همانند سورهٔ پیشین، الأنعام یا «چارپایان»، این سوره نیز در مکه نازل شد۔

Like the preceding sūrah, al-An`ām, or Cattle, this sūrah2 was revealed in Makkah.

بنابراین، موضوع اصلی آن ایمان است که در سراسر وحی‌های مکی جریان دارد.

Hence, its main subject matter is faith, which runs throughout Makkan revelations.

اما این دو سوره در دو حوزه کاملاً متفاوت عمل می‌کنند.

But the two domains in which these two sūrahs work are widely different.

ہر سورۂ قرآن کی اپنی منفرد خصوصیت اور امتیازی پہچان ہے۔ وہ ایک خاص انداز اختیار کرتی ہے، ایک مخصوص اسلوب استعمال کرتی ہے اور اپنے موضوع کی وضاحت میں ایک خاص دائرے کو اپنے لیے مختص کرتی ہے، تاکہ اسے واضح طور پر سمجھا جا سکے۔ تمام قرآنی سورتوں کا ایک مشترک موضوع اور ایک مشترک مقصد ہے۔ اس کے باوجود ہر ایک کی اپنی خاص صفات اور منفرد طرزِ بیان ہے۔ اس لحاظ سے وہ انسانوں کے مانند ہیں، جو سب ایک ہی طرح کی صفات اور حیاتیاتی و جسمانی ساخت رکھتے ہیں، مگر اس کے ساتھ ساتھ ان میں بے شمار تنوع پایا جاتا ہے۔ ہم بعض تفصیلات میں ان کے درمیان مشابہت دیکھ سکتے ہیں، لیکن ہر ایک کو اپنا مخصوص نقش بناتے ہوئے پاتے ہیں، جو اسے مشترک انسانی خصوصیات کے نہ ہوتے ہوئے مکمل طور پر یکتا بنا دیتا۔

Every sūrah of the Qur’ān has its unique character and distinctive features. It adopts a special approach, uses a particular style and allows itself a specialized area in explaining its theme, making it clearly understood. All Qur’ānic sūrahs have a common theme and share in a common objective. Each, however, has its special characteristics and unique approach. They are similar, in this respect, to human beings who all share the same characteristics and biological and physiological constitution. Apart from that, they exhibit an endless range of variety. We may see similarities between them in certain details, but we find each of them making a special pattern of his or her own which would have made him or her absolutely unique, had it not been for common human qualities and characteristics.

پس از تأمل در سوره‌های قرآنی در این پرتو و پس از آنکه مدت بسیار طولانی با آن‌ها «زیسته» و آن‌ها را تلاوت کرده‌ام، توانسته‌ام ویژگی‌های برجسته هر یک را شناسایی کنم. در نتیجه، در سوره‌های قرآنی تنوع بزرگی می‌یابم که از الگوهای گوناگون برمی‌خیزد، و صمیمیتی که می‌توان آن را به رویکرد شخصی و نزدیک نسبت داد، و لذتی که همواره تازه می‌شود. همه‌ی این سوره‌ها دوستانی هستند که فضایی از دوستی، محبت و لذت را منتقل می‌کنند. هر یک مجموعه‌ای متفاوت از الهام‌ها را پیش روی تو می‌گذارد تا یکتایی خود را بر تو نقش کند. سفر کردن با یک سوره از آغاز تا پایان، نگریستن به جهان‌های بسیار، اندیشیدن در شمار زیادی از حقایق و بدیهیات، و فرو رفتن در ژرفای جان انسان، و نیز تأمل در صحنه‌های بزرگ هستی را در بر دارد. با این همه، هر یک سفری ویژه است که به‌ناچار چیزی یکتا به تو می‌بخشد.

I have reflected on, and dealt with, the Qur’ānic sūrahs in this light, after having ‘lived’ with them and recited them over a very long period of time. I have thus been able to identify the distinctive characteristics of each. As a result, I find in the Qur’ānic sūrahs a great variety resulting from different patterns, a friendliness which can be attributed to the close personal approach, and an enjoyment that is ever renewed. All of these sūrahs are friends imparting an air of friendliness, love and enjoyment. Each gives you a different set of inspirations to impress on you its uniqueness. To take a journey with a sūrah from beginning to end involves looking at a great many worlds, contemplating a large number of facts and truisms, and delving into the depths of the human soul as well as contemplating the great scenes of the universe. However, each is a special journey that is bound to give you something unique.

همان‌طور که پیش‌تر گفته شد، موضوع اصلی این سوره و سوره‌ی پیشین هر دو ایمان است. با این حال، سوره‌ی پیشین، یعنی سوره‌ی انعام، ماهیت و جوهره‌ی ایمان را ترسیم می‌کند. این سوره با جاهلیت، یعنی وضعیت نادانی‌ای که در آن زمان در عربستان حاکم بود، و نیز با هر نوع جاهلیتی در هر جامعه‌ای، با رویکرد کسی روبه‌رو می‌شود که حقیقت را می‌شناسد و به آن دعوت می‌کند. در این رویارویی، سوره از همه‌ی نشانه‌های الهام‌بخشی بهره می‌گیرد که در سراسر جهان هستی پیرامون ما وجود دارد. این نشانه‌ها پیش‌تر به تفصیل بحث شده‌اند.3

As has already been said, the subject matter of both this sūrah and the preceding one is faith. However, the preceding Sūrah, Cattle or al-An`ām, outlines the nature and essence of faith. It confronts the jāhiliyyah, or the state of ignorance which prevailed in Arabia at the time, as well as every type of jāhiliyyah, in any community, with the attitude of a person who knows the truth and advocates it. In this confrontation, the sūrah makes use of all inspiring indicators available all around us in the universe. These have already been discussed in detail.3

از سوی دیگر، این سوره رویکردی کاملاً متفاوت در پیش می‌گیرد، زیرا همان پرسش ایمان را در چارچوبی گسترده از تاریخ بشر بررسی می‌کند. این سوره با سفر انسان آغاز می‌شود، از آن‌جا که این سفر در آسمان آغاز می‌شود و به آن‌جا بازمی‌گردد. در این مسیر بزرگ، کاروان ایمان را می‌بینیم که از حضرت آدم (علیه السلام) آغاز می‌شود و به آخرین پیامبران و فرستادگان، محمد ﷺ می‌رسد. این کاروان پرچم ایمان را برافراشته و در طول تاریخ بشر بر این حقیقت تأکید می‌کند که تنها راه سعادت انسان، پذیرش ایمانی است که بر یگانگی خدا استوار است. سوره شرح می‌دهد که این دعوت در دوره‌های مختلف تاریخ چگونه پذیرفته شد، رهبران این کاروان چگونه پیام را به مردم رساندند و چه پاسخ‌هایی دریافت کردند، صاحبان قدرت چگونه به مخالفت خود ادامه دادند و کاروان مؤمنان چگونه آنان را کنار زد و راه خود را ادامه داد. این سوره همچنین سرنوشتی را که در این دنیا به مخالفان ایمان رسید، و سرنوشت‌های متفاوتی را که مؤمنان و کافران در آخرت خواهند داشت، به تصویر می‌کشد.

On the other hand, the present sūrah adopts a totally different approach as it discusses the same question of faith. It provides for it with the panoramic setting of human history. It starts with mankind’s journey as it begins in heaven and where it aims to return. Along this great expanse, we see the procession of faith starting with the Prophet Adam (peace be upon him) to the last of all prophets and messengers, Muhammad (peace be upon him). The procession holds the banner of faith and advocates, throughout human history, that the only way to human happiness is for people to adopt the faith based on God’s oneness. The sūrah outlines what reception this call received in different periods of history; how the leaders of this procession put the message across to mankind, and the responses they received; how the people in power went about conducting their campaigns of opposition and how the procession of believers brushed them aside and went along its way. This sūrah also portrays the fate that befell opponents of faith in this life and the different destinies in the hereafter of both believers and unbelievers.

این سوره تاریخ ایمان یا سیر بشریت از آغاز نخستین تا بازگشت نهایی را به شیوهٔ داستان ارائه نمی‌کند. بلکه آن را به‌صورت نبردی با جاهلیت، یعنی حالت نادانی‌ای که هم بر افراد و هم بر جوامع اثر می‌گذارد، ارائه می‌دهد.

The sūrah does not present the history of faith or the journey of mankind from its first origins to its ultimate return in story fashion. Rather, it presents it as a battle with jāhiliyyah, the state of ignorance that affects individuals and communities.

بنابراین، موضوع این سوره در صحنه‌ها و نگرش‌ها ارائه می‌شود و جامعه‌ای زنده را به ما نشان می‌دهد که در برابر قرآن ایستاده است. بنابراین، قرآن این داستان بلند را پیش روی آن جامعه قرار می‌دهد، درس‌های برگرفتنی از آن را یادآور می‌شود، مردم را یادآوری و هشدار می‌دهد و آنان را در نبردی واقعی درگیر می‌سازد. از این رو، تفسیرهایی که پس از هر مرحلهٔ مهم آمده‌اند، در وهلهٔ نخست خطاب به آن نخستین مبارزان است و همچنین خطاب به همهٔ مردمی که در هر نسل آینده همان نگرش را نسبت به ایمان اتخاذ می‌کنند.

Hence, its theme is presented in scenes and attitudes, showing us a living community standing in opposition to the Qur’ān. The Qur’ān, therefore, confronts that community with this long story, pointing out the lessons to be drawn from it, reminding and warning people, and engaging them in a real battle. Hence, the comments given after every important stage are addressed in the first instance to those first combatants, as also to all people who adopt the same attitude to faith in every future generation.

قرآن کریم کسی داستان را تنها به عنوان وسیله‌ای برای برخورد با وضعیتی موجود بازگو می‌کند. تنها برای زدودن باطل، حقیقتی را بیان می‌کند. در محیطی زنده، تدابیری عملی اتخاذ می‌کند. نه مقدمه‌ای برای اهداف علمی و آکادمیک می‌سازد، و نه داستانی را برای لذت فکری نقل می‌کند.

The Qur’ān relates a story only to use it as a means of dealing with an existing situation. It only states a truth in order to remove a falsehood. It takes practical measures within a living environment. It neither makes a premise for academic purposes, nor relates a story for intellectual pleasure.

در این سوره توجه داریم که، در تفسیرهایش، از یک سو تأکید ویژه‌ای بر یادآوری‌ها و هشدارها دارد و از سوی دیگر بر نقطه‌های آغاز و پایان در سفر انسان. این سوره داستان‌های قوم نوح، هود، صالح، لوط و شعیب را بازگو می‌کند، اما تاریخ موسی را با تفصیل بیشتر و تأکید قوی‌تری مطرح می‌سازد.

In this sūrah we note that, in its comments, it lays special emphasis on reminders and warnings on the one hand, and on the starting and finishing lines in the human journey on the other. It gives accounts of the peoples of Noah, Hūd, Şāliĥ, Lot and Shu`ayb, but treats the history of Moses at much greater length and with stronger emphasis.

همه‌ی این مطالب مقدمه‌ای است برای بیان چگونگی پیدایش زندگی انسان، نشان دادن نقطه‌ی آغاز آن و محلی که سفر طولانی‌اش را از آنجا آغاز کرد. این سوره بر همین نکته تمرکز دارد. همچنین با بهره‌گیری از آن، به‌عنوان یادآوری و هشدار، از هر عنصری استفاده می‌کند که در آگاهی انسان طنینی قوی دارد. (آیات ۱۱ تا ۲۵)

All this is preliminary to giving an account of how human life came into being, showing its starting point and where it began its long journey. The sūrah concentrates on this point. It also uses it by way of reminder and warning, utilizing every element that strikes a strong note in human consciousness. (Verses 11-25)

در این صحنهٔ آغازین، سرانجام این سفر و سرنوشت مسافران ترسیم می‌شود. ما شاهد شکل‌گیری نبردِ بزرگی هستیم که بی‌وقفه میان تمامی بشریت و دشمن آشکارشان ادامه دارد. همچنین ضعف‌های انسان را می‌بینیم و اینکه شیطان چگونه می‌کوشد از این ضعف‌ها بهره‌برداری کند. از این رو، سوره این صحنه را به کار می‌گیرد تا تفسیرهای مفصلی ارائه دهد و انسان‌ها را از افتادن در همان دامی که دشمن سوگندخوردهٔ آنان برای پدر و مادر نخستین‌شان گسترد، برحذر دارد. همچنین، در پرتو این صحنه که در آن شیطان را رودررو با آدم و حوا می‌بینیم و نتایج این رویارویی نخست، سوره یادآوری‌های خود را به همهٔ بشریت خطاب می‌کند و مردم را از رفتن به همان سرنوشت برحذر می‌دارد.

In this starting point scene, the entire outcome of the journey and the destinies of the travellers are outlined. We see the making of the great fight, which continues with no respite, between all mankind and their declared enemy. We also see man’s weaknesses and how Satan tries to exploit these. Therefore, the sūrah uses this scene to provide long comments, warning human beings against falling into the same trap set for their first parents by their avowed enemy. Also, in the light of this scene in which we see Satan standing face to face with Adam and Eve, and the results of this first encounter, the sūrah addresses its reminders to all mankind, warning people against heading to the same fate.

ای فرزندان آدم، ما بر شما لباسی فرو فرستادیم که عورت‌های شما را بپوشاند و زینتی باشد؛ اما لباس تقوا بهترین است. این از نشانه‌های خداست، باشد که پند گیرند. ای فرزندان آدم، شیطان شما را نفریبد، همان‌گونه که پدر و مادر شما را از بهشت بیرون کرد؛ لباس‌هایشان را از تنشان برکند تا عورت‌هایشان را به آنان بنمایاند. همانا او و قبیله‌اش شما را می‌بینند، در حالی که شما آنان را نمی‌بینید.

Children of Adam, We have sent down to you clothing to cover your nakedness, and garments pleasing to the eye; but the robe of God- consciousness is the finest of all. In this there is a sign from God, so that they may reflect. Children of Adam, do not allow Satan to seduce you in the same way as he caused your [first] parents to be turned out of the Garden. He stripped them of their garment in order to make them aware of their nakedness. Surely, he and his tribe watch you from where you cannot perceive them.

پیش از آنکه مسافران سفر طولانی خود را آغاز کنند، و پیش از آنکه پیام‌آور خدا ایشان را راهنمایی کند، و پیش از آنکه هر گونه جزئیات تاریخ ایمان پس از آدم و حوا و نخستین تجربه‌شان بیان شود، این سوره صحنه‌ای از پایان نهایی کل این سفر را به دست می‌دهد. این شیوه‌ای است که در قرآن بارها به کار رفته است: دو سر این سفر در کنار هم قرار می‌گیرند، یکی در زندگی این جهان و دیگری در زندگی آخرت، و بدین ترتیب نشان داده می‌شود که این دو یک سفر پیوسته و بی‌وقفه‌اند.

Before the travellers set out on their long journey; before God’s messenger provides them with guidance; before giving any details of the history of faith after Adam and Eve and their first experience; the sūrah provides a scene of the ultimate end of the entire journey. This method is often used in the Qur’ān: the two ends of the journey are set in contrast, in the life of this world and in the life to come, showing it to be one uninterrupted trek.

اینجا یکی از غنی‌ترین و دقیق‌ترین صحنه‌های روز رستاخیز است که در قرآن آمده است. این صحنه سلسله‌ای طولانی از تصاویر را به نمایش می‌گذارد و جزئیات گفت‌وگوهایی را که در آن روز رخ می‌دهد بیان می‌کند. این صحنه که درست پس از سقوط انسان از بهشت و هشدار خداوند به بشر درباره‌ی گوش ندادن به وسوسه‌های شیطان می‌آید، تأییدی است بر آنچه پیامبران خدا به امت‌های خود گفته‌اند. بدین‌ترتیب، کسانی که از شیطان پیروی کرده و فرمان او را می‌برند، از ورود به بهشت منع می‌شوند، همان‌گونه که پدر و مادر نخستین ما که شیطان ایشان را از بهشت بیرون راند. در مقابل، کسانی که از خدا فرمان برده و به شیطان پشت می‌کنند، پس از سفر طولانی‌شان به بهشت بازگردانده می‌شوند. این صحنه در مقدمه بیش از حد طولانی است که در اینجا نقل شود، اما ما آن را در جای مناسب خود به تفصیل بررسی خواهیم کرد.

Here we have one of the richest and most detailed scenes of the Day of Resurrection given in the Qur’ān. The scene portrays a long succession of images and gives details of dialogues that take place then. This scene, occurring as it does immediately after man’s fall from heaven and God’s warning to mankind against listening to Satan’s promptings, serves as a confirmation of what God’s messengers have said to their peoples. Thus, those who obey Satan and do his bidding are forbidden admission into heaven, just like their first parents who were turned out of heaven by Satan. By contrast, those who obey God and turn their backs on Satan are returned to heaven after their long journey. The scene is too long to be quoted here in the Prologue but we will be discussing it in detail at its appropriate place.

با این حال، این سوره از این صحنه همچنین برای هشدار دادن به کسانی بهره می‌برد که به قرآن ایمان نمی‌آورند و برای پذیرفتن اینکه قرآن کلام خداست، معجزاتی طلب می‌کنند. این سوره آنان را از پایانی بسیار تلخ و اندوهبار برحذر می‌دارد. (آیات ۵۲-۵۳)

Nonetheless, the sūrah also uses this scene to warn those who disbelieve in the Qur’ān, requiring miracles so that they can accept that it is God’s word. It warns them against a greatly miserable end. (Verses 52-53)

و داستان ادامه دارد و ماجرا گسترش می‌یابد. آن زنجیرهٔ بلندِ حامیانِ شریف دین، که پیامبرانِ خدا آن را پدید آوردند، با مهربانی به سوی بشریتِ گمراه بانگ برمی‌دارند، آنان را به حق یادآور می‌شوند و از پیمودن راهی که بی‌گمان به هلاکت می‌انجامد برحذر می‌دارند. اما کسانی که در گمراهی ژرف فرو رفته‌اند، این دعوتِ سرشار از مهربانی را نخست با انکار و سپس با زور، آزار و ستم پاسخ می‌دهند. هنگامی که پیامبرانِ خدا وظیفهٔ یادآوری و هشداردادن را به انجام رسانده‌اند و در برابر مخالفت و آزارِ قوم خویش ایستاده‌اند، سرانجام از میان آنان بیرون می‌روند و وفاداری خود را به دین اعلام می‌کنند، آنگاه خود خدا اداره‌کنندهٔ نبرد را به دست می‌گیرد.

So the journey continues and the story unfolds. The long line of noble advocates of faith, formed by God’s messengers, call out with compassion to erring mankind, reminding them of the truth and warning them against following a course that is certain to lead to ruin. But those who are deep in error confront this compassionate address with rejection at first and later with force, persecution and tyranny. When God’s messengers have fulfilled their duties of reminding and warning, standing up to opposition and persecution by their peoples, ultimately moving away and declaring their allegiance to faith, God Himself takes over the conduct of the fight.

این سوره داستان‌های پیامبران نوح، هود، صالح، لوط و شعیب را با اقوامشان بازگو می‌کند. همه آنان یک حقیقت همیشگی را ارائه دادند: «ای قوم من، تنها خدا را بپرستید؛ جز او معبودی برای شما نیست.» (آیات ۵۹، ۶۵، ۷۳، ۸۵) اقوام آنان با ایشان جدال کردند و خود مفهوم یگانگی خدا و اینکه او تنها پروردگار جهان است را رد کردند. آنان همچنین در شگفت بودند از اینکه خدا پیامبرانی از میان انسان‌ها بفرستد. برخی از ایشان استدلال می‌کردند که دین هیچ ربطی به زندگی مردم یا به تنظیم معاملات مالی و تجاری ندارد. این سخن امروز نیز در جاهلیت کنونی، با گذشت قرن‌ها، از زبان برخی مردم تکرار می‌شود. آنان این استدلال کهنه، نادان و بی‌پایه خود را «آزادی‌خواهی» و «پیشرفت» می‌نامند. در پایان هر داستان، سوره سرنوشت کسانی را نشان می‌دهد که پیام خدا را رد کردند.

The sūrah gives accounts of the prophets Noah, Had, Şāliĥ, Lot and Shu`ayb with their respective communities. They all present one never-changing truth: “My people, worship God alone: you have no deity other than Him.” (Verses 59, 65, 73, 85) Their peoples argued with them, rejecting the very concept of God’s oneness and His being the only Lord in the universe. They also wondered about God sending human messengers. Some of them argued that religion had nothing to do with people’s lives or with the regulation of financial and business transactions. This is echoed by some people in today’s jāhiliyyah, despite the passage of many centuries. They describe their old, ignorant and futile argument as `liberalism,’ and `progress’. At the end of each account, the sūrah shows the fate of those who rejected God’s message.

وقتی با دقت به شیوهٔ ارائهٔ این داستان‌ها می‌نگریم، نمی‌توانیم این نکته را نادیده بگیریم که همهٔ پیامبران به قوم خود یک سخن گفتند: «ای قوم من، تنها خدا را بپرستید؛ جز او معبودی برای شما نیست.» هر پیامبری این حقیقت محوری را به قوم خود به شیوهٔ مشاوری دلسوز و صادق ارائه می‌کرد که برای قومش نگران سرنوشت حتمی‌ای است که آنان از آن غافل‌اند. هیچ‌یک از این‌ها الأعراف (بلندی‌ها) | مقدمه ۹

سوره سپس به بیان داستان موسی می‌پردازد؛ نخست شرحی از رویدادهایی می‌دهد که میان موسی و فرعون رخ داد، و سپس شرحی مفصل از مبارزه‌ای می‌آورد که موسی با قوم خود، بنی‌اسرائیل، ناچار به انجام آن بود. تاریخ موسی که در این سوره آمده، از هر روایت دیگری از آن در سوره‌های دیگر طولانی‌تر و مفصل‌تر است. باید به یاد داشت که برخی بخش‌های داستان موسی در جاهای متعددی از قرآن کریم آمده است، افزون بر اشاره‌های کوتاهی که در چند سوره دیگر به آن شده است. این داستان پرتکرارترین داستانی است که در قرآن آمده است. شرح گسترده تاریخ این قوم خاص در قرآن شاید به همان دلایلی باشد که پیش‌تر برشمردیم. بیایید این اهداف را در اینجا یادآوری کنیم:

The sūrah then moves on to relate the story of Moses, giving first an account of the events that took place between Moses and Pharaoh, before it gives a detailed account of the struggle Moses had to undertake against his own people, the Children of Israel. The history of Moses related in this sūrah is the longest and most detailed of any account given of it in any other sūrah. It should be remembered that certain episodes of the story of Moses are given in many places in the Qur’ān, in addition to brief references to it in several other sūrahs. It is the story mentioned most frequently in the Qur’ān. The great details of the history of this particular nation are perhaps given in the Qur’ān for the reasons we have already outlined. Let us remind ourselves of these purposes here:

یکی از اهداف [این بخش‌ها] به این واقعیت مربوط می‌شود که بنی‌اسرائیل نخستین کسانی بودند که با توطئه‌های شرورانه، دسیسه‌ها و جنگ آشکار، در مدینه و در سراسر شبه‌جزیرهٔ عربستان با پیام اسلام رویارو شدند. نگرش خصمانهٔ آنان را می‌توان به روزهای بسیار آغازین دعوت اسلامی بازگرداند. آنان بودند که نفاق و منافقان را در مدینه تشویق و پرورش دادند و وسایل توطئه‌گری علیه اسلام و مسلمانان را در اختیارشان گذاشتند. همچنین عرب‌های مشرک را به جنگ با جامعهٔ مسلمانان برانگیختند و حمایت فعالانهٔ خود را به آنان دادند. آنان بودند که جنگ شایعه‌های دروغین را علیه جامعهٔ مسلمانان آغاز کردند، تردیدها و بدگمانی‌ها را دربارهٔ رهبری مسلمانان در میان آنان برانگیختند و تحریف‌هایی از آیین اسلام را رواج دادند، پیش از آنکه در جنگی آشکار با جامعهٔ مسلمانان رویارو شوند. از این رو لازم بود که آنان بر جامعهٔ مسلمانان آشکار شوند تا این جامعه دشمنانش را بشناسد: ماهیت، تاریخ، شیوه‌ها و ابزارهای آنان، و نیز ماهیت نبردی را که باید با ایشان می‌کرد.

One purpose relates to the fact that the Children of Israel were the first to confront the Islamic message with wicked designs, plots and open warfare both in Madinah and the whole of Arabia. Their hostile attitude could be traced back to the very early days of the Islamic message. It was they who encouraged and nurtured hypocrisy and the hypocrites in Madinah, providing them with the means to scheme against Islam and the Muslims. They also incited the pagan Arabs to fight the Muslim community and gave them their active support. It was they who started the war of false rumours against the Muslim community raising among them doubts and suspicions about the Muslim leadership and circulating distortions of the Islamic faith before they confronted the Muslim community in open warfare. It was necessary, therefore, to expose them to the Muslim community so that it knew its enemies: their nature, history, methods and means as well as the nature of the battle it had to fight against them.

موسی (علیه السلام) در برابر فرعون و سران قومش ایستاد و این حقیقت را اعلام کرد که او، موسی، فرستاده‌ی خداوند، پروردگار جهانیان است: «موسی گفت:

Moses (peace be upon him) faces Pharaoh and the chiefs of his people, declaring the fact that he, Moses, is a Messenger of God, the Lord of all the worlds: “Moses said:

«فرعون، من فرستادهای از سوی پروردگار جهانیانم و درباره خدا جز حق نمیگویم. با دلیلی روشن از پروردگارتان نزد شما آمدهام، پس بنیاسرائیل را با من روانه کن.» (آیات ۱۰۴ و ۱۰۵) همین حقیقت وقتی به فرعون یادآوری میشود که موسی بر ساحران فرعون پیروز میگردد و آنان یکتایی خدا را میپذیرند: «ساحران به سجده افتادند و گفتند:

‘Pharaoh, I am a Messenger from the Lord of all the worlds, and may say about God nothing but the truth. I have come to you with a clear evidence from your Lord. So, let the Children of Israel go with me.’” (Verses 104-105) The same fact is driven home to Pharaoh when Moses wins the confrontation with Pharaoh’s sorcerers and they declare their acceptance of God’s oneness: “The sorcerers fell down prostrating themselves, and said:

ما به پروردگار جهانیان ایمان داریم، پروردگار موسی و هارون. (آیات ۱۲۰-۱۲۲)

`We believe in the Lord of all the worlds, the Lord of Moses and Aaron.” (Verses 120-122)

دوباره، هنگامی که فرعون آنان را به عذابی سخت تهدید می‌کند، به پروردگارشان روی می‌آورند و اعلام می‌کنند که در زندگی، مرگ و زندگی آخرت همواره به سوی او بازخواهند گشت: «گفتند: ما به‌راستی به سوی پروردگارمان بازمی‌گردیم. تو از ما انتقام نمی‌گیری مگر به این سبب که ما به نشانه‌های پروردگارمان، هنگامی که به ما نشان داده شد، ایمان آوردیم. پروردگارا، صبری فراوان بر ما ارزانی دار و ما را در حالی بمیران که تسلیم تو باشیم.» (آیات ۱۲۵-۱۲۶)

Again when Pharaoh threatens them with severe punishment, they turn to their Lord and declare that they will always turn to Him in life, death and future life: “They replied: `To our Lord we shall indeed return. You want to take vengeance on us only because we have believed in the signs of our Lord when they were shown to us. Our Lord, grant us abundance of patience in adversity, and let us die as people who have surrendered themselves to You.’” (Verses 125-126)

همان‌گونه که موسی به قومش ایمانشان را می‌آموزد، بارها می‌بینیم که او بر این تأکید می‌کند که پروردگار حقیقی آنان کیست. این امر هنگامی است که فرعون آنان را به آزار و شکنجه‌ای همه‌جانبه تهدید می‌کند، و نیز آنگاه که آنان منحرف می‌شوند و پس از رهایی از فرعون از او می‌خواهند برایشان معبودی بسازد، همچون معبودهایی که به قومی که بر آن گذر کرده بودند داشتند. (آیات ۱۲۸-۱۲۹ و ۱۳۸-۱۴۰) چنین بیاناتی از قرآن که در ضمن داستان آمده‌اند، ماهیت راستین دینی را که پیامبر موسی ﷺ... Note: the honorific here was written in words in the original ("peace be upon him"), so it is rendered as a word and the ﷺ is added after the Prophet's name where he is mentioned as the Messenger of Allah. The translation follows: همان‌گونه که موسی به قومش ایمانشان را می‌آموزد، بارها می‌بینیم که او بر این تأکید می‌کند که پروردگار حقیقی آنان کیست. این امر هنگامی است که فرعون آنان را به آزار و شکنجه‌ای همه‌جانبه تهدید می‌کند، و نیز آنگاه که آنان منحرف می‌شوند و پس از رهایی از فرعون از او می‌خواهند برایشان معبودی بسازد، همچون معبودهایی که به قومی که بر آن گذر کرده بودند داشتند. (آیات ۱۲۸-۱۲۹ و ۱۳۸-۱۴۰) چنین بیاناتی از قرآن که در ضمن داستان آمده‌اند، ماهیت راستین دینی را که پیامبر موسی (درود و سلام بر او) به آن دعوت می‌کرد و نیز گونه‌ی باورهایی را که از آن برمی‌خیزد، تأیید می‌کنند. این همان باورهایی است که اسلام به آن فرامی‌خواند و هر پیام الهی بدان دعوت کرده است. افزون بر این، این بیانات قرآنی بطلان نظریه‌هایی را که «متخصصان» غربی در تاریخ ادیان مطرح کرده‌اند و خطای کسانی را که روش و مبنای آنان را دربارهٔ تحول ایمان بشر می‌پذیرند، آشکار می‌سازند.

داستان همچنین بیان می‌کند که خداوند قوم فرعون را به چند آزمایش گرفتار کرد و اجازه داد انواع گوناگونی از سختی‌ها بر آنان فرود آید. با این همه، آنان همچنان بر انکار پیام خداوند پافشاری کردند و انواع بهانه‌ها را پیش آوردند. سرانجام، نابودی بر آنان فرود آمد. (آیات ۱۳۰-۱۳۶)

The story also relates how God subjected Pharaoh’s people to several trials, allowing different types of hardship to afflict them. Nevertheless, they persist in their rejection of God’s message, making all types of excuses. Eventually destruction befalls them. (Verses 130-136)

در این بخش درمی‌یابیم که ستم چگونه سرسختانه و پایدار به باطل خود چسبیده است و با تمام توان در برابر پیامی مقاومت می‌کند که ربوبیت خدا بر تمام جهانیان را اعلام می‌دارد. این ستمگران با یقینی کامل درمی‌یابند که چنین پیامی جایگاه ایشان را سست می‌کند. در واقع، این پیام ادعاهای آنان به چنین جایگاهی را به رسمیت نمی‌شناسد. ستم هرگز اجازه نخواهد داد که یگانگی خدا، یا ربوبیت او بر تمام جهانیان اعلام شود، مگر آنکه این سخنان معنای حقیقی خود را از دست بدهند و به کلماتی بی‌اهمیت بدل شوند. در چنین وضعیتی، آن‌ها دیگر تهدیدی برای ستم به شمار نمی‌آیند.

In this passage we realize how adamantly and persistently tyranny clings to its falsehood, resisting with all its might the message declaring God’s Lordship over all the worlds. These tyrants realize, with perfect certainty, that such a message undermines their position. Indeed, it does not recognize their claims to such a position. Tyranny will never allow the declaration of God’s oneness, or His Lordship over all the worlds, unless these words lose their true meaning, becoming mere words of little significance. In such a situation, they represent no threat to tyranny.

از سوی دیگر، هنگامی که گروهی از مردم این سخنان را بپذیرند و آنها را جدی بگیرند، در معنای حقیقی‌شان، ستمگری آن را تحمل نخواهد کرد. بی‌درنگ به خطری که آنان برای اقتدار غصبی‌اش دارند پی می‌برد، اقتداری که به آن امکان می‌دهد بر مردم تحت سلطه‌اش فرمانروایی و ربوبیت کند. از این رو فرعون نمی‌توانست تحمل کند که موسی به ایمان به خدا، پروردگار جهانیان، دعوت کند، یا که جادوگران به ایمان خود به او اعلام کنند. او و سران قومش، با وجود نشانه‌هایی که به آنان نشان داده شد، بر انکار این حقیقت پافشاری کردند، و سپس هنگامی که انواع گوناگون سختی‌ها یکی پس از دیگری بر ایشان فرود آمد، باز هم پافشاری کردند. برای آنان، تحمل همه این‌ها آسان‌تر از آن بود که خدا را به عنوان پروردگار جهانیان به رسمیت بشناسند، زیرا این کار به اقتدار غصبی‌شان پایان می‌داد.

On the other hand, when a group of people adopt these words and take them seriously, in their true meaning, tyranny will not tolerate them. It immediately realizes the threat they represent to its usurped authority which enables it to exercise sovereignty and lordship over its subject people. Thus, Pharaoh could not tolerate that Moses should advocate faith in God, the Lord of all the worlds, or that the sorcerers should declare their belief in Him. He and his chiefs persisted with their rejection of this truth when signs were shown to them, and then when different types of hardship afflicted them, one after another. To them, all this was easier to tolerate than to acknowledge God as the Lord of all the worlds, because that would have ended their usurped authority.

این داستانِ موسی برای هدفی دیگر با این تفصیل آمده است. این داستان ماهیتِ ایمان و کفر را، آن‌گونه که در شخصیت‌ها و رویدادهای آن تاریخ بازتاب یافته، به تصویر می‌کشد. داستان با صحنهٔ پذیرفتنِ پیمانِ بنی‌اسرائیل پس از آن‌که شاهدِ ضربت‌خوردنِ قدرتِ خداوند بوده‌اند، به پایان می‌رسد. پس از آن، صحنهٔ بزرگی می‌آید که طبیعتِ انسان را نشان می‌دهد که با خدا پیمان می‌بندد. سپس صحنه‌ای می‌آید که کسی را نشان می‌دهد که این پیمان را می‌شکند و پس از آن‌که آیات خدا را آموخته، آن‌ها را کنار می‌گذارد. این صحنه بسیار تأثیرگذار است و برای هشدار دادن از چنین رفتاری به کار می‌رود. پس از این صحنه، تفسیری می‌آید که ماهیتِ هدایتِ الهی و ماهیتِ کفر را توضیح می‌دهد و روشن می‌کند که کفر نشان‌دهندهٔ نقصِ قوای ادراکیِ انسان است که به تباهیِ کامل می‌انجامد. (آیات ۱۷۱ تا ۱۷۹)

This story of Moses is given in such detail for another purpose. It depicts the nature of faith and unbelief as reflected by the personalities and events of that history. It concludes with the scene of accepting the covenant of the Children of Israel after they have witnessed how God’s might strikes. This is followed by the great scene showing human nature making its covenant with God. We then have a scene showing the one who reneges on this covenant as he discards God’s revelations after he has learnt them. It is a very powerful scene serving to warn against such a line of action. A comment follows this scene describing the nature of divine guidance and the nature of unbelief, making clear that the latter indicates a failure of man’s faculties of perception, leading to utter ruin. (Verses 171-179)

این سوره سپس به کافران مکه روی می‌آورد که حقیقت پیام اسلام را انکار می‌کردند و نام‌های خدا را تحریف می‌کردند تا برای معبودهای باطل خود نام‌هایی بسازند. آنان را از رسیدن عذاب خدا برحذر می‌دارد. همچنین ایشان را فرا می‌خواند که درباره جایگاه فرستاده خدا ﷺ که آنان را به پیروی از هدایت الهی دعوت می‌کرد، عمیق و روشن بیندیشند. هنگامی که چنین کنند، باید پیش‌داوری‌هایی را که موجب می‌شود پیامبر ﷺ را به دیوانگی متهم کنند، کنار بگذارند. باید در پادشاهی‌های آسمان و زمین و آنچه در آن‌هاست، که نشانه‌هایی بر حقیقت هدایت الهی دارند، تأمل کنند. و یادآوری‌ای نیز افزوده می‌شود از مرگی که ممکن است در حالی که کاملاً غافل‌اند فرا رسد. (آیات ۱۸۰ تا ۱۸۶)

The sūrah then turns to the unbelievers in Makkah who were denying the truth of the message of Islam, distorting God’s names in order to coin up names for their false deities. It warns them against suffering God’s punishment. It also invites them to reflect deeply and clearly on the status of God’s Messenger who called on them to follow divine guidance. When they do so, they should remove their prejudices that cause them to accuse the Prophet of madness. They should contemplate the kingdoms of heaven and earth and what they contain of pointers to the truth of divine guidance. A touch is added reminding them of death that could come when they are totally unaware. (Verses 180-186)