این سوره صحنه‌ای واقعی از روزهای نخستین پیام اسلامی را به تصویر میکشد، اما همان صحنه در هر محیط و جامعه‌ای تکرار میشود. این سوره انسانی پست و فرومایه را نشان میدهد که ثروت به او داده میشود و او با آن دیگران را ستم میکند، تا آنجا که خود را تقریباً تحمل‌ناپذیر می‌یابد. او گمان میکند که ثروت بالاترین ارزش در زندگی است، که در برابر آن همه ارزش‌ها و معیارهای دیگر فرو می‌ریزند. او احساس میکند که چون ثروت دارد، سرنوشت دیگران را در دست دارد، بی‌آنکه در برابر اعمال خود پاسخگو باشد. او می‌پندارد که مال و ثروتش خدایی است که بر همه‌چیز بی‌هیچ استثنا توانا است، حتی بر مقاومت در برابر مرگ، که او را جاودانه میسازد و داوری خدا و کیفر او را باز میدارد.
This sūrah portrays a real scene from the early days of the Islamic message, yet the same scene is repeated in every environment and society. It shows a vile, mean person who is given wealth and who uses it to tyrannize others, until he begins to feel himself almost unbearable. He thinks that wealth is the supreme value in life, before which all other values and standards come toppling down. He feels that since he possesses wealth, he controls other people’s destiny without being accountable for his own deeds. He imagines that his money and his wealth is a god, capable of everything without exception, even of resisting death, making him immortal and stopping God’s judgement and His retribution.
به‌خاطر قدرت ثروت فریب خورده است؛ آن را می‌شمارد و از شمردن مکرر آن لذت می‌برد. غرور شرورانه‌ای در درونش رها میشود که او را به تمسخر جایگاه و کرامت دیگران، و به طعنه‌زدن و تهمت‌زدن به ایشان وامی‌دارد. او دیگران را با زبان نکوهش میکند، با اشاره‌های دستش به آنان می‌خندد؛ یا با تقلید حرکات و صدای ایشان، یا با ریشخند به قیافه و ویژگی‌های ظاهری‌شان، با سخنان و تقلید، با طعنه و تهمت.
Deluded as he is by the power of wealth, he counts it and takes pleasure in counting it again and again. A wicked vanity is let loose within him driving him to mock other people’s positions and dignity, to taunt and slander them. He criticizes others verbally, mocks them with his gestures, either by imitating their movements and voices or by ridiculing their looks and features, by words and mimicry, by taunt and slander.
این تصویری پست و زشت از کسی است که از آرمان‌ها و بزرگواری انسانی بی‌بهره و از ایمان تهی است. اسلام این گونه افراد را که ویژگی‌هایشان کاملاً در تضاد با معیارهای بلند اخلاقی اسلام است، سخت خوار می‌شمارد. اسلام به‌صراحت مسخره کردن و تمسخر دیگران و همچنین عیب‌جویی عمدی را حرام میداند. اما در این مورد، قرآن این اعمال را پست و زشت توصیف میکند و به هر کسی که به آنها دست می‌زند هشداری سخت میدهد. این نشان میدهد که این سوره به موردی واقعی اشاره دارد که برخی کافران، پیامبر ﷺ و مؤمنان را با طعن و تهمت خود آزار می‌دادند. پاسخ به این رفتارها در قالب یک منع شدید و هشداری هولناک آمده است. برخی روایات، افراد مشخصی را به‌عنوان عیب‌جویان مورد نظر نام برده‌اند، اما این روایات صحیح نیستند، از این رو به آنها نمی‌پردازیم و به‌جای آن به ملاحظات کلی بسنده می‌کنیم.
It is a vile and debased picture of someone devoid of human ideals and generosity and stripped of faith. Islam despises this type of person whose characteristics are diametrically opposed to its own high standards of morality. Islam emphatically forbids mockery and ridicule of other people as well as deliberate fault-finding. But in this case the Qur’ān describes these actions as sordid and ugly, delivering a stern warning to anyone who indulges in them. This suggests that the sūrah is referring to an actual case of some unbelievers subjecting the Prophet and the believers to their taunts and slander. The reply to these actions comes in the form of a strong prohibition and awesome warning. There are some reports which name specific individuals as being the slanderers meant here, but these are not authentic, so we will not discuss them, but instead content ourselves with general observations.
این هشدار در قالب تصویری از آخرت می‌آید که رنج روانی و جسمانی آنجا را ترسیم میکند و تصویری از جهنم میکشد که هم ملموس است و هم گویا. این تصویر با دقت، جرم را به کیفری که بر آن مترتب میشود و به تأثیرش بر خاطی پیوند میدهد. از یک سو، تصویر آن عیبجوی مسخره‌کننده و غیبت‌کننده است که دیگران را تمسخر و استهزا میکند و در همان حال مال گرد می‌آورد و می‌پندارد که از این راه جاودانگی برایش تضمین شده است. این تصویرِ تهمت‌زنِ بدبین که با ثروت در پی قدرت است، در برابر فردی تحقیرشده و نادیده‌گرفته‌شده قرار می‌گیرد که به ابزاری خردکننده افکنده میشود و هر آنچه را سر راهش باشد نابود میکند. این ابزار به‌زودی بنیان و غرور او را درهم می‌شکند.
The warning comes in the form of a picture of the hereafter portraying the mental and physical suffering there and drawing an image of hell which is both palpable and telling. It takes care to relate the crime to the punishment inflicted and to its effect on the culprit. On the one side there is the image of the taunting, slandering backbiter who mocks and ridicules others while he gathers wealth thinking that he is guaranteed immortality in this way. This image of a cynical calumniator seeking power through wealth is contrasted with the slighted, ignored person flung into a crushing instrument which destroys all that comes in its way. It soon crushes his structure and his pride.
ابزار له‌کننده «آتش برافروخته‌ی خدا» است. (آیه ۶) اینکه آن را آتش خدا می‌نامد نشان میدهد که نوعی آتش استثنایی و ناآشنا است که سرشار از هراس است.
The crushing instrument is “God’s own kindled fire.” (Verse 6) Its identification as the fire of God suggests that it is an exceptional, unfamiliar sort of fire, full of terror.
این آتش بر کسی که دیگران را مسخره و تحقیر میکند «شعله میکشد». و برای تکمیل تصویر فردِ خوار‌شده، نادیده‌گرفته‌شده و له‌شده، آتش از هر سو به او نزدیک میشود و او را در خود محبوس میکند. هیچ‌کس نمی‌تواند او را نجات دهد و هیچ‌کس از حالش نمی‌پرسد. در درون آتش، او را به ستونی بسته‌اند، همان‌گونه که حیوانات بسته میشوند، بی‌هیچ حرمتی.
This fire ‘rises’ over the person who mocks and ridicules others. To complete the image of the slighted, ignored and crushed person, the fire closes in on him from all directions and locks him in. None can save him and none asks about him. Inside he is tied to a column, as animals are tied, without respect.
لحن الواژگان به کاررفته در این سوره بسیار قاطع است: «مال را می‌شمارد و بارها و بارها آن را برمی‌شمارد؛ هرگز! او حتماً در حُطَمه افکنده خواهد شد؛ و تو چه دانی که حُطَمه چیست؟» با چنین تعبیراتی، قاطعیت به شدت منتقل میشود: «او قطعاً به درون حُطَمه افکنده خواهد شد.»
The tone of the vocabulary used in this sūrah is very strong ‘Keeps counting it again and again; by no means! He will indeed be flung; rises, towering.’ By such expressions, forcefulness is emphatically conveyed: “He will indeed be flung into the crushing one.
ای کاش می‌دانستی آن درهم‌کوبنده چیست! آتشِ افروختهٔ خداوند است.» (آیات ۴ تا ۶)
Would that you know what the crushing one is! It is God’s own kindled fire.” (Verses 4-6)
اولاً تعمیم و بیان رمزی آمده، سپس تعجبی که حاکی از وحشتی بزرگ است، و سرانجام پاسخی روشن؛ همه اینها شکلهایی از بیان قاطع است. این سبک همچنین هشدار را منتقل میکند: «وای بر...»؛ «در آتش افکنده خواهد شد...»؛ «آن درهمشکننده...»؛ «آتش برافروختهٔ خدا، که بر دلها سر میکشد و آنان را در خود میپیچد»؛ «در ستونهای بلند». در همهٔ این موارد میان تصویرها و احساسات، و نیز میان کردارهای آن «عیبجوی غیبتکنندهٔ طعنهزن»، نوعی هماهنگی دیده میشود. قرآن در زمان نزولش، رویدادهایی را که پیام اسلام با آنها روبهرو بود دنبال میکرد و در همان حال آن پیام را در راهش هدایت میکرد. قرآن سلاحی خطانapذیر است که نیرنگ توطئهگران را نابود میکند، دلهای دشمنان را به لرزه درمیآورد و مؤمنان را از شجاعت و عزم برای پایداری سرشار میسازد. در واقع، در این بخش که خداوند این گروه پست را نکوهش میکند، دو نکتهٔ مهم در عنایت او آشکار میشود: نخست، زشتی انحطاط اخلاقی و اینکه چگونه انسانها تا این حد خوار میشوند. دوم، اینکه او از مؤمنان دفاع میکند، جانهایشان را در برابر توهین دشمنانشان محفوظ میدارد، به آنان نشان میدهد که خدا از آنچه بر ایشان روا داشته میشود آگاه است و آن را ناپسند میداند، و اینکه ستمکاران را کیفر خواهد داد. همین برای بالا بردن روحهایشان و احساس برتری آنان بر نقشههای شوم دیگران کافی است.
First comes the generalization and cryptic expression, then the exclamation suggesting great horror, and then the clear answer — all are forms of forceful expression. The style also conveys warnings: ‘Woe to...; He will be flung into...; The crushing one...; God’s kindled fire; which will rise over people’s hearts, it will close in upon them; in towering columns.’ In all this there is a kind of harmony between imagery and feelings and the actions of the ‘taunting, slandering backbiter.’ At the time of its revelation, the Qur’ān followed up the incidents faced by the Islamic message whilst also leading it along its way. The Qur’ān is the infallible weapon which destroys the cunning of conspirators, shakes the hearts of enemies, and fills the believers with courage and determination to persevere. Indeed we recognize two significant facts in God’s care here as He denounces this sordid type of people: firstly, we are shown the ugliness of moral decline and how people are rendered so abject. Secondly, we realize that He defends the believers, preserves their souls against their enemies’ insults, shows them that God knows and hates what is inflicted on them, and that He will punish the wrongdoers. This is enough to elevate their souls and to make them feel their position high above the wicked designs of others.