این آخرین بخش این سوره، چند دور دارد که دور و دراز می‌روند و دل‌ها و اندیشه‌ها را برمی‌انگیزند. دوری به انسان و چگونگی جانشینی یک نسل به جای نسل دیگر می‌پردازد. دوری دیگر ما را در آسمان‌ها و زمین می‌گرداند تا به دنبال هرگونه اثری از کسانی بگردیم که کافران ادعا می‌کنند شریکان خدا هستند. سپس باز در آسمان‌ها و زمین می‌گردیم تا در قدرت خدا بیندیشیم، آنگاه که اجرام آسمانی و زمین را نگه می‌دارد و آن‌ها را بر مدارهایشان جاری می‌سازد. آنگاه کافران با پیمان‌ها و سوگندهای شکسته‌شان روبه‌رو می‌شوند. آنان سوگند خورده بودند که اگر پیامبر بیم‌دهنده‌ای برایشان بیاید، از امت‌های پیشین بهتر عمل خواهند کرد، اما هنگامی که پیامبری به سویشان آمد، این کار تنها بر گمراهی‌شان از حق افزود. سپس نگاهی به سرنوشت امت‌های کافر پیشین می‌افتد. این کار برای آن است که به کسانی که پیام اسلام را انکار کردند نشان داده شود که باید بدانند قوانین خدا همواره در کار است. با آنکه از سرنوشت کافران پیشین آگاه بودند، باز هم نپذیرفتند که همان سرنوشت به همان آسانی ممکن است بر سر خودشان نیز بیاید. سوره با هشداری پایان می‌یابد که باید بر دل‌ها هراس بیفکند. در آن گفته می‌شود که اگر خدا می‌خواست مردم را فوراً به سبب آنچه مرتکب می‌شوند مجازات کند، هیچ‌کس بر روی زمین باقی نمی‌ماند. بر ماست که در برابر این‌که خدا به ما فرصت اندیشیدن و سنجیدن موقعیت خویش را داده، سپاس‌گزار فضل او باشیم.

This last passage of the sūrah includes several rounds that go far and wide, inspiring our hearts and minds. One round looks at humanity and how one generation succeeds another. Another takes us across the heavens and earth in search of any trace of those whom the unbelievers allege to he God’s partners. Then we go across the heavens and earth again to contemplate God’s power as He holds the celestial bodies and the earth keeping them on their respective courses. The unbelievers are then made to face their broken promises and oaths. They swore that should they have a messenger to warn them, they would do better than past communities, but when a messenger came to them, this only increased their deviation from the truth. A look at the fates of earlier unbelieving communities follows. This is to demonstrate to those who denied the message of Islam that they should know that God’s laws are constantly in operation. Although they were aware of what happened to earlier unbelievers, they still did not take on board that the same fate could just as easily befall them. The sūrah concludes with a warning that should strike fear in people’s hearts. It tells them that if God were to punish people immediately for what they incur, no one would remain on the face of the earth. It behoves us then, to acknowledge God’s grace in allowing us time to reflect and consider our position.

اوست که شما را جانشینان (مردم پیش از شما) در زمین قرار داد. پس هر کس کفر ورزد، کفرش به زیان خود اوست. و کفر کافران جز افزایش خشم (و بیزاری) ایشان نزد پروردگارشان چیزی نمی‌افزاید، و کفر کافران جز زیان ایشان را نمی‌افزاید.

It is He who made you inherit the earth. Hence, anyone who denies the truth will bear the consequences of his unbelief. In denying Him the unbelievers will have nothing but an increase of their loathsomeness in God’s sight; and in denying Him the unbelievers will only add to their loss. (Verse 39)

یک نسل از بشریت جانشین نسل دیگری می‌شود؛ یک دولت از میان می‌رود تا دولتی دیگر به جای آن برخیزد؛ یک شعله خاموش می‌شود و شعله‌ای دیگر برافروخته می‌گردد: همه‌ی این‌ها یک حرکت پیوسته و پیشرونده است. اگر در این چرخش بی‌پایان بیندیشیم، درس‌ها آشکارا پیش چشم ما قرار می‌گیرند. در واقع، احساس می‌کنیم که به‌زودی خودمان به گذشته تعلق خواهیم داشت و نسل‌های آینده به آثاری که از ما باقی می‌گذاریم خواهند نگریست، همان‌گونه که ما درباره‌ی کسانی که پیش از ما گذشته‌اند می‌خوانیم. آنگاه درمی‌یابیم که تعیین سررسید هر چیز از آنِ کسی است که به وارثان اجازه می‌دهد جانشین کسانی شوند که مدت خود را به پایان برده‌اند. بدین‌سان همه چیز به راه خود می‌رود و ناپدید می‌شود. تنها خداست که جاودان است و گذر زمان بر او اثری نمی‌گذارد.

One generation of humanity inherits another; one state disappears to allow another to rise in its place; one flame is extinguished and one is lit: it is all the same continuous, progressive movement. If we contemplate this endless round, lessons clearly present themselves. Indeed, we feel that soon we ourselves will belong to the past and that future generations will look at the traces we leave behind in the same way as we read about those who passed before us. We then realize that age determination belongs to the One who allows the heirs to inherit those that have served their term. Thus everything goes its way and disappears. It is God alone who is everlasting, unaffected by the passage of time.

کسی که می‌داند که مدتی کوتاه درنگ می‌کند و سپس می‌رود، همچون گردشگری در تعطیلات که کسانی را که پس از او می‌آیند به تماشای آنچه کرده وامی‌گذارد، باید بکوشد تا این اقامت کوتاهش ارزشمند باشد. او باید چیزی از خود به جا گذارد که یادی نیک برایش به ارمغان آورد، و کاری کند که در سرای نهایی‌اش سودمند باشد، آنجا که همگان به سوی کسی بازمی‌گردند که هر سخن و کردار آنان را بازخواست می‌کند. همین‌گونه نیز نسل‌های بشر از پی یکدیگر می‌آیند: «او کسی است که شما را جانشینان زمین قرار داد.» (آیه ۳۹)

The person who knows that he stays for a while and goes, like a tourist on holiday, leaving those who succeed him to look at what he has done, should endeavour to make his short stay worthwhile. He should leave behind what earns for him good remembrance and do what benefits him in his ultimate destination for all return to the One who holds everyone accountable for whatever they say and do. Such too is how mankind moves from one generation to another: “It is He who made you inherit the earth.” (Verse 39)

در دور سوم، قدرت بی‌پایان خداوند آشکار می‌شود، زیرا اوست که آسمان‌ها و زمین را نگه می‌دارد و آن‌ها را در جای خود استوار می‌سازد. هیچ کس دیگری در این امر هیچ اختیار یا نقشی ندارد:

The third round reveals the limitless nature of God’s power as He is the One who holds the heavens and the earth and sustains them in place. No one else has any say or role in all this:

تنها خداست که آسمان‌ها و زمین را نگاه می‌دارد تا از جای خود نلغزند. و اگر بلغزند، هیچ‌کس جز او نمی‌تواند آن‌ها را پس از وی نگاه دارد.

It is God alone who holds the celestial bodies and the earth, lest they deviate [from their courses]. If they should ever deviate, no one else could uphold them after Him.

او یقیناً بردبار و بسیار آمرزنده است۔ (آیه ۴۱)

He is indeed Ever-Forbearing, Much-Forgiving. (Verse 41)

نگاهی به آسمان‌ها و زمین، و به کرات آسمانی که در مدارهای خود حرکت می‌کنند، بی‌هیچ خطا یا انحرافی، و سرعت‌هایشان را بی‌کمترین افزایش یا کاهش حفظ می‌کنند، باید ذهن ما را به آن دست توانمندی رهنمون سازد که همه‌ی آن‌ها را در جای خود نگه داشته است. اگر این کرات آسمانی یا آسمان‌ها یا زمین از مسیرهای خود منحرف شوند و پراکنده گردند، هیچ‌کس هرگز نخواهد توانست آن‌ها را بازدارد. این همان زمانی است که در قرآن کریم بارها یاد شده و نشانه‌ی پایان جهان است؛ نقطه‌ای که نظام نگه‌دارنده‌ی همه‌ی کرات آسمانی از هم می‌گسلد و نابودی فرا می‌رسد. این همان زمانی است که خداوند برای حساب و پاداش آنچه در این زندگی دنیوی روی می‌دهد تعیین کرده است. این نشانه‌ی انتقال به جهان آخرت است که کاملاً با جهانی که اکنون در آن زندگی می‌کنیم متفاوت است.

A glance at the heavens and the earth, and the celestial bodies moving in their orbits, without error or deviation, maintaining their speeds without the slightest increase or decrease, should open our minds to the mighty hand that holds them all in position. Should these celestial bodies or the heavens or the earth deviate from their courses and scatter no one would ever be able to hold them back. This is indeed the time frequently mentioned in the Qur’ān as signalling the end of the world: a point when the system holding all celestial bodies in position is broken, and destruction ensues. It is the time God has appointed for reckoning and reward for whatever takes place in this present life. This signals a transfer to the next world which is totally different from the world we currently live in.

از این رو، این سخن که خداوند آسمان‌ها و زمین را نگه می‌دارد، با این تفسیر پایان می‌یابد:

Hence the statement that God holds the universe in place ends with the comment:

«إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا». (آیه ۴۱) او بردبار است و به مردم مهلت می‌دهد. دنیای آنان را پایان نمی‌دهد و پیش از سررسیدی که برای آن تعیین کرده، ایشان را بازخواست نمی‌کند. به آنان فرصت توبه می‌دهد تا کار نیک را آغاز کنند و برای زندگی آینده‌شان آماده شوند. همچنین او مردم را بابت هر کاری که انجام می‌دهند مؤاخذه نمی‌کند. برعکس، هنگامی که کوچک‌ترین تمایلی به کار نیک نشان دهند، بسیاری از خطاهای ایشان را می‌بخشد. بنابراین، این سخن باید مردم را وادارد که پیش از آنکه دیر شود، از فرصتی که فراهم شده است بهره ببرند.

چیزها هرگز به صورت تصادفی حرکت نمی‌کنند و زندگی بی‌هدف پیش نمی‌رود. قوانین ثابتی وجود دارد که هیچ تغییری را برنمی‌تابد. قرآن این حقیقت را بیان می‌کند و می‌خواهد مردم آن را بیاموزند تا هیچ رویدادی را به‌صورت جدا از هم نبینند و از کارکرد قانون خداوند غافل نشوند. قرآن توجه آنان را به پیوندها و روابط موجود در زندگی و به قوانین هستی جلب می‌کند و روشن می‌سازد که این قوانین همواره برقرار خواهند ماند. این بخش نمونه‌ای از شیوه‌ای است که قرآن با آن توجه مردم را به این واقعیت جلب می‌کند، پس از آنکه پابرجا بودن قوانین خداوند را تأیید کرده است:

Things never move haphazardly and life does not move aimlessly. There are constant laws that allow no change. The Qur’ān states this truth and wants people to learn it so that they do not look at any event in isolation, overlooking the operation of God’s law. It draws their attention to the links and relations in life and the laws of existence, making it clear that these will always remain true. This present round gives an example of how the Qur’ān draws people’s attention to this fact, after having confirmed that God’s laws remain constant:

آیا آنان در زمین سیر نکرده‌اند تا ببینند که سرانجام کسانی که پیش از آنان بودند چگونه بود، با آنکه آنان از ایشان نیرومندتر بودند؟ هیچ چیزی در آسمان‌ها و زمین نمی‌تواند خداوند را ناتوان سازد. او دانای توانا است.

Have they not travelled in the land and seen what happened in the end to those before them, even though they were much mightier than them? God can never be foiled by anything whatever in the heavens and the earth. He is All-Knowing, infinite in His power. (Verse 44)

وقتی با چشمانی باز و ذهنی هوشیار سفر می‌کنیم و به سرنوشت اقوام پیشین می‌نگریم، و به اینکه چگونه پس از آنکه صاحب قدرت و توان بودند نابود شدند، این باید الهام روشنی به ما بدهد و حس خداترسی ما را بیدار کند. به همین دلیل است که قرآن بارها مردم را به سیر و سفر، نظاره کردن و تأمل فرا می‌خواند. اگر مردم چنین نکنند، از حقیقت غافل خواهند ماند و از سرنوشت امت‌های گذشته عبرت نخواهند گرفت. و این رویدادها را با قوانین همگانی‌ای که بر آنها حاکم است پیوند نخواهند داد. و این همان ویژگی‌ای است که انسان را از حیوانات متمایز می‌کند.

When we travel with open eyes and alert minds, looking at the fates of earlier communities and how they perished after having commanded strength and power, this should give us clear inspiration and awaken our God-fearing sense. It is for this reason that the Qur’ān often directs people to travel, look around and reflect. Unless people do so, they will remain oblivious of the truth, and they will not draw lessons from the fates of past communities. Nor will they link such events to the universal laws that apply to them. Yet this is the quality that distinguishes man from animals.

در مقابل، کل نوع بشر در برابر وحدت نظام و قانون جهانی که بر همگان جاری است، یک واحد را تشکیل می‌دهد۔