ما به تو پیروزی آشکاری عطا کردیم، تا خداوند گناهان گذشته و آینده‌ات را ببخشد، نعمت خود را بر تو کامل گرداند و تو را به راهی راست هدایت کند. و خداوند یاری نیرومندی به تو خواهد داد.

We have granted you a glorious victory, so that God may forgive you all your faults, past and future, bestow upon you the full measure of His blessings and guide you on a straight way. God will certainly grant you His mighty support. (Verses 1-3)

این سوره با بیان نعمت‌های بزرگی آغاز می‌شود که خداوند بر پیامبرش ارزانی داشته است: پیروزی درخشان، آمرزش کامل، نعمت تمام و هدایت استوار. این نعمت‌ها در برابر اعتماد کامل و تزلزل‌ناپذیر به الهام و فرمان خداوند، و نیز تسلیم داوطلبانه در برابر هدایت او عطا شد. پیامبر ﷺ اعتماد مطلق از خود نشان داد و هیچ جایی برای داوری شخصی خویش باقی نگذاشت. او خوابی دید و بر اساس آن اقدام کرد. شتر او از حرکت بازایستاد و مردم فریاد برآوردند که شتر از رفتن امتناع کرده است. او به ایشان گفت که چنین امتناعی با سرشت او سازگار نیست: «او به همان دلیلی بازداشته شده است که فیل بازداشته شد. هر پیشنهادی را که امروز قریش به من دهد و روابط نیک را برقرار سازد و احترام به حرمت‌های الهی را تضمین کند، با نظر مساعد خواهم پذیرفت.» عمر از او پرسید: «چرا باید در امور دینمان خواری را بپذیریم؟» پاسخ او ساده بود و بر اعتماد استوارش به حکمت خداوند تأکید داشت: «من بنده و فرستاده خدا هستم. از فرمان او سرپیچی نخواهم کرد و او هرگز مرا رها نخواهد کرد.» در مقابل، هنگامی که شایع شد عثمان کشته شده است، او عزم و اراده‌ای کامل نشان داد: «تا با این مردم نجنگیم، از اینجا نخواهیم رفت.» او مردم را به بیعت فراخواند. آنان نیز با بیعت خود پیمانی بستند که برای همه کسانی که به آن وفادار ماندند، سودی پایدار به همراه داشت.

The surah opens with a statement about the great favours bestowed by God on His Messenger, comprising glorious victory, complete forgiveness, perfect blessing and assured guidance. Together, these favours are granted as a reward for complete, unshakeable trust in God’s inspiration and directive, as well as a willing submission to His guidance. The Prophet demonstrated absolute trust, leaving no room whatsoever for his own judgement. He had a dream and proceeded to take action on its basis. His she-camel refused to move and people cried out that she had refused to go forward. He told them that such a refusal was not in her nature. “She is held back for the same reason as the elephant was held back. I shall respond favourably to any proposal the Quraysh puts to me today that helps establish good relations and guarantees respect to Gods sanctuaries.” ‘Umar asked him: “Why should we accept humiliation in matters of our faith?” His answer was simple, emphasizing his unwavering trust in Gods wisdom: “I am Gods servant and Messenger. I shall not disobey Him and He will never abandon me.” By contrast, when it is rumoured that ‘Uthman was killed, he showed complete resolve and determination: “We shall not depart until we have fought these people.” He called on people to pledge their loyalty. In turn, they gave him their pledges that brought lasting benefits to all who did so.

اولین سه آیهٔ این سوره به طور ویژه خطاب به پیامبر ﷺ بود. سپس سوره به توصیف نعمت‌های بزرگی می‌پردازد که خداوند به امت مسلمان ارزانی داشت، آنگاه که چنین پیروزی‌ای نصیب ایشان کرد، آرامش را بر دل‌هایشان فرو فرستاد و نعمت‌های بیشتری را در زندگی آخرت به آنان وعده داد.

The first three verses of the surah were specifically addressed to the Prophet. The surah goes on to describe the great favours God bestowed on the Muslim community as He gave them such a victory, adding tranquillity to their hearts, and promising further favours in the life to come:

اوست که آرامش را در دل‌های مؤمنان فرو فرستاد تا ایمانشان بر ایمانشان افزوده شود. لشکریان آسمان‌ها و زمین از آنِ خداست، و خداوند دانای فرزانه است. او مردان و زنان مؤمن را به باغ‌هایی درمی‌آورد که از زیر درختانش جوی‌ها روان است، در آن جاودانه می‌مانند، و بدی‌هایشان را از ایشان می‌زداید. و این نزد خدا رستگاری بزرگی است. (آیات ۴-۵)

It is He who sent down tranquillity into the hearts of the believers, so that they may grow more firm in their faith. To God belongs all the forces of the heavens and the earth; He is indeed All-Knowing, Wise. He will admit the believers, both men and women, into gardens through which running waters flow, there to abide, and He will forgive them their bad deeds. That is, in God's sight, a great triumph. (Verses 4-5)

آرامش، یا سکینه در عربی، واژه‌ای با بار معنایی خوشایند است.

Tranquillity, or sakinah in Arabic, is a word with pleasant connotations.

هنگامی که دل به آن آراسته شود، آرامش، توکل، آسایش، عزت نفس و پذیرش آمادهٔ مشیت خداوند را در خود پدید می‌آورد.

When a heart is blessed with it, it generates reassurance, trust, comfort, dignity and a ready acceptance of Gods will.

مؤمنان در این رویارویی احساسات متضادی را تجربه کردند۔

The believers experienced conflicting emotions during this encounter.

آنان چشم به راه تحقق خوابِ پیامبرِ ﷺ بودند که وارد مسجد الحرام در مکه شوند، و می‌دانستند که خوابِ پیامبران همواره تعبیر می‌شود. سپس با ایستادگیِ قریش روبه‌رو شدند و پیامبرِ ﷺ پذیرفت که در آن سال بدون زیارت مسجد الحرام بازگردند، با آنکه خود را برای ورود به آن در حالِ احرام درآورده بودند و پس از انجام عبادت در مسجد الحرام، حیواناتِ قربانی را نشانه‌گذاری کرده بودند. از این رو، همهٔ این‌ها برای آنان بسیار دشوار بود و نمی‌توانستند آن را به آسانی بپذیرند. افزون بر آنچه در شرح رویدادهای حدیبیه پیش‌تر نقل کردیم، روایت شده است که عمر نزد ابوبکر رفت و دربارهٔ پیامبرِ ﷺ گفت: «آیا به ما نفرموده بود که به مسجد الحرام خواهیم رفت و گرد آن طواف خواهیم کرد؟» ابوبکر که دلش با تپش‌های قلبِ پیامبرِ ﷺ هم‌نوا بود، پاسخ داد:

باز هم این سوره پیامبر را خطاب قرار می‌دهد، نقش او و هدفِ آن را بیان می‌کند. به مؤمنان درباره‌ی وظیفه‌شان نسبت به خدا پس از دریافت پیام او یادآوری می‌کند. برای آنان روشن می‌سازد که بیعتی که با پیامبر ﷺ کرده‌اند، در حقیقت بیعت با خدا بوده است. پیمانی که با خدا بسته شود، بی‌تردید سنگین و بااهمیت است. افزون بر این، همین امر به بیعتی که با پیامبر ﷺ صورت گرفته، شکوهی بیشتر می‌بخشد:

Again the surah addresses the Prophet, pointing out his role and its objective. It tells the believers about their duty towards God after having received His message. It makes clear to them that the pledges they gave to the Prophet were indeed pledges given to God. Solemn indeed is a pledge made to God. Furthermore, this imparts to the pledge given to the Prophet even greater honour:

ما تو را [ای محمد] به عنوان گواه، بشارت‌دهنده و بیم‌دهنده فرستادیم ﷺ، تا [مردم] به خدا و فرستاده‌اش ایمان بیاورید، او را یاری دهید، او را بزرگ بدارید و صبح و شام، تسبیح او را بگویید. کسانی که با تو بیعت می‌کنند، در حقیقت با خدا بیعت می‌کنند؛ دست خدا بالای دست‌های آنان است. هر که پیمان‌شکنی کند، به زیان خود پیمان‌شکنی کرده است؛ اما به کسی که به آنچه با خدا عهد بسته وفا کند، خداوند پاداشی بزرگ خواهد داد.

We have sent you [Muhammad] as a witness, a bearer of good news and a warner so that you [people] may believe in God and His Messenger, support Him, honour Him and extol His limitless glory morning and evening Those who pledge their allegiance to you are actually pledging their allegiance to God: God's hand is over their hands. He who breaks his pledge does so to his own detriment; but to the one who fulfils his pledge to Him, God will grant a rich reward, (Verses 8-10)

فرستادهٔ خدا ﷺ گواهی است که شهادت خواهد داد که پیامی را که به او سپرده شده بود به مردم رساند، و از پذیرشی که مردم از او داشتند سخن خواهد گفت. او بیان خواهد کرد که برخی ایمان آوردند و دین را پذیرفتند، در حالی که برخی دیگر آن را رد کردند و حقانیت آن را انکار نمودند، و برخی هم منافق بودند. برخی نیکو عمل کردند و برخی بد عمل کردند. او همان‌گونه که پیام را رساند، شهادت خود را خواهد داد. او مژدهٔ آمرزش و پذیرش از جانب خدا، و پاداشی نیکو از سوی او برای مؤمنان را به همراه دارد. همچنین از سرنوشت شومی که در انتظار کافران، منافقان و ستمگران است هشدار می‌دهد، زیرا همگی آنان خشم خدا را به جان خریده‌اند.

Gods Messenger, (peace be upon him), is a witness who will testify that he has delivered the message entrusted to him to mankind, and he will speak of the reception people gave him. He will state that some people believed and accepted the faith while others rejected it denying its truth, and others still were hypocrites. Some did well and others did badly. He will give his testimony just as he delivered his message. He bears the good news of forgiveness and acceptance by God, as well as a good reward from Him to the believers. He also warns against the ill fate that awaits the unbelievers, hypocrites and evildoers, as they all incur Gods anger.

پس از آنکه حقیقت واقعی بیعت روشن شده و به اندیشه‌های شکستن یا وفای به آن اشاره شده است، سوره اکنون از اعراب بادیه‌نشینی سخن می‌گوید که واپس گذاشته شدند. آنان از همراهی پیامبر در این سفر سر باز زدند، و درباره خدا گمان‌های نیک نداشتند و انتظار شکست مؤمنانی را داشتند که به سرزمین خود قریش می‌رفتند، در حالی که این قریش بود که دو بار در مدتی کوتاه به مدینه حمله کرده بود.۹ سوره به پیامبر می‌گوید که این اعراب بادیه‌نشین چه بهانه‌هایی خواهند آورد، هنگامی که ببینند او و یارانش سالم بازمی‌گردند. آنان درمی‌یابند که پیمانی که او با قریش بسته بود نشانه آن است که قریش عقب‌نشینی کرده است. هر قدر شرایط آن سخت به نظر آید، قریش اکنون محمد ﷺ و پیروانش را همتای خود می‌شمرد و صلح با آنان را بر رویارویی ترجیح می‌دهد. سوره همچنین دلایل واقعی واپس ماندن این اعراب بادیه‌نشین را شرح می‌دهد و حقیقت وضع آنان را برای پیامبر ﷺ و مؤمنان آشکار می‌سازد. به پیامبر ﷺ خبر می‌دهد که مسلمانان به زودی به غنایم جنگی فراوانی دست خواهند یافت، و همین اعراب خواهند کوشید تا در نبرد بعدی آنان همراه شوند تا از آن غنایم سهمی ببرند. سوره به پیامبر ﷺ می‌گوید که هنگام وقوع این امر به ایشان چه بگوید. او نباید اجازه دهد که آنان در آن لشکرکشی شرکت کنند، که یقیناً به پیروزی او پایان خواهد یافت. تنها کسانی که در حدیبیه حضور داشتند اجازه همراهی با او را خواهند داشت. همچنین باید به آن اعراب واپس‌مانده بگوید که به زودی به سوی مردمی فراخوانده خواهند شد که به دلاوری بزرگ در جنگ شهرت دارند تا با آنان بجنگند، و اگر واقعاً می‌خواهند به لشکرگاه مسلمانان بپیوندند، باید در آن روز به سپاه مسلمانان بپیوندند، هر نتیجه‌ای که خدا برای آنان رقم زند. اگر فرمان ببرند، پاداشی فراوان خواهند یافت، و اگر همچون بار پیش روی برتابند، به عذابی دردناک گرفتار خواهند شد:

Having established the true nature of the pledge and referred to thoughts of breaking or honouring it, the surah now speaks of the desert Arabs who were left: behind. They refused to accompany the Prophet on this expedition, entertaining no good thoughts about God, expecting defeat for the believers who were going to the Quraysh’s own land, when it was the Quraysh that had attacked Madlnah twice over a short period of time.9 The surah tells the Prophet of what excuses the desert Arabs would employ when they see him returning safely together with his Companions. They would realize that the treaty he had concluded with the Quraysh signified that the latter had climbed down. No matter how harsh its conditions may appear, the Quraysh now treated Muhammad (peace be upon him) and his followers as its equal, with whom it sought peace rather than confrontation. The surah also details the true reasons why these desert Arabs stayed behind, exposing their reality to the Prophet and the believers. It tells the Prophet of the rich war gains the Muslims would shortly achieve, and that these same Arabs would try to accompany them on their next encounter in order to receive a share of those. The surah tells the Prophet what he should say to them when this takes place. He must not allow them to be part of that expedition, which was certain to end in his favour. Only those present at al-Hudaybiyah would be permitted to accompany him. He was also to tell those Arabs left behind that they would be called upon to join the Muslims when they needed to fight other people known for their great war prowess. If they truly wanted to join the Muslim camp, they should join the Muslim army on that day, whatever outcome God may give them. If they obeyed, they would receive rich reward. If they turned away, as they did once before, they would be made to endure a painful suffering:

اینگونه مردم درباره‌ی جامعه‌ی مسلمانان چنین می‌اندیشند. با این حال، تنها کسانی مانند آن اعراب بیابان‌نشین که پیوند خود را با خدا گسسته‌اند و دل‌هایشان از نیکی تهی است، جامعه‌ی مسلمانان را در آستانه‌ی نابودی می‌بینند و آن را در برابر نیروهای شر و انحراف، سخت اندک‌شمار می‌پندارند. آنان به شمار اندک داعیان اسلام، یا به تسلیحات ضعیف ایشان، یا به جایگاه پست‌شان در جامعه می‌نگرند و نتیجه می‌گیرند که شکست آنان حتمی است. این‌گونه مردم، همچون اعراب بیابان‌نشین پیشین، از هرگونه پیوند با مؤمنان دوری می‌جویند و تنها در پی امنیت خویش‌اند. اما خدا خواهد گذاشت که این پندارهای بد سرانجام به شکست بینجامد، و جایگاه‌ها را چنان که تنها خود می‌داند دگرگون خواهد کرد تا ترازوی حق را برپا دارد. اوست که این ترازو را به قدرت بی‌همتای خویش در دست دارد و گروهی را فرو می‌نهد و گروهی را بالا می‌برد. منافقانی که در همه‌ی مکان‌ها و نسل‌ها درباره‌ی خدا گمان‌های بد دارند، هرگز نمی‌توانند دریابند که این کار چگونه انجام می‌شود.

Such do people think of the Muslim community. However, it is only people like those desert Arabs who have severed their bond with God, their hearts devoid of goodness, who view the Muslim community as being on the verge of eradication, heavily outnumbered by the forces of evil and deviation. They look at the limited numbers of the advocates of Islam, or their poor artillery, or their low position in society and conclude that they will inevitably be defeated. Like the desert Arabs of old, such people avoid every association with the believers, looking only for their own safety. God, however, will ensure that such ill thoughts inevitably end in failure, and will change positions as only He knows how, to set the true balance. It is He who holds this balance in His mighty hand, lowering some people and raising others above them. The hypocrites who harbour evil thoughts about God, throughout all places and generations, can never understand how this is done.

میزان واقعی، میزان ایمان است. از این رو، آن اعراب به آن ارجاع داده می‌شوند. سوره، قاعدهٔ کلی پاداش دادن به مردم بر اساس این میزان را بیان می‌کند و بر امکان دریافت فضل و رحمت خداوند تأکید می‌ورزد.

The true balance is that of faith. Therefore, those Arabs are referred to it. The surah outlines the general rule of rewarding people in accordance with this balance, highlighting the possibility of receiving God’s grace.

بنابراین آنان تشویق می‌شوند که از فرصتی که اکنون در اختیار دارند بهره ببرند تا از آمرزش خداوند سود جویند و از فضل او برخوردار شوند: «کسانی که به خدا و فرستاده‌اش ایمان نمی‌آورند، برای کافران آتشی فروزان فراهم کرده‌ایم. فرمانروایی آسمان‌ها و زمین از آنِ خداست. هر که را بخواهد می‌آمرزد و هر که را بخواهد عذاب می‌کند. خداوند آمرزنده و مهربان است» (آیات ۱۳ و ۱۴)

They are thus encouraged to take the opportunity available to them now in order to benefit by Gods forgiveness and to enjoy His grace: “As for those who will not believe in God and His Messenger, We have prepared a blazing fire for the unbelievers. To God belongs the dominion over the heavens and the earth. He forgives whoever He will and punishes whoever He will. God is much-forgiving, ever merciful” (Verses 13-14)

سپس سوره نمایی از چشم‌اندازهایی را نشان می‌دهد که خداوند برای مؤمنان در نظر دارد، بر خلاف همه پندارهای کافران. این کار به گونه‌ای انجام می‌شود که نشان می‌دهد همه این‌ها به‌زودی رخ خواهد داد: «هنگامی که به سوی غنایم جنگی رهسپار شوید، آنان که پیش‌تر بازماندند خواهند گفت: "بگذارید با شما بیاییم." آنان بدین‌سان می‌خواهند سخن خدا را دگرگون کنند.»

The surah then shows a glimpse of the prospects God has in store for the believers, contrary to all the unbelievers’ thoughts. This is done in such a way that suggests that it is all going to happen soon: “ When you set forth on a course that promises war gains, those who previously stayed behind will say: 'Let us come with you' They thus seek to alter God's words.

«شما هرگز با ما نخواهید آمد. خدا پیش‌تر چنین گفته است.» آنان خواهند گفت:

Say:' You shall not come with us. God has already said so. ’ They will then say:

«آیا شما بر ما [سهم‌مان را] عیب می‌گیرید؟» چه اندک می‌فهمند.» (آیه ۱۵)

'You begrudge us [ourshare].' How little they understand.” (Verse 15)

اکثر مفسران قرآن این آیه را ناظر به فتح خیبر دانسته‌اند. ممکن است چنین باشد، اما این سخن تصورات روشنی نیز به دست می‌دهد که لزوماً به خیبر مربوط نیستند. این آیه نشان می‌دهد که مسلمانان به زودی به پیروزی آسانی دست خواهند یافت. کسانی که پیش‌تر از همراهی بازمانده بودند، با دیدن آن، درمی‌یابند که چنین خواهد شد و از این رو خواستار پیوستن به مسلمانان می‌شوند. شاید آنچه مفسران قرآن را به تعیین خیبر واداشته، این باشد که این رخداد اندکی پس از صلح حدیبیه روی داد. در واقع، این واقعه در ماه نخست سال هفتم هجری، کمتر از دو ماه پس از امضای پیمان، رخ داد و غنایم جنگی فراوانی برای مسلمانان به همراه آورد. خیبر آخرین پایگاه یهودیان در شبه‌جزیره عربستان بود. در اینجا بود که برخی از یهودیان بنی‌النضیر و بنی‌قریظه، پس از آنکه از مدینه بیرون رانده شده بودند، پناه گرفته بودند.

Most commentators on the Qur’an take this verse to refer to the conquest of Khaybar. This may be so, but the statement also gives clear impressions that do not necessarily relate to Khaybar. It suggests that the Muslims would soon achieve an easy victory. Those who previously stayed behind would realize that it would be so and hence they ask to join the Muslims. Perhaps what makes Qur’anic commentators specify Khaybar is that this occurred soon after al-Hudaybiyah. Indeed, it took place in the first month of year 7, less than two months after the signing of the treaty, and it brought the Muslims rich war gains. Khaybar was the last Jewish stronghold in the Arabian Peninsula. It was here that some of the Jews of al-Nadir and Qurayzah had sought refuge after they were ordered out of Madinah.

مفسران تقریباً همگی بر این نظرند که خداوند به کسانی که در حدیبیه با پیامبر ﷺ بیعت کردند وعده داد که غنایم جنگی خیبر تنها از آنِ خودشان باشد و هیچ سهمی برای دیگران نباشد. من هیچ متنی را که این دیدگاه را تأیید کند نیافته‌ام، هرچند این دیدگاه ممکن است بر اساس آنچه واقعاً رخ داد شکل گرفته باشد. هنگامی که پیامبر ﷺ به سوی خیبر حرکت کرد، به هیچ‌کس اجازه نداد که جز کسانی که در حدیبیه شرکت کرده بودند، به او بپیوندد.