به پیامبر ﷺ دستور داده میشود که از ایشان بپرسد: آیا آفرینش خودشان سخت‌تر است یا آفرینش آسمان‌ها، زمین و همه‌ی مخلوقات جهان هستی؟ اگر آنان بپذیرند که آفرینش انسان کم‌دشواردتر است، پس چرا باید به رستاخیز کفر ورزند، آن را به ریشخند بگیرند و محال بدانند، در حالی که این در برابر آفریدن جهان هستی هیچ است؟
The Prophet is then instructed to question them about whether they considered their own creation to be more difficult or the creation of the heavens, earth and all creation in the universe? If they agree that man’s creation is less difficult, why should they then disbelieve in resurrection, meeting it with derision and considering it impossible, when it is nothing compared to creating the universe?
از آنان بپرس: آیا آفرینشِ ایشان دشوارتر است یا آفرینشِ دیگر موجوداتی که ما آفریده‌ایم؟ ما ایشان را از گِلی چسبنده آفریده‌ایم. [ای پیامبر،] تو شگفت‌زده می‌شوی، و ایشان ریشخند می‌کنند؛ و هرگاه یادآوری شوند، پند نمی‌گیرند، و چون نشانه‌ای ببینند، آن را به مسخره می‌گیرند، و می‌گویند: «این جز جادویی آشکار نیست. آیا وقتی مُردیم و خاک و استخوان شدیم، دوباره برانگیخته خواهیم شد؟ و شاید پدرانِ ما [نیز برانگیخته شوند]؟»
Now ask those [unbelievers]: Are they more difficult to create, or the other beings We have created? Them have We created out of a sticky clay. Whereas you marvel, they scoff and when they are reminded of the truth, they pay no heed; and when they see a sign, they resort to ridicule; and say: ‘This is nothing but plain sorcery. What! After we have died and become mere dust and bones, shall we be raised back to life? And perhaps our forefathers?’ (Verses 11-17)
از دیگر موجودات مخلوق در این زمینه، فرشتگان، آسمان‌ها، زمین و آنچه میان آن‌هاست، جن، ستارگان، سیارات و شعله‌های سوزان است. آنان اقرار دارند که اینها به دست خداوند آفریده شدهاند. با این حال، پاسخی به این پرسش انتظار نمی‌رود. این صرفاً یک شیوه بیانی پرسشی است که حیرت آنان را از نادانی‌شان نسبت به آنچه پیرامونشان است برمی‌انگیزد. این شیوه نگاه آنان به امور را به باد تمسخر می‌گیرد. سوره با رها کردن این پرسش بی‌پاسخ، آن ماده‌ای را که آنان در ابتدا از آن آفریده شدهاند نشان می‌دهد: گِلی چسبناک و نرم که از مواد همین زمین ساخته شده است، و زمین خود یکی از مخلوقات خداوند است: «آنها را از گِلی چسبنده آفریده‌ایم». (آیه ۱۱) پس روشن است که آفرینش آنان دشوارتر نیست. از این رو، مسخره کردن نشانه‌های خداوند و وعده او برای زنده کردن دوباره‌شان، چیزی جز بیهودگی و پوچی نیست.
The other created beings in this respect include the angels, heavens, the earth and all between them, the jinn, stars, planets and piercing flames. They acknowledge that these are created by God. No answer, however, is expected to the question. This is simply a rhetorical device inviting amazement at their lack of understanding of what is around them. It derides the way they look at things. Leaving the question unanswered, the sūrah shows them the substance from which they were created in the first place: it is soft, sticky clay made of material from this earth, which is itself one of God’s creatures: “Them have We created out of a sticky clay.” (Verse 11) It is abundantly clear then that they are not the more difficult to create. Hence, their making fun of God’s signs and His promise to bring them back to life is nothing less than absurd.
ایشان از رفتار آنان در شگفت میشوند: «و تو شگفت می‌داری و آنان ریشخند می‌کنند، و چون پندشان دهند پند نمی‌پذیرند، و چون نشانه‌ای ببینند آن را به تمسخر می‌گیرند». (آیات ۱۲ تا ۱۴)
شایسته است که پیامبر ﷺ از آنان در شگفت شود. مؤمنی که خدا را با تمام توان ادراکش می‌شناسد، همان‌گونه که محمد ﷺ او را شناخت، و نشانه‌های فراوان در جهان هستی را که به او راهنمایی می‌کنند با روشنی کامل می‌بیند، ناگزیر از این است که از غفلت مردم شگفت‌زده شود. به بیان کوتاه، چگونه می‌توانند چنین رفتاری در پیش گیرند؟
Their attitude makes the Prophet wonder: “Whereas you marvel, they scoff and when they are reminded of the truth, they pay no heed; and when they see a sign, they resort to ridicule.” (Verses 12-14) It is only right that the Prophet should wonder at them. A believer who recognizes God with all his faculties as Muĥammad (peace be upon him) did, and who sees in full clarity the numerous signs in the universe pointing to Him, is bound to wonder and marvel at how people can remain oblivious to them. In short, how can they adopt such an attitude?
همان‌طور که پیامبر ﷺ با شگفتی به آنان می‌نگریست، ایشان به مسخره‌کردن سورۀ الصافات (صف‌کشیدگان) ادامه دادند | آیا نگاهی خواهید انداخت؟
As the Prophet looked at them with amazement, they continued ridiculing the Al-Şāffāt (Ranged in Ranks) | WILL Y OU HAVE A LOOK ?
حقیقتی را که برای ایشان ارائه کرد، در حالی که از یگانگی خدا و رستاخیز خودشان سخن می‌گفت.
truth he presented to them, speaking of God’s oneness and their own resurrection.
آنان بینایی را ترجیح دادند و دل‌هایشان مُهر خورده بود. از این رو آیات و نشانه‌های خدا را به ریشخند گرفتند، از پیامبری که آنها را برایشان آورد در شگفت شدند و آن را بهانه‌ای برای ریشخند بیشتر قرار دادند. از جمله، قرآن را چنین توصیف می‌کردند: «این جز جادوی آشکار نیست. آیا وقتی مُردیم و خاک و استخوان شدیم، دوباره زنده خواهیم شد؟ و شاید پدرانمان نیز؟» (آیات ۱۵-۱۷)
They preferred to remain blind, with their hearts sealed. Hence they scoffed at God’s revelations and signs, wondered at the Prophet who presented these to them and made that the material for further ridicule. Part of this was how they described the Qur’ān: “This is nothing but plain sorcery. What! After we have died and become mere dust and bones, shall we be raised back to life? And perhaps our forefathers?” (Verses 15-17)
آنان نسبت به هر چیزی که اطرافشان است و یادآور قدرت و توانایی خداوند است بی‌توجه‌اند، و ادعا می‌کنند که او پس از آنکه خودشان و پدرانشان مردند و نابود شدند، آنان را دوباره زنده نخواهد کرد. با این حال، اگر به هستی پیرامونمان بنگریم و ببینیم خداوند چه آفریده است، چنین بازگشتی چیز شگفت‌انگیزی نخواهد بود.
They are oblivious to everything around them that reminds them of God’s power and ability, claiming that He would not return them to life after they and their forefathers had died and perished. Yet such return is nothing to marvel at, if we would only look at the universe around us and see what God has created.
از آنجا که آنان حاضر نبودند با آرامش و خونسردی در آنچه می‌دیدند بیندیشند، سخت تکان داده میشوند تا آنچنان‌که وضعیت آشفته و مضطرب خود را در زندگی آخرت ببینند: «بگو:
Since they would not reflect quietly and calmly on what they saw, they are strongly jolted such that they see their own agitated state in the life to come: “Say:
«بَلَىٰ إِنَّهَا إِذَا دُكَّتِ الْأَرْضُ دَكًّا دَكًّا»: آری، به یقین خواهید دانست و سپس به زودی خواهید دانست، و پس از آن: شما و پدرانتان برانگیخته خواهید شد و کاملاً خوار و زبون خواهید گشت و توان هیچ مقاومتی نخواهید داشت. نه تنها خداوند رستاخیز آنان را به تأکید تصدیق می‌کند، بلکه چگونگی آن را نیز به ایشان نشان می‌دهد. این امر در صحنه‌ای طولانی ترسیم شده که رستاخیز را به شیوه‌های گوناگون توصیف می‌کند، تصاویری زنده و حرکاتی پی‌در‌پی ارائه می‌دهد. کل این روایت ابتدا به سبک داستانی آغاز میشود، سپس به گفتگو تبدیل می‌گردد، و در میان آن، رویدادها و کنش‌ها را می‌بینند و تفسیرهایی درباره آنها می‌شنوند. بدین ترتیب، کل این صحنه جان می‌گیرد.
Yes, indeed! And you shall be utterly humbled.” (Verse 18) Yes, indeed, you and your forefathers will be resurrected and utterly humiliated, unable to put up any opposition. It is not merely that God emphatically confirms their resurrection, but He shows them how it is done. This is depicted in a long scene describing resurrection in different ways, presenting lively images and successive movements. The whole account employs the narrative style first, then changes to dialogue, and in between they see events and actions and hear comments on these. Thus, the whole scene comes alive.
«فَإِنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ فَإِذَا هُمْ يَنظُرُونَ» (آیه ۱۹) این همه تنها یک نگاه است که به یک بانگ نیاز دارد؛ بانگی که در عربی «زَجْرَة» نامیده میشود تا نشان دهد که بسیار نیرومند است و از منبعی برتر سرچشمه می‌گیرد. این یک بانگ است که همه آنان ناگهان و بی‌هیچ آمادگی‌ای شروع به دیدن می‌کنند.
“There will be just one single cry, and they will all begin to see.” (Verse 19) It is all just a glimpse, taking no more than a single cry, which is described in Arabic as zajrah, to indicate that it is exceedingly strong and coming from a superior source. This single cry is made “and they will all begin to see,” suddenly, without any preparation.
وہ اس قدر شدید حیرت سے دوچار ہوں گے کہ پکار اٹھیں گے: "ہائے ہماری بدبختی! یہ تو روزِ جزا ہے!" (آیت 20) اسی حیرت کے عالم میں اچانک ایک آواز واضح کر دے گی کہ ان پر جو کچھ بھی بیت رہا ہے وہ ان کے اپنے ہی کیے ہوئے اعمال کا نتیجہ ہے: "یہی وہ فیصلے کا دن ہے جسے تم جھوٹ قرار دیا کرتے تھے" (آیت 21) یہاں ہم دیکھتے ہیں کہ سورت اپنا اندازِ بیان بدلتی ہے؛ بیانیہ انداز سے ہٹ کر براہِ راست ان لوگوں سے خطاب کرتی ہے جو اس بات کا انکار کیا کرتے تھے کہ کبھی ایسا دن آئے گا جب تمام انسان دوبارہ زندہ کیے جائیں گے اور ان کی تقدیر کا فیصلہ ہوگا۔
Surprised so violently, they cry out: “Woe betide us! This is the Day of Judgement!” (Verse 20) In the midst of their shock, a voice will unexpectedly make it clear that whatever happens to them is through their own making: “This is indeed the Day of Decision which you used to call a lie” (Verse 21) Here we see how the sūrah changes its style from the narrative to directly address those who used to deny that there would ever be such a day when all mankind would be resurrected and their fate determined.
تنها یک جملهٔ قاطع سرزنش کافی است پیش از آنکه دستورها به کسانی داده شود که وظیفهٔ اجرای آنها را بر عهده دارند: «گردآورید کسانی را که ستم کردند، و همتایانشان را، و آنچه را که به جای خدا می‌پرستیدند، و همهٔ آنها را به راه دوزخ راهنمایی کنید، و نگهشان دارید که از ایشان پرسیده خواهد شد.» (آیات ۲۲ تا ۲۴) پس ستمکاران و همانندانشان باید گرد آورده شوند. با آنکه دستور روشن و قاطع است، در عبارت «آنها را به راه دوزخ راهنمایی کنید» کنایهٔ تندی نیز نهفته است. این نوع راهنمایی بی‌شک عجیب است و بدتر از گمراهی است. با این حال، این پاسخی کامل به گمراهی ایشان از راه هدایت الهی است. از آنجا که در این دنیا از راهنمایی به راه راست بهره‌ای نبردند، در آخرت این بار به راه دوزخ راهنمایی خواهند شد.
It takes only one decisive sentence of blame before the orders are issued to those whose task it is to carry them out: “Gather together all those who were bent on wrongdoing, their ilk, and all that they used to worship instead of God, and guide them all to the path of hell, but halt them a while, for they shall be asked.” (Verses 22-24) So the wrongdoers and their like are to be gathered together. Although the order is clear and decisive, it also carries much sarcasm in the expression, ‘guide them all to the path of hell.’ This is certainly a strange type of guidance, worse than going astray. Yet it is the perfect retort to their straying from the path of divine guidance. Since they did not benefit in this present world from guidance to the straight path, guidance will be given to them in the life to come, but this time to the path of hell.
پس از این هدایت، آنان را می‌بینیم که برای بازجویی نگه داشته میشوند. خطاب باز هم متوجه ایشان است و با سرزنش همراه است، هرچند این سرزنش در قالب پرسشی ساده و بی‌آزار بیان میشود: «چرا یکدیگر را یاری نمی‌کنید؟» (آیهٔ ۲۵) چرا یکدیگر را پشتیبانی نمی‌کنید، در حالی که همگی اینجایید و به هر یاری‌ای که بتوانید به دست آورید نیازمندید؟ و نیز معبودهایی را که پیش‌تر می‌پرستیدید همراه خود دارید. بی‌تردید هیچ‌یک از آنها پاسخی نمی‌دهد.
پس از این پرسش بلاغی، توصیفی از وضعیت ایشان آمده است: «و در آن روز آنان کاملاً تسلیم‌اند.» (آیهٔ ۲۶) هم پرستندگان و هم معبودان، در حالتی از تسلیم کامل در برابر خداوند قرار دارند.
Having been given such guidance, we then see them halted for questioning. Again the address turns to them with blame, even though it is delivered through a simple and innocent question: “How is it that you do not help one another?” (Verse 25) Why do you not support one another when you are all here and in need of any help you can get? You also have here with you the deities you used to worship. Needless to say, none of them ventures an answer.’ What follows this rhetorical questioning is a comment describing their condition: “Indeed, on that day they will be in complete submission.” (Verse 26) Both the worshippers and the worshipped are in a state of complete submission to God.
دوباره، این سوره به سبک روایی بازمی‌گردد و آنان را در حال مجادله با یکدیگر به تصویر می‌کشد: «برخی به برخی دیگر رو می‌کنند و یکدیگر را سرزنش می‌کنند. برخی از ایشان خواهند گفت:
Once more, the sūrah picks up the narrative style, portraying them as they argue with one another: “They will turn upon one another accusingly. Some [of them] will say:
«شما ما را [با وسوسه] از راست نزد ما می‌آمدید!» (آیات ۲۷-۲۸) این توصیفِ حالتِ عادیِ وسوسه است که از سمتِ راست می‌آید. از این رو، آنان وسوسه‌گران را سرزنش می‌کنند و می‌گویند که مسئولِ عذابِ کنونیِ ایشان هستند. متهمان بی‌درنگ مسئولیت را رد می‌کنند و آن را مستقیماً بر گردنِ متهم‌کنندگانشان می‌اندازند: «آنان پاسخ می‌دهند: نه! خودِ شما ایمان نمی‌آوردید.» (آیه ۲۹) وسوسه‌ی ما نبود که شما را از ایمان به کفر کشاند.
You used to [whisper to us] approaching us from the right!” (Verses 27-28) This describes the normal condition of whispering, coming from the right. Thus, they blame the whisperers, saying they are responsible for their present ordeal. Those accused will immediately deny responsibility, putting it squarely on their accusers: “The others will reply: No! It was you who would not believe.” (Verse 29) It was not our whisper that took you from faith into disbelief.
و آنان گفتند: ما شما را گمراه کردیم، چرا که خود نیز گمراه بودیم. ما هیچ تسلطی بر شما نداشتیم. (آیه ۳۰) ما نمی‌توانستیم دیدگاه‌های خود را بر شما تحمیل کنیم و شما را به زور وادار به پیروی از خود کنیم؛ «بلکه خود شما مردمی سرکش بودید.» (آیه ۳۰) شما به هیچ حدی پایبند نبودید. «اکنون فرمان پروردگارمان درباره ما تحقق یافت و ما باید عذاب را بچشیم.» (آیه ۳۱) هم شما و هم ما در یک موقعیت قرار داریم و سزاوار کیفر خداوند هستیم، زیرا به هشدارها توجه نکردید. شما به دلیل گرایشتان به پیروی از گمراهی به ما پیوستید. ما هیچ کاری با شما نکردیم، بلکه خودتان در گمراهی ما را پیروی کردید: «اگر ما شما را گمراه کردیم، خود ما نیز گمراه بودیم.» (آیه ۳۲)
You were not following guidance and we led you astray by whispering. Indeed, “We had no power over you.” (Verse 30) We could not impose our views on you, forcing you to follow us against your will: “but you were willing to exceed all limits.” (Verse 30) You would not abide by any limit. “Now our Lord’s word has come true against us, and we are bound to taste [the punishment].” (Verse 31) Both you and us are in the same position, deserving of God’s punishment for not heeding the warnings. You joined us because of your propensity to follow error. We did nothing to you, instead you followed us in our error: “If we led you astray, we ourselves were astray.” (Verse 32)
در این مرحله، تفسیر دیگری بیان میشود، اما این بار همچون جمله‌ای است که در برابر همگان اعلام میشود و دلایل آن را روشن می‌سازد و آنچه را که آنان در این دنیا انجام دادند، آشکار می‌کند که منجر به محکومیتشان در آخرت شد: «در آن روز، همگی در عذاب مشترک خواهند بود. بدین‌سان با همه گنهکاران رفتار خواهیم کرد. هرگاه به ایشان گفته می‌شد: "هیچ معبودی جز خدا نیست"، از روی تکبر روی برمی‌تافتند و می‌گفتند: آیا باید خدایان خود را به‌خاطر شاعری دیوانه رها کنیم؟» (آیات ۳۳-۳۶) تفسیر دیگری نیز سرزنش آشکار کسانی را در بر دارد که چنین سخنان هولناکی می‌گویند: «قطعاً او حق را آورده و پیامبران پیشین را تصدیق کرده است. شما به‌راستی عذاب دردناک را خواهید چشید، و جز به‌سزای آنچه انجام می‌دادید، جزا داده نمی‌شوید. اما بندگان مخلص خدا چنین نیستند.» (آیات ۳۷-۴۰)
At this point, another comment is made, but this time it sounds like a sentence announced before all, making its grounds clear and revealing what they did in this world to bring about their condemnation in the next: “On that day, they all will share in the common suffering. Thus shall We deal with all the guilty ones. Whenever they were told, there is no deity other than God,’ they would turn away in arrogance, and would say: Are we to forsake our deities for the sake of a mad poet?” (Verses 33-36) A further comment carries clear censure of those who say such monstrous words: “For certain, he has brought the truth, and confirmed the earlier messengers. You will indeed taste grievous suffering, being requited only for what you used to do. Not so God’s true servants.” (Verses 37-40)
از آنجا که بندگان راستین خدا در اینجا یاد شدهاند و روشن میشود که آنان رنجی نخواهند برد، وضعیت ایشان در روز قیامت نیز نشان داده میشود. این بار نیز این مطلب به سبک داستانی بیان می‌گردد، شادی و نعمتی را که آنان به‌طور کامل خواهند داشت توصیف می‌کند و آن را با رنجی که گروه دیگر می‌کشد مقایسه می‌نماید.
Since God’s true servants are mentioned here, making it clear that they will not suffer, their condition on the Day of Judgement is also shown. Once more this comes in narrative style, describing the happiness and bliss they will enjoy to the full and contrasting it with the suffering the other party endures:
برای آنان روزی معینی خواهد بود: میوه‌ها؛ و در باغ‌های نعمت گرامی داشته خواهند شد، بر تختهای نرم تکیه زده، روبهروی یکدیگر. جامی در میانشان گردانده میشود، با نوشیدنی‌ای از چشمهای جاری: زلال، برای نوشندگانش گوارا، که نه سرگیجه‌ای می‌آورد و نه مستی. و در کنارشان همسرانی خواهند بود با نگاهی پاکدامن، زیباچشم، گویی تخممرغهای پنهانشدهاند. (آیات ۴۱ تا ۴۹)
Theirs shall be a predetermined sustenance: fruits; and they will be honoured in gardens of bliss, seated on soft couches, facing one another. A cup will be passed round among them with a drink from a flowing spring: clear, delicious to those who drink it, causing no headiness or intoxication. With them will be mates of modest gaze, most beautiful of eye, as if they were hidden eggs. (Verses 41-49)
این سعادتی است خالص و کامل که همه لذتها را، چه جسمانی و چه معنوی، در خود جمع دارد. هر کس در آن هر آنچه از خوشبختی بخواهد مییابد. نخست آنکه کسانی که از این سعادت برخوردارند، بندگان راستین خدایند؛ توصیفی که نشاندهندهٔ جایگاه بلند آنان است. آنان همچنین در میان ساکنان عالم بالا «گرامی» داشته میشوند، و این بالاترین گرامیداشت است. آنان «میوه» دارند و «بر تختهای نرم، روبهروی یکدیگر» مینشینند. به آنان خدمت میشود تا برای هیچ چیز نیازی به تلاش نداشته باشند. دربارهٔ نوشیدنیشان نیز به تفصیل سخن گفته شده است: «جامی از چشمهای روان بر گرد ایشان گردانده میشود؛ سپید و گوارا برای نوشندگان، که نه در آن تباهی عقل است و نه مست میشوند.» (آیات ۴۵ تا ۴۷) اینها بهترین ویژگیهای هر نوشیدنی است که لذت میبخشد بیآنکه پیامد ناخوشایندی داشته باشد. از این رو نگرانی ندارند که آن تمام شود، و هیچ عارضهٔ ناخوشایندی برایشان نمیآورد. همراهانی دارند که چنین توصیف شدهاند: «و نزد ایشان زنانی است که نگاههایشان را فروافکندهاند و چشمانشان درشت و زیباست.» (آیهٔ ۴۸) پاکدامنیِ آنان بدین معناست که جز به همسرانشان به کسی دیگر نگاه نمیکنند، با آنکه بسیار زیبایند. آنان پاکدامن و مهربانند، «گویی تخممرغهای پنهانشدهاند»، و هیچکس پیش از ایشان به آنان دست نزده است.
This is happiness pure and perfect, combining all that is enjoyable, physically and spiritually. Everyone finds in it whatever they want of happiness. To start with, the people enjoying this happiness are God’s true servants, a description that signifies they are held in high regard. They are also ‘honoured’ among those on high, and this is the highest honour. They have ‘fruit’ and they sit ‘on soft couches facing one another.’ They will be served so that they need not exert any effort for anything. What they drink is also described in detail: “A cup will be passed round among them with a drink from a flowing spring: clear, delicious to those who drink it, causing no headiness or intoxication.” (Verses 45-47) These are the best qualities in any drink, giving the pleasure without negative consequences. Thus they do not fear that it will he used up, and it gives them no unpleasant side effects. They have companions who are described as follows: “With them will be mates of modest gaze, most beautiful of eye.” (Verse 48) Their modesty means that they do not look up to anyone other than their mates, despite being very pretty. They are chaste and gentle, “as if they were hidden eggs,” untouched by anyone.
همان‌طور که داستان پیش می‌رود، می‌بینیم که این بندگان راستین خدا در گفتگویی خوشایند سرگرم‌اند، از چیزهایی که در زندگی گذشته‌شان به یاد دارند یاد می‌کنند و به نعمت‌هایی که اکنون از آنها بهره‌مندند می‌نگرند. این تصویر در تضاد با مجادلات پرتنشی است که دیگران در جایگاه عذاب‌شان دارند. سپس یکی از مؤمنان چیزی را که از زندگی نخست خود به یاد دارد، برای برادرانش بازگو می‌کند: «یکی از آنان می‌گوید: من در دنیا همنشینی نزدیک داشتم که از من می‌پرسید: آیا واقعاً باور داری که پس از مردن و تبدیل شدن به خاک و استخوان‌های پوسیده، برای حساب زنده خواهیم شد؟» {صافات: ۵۱-۵۳}
دوستش به روز جزا ایمان نداشت و با شگفتی از او می‌پرسید که آیا واقعاً به رستاخیز پس از مرگ باور دارد. این مؤمن در حالی که از دوستش سخن می‌گوید، می‌خواهد بداند که بر سر او چه آمده است. او را می‌جوید و از برادرانش می‌خواهد که نگاه کنند: «سپس می‌گوید: آیا دوست دارید به پایین بنگرید؟ پس می‌نگرد و او را در میان آتش می‌بیند،» {صافات: ۵۴-۵۵}
As the story unfolds we see these true servants of God engaged in pleasant conversation, recalling things from their past lives and looking at what they now enjoy. This image contrasts with the contentious arguments the others have in their place of suffering. One of the believers then relates to his brethren something that he recalls from his first life: “One of them will say: I had a close companion on earth who used to ask me: Do you really believe that after we have died and become mere dust and bones we shall he brought for judgement?” (Verses 51-53) His friend did not believe in the Day of Judgement, and he asked him in amazement whether he truly believed in resurrection after death. As he is speaking about his friend, this believer wishes to know what happened to him. He looks for him and calls on his brothers to look as well: “He adds: ‘Would you like to look down?’ Then he looks and sees him in the midst of the fire,” (Verses 54-55)
هنگامی که او را در رنجش می‌بیند، رو به او کرده و می‌گوید: تو می‌توانستی با آنچه در گوشم زمزمه کردی، مرا گمراه کرده و نابود سازی. تنها به فضل خداوند بود که به تو گوش ندادم: «می‌گوید: به خدا سوگند! نزدیک بود مرا به هلاکت بکشانی! و اگر نعمت پروردگارم نبود، من نیز از احضارشدگان می‌بودم.» (آیات ۵۶ و ۵۷) من هم می‌توانستم در همان وضعیتی قرار گیرم که اکنون تو در آن هستی و همراه با گله به همان جایی رانده شوم که تو اکنون در آنی.
When he sees him in his suffering, he turns to him and says: You could have led me astray and ruined me by what you whispered in my ear. It was only through God’s favour that I did not listen to you: “He will then say: By God! You almost brought me to ruin! But for the grace of God I should have also been brought there.” (Verses 56-57) I could have ended up in the same position and been driven with the herd to the same position you now are in.
او با آگاهی از آنچه بر دوستش گذشته است، ارزش بزرگ نعمتی را که خودش و دیگر مؤمنان از آن برخوردارند، شدیدتر احساس می‌کند. از این رو می‌خواهد آن را تأیید کند و مطمئن شود که پایدار خواهد ماند: «آیا واقعاً چنین است که جز همان مرگ نخستین‌مان نمی‌میریم، و عذاب نمی‌شویم؟ این همان کامیابی بزرگ است.» (آیات ۵۸ تا ۶۰)
His awareness of what happened to his friend makes him feel more acutely the great blessing he and his fellow believers are experiencing. Therefore, he wants to assert it and be reassured that it will last: “But then is it truly so, that we are not to die except for our first death, and that we are not to suffer? This is indeed the supreme triumph.” (Verses 58-60)
یک توضیح کوتاه در اینجا آورده میشود که دل‌ها را به لزوم تلاش سخت برای رسیدن به چنین هدفی آگاه می‌سازد. «پس باید برای رسیدن به آن کوشید.» (آیه ۶۱) این هدف، سعادتی پاک و جاودانه است که نه مرگ می‌تواند آن را پایان دهد و نه شکنجه می‌تواند مانعش شود. این همان نوع هدفی است که شایستهٔ تلاش جدی است. در مقایسه با آن، دیگر اهدافی که مردم برای آن می‌کوشند بی‌ارزش به نظر می‌رسند.
A short comment is made here, alerting hearts to the need to work hard in order to achieve such a goal. “Everyone should strive to attain this goal.” (Verse 61) The goal is a pure and everlasting happiness that cannot be ended by death or prevented by torture. It is the type of goal that deserves hard effort. Compared to this, other goals people strive for seem worthless.
برای آشکار ساختن فاصلهٔ عظیمِ میان این سعادتِ جاودان و پاک، و سرنوشتِ دیگری که در انتظار کافران است، این سوره توضیح می‌دهد که پس از حسابرسی، چه چیزی در انتظار آنان خواهد بود.
In order to highlight the great gulf between this everlasting, pure happiness and the other destiny awaiting the unbelievers, the sūrah explains what awaits the latter after they have been held to account:
آیا این پذیرایی بهتر است یا درخت زقّوم؟ ما آن را آزمونی برای ستمکاران قرار داده‌ایم. درختی است که از دل آتش شعله‌ور دوزخ می‌روید. میوه‌اش همچون سرهای شیاطین است. قطعاً از آن خواهند خورد و شکم‌های خود را از آن پر خواهند کرد. سپس بر روی آن، آب گرم و چرکین به ایشان نوشانده میشود. باز هم، بازگشت نهایی آنان به سوی دوزخ است. (آیات ۶۲ تا ۶۸)
Is this the better welcome, or the Zaqqūm tree? We have made it a test for the wrongdoers. It is a tree that grows in the very heart of the blazing fire of hell. Its fruit is like devils’ heads. They will indeed eat of it, filling their bellies. Then on top of it, they will be given polluted scalding water to drink. Then again, their ultimate goal is hell. (Verses 62-68)
آیا این جایگاه و مکان، که لذت ابدی و ناب در آن است، بهتر است یا درخت زقوم؟ این درخت چیست؟ پاسخ ساده است: «درختی است که از قلب آتش سوزان دوزخ می‌روید. میوه‌اش همچون سرهای شیاطین است.» (آیات ۶۴ و ۶۵)
بی‌گمان مردم نمی‌دانند سرهای شیاطین چگونه‌اند. با این حال، این تصویری هولناک است. تنها اندیشیدن به این سرها کافی است تا آدمی به وحشت افتد. پس چگونه می‌توانند تصور کنند که همین سرها خوراک آنان شود و شکم‌هایشان را از آن پر کنند؟
Rhetorically they are asked whether the pure endless bliss is a better position and place or the Zaqqūm tree. What is this tree, then? The answer is simple: “It is a tree that grows in the very heart of the blazing fire of hell. Its fruit is like devils’ heads.” (Verses 64-65) Needless to say, people do not know how devils’ heads look. Nevertheless, it is a frightening image. It is sufficient only to think of these heads to be scared. How, then, would they countenance the prospect of these very heads becoming the food with which they fill their bellies?
خداوند این درخت را آزمونی برای ستمگران قرار داد. وقتی نام آن را شنیدند، آن را مسخره کردند و گفتند: «چگونه ممکن است درختی در دوزخ بروید و نسوزد؟» یکی از آنان، ابوجهل، از روی تمسخر گفت: «ای مردم قریش! آیا می‌دانید آن درخت زقوم که محمد ﷺ با آن شما را می‌ترساند چیست؟ آن خرمای مدینه است که با کره آمیخته شده. اگر آن را به دست آوریم، بی‌درنگ آن را فرو خواهیم برد.» اما حقیقت این است که درخت زقوم چیزی متفاوت از خوراکی‌هایی بود که آنان می‌شناختند: {بی‌شک از آن خواهند خورد و شکم‌های خود را از آن پر خواهند کرد.} (آیه ۶۶) هنگامی که آن درخت گلوهایشان را می‌خراشد و شکم‌هایشان را می‌سوزاند — زیرا در آتش می‌روید و از همان جنس آتش است — آنان به دنبال نوشیدنی خنک خواهند گشت تا سوزش را فرو نشانند. اما تنها آب آلوده و جوشان به ایشان داده خواهد شد: {سپس بر روی آن، آب آلوده و سوزان به نوشیدن به آنان داده خواهد شد.} (آیه ۶۷)
God made this tree a test for the wrongdoers. When they heard its name, they made fun of it, saying: ‘How could a tree grow in hell without being burnt?’ One of them, Abū Jahl, said in sarcasm: “People of the Quraysh! Do you know what the Zaqqūm tree is that Muĥammad holds up to scare you with? It is the dates of Madinah cooked with butter. Should we get it, we will swallow it without hesitation.” The fact is, however, that the Zaqqūm tree was something different from the food they knew: “They will indeed eat of it, filling their bellies.” (Verse 66) When it stings their throats and burns their bellies — as it grows in the fire it is of the same substance — they will look for a cool drink to stop the burning. However, they will only drink contaminated, boiling water: “Then on top of it, they will be given polluted, scalding water to drink.” (Verse 67)
پس از این ضیافت، آنان سفره را ترک می‌کنند تا به مسکن دائمی خود بازگردند، که هیچ‌گونه استقبال گرمی در آن نیست: «سپس بازگشتشان تنها به سوی جهنم است.» (آیه ۶۸)
After this meal, they leave the table to return to their permanent abode, which is far from welcoming: “Then again, their ultimate goal is hell.” (Verse 68)