اصل حقیقت این سوره در این آیات تجسم یافته است: «ما قطعاً انسان را در بهترین صورت آفریدیم، سپس او را به پست‌ترین حالت بازگرداندیم، مگر کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده‌اند؛ پس برای آنان پاداشی بی‌پایان است.» (آیات ۴ تا ۶)
The essential fact of the sūrah is embodied in the verses: “We indeed have created man in the finest form, then We brought him down to the lowest of the low, except for those who believe and do good deeds; for theirs shall be an unfailing recompense.” (Verses 4-6)
خداوند تمام آفرینش خود را کامل ساخته است؛ و تأکید ویژه‌ای که در اینجا و در جاهای دیگر قرآن بر برخورداری انسان از صورتی کامل شده است، به‌روشنی نشان می‌دهد که انسان از عنایت الهی ویژه‌ای برخوردار بوده است. افزون بر این، عنایت خداوند به انسان، با وجود انحراف او از فطرت راستین‌اش و تباهی‌ای که در آن غرق می‌شود، نشان می‌دهد که خداوند به او مقامی ویژه و وزنی ویژه در هستی بخشیده است. عنایت خداوند در شکل‌دهی ساختار جسمانی بسیار پیچیده‌ی انسان و ترکیب روحی و ذهنی یگانه‌ی او به روشن‌ترین وجه نمایان است.
God has perfected all His creation; and the special emphasis laid here and elsewhere in the Qur’ān on man’s being endowed with perfect form shows clearly that man has enjoyed extra divine care. Moreover, God’s care for man, despite his distortion of his upright nature and the corruption he indulges in, suggests that God has given him special rank and special weight in the universe. God’s care is most clearly apparent in the moulding of man’s highly complicated physical structure and his unique spiritual and mental make-up.
تأکید در اینجا بر ویژگی‌های معنوی انسان است، زیرا همین ویژگی‌ها هستند که وقتی انسان از فطرت راست خود منحرف شود و از ایمان به خدا روی بگرداند، او را به پست‌ترین حالت فرو می‌کشند. بی‌شک، ساختار جسمانی انسان به چنین سطح پستی تنزل نمی‌کند. افزون بر این، برتری آفرینش انسان در ویژگی‌های معنوی او به روشن‌ترین شکل نمایان است. او به گونه‌ای آفریده شده است که می‌تواند به مرتبه‌ای والا دست یابد، مرتبه‌ای که برتر از مقام عالی‌ترین فرشتگان است. این موضوع در داستان معراج پیامبر ﷺ به آسمان‌ها نمایان شده است. آنگاه جبرئیل در مرتبه‌ای معین توقف کرد، و محمد ﷺ که انسان بود، به مراتبی بسیار بالاتر عروج داده شد.
The emphasis here is on man’s spiritual qualities since these are the ones which drag man down to the most ignoble state when he deviates from his upright nature and turns away from belief in God. Needless to say, man’s physical structure does not sink to such a low level. Moreover, the superiority of man’s creation is most clearly apparent in his spiritual qualities. He is made in such a way as to be able to attain a sublime standard, superior to that of the highest ranking angels. This is illustrated in the story of the Prophet’s ascension to heaven. Then, Gabriel stopped at a certain level and Muĥammad, human as he was, was elevated much higher.
در همان حال، انسان توانایی مشکوکی یافته است که به سطوحی فرو رود که هیچ موجود دیگری به آن نمی‌رسد: «سپس او را به پست‌ترین پستی بازگردانیدیم». (آیه ۵) در این صورت، حیوانات از او برترند و راست‌قامت‌تر، زیرا فطرت خود را نقض نمی‌کنند. آنان تسبیح پروردگار می‌گویند و وظیفه خود را بر زمین انجام می‌دهند، چنان‌که هدایت شده‌اند. اما انسانی که زیباترین صورت و توانایی‌ها به او داده شده، پروردگارش را انکار می‌کند و چنین است که به پایین‌ترین درکات فرو می‌افتد.
At the same time, man is given the dubious ability to sink down to levels unreached by any other creature: “Then We brought him down to the lowest of the low.” (Verse 5) In this case, the animals are superior to him and more upright, since they do not violate their nature. They praise the Lord and fulfil their function on earth as they are guided to do. But man who has been given the fairest form and abilities denies his Lord and so sinks right down.
«ما انسان را در بهترین صورت آفریدیم.» (آیه ۴) این اشاره به سرشت و توانایی‌های اوست. «سپس او را به پست‌ترین پستی بازگردانیدیم.» (آیه ۵) یعنی هنگامی که انسان سرشت خود را از مسیری که خدا برای او تعیین کرده است منحرف می‌کند. خداوند پس از آنکه راه را روشن ساخته است، انسان را در انتخاب پیروی از آن یا سرپیچی از آن آزاد گذاشته است.
“We have created man in the finest form.” (Verse 4). This is a reference to his nature and abilities. “Then We brought him down to the lowest of the low.” (Verse 5) That is, when he forces his nature away from the line God has defined for him. Having laid down the way, God left man to choose whether to follow it or not.
«مگر کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند.» (آیه ۶) زیرا اینان کسانی هستند که بر فطرت راست خود استوار می‌مانند، آن را با ایمان و اعمال صالح تقویت می‌کنند و آن را به بالاترین مرتبه‌ای که در این دنیا می‌تواند برسد ارتقا می‌دهند تا سرانجام در جهان کمال، به زندگی‌ای کامل دست یابند: «پس برای آنان پاداشی است که هرگز قطع نمی‌شود.» (آیه ۶) اما کسانی که فطرت خود را به پست‌ترین حد فرو می‌افکنند، در راه لغزان خود پایین می‌روند تا به پایین‌ترین سطح برسند، یعنی به جهنمی که در آن انسانیت‌شان از میان می‌رود و کاملاً خوار می‌شوند. این دو سرانجام، نتایج طبیعیِ دو آغاز و دو مسیر عملِ کاملاً متفاوت‌اند.
“Except for those who believe and do good deeds.” (Verse 6) For these are the ones who stick to their upright nature, consolidate it with faith and righteous deeds, and who elevate it to the highest level it can attain in this world so they can finally attain a life of perfection in the world of perfection: “For theirs shall be an unfailing recompense.” (Verse 6) But those who cause their nature to sink to the lowest of the low go down along their slippery road until they reach the lowest level, that is, in hell where their humanity is shed and they are completely debased. Both ends are natural results of two widely different starts and lines of action.
بدین ترتیب، اهمیت ایمان در زندگی انسان آشکار می‌شود. ایمان همان راه بالنده‌ای است که فطرت پاکِ انسان از طریق آن به کمال نهاییِ خود صعود می‌کند. ایمان ریسمانی است که میان انسان و آفریدگارش کشیده شده است. ایمان نوری است که به او نشان می‌دهد در راه متعالی کجا گام بردارد. هنگامی که این ریسمان بریده و این نور خاموش شود، نتیجهٔ حتمی سقوط از آن راه پرشیب به پست‌ترین درجهٔ پستی است. عنصر گلی در سرشت انسان از عنصر معنوی جدا می‌شود و انسان، همراه با سنگ‌ها، هیزم آتش دوزخ می‌گردد.
Thus, the importance of faith in human life becomes clear. Faith is the elevating path through which upright human nature ascends to its ultimate perfection. It is the rope stretched between man and his Maker. It is the light showing him where to step along the elevating path. When the rope is cut and the light put out, the inevitable result is the fall down the steep path into the lowest of the low. The clay element in man’s make-up separates from the spiritual element and man, along with stones, becomes the fuel for hell-fire.
در پرتو این حقیقت، پیامبر ﷺ چنین مخاطب قرار می‌گیرد: «پس چه چیزی بعد از این تو را به تکذیب روز جزا وادار می‌کند؟ آیا خداوند داورترین داوران نیست؟» (آیات ۷ و ۸) ای انسان، چه چیزی تو را وا می‌دارد که این دین را انکار کنی، پس از آنکه این حقیقت را دانسته‌ای، اهمیت ایمان در زندگی انسان را دریافته‌ای و از سرنوشتی که در انتظار کافران است آگاه شده‌ای؟ چرا از این نور روی می‌گردانی و از راه راستی که خداوند تعیین کرده است سر باز می‌زنی؟
In light of this fact, the Prophet is addressed in this manner: “Who, then, can henceforth cause you to deny the Last Judgement? Is not God the most just of judges?” (Verses 7-8) What makes you, man, deny this religion after you have known this fact, realized the importance of faith in the life of humanity, and become aware of the destiny awaiting those who disbelieve? Why do you turn away from this light and refuse to follow the straight path laid down by God?
«آیا خدا بهترین داوران نیست؟» (آیه ۸) آیا او آنگاه که این حکم را دربارهٔ سرنوشت آفریدگان صادر می‌کند، دادگرترین نیست؟ آیا حکمت خدا آشکارترین و آرامش‌بخش‌ترین نیست، آنگاه که میان مؤمنان و کافران داوری می‌کند؟ دادگری بی‌تردید روشن است و حکمت آشکار. از همین رو، در حدیثی که ابوهریره روایت کرده، آموخته‌ایم که هرگاه کسی این سوره را می‌خواند و به پرسش استفهامی «آیا خدا بهترین داوران نیست؟» می‌رسد، باید بگوید: «آری، و من بر این گواهم.»
“Is-not God the most just of judges?” (Verse 8) Is not He the most just when He gives this ruling concerning the destiny of creation? Is not God’s wisdom clearest and most reassuring as He rules between believers and unbelievers? Justice is certainly clear and wisdom is manifest. Hence, we are taught in a ĥadīth related by Abū Hurayrah that when one reads this sūrah one should answer the rhetorical question, “Is not God the most just of judges?” by saying: “Indeed, and I am a witness to that.”