این بخش کوتاه، تکمیل‌کنندهٔ بحثی است که پیش‌تر در این سوره دربارهٔ نگرش یهودیان، مسیحیان و کسانی که برای خدا شریک قائل‌اند، نسبت به پیامبر ﷺ و جامعهٔ مسلمانان انجام شده است. این بخش شامل بیاناتی است که انحرافی را که در آیین یهودیان و مسیحیان راه یافته است توضیح می‌دهد، و نیز نیات بد و شرارت یهودیان نسبت به پیامبرانشان و نسبت به پیامبر خدا ﷺ، و حمایت آنان از کافران علیه ایشان را بیان می‌کند. بحث این سوره داوری نهایی دربارهٔ یهودیان و مسیحیان را ارائه می‌دهد و آنان را به سبب کنار گذاشتن آنچه کتاب‌های آسمانی خودشان بیان می‌کند و انکار آنچه پیامبر خدا ﷺ به ایشان رسانده است، به «کفر» یا «بی‌ایمانی» توصیف می‌کند. این سوره همچنین تأکید می‌کند که یهودیان و مسیحیان تا زمانی که تورات و انجیل و همهٔ آنچه از جانب پروردگارشان بر ایشان نازل شده است را به‌پا نداشته باشند، هیچ پایگاه و اعتباری ندارند. سوره خطاب به پیامبر ﷺ، او را موظف می‌کند آنچه را از جانب پروردگارش بر او نازل شده است به همهٔ مردم، از مشرکان گرفته تا یهودیان و مسیحیان، برساند. همهٔ آنان از دین الهی چیزی پیروی نمی‌کنند و همگی به ایمان آوردن به اسلام فراخوانده شده‌اند. این سوره همچنین جامعهٔ مسلمانان را موظف می‌کند تنها با خدا، پیامبر او ﷺ و مؤمنان هم‌پیمان شوند و با یهودیان و مسیحیان هم‌پیمانی نکنند، زیرا آنان هم‌پیمان یکدیگرند. یهودیان نیز با کافران هم‌پیمان می‌شوند و به سبب همین، داوود و عیسی پسر مریم بر ایشان لعنت فرستاده‌اند.

This short passage complements the discussion which has already taken place in this sūrah about the attitudes of the Jews, the Christians and those who associate partners with God towards His Messenger (peace be upon him) and the Muslim community. It includes statements explaining the deviation that has crept into the faiths of the Jews and Christians, the ill intentions and wickedness of the Jews towards their prophets and towards God’s Messenger, and their support of the unbelievers against him. The discussion in this sūrah gives the final judgement on the Jews and Christians, describing them in terms of unbelief or “unfaith” because they have abandoned what their own Scriptures state and denied what God’s Messenger has conveyed to them. This sūrah also confirms that the Jews and the Christians have nothing to stand on unless they implement the Torah and the Gospel and all that has been revealed to them by their Lord. Addressing the Prophet (peace be upon him), the sūrah requires him to convey what has been revealed to him by his Lord to all people: idolaters, Jews and Christians alike. All of them follow nothing of the Divine faith and all of them are called upon to believe in Islam. The sūrah also requires the Muslim community to be allied only with God, His Messenger and the believers and to seek no alliance with the Jews and the Christians because they are allies of one another. The Jews also ally themselves to unbelievers, and for this they have been cursed by David and Jesus, son of Mary.

این بخش کوتاه، نگرش تمام این گروه‌ها نسبت به پیامبر ﷺ و جامعه مسلمانان را توضیح می‌دهد. همچنین پاداش‌های گوناگونی را که در آخرت در انتظار آن‌هاست بیان می‌کند.

جامعهٔ مسلمان پیش از این، وحیِ قرآنی را دریافت می‌کرد تا بر اساس دستورهای قرآن، برنامهٔ عمل خود را تعیین کند و بر پایهٔ همین دستورها، نگرش‌های درستی نسبت به همهٔ مردم اتخاذ نماید. قرآن کتابی است که راهنمایی مورد نیاز جامعهٔ مسلمان را فراهم می‌کند و مسیر عملی را که باید در پیش گیرد، تعیین می‌نماید. هنگامی که جامعهٔ مسلمان این روش را به اجرا درآورد، توانست بر دشمنان خود چیره شود و از آنان شکست نخورد. این به آن دلیل بود که با رهبری مستقیم الهی می‌جنگید، زیرا پیامبر ﷺ، رهبر آن، از هدایت الهی پیروی می‌کرد و دستورهای الهی را اجرا می‌نمود.

The Muslim community used to receive Qur’ānic revelations in order to determine, according to the directives of the Qur’ān, its plan of action, and to adopt according to these directives the proper attitudes towards all people. The Qur’ān is the Book which gives the Muslim community the guidance it needs and determines the course of action it should take. When the Muslim community implemented this method, it was able to overcome others and not be beaten by them. This is because it fought its enemies under direct Divine leadership, by virtue of the fact that the Prophet, its leader, followed Divine guidance and implemented Divine instructions.

دستورات الهی که در قرآن کریم آمده است همچنان معتبر و جاری است. مدافعان اسلام امروز و فردا اگر این دستورات و بیانات را چنان بشنوند که گویی همین اکنون خطاب به ایشان است، کار درستی کرده‌اند، تا بر پایه آن‌ها نگرش خود را نسبت به همه گروه‌های مردم، و نسبت به عقاید و مذاهب گوناگون، وضعیت‌ها و نظام‌ها، و ارزش‌ها و معیارها تعیین کنند.

The Divine directives included in the Qur’ān continue to be operative. The advocates of Islam today and tomorrow will do well if they listen to these directives and statements as if they are addressed to them now in order to determine on their basis their attitudes towards all groups of people and towards different beliefs and creeds, situations and systems, values and standards.

«یقیناً خواهی یافت که از میان همه مردم، سرسخت‌ترین دشمنان کسانی که ایمان آورده‌اند یهودیان و کسانی‌اند که برای خدا شریک قائل می‌شوند.» (آیهٔ ۸۲) شیوهٔ بیان این جمله چنان است که می‌تواند خطاب به پیامبر ﷺ یا خطاب به همهٔ مؤمنان باشد، زیرا چیزی را بیان می‌کند که همه می‌توانند آن را بشناسند. سبک عربی هر دو احتمال را می‌پذیرد.

“You will certainly find that, of all people, the most hostile to those who believe are the Jews, and those who associate partners with God.” (Verse 82) The way this statement is phrased makes it addressed either to the Prophet or to all believers because it states something that can be recognised by everyone. Arabic style admits both possibilities.

در هر دو صورت، معنای یکسانی را می‌رساند۔ آنچه در تعبیر این عبارت شایان توجه است، این است که یهودیان پیش از مشرکان ذکر شده‌اند در اینکه سخت‌ترین دشمنی را با مؤمنان دارند، و این دشمنی آشکار است و هر کس که اندکی توجه کند، به آسانی آن را تشخیص می‌دهد۔

«و یقیناً خواهی یافت که نزدیکترین مردم از نظر دوستی به مؤمنان، کسانی‌اند که می‌گویند: "ما نصرانی هستیم". این بدان سبب است که در میان ایشان کشیشان و راهبانی هستند و اینکه ایشان تکبر نمی‌ورزند.» (آیه ۸۲) این آیه و چهار آیه‌ای که پس از آن می‌آید، وضعیت خاصی را توصیف کرده و درباره آن حکم می‌کند. این توصیف بر گروهی از پیروان عیسی (علیه‌السلام) صادق است که خود را مسیحی می‌نامند، و بیان می‌کند که اینان از نظر محبت، نزدیکترین مردم به مؤمنان‌اند.

“And you will certainly find that the nearest of them in affection to the believers are those who say, `We are Christians.’ This is so because there are priests and monks among them and because they are not given to arrogance.” (Verse 82) This verse and the four verses that follow it describe a certain condition and make a judgement concerning it. The description applies to a group of the followers of Jesus (peace be upon him) who describe themselves as Christians, and it states that these are the nearest of all people in their affection to the believers.

با آنکه این آیات هیچ شکی باقی نمی‌گذارند که به موردی خاص اشاره دارند که کل حکم بر آن منطبق است، بسیاری در فهم آن دچار اشتباه شده‌اند. این اشتباه، خطایی جدی در تعیین موضع مسلمانان نسبت به سایر گروه‌ها ایجاد می‌کند. از این رو، مطالعه دقیق این آیات و درک موردی خاص که بر آن منطبق است، اهمیت دارد.

Although these verses leave us in no doubt that they describe a particular case to which the whole statement applies, many are those who are mistaken in their understanding of it. Their mistake causes a serious error in determining the Muslims’ attitude towards other camps. Hence, it is important to carefully study these verses and understand the particular case to which they apply.

آن مورد خاص به گروهی معین از مسیحیان مربوط می‌شد. آنان از نظر محبت به مؤمنان نزدیک‌ترین بودند، «زیرا در میانشان کشیشان و راهبانی هستند و آنان تکبر نمی‌ورزند». (آیه ۸۲) در میان ایشان کسانی بودند که از ایمان حقیقی مسیحی کاملاً آگاه بودند و هر گاه حقیقت را درمی‌یافتند، آماده بودند که آن را بپذیرند.

That particular case applied to a certain group of Christians. They were closest in their affection to the believers, “because there are priests and monks among them and because they are not given to arrogance”. (Verse 82) Among them were people who were fully aware of the true Christian faith, and were prepared to acknowledge the truth whenever they realised it.

قرآن روشن می‌سازد که این توصیف بر همهٔ کسانی که ادعای مسیحی بودن دارند صدق نمی‌کند. قرآن جزئیات بیشتری از نگرش این گروه خاص ارائه می‌دهد: «و چون آنچه را که بر پیامبر فرستاده شده است بشنوند، می‌بینی که چشمانشان از اشک لبریز می‌شود، به سبب حقیقتی که شناخته‌اند. می‌گویند: پروردگارا، ما ایمان آورده‌ایم؛ پس ما را در زمرهٔ گواهان حق ثبت کن. چرا به خدا و به حقی که به ما رسیده است ایمان نیاوریم، در حالی که امید داریم پروردگارمان ما را در زمرهٔ شایستگان درآورد؟» (مائده، آیات ۸۳ و ۸۴)

پس از توصیف نگرش صریح و مثبت آنان نسبت به حقیقتی که بر پیامبر خدا ﷺ نازل شده بود، و اعلام پذیرش اسلام و آمادگی‌شان برای شهادت دادن بر آن با فدا کردن مال و جان خود در راه آن، و در حالی که پیوسته دعا می‌کنند که خداوند ایشان را در زمرهٔ گواهان بپذیرد و در شمار شایستگان درآورد، سوره سرنوشت آنان را بیان می‌کند: «و خداوند به پاس این دعایشان، ایشان را باغ‌هایی می‌دهد که از زیر آن‌ها جوی‌ها روان است و در آن جاودانه خواهند ماند. و این است پاداش نیکوکاران.» (آیه ۸۵)

Having described their frank, positive attitude towards the truth revealed to God’s Messenger and their declaration of their acceptance of Islam and their willingness to bear witness to it by sacrificing their wealth and lives for its cause, praying all the time that God may accept them as witnesses and admit them among the righteous, the sūrah describes their destiny: “And for this their prayer God will reward them with gardens through which running waters flow, where they will abide. Such is the reward of those who do good.” (Verse 85)

خدا می‌داند که آنچه گفته‌اند راست است و آن را جدی می‌گویند. آنان مصمم‌اند که راه ایمان را دنبال کنند و به راستی آیینی که پذیرفته‌اند گواهی دهند. او می‌داند که ایشان چنین گواهی‌ای را، با همه‌ی آنچه از فداکاری جانی و مالی بر آن مترتب است، لطفی می‌دانند که خدا به بندگانی که برمی‌گزیند ارزانی می‌دارد. همچنین می‌داند که ایشان دریافته‌اند که جز راهی که برگزیده‌اند راه دیگری پیش رو ندارند، و امید دارند که پروردگارشان آنان را در شمار نیکوکاران قرار دهد. از آنجا که خدا همه‌ی این‌ها را درباره‌ی ایشان می‌داند، سخنشان را می‌پذیرد و بهشت را پاداش آنان قرار می‌دهد، ایشان را کسانی توصیف می‌کند که نیکی می‌کنند و پاداشی را که برای چنین کسانی ذخیره کرده است به ایشان عطا می‌کند: {و خدا به‌خاطر این گفتارشان، ایشان را باغ‌هایی می‌دهد که از زیر آن‌ها جوی‌ها روان است، و در آن جاودانه خواهند ماند. این است پاداش نیکوکاران.} (آیه ۸۵) نیکوکاری بالاترین مرتبه‌ی ایمان و تسلیم در برابر خداست. این گروه با تأیید خود خدا که نیکوکارند، شایسته‌ی آن شده‌اند.

God knows that what they have said is true and that they mean it seriously. They are determined to follow the path of faith and to bear witness to the truthfulness of the new religion they have adopted. He knows that they consider that bearing such testimony with all that it requires of personal and financial sacrifice is a favour which God grants to those of His servants who He chooses. He also knows that they realise that they have no way to follow other than the one they have chosen, hoping that their Lord will include them among the righteous. As God knows all this about them, He accepts their statement and grants them Heaven as a reward, describing them as people who do good and granting them the reward He keeps in reserve for such people: “And for this their prayer God will reward them with gardens through which running waters flow, where they will abide. Such is the reward of those who do good.” (Verse 85) Doing good is the highest grade of faith and submission to God. This group of people have earned God’s own acknowledgement that they do good.

آنچه دربارهٔ معنای این آیات گفتیم، همان‌گونه که توالی کلی این سوره نشان می‌دهد و این روایات تأیید می‌کنند، با دیگر بیاناتِ این سوره و کلِ قرآن درباره‌ی نگرشِ یهودیان و مسیحیان به طور عام نسبت به دین اسلام و پیروانِ آن سازگار است. افزون بر این، با تاریخِ جامعه‌ی مسلمان در طولِ چهارده قرنِ گذشته نیز هم‌خوانی دارد.

What we have stated in respect of the meaning of these verses, as suggested by the general sequence of the sūrah and confirmed by these reports, fits in well with other statements in this sūrah and in the Qur’ān as a whole concerning the attitudes of Jews and Christians in general towards the Islamic faith and its followers. Moreover, it fits in with the history of the Muslim community throughout the fourteen centuries of its history.

این سوره در سراسر خود همان روند، فضا و اهداف را حفظ می‌کند.

The sūrah maintains the same trend, atmosphere and objectives throughout.

علاوه بر این، وحیهای خداوند با یکدیگر در تناقض نیستند:

Moreover, God’s revelations do not contradict each other:

«و اگر از جانب غیر خدا بود، قطعاً در آن اختلاف بسیار می‌یافتند!» (۴: ۸۲) در همین سوره، عبارات گوناگونی آمده که مفاد این آیه، یعنی موضوع بحث ما، را تأیید می‌کند. از جمله آن‌ها این آیات است: «ای مؤمنان! یهودیان و مسیحیان را دوستان خود قرار ندهید. آنان دوستان یکدیگرند. هر کس از شما که با ایشان دوستی کند، به‌راستی از آنان است. خدا قوم ستمکار را هدایت نمی‌کند.» (آیه ۵۱) «بگو: ای اهل کتاب! شما هیچ پایگاهی ندارید مگر آنکه تورات و انجیل و آنچه را از جانب پروردگارتان بر شما نازل شده است، برپا دارید. و آنچه از سوی پروردگارت بر تو نازل شده است، بر بسیاری از ایشان بر طغیان و کفرشان می‌افزاید. پس بر قوم کافر اندوهگین مباش.» (آیه ۶۸)

“Had it issued from any but God, they would surely have found in it many an inner contradiction!” (4: 82) In this same sūrah various statements have been given which confirm the import of this text which is the subject of our discussion. Of these we may quote: “Believers, do not take the Jews and the Christians for your allies. They are allies of one another. Whoever of you allies himself with them is indeed one of them. God does not bestow His guidance on the wrongdoers.” (Verse 51) “Say: People of earlier revelations! You have no ground to stand upon unless you observe the Torah and the Gospel and that which has been revealed to you by your Lord. That which is revealed to you by your Lord is bound to make many of them even more stubborn in their arrogance and disbelief. But do not grieve for unbelieving folk.” (Verse 68)

به همین ترتیب، در سورهٔ البقره می‌خوانیم: «یهودیان و مسیحیان هرگز از تو [محمد] خشنود نخواهند شد مگر آنکه از آیین ایشان پیروی کنی. بگو: "هدایت خدا تنها هدایت راستین است." و اگر پس از آن همه دانشی که به تو رسیده، از خواسته‌های ایشان پیروی کنی، برای تو یاوری و حمایتی در برابر خدا نخواهد بود.» (۲: ۱۲۰)