این سوره کوتاه معادل یک سوم قرآن است، چنان‌که احادیث صحیح بر آن گواهی می‌دهند. بخاری، پیشوای برجسته علم حدیث، حدیثی روایت می‌کند که در آن ماجرای مردی آمده که شنیده بود مردی دیگر این سوره را پیاپی تلاوت می‌کند. او بامدادان نزد پیامبر ﷺ آمد و با نارضایتی از آنچه شنیده بود سخن گفت، گویی آن را کم می‌شمرد. پیامبر ﷺ فرمود: «به کسی که جانم در دست اوست سوگند که [یعنی این سوره] معادل یک سوم قرآن است.» و در حقیقت، در این سخن هیچ شگفتی نیست. زیرا یگانگی خداوند که پیامبر ﷺ مأمور بود آن را به تمام جهانیان اعلام کند، باوری است که باید در ذهن ما ریشه بدواند، تبیینی از هستی انسان است و خود شیوه‌ای از زندگی. از این دیدگاه می‌توان گفت این سوره، به روشن‌ترین بیان، اندیشه‌های اصلی و بنیادین حقیقت بزرگ اسلام را در بر گرفته است.

This short sūrah is equivalent to one-third of the Qur’ān, as authentic aĥādīth confirm. Al-Bukhārī, the leading Ĥadīth scholar, relates a ĥadīth which mentions the case of one who had heard another man reciting this sūrah repeatedly. He went to the Prophet the following morning and told him disapprovingly about what he had heard, as though he felt that it was too little. The Prophet commented, “I swear by Him who holds my soul in His hand that it [i.e. this sūrah] is equivalent to one third of the Qur’ān.” And, indeed, there is nothing surprising in that. For God’s oneness which the Prophet was ordered to declare to the whole world is a belief to be ingrained in our minds, an explanation of human existence and a way of life in itself. From this standpoint, the sūrah can be said to have embraced, in the clearest of terms, the principal and most fundamental ideas of the great truth of Islam.

اصطلاح عربی «أحد» که در اینجا برای اشاره به یگانگی خدا به کار رفته، بسیار دقیق‌تر از اصطلاح پرکاربردتر «واحد» است که به معنای «یک» است. «أحد» افزون بر این، دلالت‌های یگانگی مطلق و پیوسته و نبودن همتا را نیز در بر دارد.

The Arabic term, aĥad, used here to refer to God’s oneness is much more precise than the more frequently used term, wāĥid, which means ‘one’. Aĥad has the added connotations of absolute and continuous unity and an absence of equals.

یکتایی خداوند چنان است که هیچ واقعیت و هیچ وجود حقیقی و پایداری جز وجود او نیست. افزون بر این، هر موجود دیگری هر توانی که داشته باشد، آن را از خداوند دارد که بر این جهان فرمان می‌راند. هیچ چیز دیگری به هیچ وجه برای این جهان برنامه‌ریزی نمی‌کند و همچنین در آن هیچ تصمیمی نمی‌گیرد.

God’s oneness is such that there is no reality and no true and permanent existence except His. Moreover, every other being acquires whatever power it may possess from God who rules over this world. Nothing else whatsoever plans anything for the world nor, for that matter, decides anything in it.

این همان عقیده‌ای است که باید در ما ریشه بدواند. این عقیده تبیینی کامل از هستی انسان به دست می‌دهد. هنگامی که این عقیده روشن شود و آن تبیین در ذهن ما جای گیرد، دل‌هایمان از همه‌ی باطل‌ها و آلودگی‌ها پاک می‌شوند. در این صورت از همه‌ی بندها آزاد می‌گردند، جز پیوند با آن ذات یگانه‌ای که حقیقت وجود تنها از آنِ اوست و تنها نیروی مؤثر در این جهان است. بدین‌سان دل انسان از اسارت هر چیزی در این جهان رها می‌شود، هرچند نمی‌تواند این پندار را از خود دور کند که موجودات دیگری نیز وجود دارند. در حقیقت، چرا دل‌های ما باید به چیزی میل کنند که نه واقعیتی پایدار دارد و نه نیرویی مستقل برای اثرگذاری در این جهان؟ تنها وجود حقیقی، هستیِ ذات الهی است و نیروی راستین مؤثر، اراده‌ی الهی است.

This is the belief that should be entrenched in us. It gives us a full explanation of human existence. Once this belief is clear and the explanation has established itself in our minds, our hearts are purified of all falsities and impurities. They are thus released from all bonds except their bond with the Unique Being to whom alone the reality of existence belongs and who is the only effective power in this world. Thus, the human heart is released from bondage to anything in this world, even if it cannot shirk the notion that other beings exist. Indeed, why should our hearts aspire to anything that has neither a permanent reality, nor any independent power to function in this world? The only real existence is that of the Divine Being and the truly effective power is Divine Will.

هنگامی که قلب انسان خود را از باور به هر چیزی جز حقیقت یگانهٔ خداوند رها می‌کند و به این حقیقت ابدی پایبند می‌ماند، از رهایی از همهٔ بندها، اندیشه‌های نادرست، هوس‌های پلید، ترس‌ها و سردرگمی‌ها، از هر نوعی که باشند، بهره‌مند می‌شود. در حقیقت، هنگامی که قلب انسان خداوند را می‌یابد، بسیار سود می‌برد و چیزی از دست نمی‌دهد. پس چرا باید جز خشنودی خداوند چیزی بخواهد؟ و چرا باید از چیزی بترسد، زیرا جز قدرت خداوند، هیچ قدرت مؤثر مطلقی وجود ندارد؟

When a human heart releases itself from believing in anything but the one truth of God, and upholds this everlasting truth, it begins to enjoy its freedom from all shackles, false ideas, evil desires, fears and confusions of any sort. Indeed, when a human heart finds God, it benefits much and loses nothing. o why should it desire anything but God’s pleasure? Why should it fear anything, since there is no absolutely effective power but that of God?

هنگامی که این اندیشه که در جهان جز حقیقتِ خدا را نمی‌بیند، در دل‌ها و اذهان ما جای می‌گیرد، ما آغاز به دیدنِ این حقیقتِ راستین و پایدار در هر آنچه او آفریده می‌کنیم. در این هنگام است که دل‌های ما دستِ خدا را در همه چیز احساس می‌کند.

When a concept that sees nothing in the world but the reality of God establishes itself in our hearts and minds, we begin to see this genuine and permanent reality in everything He has made. This is when our hearts feel the hand of God in everything.

تنها یک مرحلهٔ دیگر فراتر از این وجود دارد، و آن زمانی است که دل‌های ما جز حقیقت خداوند را در تمام هستی احساس نکنند.

There is only one level beyond this and that is when our hearts feel nothing but God’s reality in the whole universe.

بنابراین، هر رویداد و هر حرکت در این زندگی و در جهان هستی به علت نخستین و یگانه، یعنی خداوند، نسبت داده می‌شود؛ خداوندی که سایر علل را به کار می‌اندازد و کارایی آنها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. قرآن کریم اهتمام بسیاری در اثبات این حقیقت دارد. همواره علل ظاهری را کنار گذاشته و رویدادها را مستقیماً به اراده‌ی خداوند نسبت داده است. می‌فرماید: «و چون [مشتی خاک] افکندی، تو نیفکندی، بلکه خدا افکند.» (انفال: ۱۷) «و پیروزی جز از سوی خدا نیست.» (انفال: ۱۰ و آل‌عمران: ۱۲۶) «و شما اراده‌ای ندارید مگر آنکه خدا بخواهد.» (انسان: ۳۰)

Thus, every event and every movement in this life and in the universe is attributed to the first and only cause; that is, God who brings other causes into play and influences their effectiveness. The Qur’ān takes great care to establish this truth. It has always put aside apparent causes, associating events directly with God’s will. It says: “When you threw [a handful of dust] it was not your act, but God’s.” (8: 17) “For victory comes only from God.” (8: 10 and 3: 126) “You have no will except as God wills.” (76: 30)

با نادیده گرفتن همه علل ظاهری و پیوند دادن امور مستقیماً به اراده خدا، احساس آرامشی به آرامی در دل‌های ما نفوذ می‌کند، به گونه‌ای که تنها نجات‌دهنده‌ای را می‌شناسیم که می‌توان هر آنچه را خواستیم از او طلبید و به واسطه او از هر ترسی رهایی یافت. دیگر تحت تأثیر تأثیرات، دلایل و علل ظاهری قرار نمی‌گیریم که خودشان در ذات خود هیچ واقعیت یا وجود حقیقی ندارند.

By disregarding all apparent causes and connecting matters directly with God’s will, a feeling of relief gently penetrates our hearts so that we recognize the only Saviour from whom we can ask whatever we may wish, and by whom we are rescued from all fear. We are no longer impressed by apparent influences, reasons and causes that bear no reality or true existence in themselves.

اینها مراحلی است از راهی که برخی از عارفان یا صوفیان کوشیدند از آن بالا روند، اما از آن بسیار دور شدند. زیرا اسلام می‌خواهد که انسان‌ها این مسیر را در میان مبارزه با واقعیت‌های زندگی طی کنند و زندگی انسانی‌ای داشته باشند که در آن نقشی را که خداوند بر عهدهٔ انسان در زمین نهاده است ایفا کنند، با بهره‌گیری از همهٔ توانایی‌های خود و انجام همهٔ تکالیفی که بر دوش آنان گذاشته شده است.

These are the steps of the way some mystics, or Sufis, tried to climb, but they deviated too far from it. For Islam wants people to follow this route struggling with the realities of life, and leading a human life in which they exercise the role God has assigned to human beings on earth, using all their resources and fulfilling all the obligations laid upon them.

از این مفهوم توحید الهی، شیوه‌ی زندگی کامل و استواری برمی‌خیزد که بر تبیینی از هستی انسان و بر هر نگرش، احساس و ویژگی‌ای که از آن برمی‌انگیزد، بنا شده است. این شیوه‌ی زندگی بر پرستش تنها خدا استوار است؛ خدایی که خواست او تنها نیروی مؤثر در جهان است. از این رو، مردم در هنگام نیاز و ترس، در شادی و ناراحتی، در آسایش و سختی، به او پناه می‌برند. زیرا چه سودی دارد که انسان به موجودی نیستی‌پذیر یا ناتوان روی آورد؟ این شیوه‌ی زندگی تنها به خدا به عنوان یاری‌رسان و نعمت‌بخش خود می‌نگرد. از اوست که باورها، نگرش‌ها، ارزش‌ها، معیارها، قانون‌گذاری‌ها، نهادها، نظام‌ها، اخلاق و سنت‌های خود را دریافت می‌کنیم.

From this concept of God’s oneness stems a perfect way of life based on an explanation of human existence and whatever outlooks, feelings, and traits it stimulates. This way of life is based on the worship of God alone whose will is the only effective power in the world. Thus, people seek refuge with Him in times of need and fear, happiness and discomfort, ease and hardship. For what is the use of turning towards a non-existent or powerless being? This way of life looks to God alone as its benefactor. From Him we receive our beliefs, outlooks, values, criteria, legislation, institutions, systems, ethics and traditions.

بر این اساس، شیوه‌ی زندگی کاملی شکل می‌گیرد که در آن انسان‌ها همه‌ی فعالیت‌های خود را به‌طور مطلق و تنها برای خدا انجام می‌دهند و فداکاری می‌کنند، و همواره امید دارند که به حقیقت نزدیک‌تر شوند. این شیوه‌ی زندگی پیوندهای عشق، برادری، همدردی متقابل و مراقبت میان همه‌ی موجودات و دل‌های انسانی را تقویت می‌کند. زیرا وقتی از رهایی از تسلیم کامل در برابر این احساسات سخن می‌گوییم، به هیچ وجه نمی‌خواهیم بگوییم که انسان‌ها باید آن‌ها را خوار بشمارند یا از آن‌ها متنفر باشند، یا از ابراز آن‌ها بگریزند. بلکه این احساسات از دست آفریننده‌ی خدا برمی‌خیزند و همگی هستی خود را به او مدیون‌اند. آن‌ها هدیه‌ای از جانب خدا به ماست که ما را دوست دارد و ما نیز او را دوست داریم. از این رو، آن‌ها شایسته‌ی محبت ما هستند.

On this basis a complete way of life is formulated, in which people perform all their activities and make sacrifices absolutely and only for God, hoping always to be nearer the truth. This way of life strengthens bonds of love, brotherhood, mutual sympathy and care between all beings and human hearts. For when we speak of liberation from complete submission to these feelings we are by no means suggesting that people should despise or hate them or escape from practising them. Instead they arise from the creative hand of God and they all owe their existence to Him. They are a gift to us from God who loves us and whom we love. Therefore, they deserve our love.

این شیوه‌ی زندگی والا و متعالی است که این زمین را کوچک، عمر را کوتاه، و لذت‌ها و تجملات آن را کم‌ارزش می‌بیند؛ و رهایی از موانع را هدف بزرگ انسانیت می‌داند. با این حال، در اسلام این رهایی به معنای گوشه‌گیری، انزوا و غفلت نیست، و به معنای تحقیر یا گریز از زندگی نیز نیست. بلکه صرفاً به معنای تلاشی پیوسته و خالصانه و مبارزه‌ای جاودانه است برای هدایت بشریت به سوی تسلیم شدن همه‌چیز در زندگی انسان در برابر خدای یگانه.

It is a sublime and lofty way of life that looks at this earth as small, life as short, its enjoyments and luxuries as worth little; and the breaking away from hindrances as humanity’s great aim. In Islam, however, this release does not mean seclusion, isolation and neglect, nor does it mean contempt for, or escape from life. Instead it simply means a continuous and sincere endeavour and an everlasting struggle to lead humanity towards submission of everything in human life to God alone.

در نتیجه، این امر تحقّقِ نقشِ انسان به‌عنوانِ خلیفهٔ خداوند در زمین است، با همهٔ تکالیفِ آن، چنان‌که پیش‌تر توضیح دادیم.

Consequently, it is the fulfilment of man’s role as God’s vicegerent on earth with all its obligations, as we have already explained.

رهایی روح از راه یک زندگی گوشه‌نشینی و معنویت‌گرایی افراطی دستیافتنی است، اما اسلام آن را تأیید نمی‌کند، زیرا می‌خواهد پیروانش نقشی را که خدا بر عهدهٔ انسان نهاده، یعنی سرپرستی زمین و ارائهٔ رهبری‌ای که بشریت بدان نیازمند است، به انجام برسانند. این راه دشوارتر است، اما تعالی انسان را تضمین می‌کند و پیروزی اراده‌ی الهی را در درون او محقق می‌سازد. این رهایی راستین است، زیرا روح انسان را به پرواز به سوی سرچشمهٔ الهی‌اش فرا می‌خواند و او را به جایگاه والایی که خدای حکیم آفریدگار در چارچوب آن برای وی تعیین کرده است، می‌رساند.