هرچه در آسمان‌ها و زمین است، جلال بی‌پایان خداوند را تسبیح می‌گوید.

All that is in the heavens and in the earth extols God's limitless glory:

او تنها عزیز و حکیم است. (آیه ۱)

for He alone is the almighty, truly wise. (Verse 1)

تمام جهان در این تسبیح خداوند متعال، که قدرتش با حکمت بی‌پایانش همراه است، شرکت دارد. این تسبیح، سوره را آغاز می‌کند؛ سوره‌ای که به مسلمانان اعلام می‌کند دین ایشان آخرین و نهایی‌ترین صورت از ایمان الهی است. آنان در جایگاه امینان این دین قرار داده شده‌اند که بر یگانگی خداوند استوار است و هرگونه انحراف را که کافران و بت‌پرستان مرتکب می‌شوند، محکوم می‌کنند. مسلمانان همچنین فرا خوانده شده‌اند تا در راه پشتیبانی از این دین تلاش کنند؛ دینی که خداوند اراده کرده است بر همه ادیان دیگر چیره شود، هرچند این امر برای کافران ناخوشایند باشد. بنابراین، این آغاز بر این دلالت دارد که امانتی که به مسلمانان سپرده شده، متعلق به تمام هستی است؛ و دینی که برای آن می‌کوشند، ایمان همه موجودات آسمان‌ها و زمین است. از این رو، چیرگی این دین پدیده‌ای جهانی است که با کل هستی، آنگاه که به سوی خداوند متعال روی می‌آورد، همسو است.

The whole universe participates in this glorification of God Almighty whose might is combined with His infinite wisdom. This glorification begins this surah, which declares to Muslims that their religion is the last and final version of the divine faith. They are placed in a position of trustees of this faith based on God’s oneness, denouncing all deviation perpetrated by unbelievers and idolaters. Muslims are also called upon to strive in support of this faith, which God has willed to prevail over all other religions, hateful as this may be to unbelievers. This opening, thus, implies that the trust given to Muslims belongs to the entire universe; the faith they strive for is the faith of all creatures in the heavens and the earth. Hence, this religions prevalence is a universal phenomenon, one that is in line with the whole universe as it turns to God Almighty.

گروهی از مؤمنان به خاطر کاری که انجام دادند، به شدت مورد سرزنش قرار می‌گیرند؛ کاری که نزد خدا بسیار ناپسند بود. این رفتار برای مؤمنان شایسته نبود:

A group of believers are strongly reproached for something they did that was particularly hateful to God. This was inappropriate behaviour for believers:

ای مؤمنان! چرا چیزی را می‌گویید که انجام نمی‌دهید؟ نزد خدا بسیار ناپسند است که چیزی را بگویید که انجام نمی‌دهید! خدا قطعاً کسانی را دوست دارد که در راه او در صف‌های استوار می‌جنگند، گویی بنایی محکم و به‌هم‌پیوسته‌اند، (آیات ۲ تا ۴)

Believers! Why do you say what you do not do? Most loathsome is it in the sight of God that you say what you do not do! God loves indeed those who fight in His cause in solid ranks, as though they were a firm and compact building, (verses 2—4)

ما بارها گفته‌ایم که قرآن در دوران نزول خود، فرایند ملت‌سازی را پیش می‌برد. هدف آن ساختن جامعه‌ای بود که امانت پیام الهی را بر دوش گیرد، رویکرد آن را به اجرا درآورد و نظام آن را در زندگی بشر برپا سازد. برای این منظور، لازم بود قرآن هم به اصلاح افراد بپردازد، هم پیوندهای جامعه را استوار سازد، و هم آن را در عمل به‌صورت یک ملت زنده بنا کند. همه‌ی این‌ها باید هم‌زمان تحقق می‌یافت. مسلمان تا زمانی که در درون یک جامعه کارکرد نداشته باشد، مسلمان نیست. اجرای اسلام در عمل بدون آن‌که در جامعه‌ای با پیوندها، نظام و هدفی روشن جریان یابد، قابل تصور نیست. هدف نهایی اسلام، جامعه را به‌عنوان یک کل در بر می‌گیرد، اما همزمان به هر فرد نیز مربوط می‌شود. این هدف عبارت است از برپایی نظام الهی در وجدان‌ها و رفتار مردم بر روی زمین. و برای دستیابی به این هدف دوم، اسلام باید در جامعه‌ای واقعی زندگی کند که آن را به‌طور کامل پیاده سازد.

We have said on several occasions that as it was being revealed, the Qur’an was carrying on with a process of nation building. Its aim was to build a community that carried the trust of the divine message, implemented its approach and established its system in human life. It was necessary for this purpose that the Qur’an should undertake the reform of its individuals, establish its bonds as a community, and build it as a living nation in practice. All of this was to be accomplished at the same time. A Muslim is not a Muslim unless he functions within a community. It is inconceivable for Islam to be put into practice unless it functions in a community with well-defined bonds, a system and goal. Its ultimate goal applies to the community as a whole, but it also applies at the same time to each individual. This goal consists of establishing the divine system in people’s consciences and practices on earth. To achieve the latter, Islam must live in an actual community that implements it fully.

اسلام بر وجدان و مسئولیت فردی انسان تأکید بسیاری دارد، اما هرگز دینی نیست که پیروانش هر یک در گوشهٔ کوچک خود به عبادت بپردازند. این امر نه اسلام را تنها در وجدان فرد برقرار می‌سازد، چه رسد به آنکه آن را در تمام زندگی او مستقر کند. اسلام در انزوا نازل نشد؛ بلکه نازل شد تا معیارها و موازین خود را در زندگی بشر برقرار سازد. هدف آن است که در هر جهت، بر هر فعالیت فردی و جمعی انسان نشانهٔ خود را بگذارد.

Islam places much emphasis on the individual’s conscience and responsibility, but it is certainly not a religion of individuals who dedicate themselves to worship in their respective little corners. This does not establish Islam within the individual’s own conscience, let alone in his whole life. Islam was not revealed in such isolation. Rather, it was revealed to establish its criteria and standards in human life. It aims to put its mark on every individual and collective activity in every direction.

انسان‌ها به‌صورت فردی زندگی نمی‌کنند، بلکه در قالب گروه‌ها، جامعه‌ها و ملت‌ها زندگی می‌کنند. و اسلام می‌خواهد که به مردم در پیش گرفتن زندگی‌شان، ضوابط خود را ارائه دهد. از این رو، اسلام چنان ساختاربندی شده است که پاسخگوی مردم در زیستنشان باشد. اخلاق، آداب، قوانین و نظام‌های آن همگی بر همین اساس تدوین شده‌اند. آنگاه که اسلام توجه خود را به وجدان فرد معطوف می‌دارد، این وجدان را بر پایه‌ی زیستن فرد در جامعه شکل می‌دهد. هم فرد و هم جامعه به سوی خدا روی می‌آورند و خشنودی او را می‌جویند. بنابراین، مسلمان در درون جامعه‌ی خود کار می‌کند تا امانت دینی را در زمین ادا کند و نظام اسلامی را در زندگی برپا سازد.

اکنون بیایید موضوع جهاد را بررسی کنیم، موضوعی که این آیات در زمان نزول خود به آن پرداختند. در اینجا چند نکته وجود دارد که لازم است به آن‌ها توجه شود.

Let us now consider the issue of Jihad which these verses addressed at the time of their revelation. We find here several points that need to be appreciated.

نخست آنکه می‌بینیم انسان‌ها ممکن است لحظاتی از ضعف را تجربه کنند و در چنین هنگامی به یاری خداوند نیاز دارند تا با این کاستی‌ها مقابله کنند.

We see firstly that human beings may experience moments of weakness and this is when they need God’s help to combat such shortcomings.

آنها به یادآوری‌های مکرر و آموزش منظم نیازمندند. این آیات به گروهی از مسلمانان اشاره دارد که به گفتهٔ برخی روایات، از مهاجرین بودند؛ یعنی نخستین مسلمانانی که همراه پیامبر ﷺ از مکه به مدینه هجرت کردند. آنان در مکه، با تمام شور و اشتیاق، آرزو داشتند که خداوند به آنها اجازه دهد تا بجنگند، اما به آنها گفته شد که خودداری کنند و به جای آن به وظایف عبادی خود بپردازند. با این حال، هنگامی که بعدها در مدینه به آنان دستور جنگ داده شد، در زمانی که مناسب دانسته شده بود، نگرش دیگری داشتند: «آیا ندیدی کسانی را که به آنان گفته شد: دست‌های خود را [از جنگ] باز دارید، و نماز را برپا دارید، و زکات بدهید؟ پس چون فرمان جنگ بر آنان نوشته شد، گروهی از ایشان از مردم چنان می‌ترسیدند که باید از خدا بترسند، یا ترسشان بیشتر باشد، و گفتند: پروردگارا! چرا بر ما جنگ را واجب کردی؟ کاش ما را تا مدتی اندک مهلت می‌دادی!» (۴: ۷۷) روایات دیگری نشان می‌دهد که آنان گروهی از مسلمانان مدینه بودند که پرسیدند محبوب‌ترین عمل نزد خداوند کدام است تا آن را انجام دهند. اما هنگامی که دستور یافتند در راه خدا بجنگند، از آن ناخرسند شدند.

They need repeated reminders and regular education. These verses refer to a group of Muslims who, according to some reports, belonged to the Muhajirin, the early Muslims who migrated with the Prophet from Makkah to Madinah. Whilst in Makkah, they wished, in all enthusiasm, that God would allow them to fight, but they were told to hold back and attend to their worship duties instead. However, when later in Madinah they were told to fight, at the time that was considered appropriate, they held a different attitude: "Are you not aware of those who have been told, 'Hold back your hands [from fighting], and attend regularly to prayer, and pay your zakat [i.e. the purifying dues]? When, at length, the order for fighting was issued to them, some of them stood in awe of men as one should stand in awe of God - or in even greater awe - and said, 'Our Lord! Why have you ordered us to fight! If only You had granted us a delay for a little while!”' (4: 77) Other reports suggest that they were a group of the Madinan Muslims who asked about the action God loves most so that they could perform it. However, when they were ordered to fight for God’s cause, they disliked this.

این سوره به تاریخ این نظام الهی و مراحلی که از طریق پیام‌های پیش از اسلام طی کرد، می‌پردازد:

The surah moves on to speak about the history of this divine system and the stages it went through with the messages revealed before Islam:

و هنگامی که موسی به قومش گفت: «ای قوم من! چرا مرا آزار می‌دهید، با اینکه می‌دانید من فرستادهٔ خدا به سوی شما هستم؟» پس چون از راه راست منحرف شدند، خدا دل‌هایشان را از حق منحرف ساخت. و خدا قوم فاسق را هدایت نمی‌کند. و نیز عیسی، پسر مریم، گفت: «ای بنی‌اسرائیل! من فرستادهٔ خدا به سوی شما هستم، [آمده‌ام] تا تورات را که پیش از من نازل شده تصدیق کنم، و به فرستاده‌ای که پس از من خواهد آمد و نامش احمد است بشارت دهم.» (آیات ۵-۶)

Now when Moses spoke to his people, he said: My people! Why do you cause me grief, when you know that I am a messenger God has sent to you?' So, when they swerved from the right way, God let their hearts swerve from the truth. God does not bestow His guidance upon evildoers. And also Jesus, the son of Mary, said: ‘Children of Israel! I am God's messenger to you, [sent] to confirm the Torah revealed before me, and to give news of a Messenger that will come after me, whose name shall be Ahmad.' (Verses 5-6)

موسی همان کسی بود که بنیاسرائیل را از فرعون و ستمگری او نجات داد. او فرستادهٔ خدا به سوی آنان، رهبر و معلّمشان بود. با این همه، اندوهی که آنان بر او وارد کردند اندوهی پایدار و گسترده بود که رنگ‌ها و شکل‌های بسیار داشت. تلاش او برای هدایتشان به راه درست دشوار، طاقت‌فرسا و سخت بود. در روایاتی که قرآن از موسی و قومش بیان می‌کند، با جنبه‌های گوناگون آزاری که آنان به او رساندند و با میزان سختی‌ای که برای اصلاح باورهایشان متحمّل شد آشنا می‌شویم.

Moses was the one who saved the Children of Israel from Pharaoh and his tyranny. He was God’s messenger to them, their leader and teacher. Yet the grief that they caused him was of the extended type, taking many colours and forms. His struggle to put them on the right course was hard, tiring and trying. In the accounts the Qur’an gives of Moses and his people we read about the different aspects of the grief they caused him and how hard he had to struggle to reform their belief system.

مثال کے طور پر، انہوں نے موسیٰ کی فرعون کو اس بات پر آمادہ کرنے کی کوششوں کی حوصلہ شکنی کی کہ وہ انہیں آزاد کر دے۔ چنانچہ جب وہ فرعون کے غضب کا سامنا کر رہے تھے، وہ اپنے حال اور ذلت کو قبول کر کے محفوظ رہے۔ انہوں نے موسیٰ کو ان کی بدحالی بڑھانے کا ذمہ دار ٹھہرایا: "ہم تمہارے ہمارے پاس آنے سے پہلے بھی ستائے گئے، اور تمہارے آنے کے بعد بھی۔" (7: 129) اس سے مراد یہ ہے کہ وہ اس کے پیغام کے نتیجے میں کسی بھلائی کی توقع نہیں رکھتے تھے، یا وہ اس تازہ ظلم و ستم کا الزام اس پر لگاتے تھے۔

For example, they discouraged Moses’ efforts to persuade Pharaoh to let them go free. So whilst he exposed himself to Pharaoh’s wrath, they were safe having accepted their lot and humiliation. They even blamed Moses for worsening their plight: “ We have been oppressed before you came to us, and since you have come to us." (7: 129) The suggestion being that they did not see much good coming their way as a result of his message, or that they blamed him for this latest round of oppression.

به نظر می‌رسد که آیات بعدی عمدتاً به نحوه‌ی برخورد یهودیان و مسیحیان با پیامبری می‌پردازد که در کتاب‌های آسمانی‌شان از او یاد شده است. آنان به خاطر برخوردی که با محمد ﷺ داشتند و به خاطر توطئه‌هایشان برای تضعیف پیام جدید و نهایی‌ای که خداوند خواسته بود بر همه‌ی ادیان دیگر پیروز شود، سرزنش می‌شوند.

It seems that the verses that follow are mostly concerned with the way the Jews and the Christians received the Prophet mentioned in their scriptures. They are denounced for the reception they gave Muhammad and for their designs to undermine the new and final message God willed to prevail over all other religions:

اما هنگامی که او با تمام دلایل روشن حق نزد آنان آمد، گفتند:

But when he came to them with all evidence of the truth, they said:

«این جز جادوی آشکار نیست.» «و کیست ستمکارتر از آن کس که بر خدا دروغ می‌بندد در حالی که به سوی اسلام فراخوانده می‌شود؟ خداوند قوم ستمکاران را هدایت نمی‌کند.»

'This is plain sorcery. 'Who could be more wicked than one who invents a falsehood about God, when he is only being called upon to submit to Him? God does not bestow His guidance upon the wrongdoers.

آنان می‌خواهند نور خدا را با دهان‌های خود خاموش کنند، اما خدا نور خود را به کمال تمام خواهد رساند، هرچند کافران را خوش نیاید. (آیات ۸-۶)

They aim to extinguish God's light with their mouths, but God will spread His light in all its fullness, however hateful this may be to the unbelievers. (Verses 6-8)

رویکرد یهودیان نسبت به این آیین نوین ترکیبی از دشمنی، نیرنگ‌بازی شیطانی و تحریف بود. آنان با تمام ابزارها و امکانات، مبارزه‌ای سرسختانه علیه اسلام آغاز کردند و این روند تا به امروز ادامه یافته است. آنان اتهاماتی بر آن وارد کردند: «هنگامی که [پیامبر] با همه دلایل حق نزدشان آمد، گفتند: این جادوی آشکار است.» (آیه ۶) این سخن، همان تهمت‌هایی را بازتاب می‌دهد که مشرکانی که کتاب آسمانی نداشتند و از پیش خبری از این آیین جدید نداشتند، بر زبان می‌راندند. یهودیان همچنین کوشیدند در میان جامعه مسلمانان تفرقه بیندازند. به‌ویژه در مدینه تلاش کردند میان مهاجران و انصار، و میان دو قبیله اوس و خزرج، جدایی پدید آورند. گاهی با منافقان همدست می‌شدند و گاهی با مشرکان. آنان همچنین در حمله مشرکان به مدینه، مانند آنچه در غزوه خندق رخ داد، با ایشان همراه شدند. نقشه‌های آنان علیه آیین جدید، پخش شایعات دروغین را نیز دربر می‌گرفت، چنان‌که در ماجرای معروف به «افک» رخ داد که اصلی‌ترین عامل آن عبدالله بن أُبی بن سلول بود. بعدها نیز همین شیوه‌ها را در حوادثی که عبدالله بن سبأ طراحی کرد به کار بستند، که به قتل عثمان، خلیفه سوم، انجامید.

The Jews’ attitude to this new faith was a combination of hostility, evil scheming and misrepresentation. They waged a determined fight against Islam, using all means and resources, and this has continued to the present day. They levelled charges against it: “when he came to them with all evidence of the truth, they said: This is plain sorcery.” (Verse 6) This echoes the allegations of idolaters who had no scriptures and had no advance news of the new faith. The Jews also sought to create discord within the Muslim community. In particular, they tried to create division between the Muhajirin and the Ansar in Madlnah, and between the two tribes of the Aws and the Khazraj. They conspired with the hypocrites at times and with the idolaters at others. They also joined with the idolaters’ attack on Madlnah, as happened in the Battle of the Moat. Their designs against the new faith also included spreading false rumours, as happened in what is known as the story of falsehood in which the main culprit was ‘Abdullah ibn Ubayy ibn Salul. Later, they used the same tactics in the events masterminded by ‘Abdullah ibn Saba’, which led to the assassination of ‘Uthman, the third Caliph.

هنگامی که تاریخ ایمان به این شکل تبیین شده و پیروزی حتمی نسخهٔ نهایی دین الهی وعده داده شده است، قرآن مؤمنان را، چه آنان که در آن زمان زندگی می‌کردند و چه نسل‌های بعدی، مخاطب قرار می‌دهد و معاملهٔ جان‌هایشان را به ایشان پیشنهاد می‌کند. این معامله‌ای است که کالای آن ایمان است و وسیلهٔ دستیابی به آن جهاد:

When the history of faith has thus been outlined and the inevitable triumph the final version of the divine faith has been promised, the Qur’an addresses the believers - those living at the time and those of later generations - offering them the bargain of their lives. This is a transaction in which the merchandise is faith and the means to achieve it is Jihad:

ای مؤمنان! آیا شما را به تجارتی راهنمایی کنم که شما را از عذابی دردناک نجات می‌دهد؟ اینکه به خدا و پیامبرش ایمان آورید و با اموال و جان‌های خود در راه خدا جهاد کنید. این برای شما بهتر است، اگر بدانید. [خداوند] گناهانتان را می‌بخشد و شما را در [زندگی آخرت] به باغ‌هایی که از زیر آن‌ها نهرها جاری است، و به مسکن‌های پاکیزه‌ای در باغ‌های عدن درمی‌آورد.

Believers! Shall I point out to you a bargain that will save you from grievous suffering! You are to believe in God and His Messenger, and to strive hard in God's cause with your possessions and your lives. This is for your own good, if you but knew it. He will forgive you your sins, and [in the life to come] will admit you into gardens through which running waters flow, and into goodly mansions in the gardens of Eden.

آن است پیروزی بزرگ! و [خداوند به شما] چیز دیگری را نیز عطا خواهد کرد که آن را دوست دارید: یاری از جانب خدا و پیروزی نزدیک.

That is the supreme triumph! And [He will grant you] yet another thing that you dearly love: help from God and a victory soon to come.

به ایمان‌آورندگان مژده بده (آیات ۱۰-۱۳)

Give you the good news to the believers, (verses 10-13)

این سبک از شیوه‌های گوناگونی بهره می‌گیرد، از جمله شکستن جمله‌ها و پیوند دوباره آن‌ها، طرح پرسشی و پاسخ دادن به آن، وارونه‌سازی و جابه‌جایی، که همه برای رساندن یک پیام مشخص به کار رفته‌اند. خطاب با نام ایمان آغاز می‌شود: «ای مؤمنان!» سپس پرسشی برانگیزاننده می‌آید. این خداست که پرسش را مطرح می‌کند و انتظار پاسخ دارد: «آیا شما را به تجارتی راهنمایی کنم که شما را از عذابی دردناک نجات دهد؟» چه کسی دوست ندارد بداند این تجارت چیست و شرایطش کدام است! اما در اینجا آیه پایان می‌یابد و میان دو جمله فاصله‌ای ایجاد می‌شود تا انتظار افزون گردد. پاسخ هنگامی داده می‌شود که علاقه به آن به اوج رسیده است: «به خدا و فرستاده‌اش ایمان بیاورید». از آنجا که آنان واقعاً به خدا و فرستاده‌اش ایمان داشتند، از اینکه این بخش از پاسخ پیش‌تر برآورده شده است، خرسندند. «و با اموال و جان‌های خود در راه خدا جهاد کنید.» این موضوع اصلی این سوره است و در اینجا به این شیوه ویژه بیان شده تا پیامی را که پیش‌تر روشن شده، بار دیگر تأکید کند. خداوند می‌داند که انسان‌ها به چنین تکرار و تنوع در شیوه‌ها و سبک‌ها نیاز دارند تا در برابر این فراخوان برخیزند. و با آگاهی از این امر، آنان حداکثر کوشش خود را برای برپایی و پاسداری از نظام الهی به کار خواهند گرفت.

اما خداوند می‌داند که انسان‌ها ممکن است سست شوند، شور و شوق فروکش کند، تلاش‌ها کاهش یابد و میل به امنیت، مردم را به پذیرش وضع موجود وادار سازد، هرچند سطح آن بسیار پایین باشد. از این رو، قرآن این درمان را به کار می‌گیرد؛ انگیزه و تصاویری فراهم می‌آورد تا احساسات و شور را برانگیزد، و از هر فرصت و هر وسیله‌ی ممکن بهره می‌برد تا دل‌ها و جان‌های انسان‌ها را مخاطب قرار دهد. قرآن تنها به ایمان یا به یک شیوه‌ی خطاب، به نام این ایمان، بسنده نمی‌کند.

God, however, knows that people may slacken, and that enthusiasm may dampen, efforts may wane and love of safety may lead people to accept the status quo, even though its level is too low. Hence, the Qur’an administers this treatment, providing motivation and images to enhance feelings and enthusiasm, making use of every occasion and possible means to appeal to human hearts and souls. It does not rely merely on faith or on one mode of address in the name of this faith.

بنابراین، این سوره با خطابی تازه و متمایز پایان می‌یابد، خطابی که جذابیتی نو نیز با خود دارد:

Hence, the surah ends with a new and distinctive address, and one that carries new appeal:

ای مؤمنان! یاوران خدا باشید، همان‌گونه که عیسیٰ، پسر مریم، به حواریون گفت: «چه کسی یاور من در راه خدا خواهد بود؟» حواریون گفتند: «ما یاوران خدا خواهیم بود.» پس گروهی از بنی‌اسرائیل ایمان آوردند و گروهی کفر ورزیدند. و ما کسانی را که ایمان آوردند در برابر دشمنشان نیرو دادیم و آنان پیروز شدند. (آیه ۱۴)

Believers! Be helpers [in the cause] of God; just as Jesus, the son of Mary, said to the disciples: 'Who will be my helpers in God's cause?' The disciples said: 'We shall be [your] helpers in God's cause. 'And so some of the Children of Israel came to believe whereas others denied the truth. But We have given those who believed strength over their enemy and they were the ones to prevail. (Verse 14)

شاگردان، شاگردانِ عیسیٰ مسیح بودند. گفته می‌شود که آنان دوازده نفر بودند۔

The disciples were Jesus Christ’s pupils. It is said that they were 12

مردانی که به او نزدیک بودند و خود را وقف یادگیری از او کرده بودند. آنان پس از پایان دوران او، پیام و احکام او را همچنان منتشر کردند. این آیه داستانی مفصل بیان نمی‌کند؛ بلکه تنها یک نگرش را ترسیم می‌کند. از این رو، ما آن را در بافتی که دارد و در هدفی که دنبال می‌کند بررسی می‌کنیم.

men who were close to him and who dedicated themselves to learning from him. They continued to spread his message and commandments after his term was over. This verse does not give us a detailed story: it simply outlines an attitude. Hence, we look at it in the context it is given and for the purpose it serves.