سورہ کی ابتدا منافقین کی اس کوشش کی توصیف سے ہوتی ہے جس کے ذریعے وہ اپنے کفر کی حقیقت کو چھپانا چاہتے ہیں۔ وہ خود کو مسلمان کہتے ہیں اور گواہی دیتے ہیں کہ محمد ﷺ خدا کے رسول ہیں۔ وہ خدا کی قسم کھاتے ہیں تاکہ مسلمانوں کو یقین دلا سکیں، حالانکہ وہ خود جانتے ہیں کہ وہ جھوٹ بول رہے ہیں۔ ان کی قسمیں محض ایک ڈھال ہیں جس کے پیچھے وہ اپنی اصل حقیقت کو چھپانے اور مسلمانوں کو دھوکہ دینے کی امید رکھتے ہیں۔

The surah begins with a description of the hypocrites’ attempt to disguise the truth of their unbelief. They declare themselves Muslim and testify that the Prophet is God’s Messenger. They swear by God so as to convince the Muslims, while they themselves know that they are lying. Their oaths are merely a shield behind which they hope to hide their true reality and deceive the Muslims:

هنگامی که منافقان نزد تو می‌آیند، می‌گویند: «ما گواهی می‌دهیم که تو قطعاً فرستادهٔ خدایی ﷺ.» خدا می‌داند که تو واقعاً فرستادهٔ او هستی ﷺ، و او گواهی می‌دهد که منافقان قطعاً دروغگو هستند. آنان سوگندهای خود را پوششی [برای نادرستی‌شان] قرار می‌دهند و مردم را از راه خدا بازمی‌دارند. چه بد است آنچه انجام می‌دهند. (آیات ۱-۲)

When the hypocrites come to you, they say, 'We bear witness that you are indeed God's Messenger.9 God knows that you are truly His Messenger and He bears witness that the hypocrites are indeed liars. They use their oaths as a cover [for their falseness], and they turn people away from the path of God. Evil indeed is what they do. (Verses 1-2)

آنان نزد پیامبر ﷺ می‌آمدند و شهادت می‌دادند که او فرستادهٔ خداست، اما این شهادتشان تنها بر زبان بود و هیچ باور قلبی در آن نبود. آنان صرفاً به فریب‌کاری دست می‌زدند، به این امید که حقیقت خود را از جامعهٔ مسلمانان پنهان کنند و بدین‌وسیله از خویش محافظت نمایند.

They would go to the Prophet and state that they bore witness that he was God’s Messenger, but theirs was only a verbal testimony lacking all conviction. They were merely engaging in deception, hoping to hide their truth from the Muslim community and so protect themselves.

بنابراین، خداوند بیان می‌کند که آنان دروغگو بودند، در حالی که حقیقت رسالت او را برای پیامبر محمد ﷺ روشن می‌سازد: «خدا می‌داند که تو واقعاً فرستادهٔ او هستی و خدا گواهی می‌دهد که منافقان بی‌شک دروغگو هستند» (آیهٔ ۱)

Therefore, God states that they were lying while making clear the truth of His message to the Prophet Muhammad: "God knows that you are truly His Messenger and He bears witness that the hypocrites are indeed liars” (Verse 1)

این عبارت هم دقیق است و هم احتیاط‌آمیز. توجه کنیم که آیه با تأیید راستی پیام پیامبر ﷺ آغاز می‌شود و سپس بیان می‌کند که سوگندهای منافقان دروغ است. اگر این تعبیر با چنین دقتی انتخاب نمی‌شد، ممکن بود چنین برداشت شود که تکذیب منافقان به‌عنوان دروغگو به موضوع سخن آنان، یعنی پیام پیامبر ﷺ، مربوط است. آیه چنین قصدی ندارد. آنچه آیه در پی بیان آن است، بیان حقیقت است: اینکه آنان در واقع باور نداشتند که پیام پیامبر ﷺ راست است. به عبارت دیگر، سخن آنان از صداقت و اخلاص برخوردار نیست.

این سوره به توصیف کردارهای آنان ادامه می‌دهد و کینه‌ای را که در دل‌هایشان است آشکار می‌سازد. نشان می‌دهد که چگونه علیه پیامبر ﷺ نقشه می‌کشیدند، اما هنگامی که رسوا می‌شدند، به دروغ‌گویی شتاب می‌ورزیدند. این‌ها ویژگی‌های شناخته‌شدهٔ ایشان بود:

The surah continues to describe their actions, revealing the rancour in their hearts. It shows how they schemed against the Prophet, yet were quick with their lies when exposed. These were their known qualities:

وقتی به آنان گفته شود: «بیایید تا فرستادهٔ خدا برای شما آمرزش بخواهد»، سر خود را برمی‌گردانند و می‌بینی که با تکبّر روی گردان می‌شوند. برای آنان یکسان است که برایشان آمرزش بخواهی یا نخواهی؛ خداوند هرگز آنان را نمی‌آمرزد، زیرا خداوند قوم فاسق را به راه راست هدایت نمی‌کند. آنان کسانی‌اند که (به یکدیگر) می‌گویند: «به کسانی که نزد فرستادهٔ خدا هستند چیزی ندهید تا از گِردِ او پراکنده شوند.» خزائن آسمان‌ها و زمین از آنِ خداست، ولی منافقان نمی‌فهمند. می‌گویند: «اگر به مدینه بازگردیم، قطعاً عزیزترها، ذلیلترها را از آنجا بیرون خواهند کرد.» (در حالی که) عزّت از آنِ خدا و فرستادهٔ او و مؤمنان است، ولی منافقان نمی‌دانند.ﷺ

When they are told, 'Come, so that God's Messenger may ask forgiveness for you, ’ they turn their heads away. You see them drawing back in arrogance. As for them, it is all the same whether you pray for their forgiveness or you do not pray. God will not forgive them; for God does not bestow His guidance on such transgressor folk. They are the ones who say [to one another]: 'Do not give anything to those who are with God's Messenger, so that they may abandon him.' To God belong the treasures of the heavens and the earth, but the hypocrites cannot understand. They say, 'When we return to Madinah, the more honourable will surely drive out those who are contemptible. 'All honour belongs to God, His Messenger and the believers, but the hypocrites do not know. (Verses 5-8)

چندین عالم اولیه تأیید می‌کنند که این آیات به واقعه‌ای مربوط‌اند که در آن عبدالله بن أُبَی نقش برجسته‌ای داشت. ابن إسحاق در گزارش خود از غزوه‌ای که برای پیشگیری از حمله‌ی برنامه‌ریزی‌شده‌ی قبیله‌ی بنی المصطلق صورت گرفت، شرحی مفصل از آن ارائه می‌دهد.

Several early scholars confirm that these verses relate to an incident in which ‘Abdullah ibn Ubayy featured prominently. Ibn Ishaq gives a detailed account of it in his report on the expedition to forestall a planned attack by the al-Mustalaq tribe:

مسلمانان هنوز در کنار چشمه‌ای که صحنه نبرد آنان را فراهم کرده بود اردو زده بودند. خدمتگزاران اسب‌ها را برای نوشیدن آب به سوی آبشخور می‌بردند. از جمله آنان جَهجاه، خدمتگزار عمر بن الخطاب بود.

The Muslims were still encamping at the spring which provided the stage for their battle. Servants were taking horses to the water to drink. Among them was Jahjah, ‘Umar ibn al-Khattabs servant.

هنگامی که به وقایع می‌نگریم و به افرادی که در آن‌ها نقش داشتند، و همچنین به تفسیرهای قرآنی توجه می‌کنیم، روش الهی پرورش نخستین جامعه مسلمانان را می‌بینیم و از چگونگی تدبیر امور و رویدادها به خّدا (God) حیرت می‌کنیم.

When we consider the events and look at the people involved, as also the Quranic comments, we see the divine method of cultivating the first Muslim community and we marvel at how God conducts matters and events.

بدین ترتیب، می‌بینیم که جامعهٔ نخستین مسلمانان به دست منافقانی نفوذ کرده بود که تقریباً ده سال در میان صفوف آن زندگی می‌کردند، در زمان حیات پیامبر ﷺ، و او آنان را اخراج نمی‌کند. در واقع، خداوند آنان را به نام و شخص تا اندکی پیش از وفات خودش به او معرفی نمی‌کند.

Thus, we see the first Muslim community infiltrated by hypocrites who live within its ranks for almost ten years, during the Prophets lifetime, and he does not expel them. In fact, God does not make them known to him by name or person until shortly before his own death.

او چنین کسی را تنها از راه لحن سخنش، شیوهٔ پیچاندن واژگان و تلاشش برای پنهان کردن امور میشناخت. همچنین از راه واکنشها و برخوردهایش نسبت به امور و رویدادها او را میشناخت. خداوند این را چنین مقرر فرموده بود تا مردم حق نداشته باشند نیتها و دلهای دیگران را داوری کنند. داوری دربارهٔ اینها تنها از آنِ خداوند است. تنها اوست که آنچه را مردم در دلهای خود نهفته دارند میداند و تنها اوست که مردم را برای آنها بازخواست میکند. اما ما مردم را بر پایهٔ آنچه پیش چشمانمان میبینیم داوری میکنیم. بنابراین هیچکس بر پایهٔ گمان مورد داوری قرار نمیگیرد. حتی هنگامی که خداوند برای پیامبرش کسانی را که تا اندکی پیش از مرگش منافق باقی مانده بودند مشخص کرد، پیامبر ﷺ آنان را، هنگامی که همچنان خود را مسلمان نشان میدادند و تکالیف اسلامی را انجام میدادند، از جامعهٔ مسلمانان بیرون نکرد.

He would know such a one only by the tone of his speech, the way he twisted words and tried to hide things. He also knew them by their reactions to things and events. God had willed this so that people were not allowed to judge others’ intentions and hearts. Judgement on these is for God alone. He alone knows what people harbour in their hearts and He alone requires people to account for them. As for us, we judge people by what we see before our eyes. Thus, no one is judged on the basis of suspicion. Even when God identified for His Messenger those who remained hypocrites until shortly before his death, the Prophet did not expel them from the Muslim community when they continued to put up a show that they were Muslims and fulfilled Islamic obligations.

بلکه او چنین دانشی را برای خود نگه داشت و تنها یکی از یارانش، حذیفه بن یمان، را از هویت آنان آگاه ساخت. هیچ‌یک از آن دو این اطلاعات را علنی نکردند. در حقیقت، عمر بن خطاب می‌خواست حتی دربارهٔ خودش مطمئن شود. از این رو نزد حذیفه رفت تا از او بپرسد که آیا پیامبر ﷺ او را از جملهٔ منافقان یاد کرده است یا نه.

به بررسی آیات قرآنی می‌پردازیم که به آن رویدادها اشاره دارند:

We will now discuss the Qur’anic verses that refer to those events:

«هنگامی که به آنان گفته شود: بیایید تا فرستادهٔ خدا برای شما آمرزش بخواهد، سر خود را برمی‌گردانند و آنان را می‌بینی که با تکبر روی برمی‌تابند.» (آیهٔ ۵) آنان کارهای خود را انجام می‌دهند، هر چه بخواهند می‌گویند، و سپس اگر دریابند که پیامبر ﷺ از رفتارشان آگاه شده است، به شیوه‌های ترسویانه روی می‌آورند. سوگند یاد می‌کنند تا خود را محفوظ دارند. و اگر، هنگامی که احساس امنیت می‌کنند و نیازی نمی‌بینند که با پیامبر ﷺ روبه‌رو شوند، به آنان گفته شود: بیایید تا فرستادهٔ خدا برای شما آمرزش بخواهد، با تکبر روی برمی‌تابند. هر دو ویژگی، یعنی ترسویی و تکبر، در میان منافقان با هم همراه‌اند.

“ When they are told, 'Come, so that God's Messenger may ask forgiveness for you, 'they turn their heads away. You see them drawing back in arrogance.” (Verse 5) They perform their actions, say whatever they may say, and then if they realize that the Prophet heard of their behaviour they resort to cowardly ways. They swear an oath in an attempt to protect themselves. If, when feeling secure that they do not have to face the Prophet, someone says to them, 'Come, so that God's Messenger may ask forgiveness for you,' they turn away in arrogance. Both characteristics of cowardice and arrogance go hand in hand among hypocrites.

اما این گونه رفتار معمولاً از کسانی سر می‌زند که در میان مردم جایگاه و نفوذی دارند، اما خود را برای رویارویی مستقیم ناتوان می‌پندارند. تا زمانی که مجبور نباشند با حق روبه‌رو شوند، به رفتار متکبرانه پناه می‌برند. اما هنگامی که با آن روبه‌رو می‌شوند، ترسویی و سوگند دروغ نشانه‌ی آنان است.

However, such behaviour normally belongs to those who hold position and influence among people, yet feel themselves too weak for direct confrontation. They resort to arrogant behaviour as long as they do not have to confront the truth. Yet when they are confronted with it, cowardice and false oaths are their mark.

بنابراین، این سوره خطاب به پیامبر ﷺ است و به او می‌گوید که خداوند درباره‌ی سرنوشت منافقان چه حکمی کرده است. و از آنجا که حکم خدا صادر شده، دیگر سودی در دعا کردن برای آمرزش آنان نیست: «برای آنان یکسان است که برایشان آمرزش بخواهی یا آمرزش نخواهی. خداوند هرگز آنان را نمی‌آمرزد؛ زیرا خداوند گروه نافرمان را هدایت نمی‌کند.» 6)

Therefore, the surah addresses the Prophet, telling him what God has determined in the hypocrites case, and since Gods judgement has been passed, there is no longer any use in praying for their forgiveness: “As for them, it is all the same whether you pray for their forgiveness or you do not pray. God will notforgive them; for God does not bestow His guidance on such transgressor folk." 6)

آخرین خطاب در این سوره به مؤمنانی است که خداوند، همراه با پیامبرش، آنان را در مقام خویش قرار داده و ایشان را در عزت و کرامت خود شریک ساخته است. او می‌خواهد که آنان به این قله بلند صعود کنند و خود را از هر ویژگی‌ای که شبیه صفات منافقان است، پاک سازند. آنان باید چنین برتری و بلندای والایی را بر هر چیز دیگری، از جمله اموال و فرزندانشان، ترجیح دهند. هیچ چیزی نباید توجه ایشان را از تلاش برای رسیدن به چنین قله‌های بلندی بازدارد:

The last address in the surah is made to the believers whom God placed, together with His Messenger, in His own rank, making them share in His honour and dignity. He wants them to climb to this high summit, ridding themselves of any characteristic that is akin to those of the hypocrites. They should prefer such superior elevation to everything else, including their property and offspring. Nothing must be allowed to divert their attention from aspiring to such lofty heights:

ای مؤمنان! نه اموال شما و نه فرزندانتان، شما را از یاد خدا غافل نکند. کسانی که چنین کنند، قطعاً زیانکار خواهند بود.

Believers! Do not let your riches or your children make you oblivious of the remembrance of God. Those who do so will surely be the losers.

پس از آنچه به شما روزی داده‌ایم انفاق کنید، پیش از آنکه مرگ یکی از شما فرا رسد و بگوید: «پروردگارا، کاش مرا تا مدتی اندک مهلت می‌دادی تا صدقه دهم و از صالحان باشم».9

Give, then, out of what We have provided for you, before death comes to any of you, and then he says, l My Lord, if You would grant me a delay for a short while, I would give in charity and be one of the righteous.9

خداوند هیچ‌کس را هنگامی که اجلش فرا رسد، مهلت نمی‌دهد. و خداوند به آنچه انجام می‌دهید کاملاً آگاه است. (آیات ۹-۱۱)

God does not grant a delay to any soul when its term has come. God is fully aware of all that you do. (Verses 9-11)

مال و فرزند ممکن است انسان را چنان به خود مشغول کنند که از هر چیز دیگری غافل بماند، مگر آنکه دلش او را به هدف وجودش آگاه کند و این احساس را در او برانگیزد که هدفی برتر دارد. این هدف باید شایستهٔ آفریده‌ای باشد که خداوند از روح خویش در او دمید و به او این آرزو را داد که، هرچند در محدودهٔ بشری خود، به برخی از صفات الهی دست یابد. خداوند به او ثروت و فرزند داد تا وظیفهٔ خود را در ساختن زندگی انسانی بر زمین انجام دهد، نه آنکه چنان سرگرم آنها شود که از یاد خدا و از پیوند با سرچشمهٔ انسانیتش بازماند. کسانی که چنین از یاد خدا بازمی‌مانند «قطعاً زیانکاران‌اند» (آیهٔ ۹). نخستین چیزی که آنان از دست می‌دهند هویت انسانی‌شان است، که وابسته به حفظ پیوند با سرچشمهٔ انسانیت آدمی است. هر کس خویشتن خود را از دست دهد، همه چیز را از دست داده است، چه ثروتش بزرگ باشد و چه شمار فرزندانش فراوان.

Money and children can preoccupy a person making him oblivious to everything else, that is, unless his heart alerts him to the aim of his existence, making him feel that he has a superior goal. This goal must be one that is worthy of the creature in whom God has blown of His own spirit, giving him the aspiration to achieve a few divine characteristics, albeit within his own human limitations. God has given him riches and offspring so as to fulfil his task of building human life on earth, but not so that he is so fully preoccupied with them that they distract him from remembering God and from being in contact with the source of his humanity. Those that are so distracted “will surely be the losers? (Verse 9) The first thing they lose is their human identity, which is dependent on maintaining the bond with the source of mans humanity. Whoever loses himself has lost everything, regardless of the size of his wealth and the number of his offspring.