این سوره را می‌توان به دو بخش تقسیم کرد که هر یک به یکی از اصول بزرگ ایمان می‌پردازد. نخست، اصل رستاخیز است که با دگرگونی عظیمی در جهان همراه است؛ دگرگونی‌ای که خورشید و ستارگان، کوه‌ها و دریاها، آسمان و زمین، جانوران وحشی و اهلی، و نیز انسان را در بر می‌گیرد. دوم، اصل وحی است. این سوره درباره فرشته‌ای که وحی الهی را حمل می‌کند، پیامبر ﷺ که آن را دریافت می‌کند، مردمی که به آنان خطاب می‌شود، و اراده‌ی متعالی‌ای که سرشت ایشان را شکل داده و این وحی را عطا کرده است، سخن می‌گوید.

This sūrah may be divided into two parts, each of them treating one major principle of faith. The first is the principle of resurrection accompanied by a great upheaval in the universe, which affects the sun and the stars, the mountains and seas, heaven and earth, wild and domestic animals, as well as man. The second principle is that of revelation. The sūrah has something to say about the angel carrying the divine revelation, the Prophet receiving it, the people addressed by it, and the Supreme Will which has shaped their nature and bestowed this revelation.

آهنگ این سوره، آهنگی از حرکتی خشونت‌بار است که هیچ چیز را در جای خود باقی نمی‌گذارد. همه چیز پرتاب می‌شود، درهم شکسته یا پراکنده می‌گردد. این حرکت چنان شدید است که هم برمی‌انگیزد و هم وحشت می‌آفریند. هر وضعیت آشنایی را دگرگون می‌کند و دل‌های مردم را چنان سخت می‌لرزاند که خود را هم از پناهگاه و هم از آرامش محروم احساس می‌کنند. در چنین طوفان ویرانگر و خشمگینی، دل انسان جز پرِ کاهی نیست که به هر سو رانده می‌شود. هیچ پناه و در حقیقت هیچ امنیتی جز آنچه خداوند پایدار به آن عطا فرموده یافت نمی‌شود. بدین ترتیب، آهنگ این سوره به تنهایی این اثر را دارد که دل و جان انسان را از هر آنچه با امنیت و آرامش پیوند دارد جدا کند، تا آرامش، امنیت و پناه را نزد خدا جست‌وجو کند.

The rhythm of the sūrah is one of violent movement which leaves nothing in its place. Everything is thrown away, smashed or scattered. The movement is so violent that it excites and frightens. It alters every familiar situation and shakes people’s hearts violently so that they feel deprived of both shelter and reassurance. In such a violent destructive storm the human heart is no more than a little feather, blown in every direction. No protection and, indeed, no safety can be found except what is granted by God, the Eternal. Thus, the rhythm of the sūrah has, on its own, the effect of pulling man’s heart and soul away from everything associated with safety and security, in order to seek peace, safety and protection with God.

این سوره همچنین گنجینه‌ای از تصاویر چشمگیری است که از جهان هستی گرفته شده‌اند؛ هم از حالت زیبای کنونی آن که برای ما آشناست، و هم از حالتش در روز قیامت، آنگاه که هر چیز آشنایی تا حدی دگرگون می‌شود که دیگر شناخته نمی‌شود. افزون بر این، این سوره سرشار از تعبیرات ظریفی است که به تصاویر ترسیم‌شده رنگ و جلا می‌بخشد. از آنجا که این سوره بسیار کوتاه است، آهنگ، تصاویر و تعبیرات با هم درمی‌آمیزند و اثری بسیار نیرومند و ماندگار پدید می‌آورند. اگر نبود این واقعیت که سوره شامل برخی واژگان است که امروزه دیگر برای ما آشنا نیستند، ترجیح می‌دادم درباره آن سخنی نگویم. آهنگ و تصاویر آن اثری بسیار قوی‌تر از آنچه هر تفسیر انسانی بتواند به آن دست یابد بر جای می‌گذارد.

هنگامی که خورشید در هم پیچیده شود، هنگامی که ستارگان فرو ریزند و پراکنده گردند، هنگامی که کوه‌ها به حرکت درآیند، هنگامی که شتران ده ماهه آبستن رها شوند، هنگامی که جانوران وحشی گرد آورده شوند، هنگامی که دریاها برافروخته گردند، هنگامی که جان‌ها با همانندان خود جفت شوند، هنگامی که از دختر زنده‌به‌گورشده پرسیده شود که به کدام گناه کشته شده است، هنگامی که نامه‌ها گشوده شوند، هنگامی که آسمان برکنده شود، هنگامی که دوزخ افروخته گردد، هنگامی که بهشت نزدیک آورده شود، هر کس خواهد دانست که چه چیزی را پیش فرستاده است. (آیات ۱ تا ۱۴)

When the sun is darkened, when the stars fall and disperse, when the mountains are made to move away, when the camels, ten months pregnant, are left untended, when the wild beasts are brought together, when the seas are set alight, when people’s souls are paired [like with like], when the infant girl, buried alive, is asked for what crime she was slain, when the records are laid open, when the sky is stripped bare, when hell is made to burn fiercely, when paradise is brought near, every soul shall know what it has put forward. (Verses 1-14)

این آیات صحنه‌ای از تحولی عظیم را ترسیم می‌کنند که تمام کائنات را در بر می‌گیرد.

These verses sketch a scene of great upheaval which envelops the whole universe.

این رویدادی است که هر راز پنهان را آشکار می‌کند و چیزی را پنهان نمی‌گذارد.

It is an event which reveals every guarded secret and leaves nothing hidden away.

هر انسان با آنچه برای روز حساب و جزا از پیش فرستاده است روبه‌رو خواهد شد۔ رویدادهای بزرگی که یاد شده نشان می‌دهد که وضعیت آشنای کنونی جهان، با هماهنگی کامل، حرکت اندازه‌گیری‌شده و روابط تحت کنترل، که آفریدگاری که کارش بی‌نقص است آن را کامل کرده است، دچار فروپاشی کامل خواهد شد۔

Every human being faces what he has put forward for the day of reckoning and judgement. The great events mentioned indicate that the present familiar state of the universe, with its perfect harmony, measured movement, controlled relations, perfected by the Maker whose work is flawless, will suffer a complete break down.

این نقش به پایان خواهد رسید. همراه با تمامی مخلوقات، به مرحله‌ای تازه و از پیش تعیین‌شده از زندگی منتقل خواهد شد که با هیچ‌چیز شناخته‌شده‌ای در این دنیا قابل مقایسه نیست.

Its role will be finished. Along with all creation, it will move into a new predetermined phase of life, unlike anything known to us in this world.

این سوره در پی آن است که این اندیشه را که دگرگونی حتمی و اجتناب‌ناپذیر است، در دل‌ها و ذهن‌های مردم به خوبی جا بیندازد، تا آنان ارزش و اهمیت اندکی یا هیچ‌گونه اهمیتی برای ارزش‌ها و ثروت‌های این جهان قائل شوند، هرچند که این‌ها ممکن است پایدار و ماندگار به نظر آیند.

«وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ، بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ» (الآيتان ٨-٩)

“When the infant girl, buried alive, is asked for what crime she was slain.” (Verses 8-9)

ارزش زندگی انسان در جامعه‌ی عربستان پیش از اسلام باید بسیار پایین رفته بوده باشد۔

The value of human life must have sunk very low in pre-Islamic Arabian society.

در دوران جاهلیت رسمی وجود داشت که دختران خردسال را زنده به گور می‌کردند، از ترس رسوایی یا فقر.

There existed a convention of burying young girls alive, for fear of shame or poverty.

قرآن این رویه را توصیف می‌کند تا هولناکی آن را نشان دهد و آن را به‌عنوان عملی از جاهلیت محکوم کند. محکومیت آن کاملاً با هدف اعلام‌شدهٔ اسلام همخوان است: از میان بردن جاهلیت و نجات بشریت از فرو افتادن به ژرفای آن. در سورهٔ نحل، سورهٔ زنبور، در ترجمه چنین می‌خوانیم: «و چون یکی از ایشان را به دختر مژده دهند، چهره‌اش سیاه می‌شود و خشمگین و اندوهناک درونی می‌گردد. از بدی آنچه به او مژده داده شده، خود را از مردم پنهان می‌دارد: آیا او را با خواری نگه دارد یا در خاک پنهانش کند؟ چه بد داوری می‌کنند.» (۱۶:۵۸-۵۹) و در سورهٔ اسراء، سورهٔ سفر شبانه: «فرزندان خود را از ترس فقر مکشید. ما به آنان و به شما روزی می‌دهیم.» (۱۷:۳۱)

The Qur’ān describes this practice in order to portray its horror and denounce it as a practice of ignorance or jāhiliyyah. Its condemnation fits in perfectly with the declared aim of Islam, to destroy jāhiliyyah and save mankind from sinking to its depths. In Sūrah 16, The Bee, we read in translation: “When the birth of a girl is announced to one of them, his face grows dark and he is filled with rage and inward gloom. Because of the bad news he hides himself from everybody: should he keep her with disgrace or bury her under the dust? How ill they judge.”(16:58-9) And in Sūrah 17, The Night Journey: “You shall not kill your children for fear of want. We will provide for them and for you.”(17:31)

در میان اعراب، دختران به شیوه‌ای بسیار بی‌رحمانه کشته می‌شدند؛ آنان را زنده به گور می‌کردند! اعراب روش‌های گوناگونی برای این کار داشتند. برخی دختر را تا شش‌سالگی نگه می‌داشتند. سپس پدر به همسرش می‌گفت که دختر را با بهترین لباس‌هایش بیاراید و آراسته کند، زیرا او قرار است به دیدار خانواده‌ای که قرار است با آنان وصلت کند برود. پدر پیش‌تر در بیابان برایش گودالی کنده بود. هنگامی که دختر به آنجا می‌رسید، پدر به او می‌گفت که این گودال یک چاه است و سپس از او می‌خواست به درون آن نگاه کند. وقتی دختر در لبه گودال ایستاده بود، پدر او را به درون گودال هل می‌داد و در حالی که دختر فرو می‌افتاد، پدر روی او شن می‌ریخت و او را به خاک می‌سپرد. در برخی قبایل، هنگامی که زنی باردار نزدیک به زایمان بود، روی گودالی در زمین می‌نشست. وقتی نوزاد به دنیا می‌آمد، نخست جنسیت او را مشخص می‌کرد. اگر پسر بود، او را به خانه می‌برد، و اگر دختر بود، او را به درون گودال می‌انداخت و زنده به گور می‌کرد. اگر پدری تصمیم می‌گرفت دخترش را زنده به گور نکند، او را در شرایط محرومیت بزرگ می‌کرد تا آنکه به سن کار کردن در چرانیدن گوسفندان یا گاوان می‌رسید. به او تنها یک پوشش خشن از پشم می‌دادند تا بپوشد و او را وادار به انجام این گونه کارها می‌کردند.

بخش دوم سوره با نوعی سوگند آغاز می‌شود که در آن از صحنه‌های بسیار زیبای جهان هستی یاد شده است. این سوگند در اصل برای تأکید بر ماهیت وحی، فرشته‌ای که آن را حمل می‌کند، و پیامبر ﷺ که وحی را دریافت کرده و به ما می‌رساند، و نیز برای بیان واکنش مردم در برابر آن، و همه بر طبق اراده‌ی خدا، یاد شده است: «سوگند به ستارگانی که بازمی‌گردند، که حرکت می‌کنند و خود را پنهان می‌سازند، و سوگند به شب هنگامی که تاریک می‌شود، و سوگند به صبح هنگامی که نفس می‌کشد، که این قطعاً سخن فرستاده‌ای بزرگوار و نیرومند است، که نزد صاحب عرش جایگاهی استوار دارد. در آسمان‌ها از او فرمان برده می‌شود و او امین است. رفیق شما دیوانه نیست. او را در افق روشن دیده است. او در پنهان‌ها بخل نمی‌ورزد. این سخن شیطانی رانده‌شده نیست. پس به کجا می‌روید؟»

The second part of the sūrah opens with a form of oath using some very beautiful scenes of the universe. Essentially, this oath is made to assert the nature of revelation, the angel carrying it, and the Messenger receiving and delivering it to us, as well as people’s attitudes to it, all in accordance with God’s will: “I swear by the turning stars, which move swiftly and hide themselves away, and by the night as it comes darkening on, and by the dawn as it starts to breathe, this is truly the word of a noble and mighty messenger, who enjoys a secure position with the Lord of the Throne. He is obeyed in heaven, faithful to his trust. Your old friend is not mad. He saw him on the clear horizon. He does not grudge the secrets of the unseen. It is not the word of an accursed devil. Whither then are you going?

این فقط یادآوری‌ای است برای همه انسان‌ها، برای آن‌کسانی از شما که اراده‌شان بر راستی و استقامت است. اما شما جز به خواست خدا اراده نمی‌کنید، خداوند پروردگار جهانیان.» (آیات ۱۵-۲۹)

This is only a reminder to all mankind, to those of you whose will is to be upright. Yet, you cannot will except by the will of God, Lord of all the worlds.” (Verses 15-29)

این ستارگانی که در این متن به آنها اشاره شده، ستارگانی هستند که در مدار خود می‌چرخند و با حرکت سریع و ناپدید شدن موقت خود مشخص می‌شوند. در ترجمه این متن ناچاریم از استعاره‌ای که در عربی به کار رفته و میان این ستارگان و آهوانی که با سرعت زیاد به سوی لانه‌های خود می‌دوند، و برای مدتی ناپدید می‌شوند و سپس در نقطه‌ای دیگر دوباره ظاهر می‌گردند، شباهت برقرار می‌کند، صرف‌نظر کنیم. این استعاره به توصیف حرکت ستارگان طراوت و زیبایی قابل توجهی می‌بخشد و با آهنگ ظریف عبارت هماهنگ است.

The stars referred to here are those which turn in their orbit, and are characterized by their swift movement and temporary disappearance. In translating the text we have to forego the metaphor used in Arabic which draws an analogy between these stars and the deer as they run at great speed towards their homes, disappear for a while and then reappear at a different point. This metaphor adds considerable liveliness and beauty to the description of the movement of the stars, which echoes the fine rhythm of the expression.

قرآن کریم با این توصیف کوتاه و پر جنب‌وجوش از این پدیده‌ها، پیوندی معنوی میان آن‌ها و انسان برقرار می‌سازد، به‌گونه‌ای که هنگام خواندن، نیرویی را که این پدیده‌ها را آفرید و حقیقتی را که ما فرا خوانده شده‌ایم به آن ایمان آوریم، احساس می‌کنیم. این حقیقت سپس به شیوه‌ای بیان می‌شود که به زیبایی با مضمون کلی سوره هماهنگ است: «این، به راستی، سخن فرستاده‌ای بزرگوار و نیرومند است، که نزد صاحب عرش جایگاهی استوار دارد. در آسمان‌ها فرمان‌برده می‌شود و امین است.» (آیات ۱۹ تا ۲۱) این قرآن، با توصیفش از روز قیامت، سخن فرستاده‌ای بزرگوار و نیرومند است، یعنی جبرئیل یا گابریل، فرشته‌ای که آن را حمل کرد و به محمد ﷺ ابلاغ نمود.

As the Qur’ān makes this brief, full-of-life description of these phenomena it establishes a spiritual link between them and man, with the result that, as we read, we feel the power which created these phenomena, and the truth which we are called upon to believe. This truth is then stated in a manner which fits in superbly with the general theme of the sūrah: “This is truly the word of a noble and mighty messenger, who enjoys a secure position with the Lord of the Throne. He is obeyed in heaven, faithful to his trust.” (Verses 19-21) This Qur’ān with its description of the Day of Judgement is the word of a noble and mighty messenger, i.e. Jibrīl or Gabriel, the angel who carried and delivered it to Muĥammad (peace be upon him).

سوره سپس توصیفی از این فرستاده برگزیده ارائه می‌دهد. او «بزرگوار» است، و خداوند که او را «نیرومند» می‌خواند، گرامی‌اش داشته است؛ و این نشان می‌دهد که برای حمل و ابلاغ قرآن، نیرویی فراوان لازم است. «که نزد صاحب عرش، دارای جایگاهی استوار است.» (آیه ۲۰) چه افتخار بزرگی است برای جبرئیل که چنین جایگاهی نزد پروردگار جهانیان دارد. «در آسمان فرمان‌برده می‌شود»، یعنی از سوی دیگر فرشتگان. او همچنین «امین بر وحی» است، که پیام را حمل کرده و آن را ادا می‌کند.

The sūrah then gives a description of this chosen messenger. He is ‘noble’, honoured by God who says that he is ‘mighty’, which suggests that considerable strength is required to carry and convey the Qur’ān. “Who enjoys a secure position with the Lord of the Throne.” (Verse 20) What a great honour for Jibrīl to enjoy such a position with the Lord of the universe. “He is obeyed in heaven”, i.e. by the other angels. He is also “faithful to his trust”, carrying and discharging the message.

این ویژگی‌ها به نتیجه‌ای قطعی می‌رسند: قرآن پیامی والا، عزتمند و بلندمرتبه است و خداوند به انسان توجهی ویژه دارد. نمودی از این توجه آن است که خداوند فرشته‌ای هم‌شأن جبریل را برگزیده تا وحی‌های او را به کسی برساند که به عنوان پیامبر خود برگزیده است، یعنی پیامبر ﷺ. انسان هنگام اندیشیدن در این لطف الهی باید فروتن شود، زیرا خود او در ملکوت خداوند ارزش چندانی ندارد، اگر نه این بود که خداوند به او توجه می‌کند و این کرامت را به او ارزانی داشته است.

These qualities add up to a definite conclusion: that the Qur’ān is a noble, mighty and exalted message and that God takes special care of man. It is a manifestation of this care that He has chosen an angel of Jibrīl’s calibre to bring His revelations to the man He has chosen as His Messenger. As man reflects on this divine care he should feel humble. For he himself is worth very little in the kingdom of God, were it not for the care God takes of him and the honour He bestows on him.

سوره سپس به ما یادآوری می‌کند که انتخاب اینکه از راه راست پیروی کنیم یا نه، بر عهدهٔ هر فرد است. از آنجا که خداوند اراده‌ی آزاد را به همهٔ انسان‌ها عطا کرده است، هر انسانی مسئول خویشتن است: «برای کسانی از شما که بخواهند راست‌قامت باشند» (آیهٔ ۲۸)، یعنی که از هدایت خداوند پیروی کنند. با این بیان روشن و همهٔ حقایق مربوط، هر شک و بهانه‌ای برطرف شده است. راه راست برای هر کسی که بخواهد راست‌قامت باشد، نشان داده شده است. بنابراین هر کس راه دیگری را در پیش گیرد، مسئولیت کردارش را خود بر عهده خواهد داشت.

The sūrah then reminds us that it is up to every individual to choose whether to follow the right path or not. Since God has granted everyone his or her free will, then every human being is responsible for himself: “To those of you whose will is to be upright”, (Verse 28) that is to say, to follow God’s guidance. All doubts have been dispelled, all excuses answered by this clear statement of all the relevant facts. The right path has been indicated for everyone who wishes to be upright. Anyone who follows a different path shall, therefore, bear the responsibility for his actions.

در روح انسان و در جهان هستی به طور کلی نشانه‌های فراوانی وجود دارد که هر مرد و هر زن را به پیمودن راه ایمان فرا می‌خواند. این نشانه‌ها چنان آشکار و تأثیرشان چنان نیرومند است که انسان برای رویگردانی از آن‌ها نیازمند تلاشی مصمم است، به ویژه هنگامی که توجهش به شیوه‌ای تکان‌دهنده و قانع‌کننده، همان‌گونه که در قرآن آمده، به آن‌ها جلب شود. بنابراین، این خواست خود انسان است که او را از هدایت خداوند دور می‌کند. او هیچ عذر یا توجیه دیگری ندارد.

There are, in the human soul and in the universe at large, numerous signs which beckon every man and woman to follow the path of faith. These are so clearly visible and so powerful in their effect that one needs to make a determined effort to turn one’s back on them, especially when one’s attention is drawn to them in the stirring, persuasive manner of the Qur’ān. It is, therefore, man’s own will which leads him away from God’s guidance. He has no other excuse or justification.

سوره با این بیان به پایان می‌رسد که محرّک نهایی همه‌چیز، خواست خداست: «و شما نمی‌خواهید مگر آنکه خدا، پروردگار جهانیان، بخواهد». (آیهٔ ۲۹) ما مشاهده می‌کنیم که قرآن هرگاه از خواست انسان‌ها یا مخلوقات به‌طور کلی سخن می‌گوید، این‌گونه جملات را می‌آورد. دلیل این کار آن است که قرآن می‌خواهد مفاهیم بنیادین ایمان را کاملاً روشن نگه دارد. از جمله این مفاهیم آن است که هرچه در جهان هستی است تابع خواست خداست. هیچ‌کس خواستی مستقل از خواست خدا ندارد. اینکه خداوند به انسان اختیار می‌بخشد نیز، مانند هر چیز دیگر، بخشی از خواست الهی اوست. همین حکم دربارهٔ توانایی فرشتگان برای اطاعت کامل و مطلق از خداوند و اجرای تمام فرمان‌های او نیز صادق است.

The sūrah concludes by stating that the operative will behind everything is the will of God: “You cannot will except by the will of God, Lord of all the worlds.” (Verse 29) We notice that the Qur’ān makes statements of this type whenever the will of human beings or creatures generally is mentioned. The reason for this is that the Qur’ān wants to keep the fundamental concepts of faith absolutely clear. These include the fact that everything in the universe is subject to God’s will. No one has a will which is independent from that of God. That He grants man free will is part of His own divine will, like everything else. The same applies to His granting the angels the ability to show complete and absolute obedience to Him and to carry out all His commandments.