در این دور تازه، سوره بار دیگر موضوع ماهیت حقیقی الوهیت را پیش می‌کشد، پس از آنکه در بخش پیشین درباره ماهیت پیام خداوند و پیامبری که این پیام به او سپرده شده است سخن گفته بود. بحث در فصل ۷

In this new round the sūrah again picks up the theme of the true nature of Godhead, after having discussed in the previous passage the nature of God’s message and the Messenger to whom it is entrusted. The discussion in Chapter 7

به پایان رسید با روشن‌سازی مرزبندی میان راه‌هایی جداگانه که مؤمنان و بدکاران در پیش می‌گیرند۔

ended with a clear demarcation of the separate paths followed by the believers and the evildoers.

در این بخش، ماهیت خدایی به‌روشنی در چند زمینه آشکار می‌شود که نخست به‌اختصار به آن‌ها اشاره می‌کنیم. نخست، این ماهیت در دل پیامبر ﷺ آشکار است، زیرا او می‌داند که دلیلی روشن از جانب خدا به او داده شده است. او به این دلیل کاملاً یقین دارد، و ایمان استوار او هیچ شکی را، بر اثر رفتار کافرانی که پیام او را انکار می‌کنند، نمی‌پذیرد. از این رو، او خود را وقف ایمانش می‌کند و از قوم خویش کناره می‌گیرد. یقین او به اینکه آنان در گمراهیِ ژرف‌اند، به همان اندازه قوی است که یقین او به حقیقتی که هدایت‌یافته بر آن است. (آیات ۵۶ و ۵۷)

In this passage the nature of Godhead is brought out clearly in a number of areas which we will first outline very briefly. It is first of all clear in the Prophet’s heart as he knows that he has clear evidence given him by God. He is absolutely certain of this evidence, and his firm belief will not admit any doubts as a result of the attitude of unbelievers who deny his message. Hence, he devotes himself to his faith, and takes his stand away from his people. His certainty that they are in deep error is as strong as his certainty of the truth that he is rightly guided. (Verses 56-7)

ماهیت الوهیت در بردباری خداوند نمایان می‌شود؛ آنجا که بر درخواست کافران برای معجزه‌ای مادی پاسخ نمی‌دهد. اگر چنین معجزه‌ای به آنان می‌داد و باز هم انکار می‌کردند، ردّ مستمرِ حقیقت از سوی ایشان، نابودی کاملشان را تضمین می‌کرد. اگر پیامبر ﷺ می‌توانست آنچه را که آنان با شتاب خواستار بودند به ایشان عطا کند، بی‌گمان چنین می‌کرد. او به‌عنوان یک انسان، از لجاجت و انکار آنان به ستوه می‌آمد. مهلت نامحدود دادن به ایشان جلوه‌ای از رحمت خداوند است، رحمتی که بازتاب الوهیت اوست. (آیه ۵۸)

The nature of Godhead manifests itself in God’s forbearance when He does not act on the unbelievers’ requests for a physical miracle. Should He give them such a miracle and should they continue to disbelieve, their continued rejection of the truth would ensure their total destruction. Had the Prophet been able to grant them what they hastily demanded, he would have done so. As a human being, he would have been fed up with their stubborn rejection. To allow them an indefinite chance is an aspect of God’s grace, one which reflects His Godhead. (Verse 58)

بگو: مرا بازداشته‌اند از اینکه کسانی را بپرستم که شما به جای خدا فرا می‌خوانید. بگو: از هوس‌های شما پیروی نمی‌کنم، زیرا در آن صورت گمراه شده بودم و بر راه راست نمی‌بودم. بگو: من بر دلیلی روشن از جانب پروردگارم استوارم، و شما آن را انکار می‌کنید.

Say: I am forbidden to worship those beings whom you invoke instead of God. Say: I do not follow your whims, for then I would have gone astray, and would not be on the right path. Say: I take my stand on a clear evidence from my Lord, yet you deny Him.

این چیزی نیست که در اختیار من باشد [که پدید آورم] آنچه را که شما با شتاب خواستار آنید. حکم تنها از آنِ خداست. او حق را بیان می‌کند و او بهترین داوران است. بگو: اگر آنچه را که با شتاب خواستار آنید در اختیار من بود، کار میان من و شما فیصله یافته بود. و خدا به ستمکاران داناتر است. [آیات ۵۶-۵۸]

It is not in my power [to produce] that which you so hastily demand. Judgement rests with God alone. He declares the truth and He is the best of arbiters. Say: If that which you so hastily demand were in my power, the case between me and you would have been decided. But God knows best as to who are the wrongdoers. (Verses 56-8)

این بخش بسیار الهام‌بخش است. این بخش می‌کوشد با بیان حقیقت الوهیت، جنبه‌های گوناگون آن را توضیح دهد و با آهنگ‌های متفاوت و سبکی بسیار مؤثر، مخاطبان را تحت تأثیر قرار دهد. یکی از ویژگی‌های الهام‌بخش آن، شیوه خطاب «بگو... بگو... بگو...» است که به‌روشنی نشان می‌دهد این خطابی است به پیامبر خدا ﷺ. او موظف است پیام پروردگارش را همان‌گونه که بر او نازل شده ابلاغ کند. به‌صراحت کامل به ما گفته می‌شود که پیامبر ﷺ چیزی جز این پیام ندارد و پیروی نمی‌کند و جز هدایت آن را نمی‌جوید: «بگو: "من از پرستش کسانی که به جای خدا می‌خوانید، بازداشته شده‌ام." بگو: "از هوس‌های شما پیروی نمی‌کنم، زیرا در آن صورت گمراه شده بودم و از راه راست بیرون بودم."» (آیه ۵۶)

This passage is particularly inspiring. It seeks to influence the addressees by stating the true nature of Godhead, explaining its different aspects, using varying cadences and a most effective style. One particularly inspiring feature is the use of the address form, “Say... Say... Say...” making it profoundly clear that this is an address to God’s Messenger (peace be upon him). He is required to deliver his Lord’s message as it is revealed to him. We are told with absolute clarity that the Messenger does not have or follow anything other than this message and seeks none other than its guidance: “Say: ‘I am forbidden to worship those beings whom you invoke instead of God’. Say: ‘I do not follow your whims, for then I would have gone astray, and would not be on the right path.’” (Verse 56)

خداوند به پیامبرش فرمان می‌دهد که به کافران اعلام کند که پروردگارش او را از پرستش کسانی که آنان به جای خدا می‌خوانند و برای خدا شریک قرار می‌دهند، بازداشته است. او از پیروی هوس‌های ایشان منع شده است. حقیقت این است که آنان آن موجودات را به سبب هوس‌ها و خواسته‌های نفسانی خود می‌خوانند و برای آنها جایگاه الهی قائل می‌شوند. این کار نتیجهٔ هیچ دانش یقینی یا حقیقتی نیست. اگر او به هوس‌های ایشان پاسخ می‌داد، خود نیز گمراه می‌شد و هیچ هدایتی نمی‌یافت. هوس‌های ایشان تنها می‌تواند او و آنان را از راه حق منحرف کند و به کلی از مسیر خود بازدارد.

در ادامه بحث درباره علم خداوند به ستمکاران، و نیز در ادامه توضیح ماهیت الوهیت، سوره تصویری از این علم به دست می‌دهد، در یکی از حوزه‌های ویژه‌اش، یعنی حوزه «غیب». این اصطلاح در ادامه توضیح داده خواهد شد.

Developing the point of God’s knowledge of who are the wrongdoers, and continuing with the explanation of the nature of Godhead, the sūrah gives us an image of this knowledge as it pertains to one of its unique areas, namely, that of ghayb. This term will be explained presently.

نزد اوست کلیدهای غیب؛ جز او کسی آنها را نمی‌داند. آنچه در خشکی و دریاست را می‌داند؛ و هیچ برگی فرو نمی‌افتد مگر آنکه از آن آگاه است، و هیچ دانه‌ای در تاریکی‌های زمین و هیچ تر و خشکی نیست مگر آنکه در کتابی روشن ثبت است. (آیه ۵۹)

“With Him are the keys to what lies beyond the reach of human perception: none knows them but He. He knows all that the land and sea contain; not a leaf falls but He knows it; and neither is there a grain in the earth’s deep darkness, nor anything fresh or dry but is recorded in a clear book.” (Verse 59)

این تصویری است از علم کامل خداوند که هیچ‌چیز را از نظر زمان و مکان، خشکی و دریا و آسمان، در ژرفای جهان یا در گستره‌ی وسیع فضا، از جمله آنچه مرده یا زنده، خشک یا تر، سبز یا پژمرده است، فروگذار نمی‌کند. اما توصیف ما از این حقیقت چقدر عادی و بی‌روح است، در مقایسه با تصویر ظریف و زیبای قرآن؟

This is an image of God’s complete knowledge that leaves out nothing in terms of time or place, land, sea or sky, in the depths of the world or in the wild expanse of space, including what is dead or alive, dry or fresh, green or withering away. But how prosaic is our own description as compared to the fine Qur’ānic portrayal?

به‌طور کامل ناکافی است، هنگامی که دومی در درون خود یک بیان صرفاً ریاضی را با تصویری فوق‌العاده الهام‌بخش ترکیب می‌کند! این آیهٔ کوتاه، تخیل انسانی ما را به جنبش درمی‌آورد و در تلاش برای کاوش افق‌های آنچه می‌دانیم و آنچه فراتر از دانش ماست، زنده می‌سازد. ما می‌کوشیم طبیعت بی‌کران دانش خداوند را تصور کنیم، دانشی که تمام جهان هستی را در بر می‌گیرد و بسی فراتر از آن چیزی است که ما از آن جهان می‌دانیم. ما در حیرت هستیم، هنگامی که تصویر پس از تصویر از هر سو به ما می‌رسد و می‌کوشیم پرده‌هایی را که بر آنچه پنهان نگاه داشته شده کشیده شده، کنار بزنیم، خواه مربوط به گذشته باشد، خواه حال یا آینده. این جهانی کامل است که فراتر از خیال ماست. اما کلیدهای همهٔ این‌ها نزد خداوند است و تنها او آن‌ها را می‌داند. ذهن ما ممکن است بکوشد آنچه را که تاکنون بر ما ناشناخته مانده، در خشکی یا دریا کشف کند، در حالی که درمی‌یابد هر آنچه در آن‌هاست، به‌طور کامل نزد خداوند معلوم است. ما برگ‌هایی را که از درختان فرو می‌ریزند، در ذهن خود مجسم می‌کنیم.

Wholly inadequate when the latter combines within itself a purely arithmetic statement with a profoundly inspiring image! This short verse causes our human imagination to come to life trying to explore the horizons of what we know and what lies beyond our knowledge. We try to imagine the limitless nature of God’s knowledge as it encompasses the whole universe and goes far beyond what we know of that universe. We are in awe as we receive one image after another from all directions and as we try to lift the curtains drawn over what is kept hidden, whether it relates to the past, the present or the future. This is a complete world extending beyond our imagination. But the keys to all of it are with God, and He alone knows them. Our minds may try to discover what has so far been unknown to us in the land or at sea, realizing that everything in them is perfectly known to God. We visualize the leaves that drop from the trees:

حالا باید درباره بخش نخست این آیه سخنی بگوییم که می‌فرماید: «و کلیدهای غیب نزد اوست؛ جز او کسی آن‌ها را نمی‌داند.» (آیه ۵۹)

We need now to say a word about the first clause in this verse, which states: “With Him are the keys to what lies beyond the reach of human perception: none knows them but He.” (Verse 59)

لازم است آنچه را در زبان انگلیسی «فراتر از دسترس ادراک انسانی» توصیف میکنیم و کلیدهای آن را تنها در اختیار خداوند میدانیم، روشن کنیم. این عبارت در متن عربی با یک واژه، یعنی «غیب»، بیان میشود که عنصری اساسی در مفهوم اسلامی ایمان، هستی و زندگی است. این واژه در زبان عربی از ریشهای گرفته شده که بر «غیبت، ناپدید شدن، پنهان بودن و پوشیده ماندن از حواس و فهم مردم» دلالت دارد. 1

It is important to define what we describe in English as lying “beyond the reach of human perception” and the keys to it as being known only to God. This expression is given in the Arabic text in one word, ghayb, which is an essential element of the Islamic concept of faith, existence and life. The term is derived in Arabic from a root which denotes “absence, disappearance, hiding, shielding from people’s senses and understanding”. 1

ما باید دربارهٔ «غیب» سخن بگوییم، زیرا امروزه این واژه غالباً در برابر «علم» و آنچه «علمی» خوانده می‌شود قرار می‌گیرد. قرآن می‌فرماید که چیزی وجود دارد که باید آن را غیب توصیف کرد؛ چیزی که فراتر از دسترس ادراک انسان است، و کلیدهای این جهان تنها نزد خداوند است. قرآن همچنین می‌فرماید که دانشی که به انسان داده شده اندک است، اما برای او کافی است و با توانایی‌هایش سازگار. جز آنچه خداوند از دانش واقعی به آنان عطا کرده، مردم تنها به گمان‌ورزی می‌پردازند، و گمان جایگزین حقیقت نمی‌شود. خداوند بیان می‌کند که برای این جهان قوانینی معین مقرر فرموده، و به انسان آموخته است که برخی از این قوانین را فهم کند و بنا بر توانش با آن‌ها روبه‌رو شود. او همچنین می‌فرماید که از این قوانین، آنچه را که ایمان او را تقویت کند، بر انسان آشکار خواهد کرد. این امر نه قوانین تغییرناپذیر طبیعت را نقض می‌کند و نه بر جهانی که همچنان فراتر از دسترس ادراک انسان است، تأثیری می‌گذارد.

We need to speak about ghayb because it is frequently contrasted nowadays with `science’ and what is ‘scientific’. The Qur’ān states that there is something to describe as ghayb which lies beyond the reach of human perception, and that the keys to this world are known only to God. The Qur’ān also states that the knowledge man has been given is scanty, but sufficient for man and appropriate for his potential. Beyond the factual knowledge given them by God, people only indulge in guesswork, which is no substitute for the truth. God states that He has set into operation certain laws for this universe, and He has taught man how to understand some of these laws and deal with them according to his ability. He further states that He will reveal to man of these laws what strengthens his faith. This does not violate the unchangeable laws of nature or affect the world that remains beyond the reach of human perception.

غیب ہر طرف ہمارے اردگرد موجود ہے، ہمارے علم کی حدود سے آگے، جو اب تک احتمالات پر مبنی ہے۔ انسان کائنات کو دیکھتا ہے اور اس کی ابتدا، اس کی ماہیت، اس کی حرکت، نیز وقت اور مکان، ان کے باہمی تعلق اور کائنات میں رونما ہونے والے واقعات کے ساتھ ان کے ربط کے بارے میں مفروضے اور نظریات قائم کرتا رہتا ہے۔ انسان زندگی کے بارے میں بھی غور کرتا ہے: اس کا سرچشمہ، اس کی ابتدا، اس کی ماہیت، اس کا تسلسل، وہ عوامل و قوتیں جو اس پر اثرانداز ہوتی ہیں، اور یہ کہ وہ مادی وجود سے کس طرح متعلق ہے۔ وہ اپنے بارے میں بھی سوچتا ہے: انسان مادے سے کیسے مختلف ہے اور کون سی چیز اسے دیگر جانداروں سے ممتاز کرتی ہے؟ وہ اس زمین پر کیسے وجود میں آیا؛ اور وہ کس طرح برتاؤ کرتا ہے؟ انسانی عقل کیا ہے، اور اس کی امتیازی خصوصیات کیا ہیں؟ موت کے بعد اس کے ساتھ کیا ہوتا ہے؟ یہاں تک کہ اگر ہم انسانی جسم ہی کو لیں: اس کے اندر ہر لمحے کیسے کیمیائی تعاملات واقع ہوتے ہیں اور ایسے تعاملات کیسے وقوع پذیر ہوتے ہیں؟

Ghayb exists all around us, beyond the realm of our knowledge which continues to be based on probabilities. Man looks at the universe around him and continues to work out hypotheses and theories about its origin, nature and movement, and about time and place, their inter-relationship with each other and with what takes place in the universe. Man also tries to think about life: its source, origin, nature, continuity, the factors and forces that influence it and how it relates to material existence. He also thinks about himself: how is man different from matter and what distinguishes him from other living things? How did he come to exist on this earth; and how does he behave? What is human intellect, and what are its distinctive features? What happens to him after death? Even if we take the human body: what occurs inside it of chemical interactions at every moment and how do such interactions happen?

همه‌ی این‌ها به قلمرو غیب تعلق دارند. علم در حاشیه‌های آن متوقف می‌شود و حتی نمی‌تواند از آن‌ها عبور کند تا احتمالات نسبی فرضیه‌های گوناگون را تعیین کند.

All these belong to the realm of ghayb. Science stops at its peripheries, unable to penetrate through them even to assign relative probabilities to different hypotheses.

بحث را در این‌جا کنار می‌گذاریم از موضوعاتی که دانشمندان تمایلی ندارند آن‌ها را در اولویت‌ها و دغدغه‌های خود قرار دهند، مانند ماهیت ذات خداوند و ماهیت دیگر مخلوقات او، از جمله فرشتگان و جن، ماهیت مرگ، و آخرت. برای مقصود ما کافی است که تنها درباره آن نوع غیب سخن گوییم که به ما نزدیک‌تر است. در این‌جا نیز می‌بینیم که علم، توانایی محدود خود را می‌پذیرد. بیایید یک یا دو مثال بزنیم.

We will leave aside for the moment the subjects which scientists do not care to enlist among their priorities and preoccupations, such as the nature of Godhead and the nature of God’s other creatures, such as angels and jinn, the nature of death, and the hereafter. It is sufficient for our purposes to speak only about that sort of ghayb which is closer to us. Here also we find science acknowledging its limited ability. Let us take one or two examples.

پیش از آنکه سخن را به پایان ببریم، لازم است چند کلمه‌ای دربارهٔ ماهیت «غیب» آن‌گونه که در دین اسلام فهمیده می‌شود، بگوییم.

Before we conclude we need to say a few words on the nature of ghayb as understood in the Islamic faith.

قرآن کریم که مبنای اصلی ایمان اسلامی است، به روشنی بیان می‌کند که جهانی وجود دارد که فراتر از دسترس ادراک بشری است، و جهانی دیگر که قابل درک است. هر آنچه پیرامون انسان است غیب نیست، و همه نیروهای جهان ناشناخته نیستند. قوانین معینی وجود دارند که در جهان بی‌کم‌وکاست عمل می‌کنند. انسان می‌تواند برخی از این قوانین را تا آن اندازه که این دانش برای او قابل تحمل است یا برای ایفای نقشش در زمین به آن نیاز دارد، بشناسد.

The Qur’ān, the basic source of Islamic faith, states very clearly that there is a world beyond the reach of human perception and another world that can be perceived. Not everything around man is ghayb, and not all forces of the universe are unknown. There are certain laws that operate in the universe without fail. Man can know some of these in as much as this knowledge can be tolerated or is needed by him to fulfil his role on earth.

خدا به او توانایی داده است که تا این حد از قوانین جهان را بشناسد و این نیروها را مطابق با همین قوانین به کار گیرد. سپس او خواهد توانست مأموریت خود را به انجام رساند، از استعدادهای زمین بهره ببرد و زندگی را گسترش دهد.

God has given him the power to know this much of the laws of the universe and to manipulate these forces in accordance with these laws. He will then be able to accomplish his mission and make use of the potentials of the earth and promote life.

در کنار این قوانین ثابت، اراده‌ی خداوند بدون هیچ محدودیتی عمل می‌کند. این اراده‌ی خداست که هر بار که این قوانین به کار می‌افتند، آن‌ها را به حرکت درمی‌آورد. حرکت آن‌ها صرفاً خودکار نیست. اگرچه آن‌ها طبق قواعدی که خداوند برایشان تعیین کرده عمل می‌کنند، این اراده‌ی خداست که آن‌ها را به کار می‌اندازد. آن اراده بخشی از غیب است که هیچ کس با هیچ درجه‌ای از یقین از آن آگاه نیست. بیشترین چیزی که انسان‌ها می‌توانند از آن بدانند، در حد گمان‌ها و احتمالات باقی می‌ماند. علم نیز این را به آسانی می‌پذیرد.

Side by side with these constant laws, God’s will operates free of all restrictions. It is God’s will that sets these laws in operation every time they operate. Theirs is not a purely automatic motion. Although they operate in accordance with the rules God has set for them, it is God’s will that operates them. That will is part of ghayb, which is not known to anyone with any degree of certainty. The maximum that people can know of it remains within the range of assumptions and probabilities. Science readily admits this.

میلیون‌ها فرایند و تعامل در درون انسان در هر لحظه رخ می‌دهد که همگی برای او نامحسوس‌اند، در حالی که از میلیون‌ها فرایند و تعامل که در جهان پیرامونش جریان دارد نیز بی‌خبر است. در حقیقت، امر نامحسوس گذشته، حال و آینده را، از آن جهت که به انسان یا به جهان مربوط می‌شوند، در بر می‌گیرد. این امر در کنار قوانین ثابت طبیعت عمل می‌کند؛ قوانینی که برخی از آن‌ها برای انسان شناخته شده‌اند و او به‌طور منظم و علمی از آن‌ها بهره می‌برد تا نقش خود را ایفا کند. انسان بی‌اراده و بی‌آنکه از پیش از آمدنش به این جهان آگاه باشد، پا به این دنیا می‌گذارد. و بی‌میل و بی‌آنکه از زمان رفتنش آگاهی داشته باشد، از آن می‌رود. این موضوع درباره هر موجود زنده‌ای صادق است. هرقدر انسان دانش خود را افزایش دهد، این واقعیت همچنان پابرجا خواهد ماند. ذهنیت اسلامی ذهنیتی علمی است و به امر نامحسوس باور دارد، زیرا علم نیز امر نامحسوس را می‌شناسد و وجود آن را می‌پذیرد.

یکی از ویژگی‌های مهم الوهیت، ترکیب قدرت مطلق بر تمام آفرینش با نظارت مستمر و هوشیارانه است. ترکیب تعیین مدت عمر هر فرد، و سرنوشت گریزناپذیر ما، با حسابرسی نهایی‌ای که هم بی‌درنگ است و هم بی‌خطا. همه‌ی این‌ها به قلمرو آن امور غیبی تعلق دارد که زندگی انسان را در بر گرفته‌اند.

An important feature of Godhead is that which combines absolute power over all creation and a constant, alert watch. That which combines the predetermination of the life span of every individual, and our inescapable destiny with the final reckoning which is both prompt and unfailing. All this belongs to the realm of those imperceptibles which encompass human life.

او بر بندگانش چیره است و نگهبانانی بر شما می‌فرستد، تا آنگاه که مرگ یکی از شما فرا رسد، فرستادگان ما جانش را می‌ستانند و آنان در انجام وظیفه کوتاهی نمی‌کنند. سپس [بندگان] به سوی خدا، مولای حقیقی‌شان، بازگردانده می‌شوند. آگاه باشید که فرمان تنها از آن اوست، و او زودترین حسابرس است.

He alone holds sway over His servants. He sends forth guardians to watch over you until, when death approaches any one of you, Our messengers cause him to die. They leave no part of their duty unfulfilled. They are then brought back to God, their true Lord Supreme. Indeed, His alone is all judgement; and He is most swift in reckoning.

(آیات ۶۱-۲)

(Verses 61-2)

«او تنها بر بندگانش چیره است.» (آیه ۶۱) تمام قدرت از آنِ اوست و همهٔ آفریدگان تحت سلطهٔ او قرار دارند. در برابر او، آنان ناتوان‌اند. در برابر خداوند متعال، آنان جز بندگانی فرمان‌بردار نیستند. این حقیقتی است که واقعیت‌های زندگی انسان آن را تأیید می‌کنند. با وجود آزادی عملی که به آنان داده شده، میزان دانشی که به ایشان عطا شده، و توانایی‌ای که برای انجام وظیفهٔ محوّل‌شده در وجودشان نهاده شده، هر نفسی که می‌کشند بر اساس اندازه‌ای معین به ایشان اجازه داده می‌شود؛ و هر کنش آنان تحت قدرت خداوند است. این قانون بنیادین زندگی انسان است که آنان نمی‌توانند آن را نقض کنند، هرچند این قانون هر بار بر اساس اراده‌ای خاص الهی جلوه می‌کند. این حکم حتی دربارهٔ هر نفس و هر کنش جداگانه نیز صدق می‌کند.§ «و نگهبانانی بر شما می‌فرستد.» (آیه ۶۱) ماهیت این نگهبانان در اینجا ذکر نشده است. در جای دیگری از قرآن گفته شده که ایشان فرشتگانی هستند که هر آنچه را انجام می‌دهیم ثبت می‌کنند. مقصود در اینجا القای این احساس است که بر هر فردی نظارتی دقیق وجود دارد. هیچ کس حتی برای یک لحظه تنها رها نمی‌شود. نگهبانان هر سخنی که می‌گوییم، هر کاری که انجام می‌دهیم و هر حرکتی که می‌کنیم را می‌شمارند و ثبت می‌کنند. وقتی این را در ذهن تصور کنیم، هوشیاری ما به بالاترین حد می‌رسد.

“He alone holds sway over His servants.” (Verse 61) All power belongs to Him, and all creatures are subject to His power. In front of Him, they are powerless. In front of the Almighty, they are no more than submissive slaves. This is the truth confirmed by the realities of human life. Despite all the freedom of action they are given and the degree of knowledge they are allowed, and the ability instilled in them to fulfil the task assigned to them, their every breath is allowed them in accordance with a specific measure; their every action is subject to God’s power. Such is the basic law of human life which they cannot violate, although this law may manifest itself each time in accordance with a specific divine will. This even applies to every individual breath or action.§ “He sends forth guardians to watch over you.” (Verse 61) The nature of those guardians is not mentioned here. Elsewhere in the Qur’ān, we are told that they are angels who record everything we do. The point here is to impart a feeling that there is a close supervision over everyone. No single person is left all alone, not even for a moment. Watchers count and record every word we say, every action we do and every movement we make. When we imagine this, we are at the height of our alertness.

سپس فراخوانده می‌شوند تا به صدای فطرت خویش گوش فرا دهند. در حقیقت، فطرت انسان حقیقت ربوبیت را می‌شناسد و هنگامی که با خطرها و سختی‌ها روبه‌رو می‌شود، تنها به سوی خدا روی می‌آورد. این سوره فطرت ایشان را در حال گرفتاری برای آنان ترسیم می‌کند و بیان می‌دارد که چگونه، در دوران آسایش و رفاه، به خلاف ندای آن عمل می‌کنند.

They are then called upon to listen to the voice of their very nature. Indeed, human nature recognizes the truth of Godhead and turns to God alone when it faces dangers and difficulties. The sūrah paints for them their nature when they are in distress, and describes how they go against its appeals when they go through a period of ease and comfort.

این همه در صحنه‌ای کوتاه، سریع و روشن به تصویر کشیده می‌شود و اثری ژرف پدید می‌آورد. به آنان یادآوری می‌شود که سختی‌های بزرگ منحصر به روز قیامت و هنگام روبه‌رو شدن با حسابرسی‌شان نیست. آنان در واقع در تاریکی‌های ژرف خشکی و دریا، دوره‌های سختی بزرگ را پشت سر می‌گذارند. در چنین لحظاتی، تنها به خدا روی می‌آورند و درمی‌یابند که تنها اوست که می‌تواند نجاتشان دهد. با این حال، در دوران آسایش، باز به راه‌های گمراهانه خود بازمی‌گردند.

This is all portrayed in a short, fast, clear scene, producing a profound effect. They are reminded that great distress is not limited to the Day of Resurrection when they have to face their reckoning. They, indeed, go through periods of great distress in the deep darkness of land and sea. At such moments, they turn only to God, recognizing that only He can save them. Still they revert to their erring ways in periods of ease:

«بگو: "چه کسی شما را از تاریکی‌های هولناک خشکی و دریا نجات می‌دهد، آن هنگام که با فروتنی و پنهانی به او دعا می‌کنید: اگر ما را از این گرفتاری رهایی بخشد، قطعاً سپاسگزار خواهیم بود؟" بگو: "خدا شما را از این‌ها و از هر اندوهی نجات می‌دهد؛ و با این حال شریک برای او قرار می‌دهید."» (آیات ۶۳ و ۶۴) گاهی تصور خطر و یادآوری سختی‌ها کافی است تا دل‌های مردم نرم شود و به آنان کمک کند تا خواهش‌های سرکش خود را مهار کنند.

“Say: ‘Who is it that saves you from the dark dangers of the land and sea, when you call out to Him humbly and in secret: If He will but save us from this peril, we will most certainly be grateful? Say: God alone saves you from these and from every distress; and still you associate partners with Him.” (Verses 63-4) At times, it is sufficient to visualize danger and remember distress to soften people’s hearts and help them restrain their wild desires.

آنگاه مردم می‌توانند احساس ناتوانی خود را به یاد آورند، همان‌گونه که لطف خدا را به یاد می‌آورند هنگامی که او رنج ایشان را برطرف می‌کند.

People can then remember their feelings of weakness as they remember God’s grace when He alleviates their distress.

این سوره آنان را به قدرت خداوند یادآوری می‌کند، قدرتی که می‌توانست پس از آنکه نجات یافته‌اند، ایشان را مجازات کند. این مانند یک ناراحتی لحظه‌ای نیست که پس از پایان یافتن، جایگزینی نداشته باشد.

The sūrah reminds them of God’s power which could smite them after they have been saved. It is not like a momentary distress which is not replaced once it is over.

آنان به یاد آورده می‌شوند که خداوند توانایی بی‌حدی دارد تا رنجی را پدید آورد که نتوانند آن را تحمل کنند: «بگو: اوست که توانا است بر این‌که عذابی از بالای سرتان یا از زیر پاهایتان بر شما بفرستد، یا شما را به گروه‌های متخاصم تقسیم کند و برخی از شما را دچار شدت خشم برخی دیگر گرداند. بنگر که چگونه آیات خود را گوناگون بیان می‌کنیم، باشد که بفهمند.» (آیه ۶۵)

They are reminded of God’s unlimited ability to bring about suffering that they cannot endure: “Say: It is He alone who has the power to let loose upon you suffering from above you and from beneath your feet, or to divide you into disputing groups, causing the one to suffer at the hands of the other. See how We make plain Our revelations so that they may understand.” (Verse 65)

برای تصور عذابی که از بالا یا از زیر پا، با قدرتی چیره‌کننده فرود می‌آید، تأثیری بسیار نیرومندتر بر ذهن انسان دارد تا تصور عذابی که از راست یا چپ می‌آید. هر کس ممکن است گمان کند که می‌تواند در برابر نوع دوم، که از پهلو می‌آید، ایستادگی کند، اما عذابی که از بالا فرو فرستاده می‌شود یا از زیر پا مردم را در بر می‌گیرد، باید غیرقابل مقاومت باشد. این سوره با سبک الهام‌بخش خود، این تأثیر نیرومند را افزایش می‌دهد، آنجا که صریحاً بیان می‌کند که خداوند قادر است مردم را از هر سو و به هر شیوه‌ای که بخواهد با عذاب فرو گیرد. سپس نوع دیگری از عذاب را می‌افزاید که کند و طولانی‌مدت است. این نوع، آنان را یکباره نابود نمی‌کند، بلکه با آنان می‌ماند تا روز به روز و شب به شب آن را تجربه کنند: «[او توانا است] که شما را به گروه‌های پراکنده‌ای تقسیم کند و برخی را به دست برخی دیگر طعم عذاب بچشاند.» (آیه ۶۵)

To visualize suffering coming from above or from beneath in overwhelming force has a much more powerful effect on the human mind than to visualize it coming from the right or the left. Anyone may imagine that he can resist the latter type coming sideways, but the type of suffering which is brought down from above or which overwhelms people from beneath must be irresistible. In its inspiring style, the sūrah adds this forceful effect as it states in plain terms that God is able to overwhelm people with suffering from any direction and in any method He chooses. It then adds another type of suffering which is slow and long lasting. This type does not destroy them all in a flash, but lingers with them so that they experience it day after day and night after night: “[He has the power] to divide you into disputing groups, causing the one to suffer at the hands of the other.” (Verse 65)