس او را به صورت درمیآورد و از روح خود در او میدمد، و برای شما شنوایی و بینایی و دلها قرار میدهد.» (آیهٔ ۹)

“Then He causes his progeny to be begotten out of the essence of a humble fluid.” (Verse 8) This is a reference to semen, the fluid that represents the first stage of the foetus, going on to become a clinging cell mass, then an embryo that soon acquires bones and organs before the foetus reaches its complete form. It is a great journey when we consider the extraordinary development that this tiny drop of humble fluid goes through until it becomes a human being with perfect shape and constitution. The gulf between the first and the final stages is great indeed. This is expressed in the Qur’ān in a single verse: “Then He fashions him and breathes into him of His spirit. Thus He endows you, mankind, with hearing and sight and hearts.” (Verse 9)

این واقعاً معجزه‌ای بزرگ است، اما مردم اغلب نسبت به آن غافل‌اند. آن قطره کوچک مایع تا موجودی که از آن پدید می‌آید چقدر فاصله دارد! هیچ قدرتی جز خدا که آن سلول واحد را در مسیر رشد و تکامل‌اش هدایت می‌کند نمی‌توانست چنین موجود بسیار پیچیده‌ای را بیافریند.

It is indeed a great miracle, but people are often heedless of it. How far removed is that tiny drop of fluid from the creature it develops into. No power could have done this other than God who directs the single cell along its way of growth and development to make such a highly complex creature.

ابتدا یک سلول تقسیم شده و تکثیر می‌یابد. آنچه پس از آن رخ می‌دهد، تنوع عظیمی از سلول‌ها با طبایع و کارکردهای گوناگون است. هر گروه از سلول‌ها تکثیر می‌شود تا عضوی خاص با کارکردی معین را پدید آورد. همین عضو بخش‌هایی با کارکردهای ویژه و طبایع متفاوت را در خود دارد که از سلول‌های تخصصی‌تری شکل گرفته‌اند. باز هم، چگونه چنین تقسیم و تکثیری در درون اولین سلول واحد رخ می‌دهد و چنین تنوع بزرگی پدید می‌آورد؟ ویژگی‌ها و صفاتی که بعدها در هر گروه از سلول‌های تخصصی ظاهر می‌شوند، نسبت به نخستین سلول کجا بودند؟ ویژگی‌های متمایز جنین انسان، نه هیچ جنین دیگری، کجا بودند؟ و آن صفاتی که هر فرد خاص را از میان همه جنین‌های انسانی متمایز می‌کند، کجا بودند؟ آن ویژگی‌هایی که همه آنچه بعداً در هر جنین ظاهر می‌شود، از استعدادها، کارکردهای ویژه و خصوصیات متمایز را برای بقیه عمر حفظ می‌کند، کجا بودند؟ چه کسی هرگز می‌توانست تصور کند که این معجزه رخ دهد، جز به این دلیل که رخ داده است و همواره در حال رخ دادن است؟

از آنجا که آنان با خود مفهوم رستاخیز مخالفاند و درباره بازگشت به زندگی تردید دارند، سوره صحنه‌ای از روز قیامت را پیش چشمانشان می‌گشاید که سرشار از حیات و جنب‌وجوش است. افزون بر این، گفت‌وگوهای آن صحنه را چنان نقل می‌کند که گویی هم‌اکنون در جریان است.

Since they object to the very concept of resurrection, and express doubts about coming back to life, the sūrah raises before their eyes a scene of the Day of Judgement which is full of life and movement. Moreover, it reports its dialogue as if it was taking place now:

اگر می‌دیدی آن ستمکاران را هنگامی که در پیشگاه پروردگارشان سر به زیر افکنده‌اند و می‌گویند: «پروردگارا! اکنون دیدیم و شنیدیم. ما را بازگردان [به زندگی دنیا] تا کارهای شایسته انجام دهیم. اکنون ما مؤمنانی استوار هستیم.» و اگر می‌خواستیم، قطعاً هر کسی را به هدایت خود وامی‌داشتیم، ولی سخن من حتمی شده است: یقیناً جهنم را از جن و انسان یکجا پر خواهم کرد.

If you could but see when those evildoers will hang down their heads before their Lord and say: ‘Our Lord.’ We have now seen and we have heard. Return us [to our earthly life] and we will do good deeds. We are now firm believers. Had We so willed, We could indeed have imposed Our guidance on every human being. Instead, My word shall be fulfilled: Most certainly will I fill hell with j inn and humans all together.

«این را بچشید، زیرا شما این روزِ دیدار را فراموش کرده بودید. ما نیز شما را فراموش خواهیم کرد، و به‌سزای آنچه انجام می‌دادید، این عذاب جاودان را بچشید.» (آیات ۱۲ تا ۱۴)

‘Taste this, for you [deliberately] forgot you would ever meet this day. We, too, will forget you; and taste this abiding suffering for all the evil you did.’ (Verses 12-14)

این صحنه‌ای از شرمساری است؛ صحنه‌ای که در آن آنان به خطای خود اعتراف می‌کنند و حقیقتی را می‌پذیرند که پیش‌تر انکارش می‌کردند. اکنون یقین خود به آنچه پیش‌تر در آن شک داشتند را اعلام می‌کنند و خواستار بازگشت به دنیا می‌شوند تا آنچه را که اشتباه کرده‌اند جبران کنند. آنان با سرهای افکنده از شرم، در برابر پروردگارشان می‌ایستند؛ همان پروردگاری که انکار می‌کردند هرگز با او دیدار خواهند کرد. اما همه این‌ها هنگامی رخ می‌دهد که دیر شده است؛ زمانی که هیچ اعتراف و اعلامی سودی ندارد.

This is a scene of shame, one wherein they acknowledge their error and admit the truth that they once denied. They now declare their certainty of what they used to doubt, and request a return to the earth to put right what they did wrong. They hang their heads in shame as they stand before their Lord whom they denied they would ever meet. All this happens, however, when it is too late, when no admission or declaration is of any use.

قبل از آنکه سوره به درخواست فروتنانه‌ی آنان پاسخ دهد، حقایقی را بیان می‌کند که بر کل این وضعیت حاکم است و سرنوشت مردم را تعیین می‌کند: «اگر می‌خواستیم، می‌توانستیم هدایت خود را بر هر انسانی تحمیل کنیم. اما سخن من تحقق خواهد یافت: قطعاً جهنم را از جن و انس یکجا پر خواهم کرد.» (آیه ۱۳)

صحنهٔ بعدی احساس، فضا و عطری متفاوت را القا میکند. آنقدر دلانگیز است که دلها با آن گرم میشوند. این تصویری است از مؤمنان در عبادتشان، که فروتنیشان را در برابر پروردگارشان نشان میدهد، با دلهایی سرشار از هیبت به او دعا میکنند و به رحمت و لطف او امید دارند. او برای ایشان پاداشی ذخیره کرده که هر قدر تلاش کنند، نمیتوانند آن را تصور کنند.

The next scene now imparts a different feeling, aura and fragrance. It is so pleasant that hearts warm to it. It is an image of believers in their devotion, showing their humility before their Lord, praying to Him with awe in their hearts, hoping for His mercy and grace. He has in store for them a reward that they cannot imagine, no matter how they try.

تنها کسانی به آیات ما ایمان می‌آورند که هرگاه با آن‌ها یادآوری شوند، سجده‌کنان به خاک می‌افتند و پروردگارشان را همراه با ستایش و تسبیح می‌ستایند، و هرگز تکبّر نمی‌ورزند. آن‌ها از بسترهای خود در شب برمی‌خیزند تا با بیم و امید پروردگارشان را بخوانند، و از آنچه روزیشان داده‌ایم انفاق می‌کنند. هیچ‌کس نمی‌داند چه نعمت‌های شادی‌بخشی به پاداش آنچه انجام می‌دادند برای ایشان پنهان شده است.

Only they believe in Our revelations who, whenever they are reminded of them, fall down prostrating themselves in adoration, and extol their Lord’s limitless glory and praise; and who are never arrogant; who drag themselves out of their beds at night to pray to their Lord in fear and hope; and who are charitable with what We provide for them. No one can imagine what blissful delights have been kept in store for them as a reward for what they used to do. (Verses 15-17)

این تصویری زیبا از جان‌های مؤمنی است که چنان لطیف و حساس‌اند. آنان در عبادتی که تنها برای خدا انجام می‌دهند، صادق‌اند. هیچ غرور یا تکبری در دل‌هایشان راه نمی‌یابد. آنان وحی الهی را با علاقه و پذیرش دریافت می‌کنند و مشتاق‌اند که آن را بفهمند و به آن عمل کنند. وقتی این مؤمنان به آیات خدا یادآوری می‌شوند، «سجده‌کنان به خاک می‌افتند» (آیه ۱۵). آنان به شدت تحت تأثیر آنچه به ایشان گفته می‌شود قرار می‌گیرند، خدا را تسبیح می‌گویند و عظمت او را احساس می‌کنند. از این رو، نخستین واکنش‌شان سجده کردن و به خاک افتادن است. این بهترین بیان احساساتشان است: پیشانی‌هایشان را از سر خضوع بر زمین می‌نهند. با این حرکت جسمانی، «پروردگارشان را با ستایش، از هر عیبی منزه می‌شمرند». آنان هرگز متکبر نیستند. واکنش‌شان صادقانه است و حقیقت احساس آنان نسبت به عظمت خداوند را بیان می‌کند.

This is a pleasant image of believing souls which are so gentle and sensitive. They are sincere in the devotion they address to God alone. No arrogance or pride creeps into their hearts. They receive God’s revelation with interest and acceptance, eager to understand and act on them. When these believers are reminded of God’s revelations, they “fall down prostrating themselves in adoration.” (Verse 15) They are keenly influenced by what they are told, glorify God and feel His majesty. Hence, their first reaction is to fall down prostrating themselves. This is the best expression of their feelings, putting their foreheads on the ground in adoration. With this physical gesture, they “extol their Lord’s limitless glory and praise.” They are never arrogant. Their response is genuine, expressing their true feelings of God’s glory.

بخشی که از مؤمنان و کافران، نیکوکاران و بدکاران، و سرانجام هر دو گروه سخن می‌گفت اکنون به پایان رسیده است. سپس سوره بخش تازه‌ای را آغاز می‌کند که به‌طور مختصر از موسی و وحیی که خدا به او داد سخن می‌گوید؛ وحیی که برای هدایت بنی‌اسرائیل بود، همان‌گونه که قرآن به محمد ﷺ نازل شد تا راهنمای کسانی باشد که به خدا ایمان دارند. هر دو پیامبری که وحی الهی به آنان داده شد، اصول مشترک و ایمان مشترکی دارند. برگزیدن کسانی از قوم موسی که در سختی‌ها شکیبا بودند به رهبری جامعه‌شان، پیامدهای مهمی برای مؤمنان دارد؛ آنان را ترغیب می‌کند که بر باورهای استوار خود پایدار بمانند و در برابر سختی‌ها ثابت‌قدم و شکیبا باشند. همین ویژگی‌ها آنان را در این زندگی رهبر می‌سازد و تضمین می‌کند که در زمین استقرار خواهند یافت.

The section speaking about the believers and unbelievers, the righteous and the wicked, and the fates of both groups is now complete. The sūrah then begins a new section that speaks briefly about Moses and the revelations God gave him to serve as guidance to the Children of Israel, just like the Qur’ān was given to Muhammad to provide guidance to those who believe in God. Both recipients of divine revelations share common principles and a common faith. Choosing those who were patient in adversity among Moses’ people to be leaders of their community carries strong implications for the believers, urging them to maintain their firm beliefs and to remain steadfast and patient in adversity. These are the qualities that make them leaders in this life and ensure that they will be established on earth.

یقیناً ما کتاب را به موسی دادیم، پس در تلاقی با آن شک نکن۔

We certainly gave the Book to Moses, so be not in doubt about convergence with it.

ما آن را برای بنی‌اسرائیل راهنمایی قرار دادیم، و از میان ایشان پیشوایانی برانگیختیم که تا زمانی که استوار بودند و به آیات ما یقینِ کامل داشتند، به فرمان ما هدایت را گسترش می‌دادند. قطعاً پروردگار تو خود کسی است که در روز قیامت میان مردم درباره آنچه در آن اختلاف می‌کردند، داوری خواهد کرد.

We made of it guidance for the Children of Israel, and We raised among them leaders who, so long as they remained steadfast and had sure faith in Our revelations, spread guidance in accordance with Our command. Your Lord is certainly the One who will decide between people on the Day of Resurrection with regard to all that on which they differ. (Verses 23-25)

آیه‌ای که می‌گوید: «پس، در تردید مباش از دیدار با آن» یک جمله‌ی معترضه است که به پیامبر اطمینان می‌دهد نسبت به حقیقتی که بر او نازل شده است. این جمله تأکید می‌کند که همان حقیقتی است که موسی نیز در کتابش، که وحی شده بود، بدان دعوت می‌کرد. دو پیامبر و دو کتاب در دعوت به این حقیقت با یکدیگر همسو هستند. این توضیحی است که من برای این جمله ترجیح می‌دهم. با این حال، برخی مفسران پیشنهاد می‌کنند که عبارت «از دیدار با آن» به معنای «از دیدار با او» است و به دیدار موسی و محمد ﷺ در شب معراج و عروج آن حضرت به آسمان اشاره دارد. در واقع، همگرایی بر پایه‌ی حق و ایمان مشترک محتمل‌تر است، زیرا پیامبر را اطمینان می‌بخشد تا با وجود همه‌ی مخالفت‌ها و آزارهایی که او و پیروانش با آن روبه‌رو می‌شدند، استوار بماند. این معنا با آنچه در آیه‌ی بعد آمده نیز هم‌خوان است: «و از ایشان پیشوایانی برگماشتیم که تا وقتی شکیبایی ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند، به فرمان ما هدایت می‌کردند.» (آیه‌ی ۲۴) این یعنی اگر آن گروه کوچک مؤمنان در مکه در آن زمان پایداری و صبر در سختی‌ها را پیشه می‌کردند، همچون آن پیشوایان بنی‌اسرائیل، در جامعه‌ی مسلمانان پیشوایان می‌شدند. این آیه ویژگی‌هایی را که شایسته‌ی پیشوایی هستند، یعنی صبر در سختی و ایمان استوار، بیان می‌کند.

سوره سپس دلهای آنان را با تصویری از آغاز حیات لمس میکند و زمینی خشک و بیثمر را نشان میدهد که پیش از آنکه جان بگیرد و زندگی از آن بجوشد. این تصویر در تقابل با تصویر پیشین قرار دارد که مرگ و ویرانی را نشان میداد که زمینی را فرا گرفته که زمانی سرشار از حیات بود:

The sūrah then touches their hearts with an image of life as it starts, showing them a barren land before it quickens and life springs out of it. This image provides a contrast with the earlier one showing death and ruin devastating a land that was once full of life:

آیا آنان ندیده‌اند که ما آب را به سوی زمین خشک و بی‌گیاه می‌رانیم و با آن زراعتی بیرون می‌آوریم که چارپایان‌شان و خودشان از آن می‌خورند؟ آیا نمی‌بینند؟ (آیه ۲۷)

Are they not aware that it is We who drive water to dry land devoid of herbage, and with it We bring forth crops of which their cattle and they themselves eat? Can they not see? (Verse 27)

آنان با چشمان خود می‌بینند که خداوند چگونه آب را بر زمین خشک و بی‌بار می‌فرستد و چه زود سرسبز می‌شود، و پر از گیاه و محصولی می‌گردد که خوراک آنان و چارپایانشان را فراهم می‌کند. این تصویر زمینِ مرده‌ای که با باران زنده می‌شود، دل‌های بسته را می‌گشاید تا به این نیروی حیاتیِ زیبا بنگرند که از سوی آن‌که شکوفاندنِ زندگی به دست اوست بخشیده شده است. احساسی که این تصویر بر جای می‌گذارد، احساس نزدیکی به خداوند متعال است که همه‌ی این‌ها را ممکن می‌سازد. تنها اوست که زندگی و زیبایی را به این جهان هستی می‌بخشد.

They see with their own eyes how God sends water to barren land, and how soon it becomes green, rife with plants and crops which provide food for them and their cattle. This image of a dead land rejuvenated by rain opens closed hearts to look at this beautiful life-force given by the One who causes life to blossom. The feeling that this image leaves is one of closeness to God Almighty who makes all this possible. It is He, and only He, who brings life and beauty to this universe.

ما می‌بینیم که قرآن کریم دل‌های ما را از میان زندگی و رشد پس از ویرانی و مرگ عبور می‌دهد. در هر دو حالت، هدف آن این است که اثر کرخت‌کنندهٔ انس بیش‌ازحد را از میان ببرد.

We see how the Qur’ān takes our hearts through life and growth after ruin and death. In both situations, it aims to shake off the languid effect of over familiarity.

علاوه بر این، این کتاب در پی آن است که آن موانع خفه‌کننده‌ای را از میان بردارد که ما را از پند گرفتن از تاریخ بازمی‌دارند.

Furthermore, it aims to remove those stifling barriers that prevent us from heeding the lessons of history.

بخش پایانی به شتاب‌ورزی آنان در پیش افتادن عذابی اشاره دارد که از آن هشدار داده شده بودند، و به تردیدشان نسبت به هشدارهایی که به آنان داده شده است. بار دیگر به آنان هشدار داده می‌شود که از تحقق آنچه به آن شتاب می‌ورزند برحذر باشند، آن هنگام که هیچ اعلام ایمانی سودی نخواهد داشت. و به آنان مهلتی داده نخواهد شد. سوره با دستوری به پایان می‌رسد که به پیامبر ﷺ فرمان می‌دهد آنان را به سرنوشت محتوم خود واگذارد.