د دې الهي لارښوونې او د پیغمبر ﷺ د رهنمایۍ په برکت، د انسانیت نوی ژوند په یوه ځانګړې طریقه ترسره شو. په دې ترتیب سره یوه نوې ټولنه رامنځته شوه، چې خپلې ارزښتونه او معیارونه له آسمانه راوړل شوي وو، او د ځمکې پر مخ داسې ژوند یې وکړ چې د ځمکنیو محدودیتونو له تړاو پرته وو. دا د اسلام لوی معجزه ده؛ داسې معجزه چې د خدای د ارادې او د پیغمبر ﷺ د عملونو پرته نه شوای کیدای. همدا معجزه پخپله دا ثبوت دی چې اسلام یو داسې دین دی چې له خدایه نازل شوی، او هغه سړی چې دا دین مونږ ته رسولی، د هغه رسول دی.
With this divine instruction and the Prophet’s guidance, the rebirth of humanity was accomplished in a unique manner. Thus a new society came into existence, which imported its values and standards from heaven, and lived on earth, unhampered by earthly restrictions. This is the greatest miracle of Islam; a miracle which could not have happened except by God’s will, and through the Prophet’s actions. This miracle is, in itself, proof that Islam is a religion revealed by God, and that the man who conveyed it to us was His Messenger.
د الله تعالی د ارادې له مخې وه چې د پيغمبر ﷺ له وفات وروسته د اسلامي ټولنې مشرتوب په پرله پسې ډول ابوبکر او عمر ته وسپارل شي، هغه دوه کسان چې د اسلام د حقيقي ماهيت په اړه تر ټولو ژور پوهېدل او د پيغمبر ﷺ د لارښوونې له لارې تر ټولو ډېر متاثر شوي وو. په حقيقت کې، ابوبکر او عمر د پيغمبر ﷺ سره په مينه او د هغه د پښو نښو تعقيب کولو په اراده کې له نورو ټولو تېر شوي وو.
It was divine will that leadership of the Islamic society, after the Prophet’s death, should be assigned successively to Abū Bakr and `Umar, the two who were most keenly aware of the true nature of Islam and most vividly impressed by the Prophet’s guidance. Indeed, Abū Bakr and `Umar surpassed everyone else in their love for the Prophet and determination to follow very closely in his footsteps.
ابوبکر د پیغمبر ﷺ د هغه موخې ښه پوهیده چې هغه یې د لښکر قومندانۍ د اسامه ته سپارلې وه. د خلافت له ټاکل کیدو وروسته د هغه لومړی کار دا وو چې هغه لښکر، چې پیغمبر ﷺ جوړ کړی و او اسامه یې قومندان و، د خپلې اصلي دندې لپاره ولېږي. ابوبکر، خلیفه، د لښکر سره د مدینې د بهر تر سرحد پورې ولاړ ترڅو یې خداحافظي وکړي. دا یو عجیب منظره وه: اسامه په خپل آس سپور و، پداسې حال کې چې ابوبکر پیاده روان و. اسامه، ځوان قومندان، ځان ناکراره احساس کاوه چې هغه سپور وي او خلیفه، یو زوړ سړی، پیاده. هغه له ابوبکر څخه وغوښتل چې سپور شي، که نه نو هغه به هم د هغه تر څنګ پیاده روان وي. ابوبکر انکار وکړ او ویې ویل: «ته به پیاده نه ځې او زه به سپور نه شم. که زما پیاده تلل د خدای د لارې لپاره وي، نو یوه ساعت پیاده تلل به ماته زیان ونه رسوي.» ابوبکر احساس کاوه چې هغه د حکومت د مسؤلیتونو په اوږو اخیستلو کې د عمر مرستې ته اړتیا لري. مګر عمر د اسامه د لښکر یو سرباز و، نو هغه ته اړ وو چې د اسامه څخه د هغه د ازادولو اجازه وغواړي. له همدې امله، خلیفه، د دولت مشر، خپل لښکر قومندان ته وویل: «که ته فکر کوې چې عمر کولای شې ماته د مرستې لپاره وسپاري، نو مهرباني وکړه همداسې وکړه!» څومره غوښتنه! دا د لوړ زړهسواندۍ اوج دی، کوم چې یوازې د خدای په ارادې او د خدای د پیغمبر ﷺ په ښه روزل شوو کسانو لخوا ترلاسه کیدای شي.
Abū Bakr was well aware of the Prophet’s object in assigning the army’s command to Usāmah. His first action after he became Caliph was to send the army raised by the Prophet and commanded by Usāmah on its original mission. Abū Bakr, the Caliph, went along with the army to the outskirts of Madinah to bid it farewell. It was a strange scene: ‘Usāmah on his horse while Abū Bakr walked. Usāmah, the young commander, felt embarrassed that he should ride while the Caliph, an old man, should walk. He begged Abū Bakr to ride, or else he would walk alongside him. Abū Bakr refused, saying: “You shall not walk and I shall not ride. It will do me no harm to walk for an hour if my walking is for God’s cause.” Abū Bakr felt that he needed `Umar to help him shoulder the responsibilities of government. `Umar, however, was a soldier in Usāmah’s army, so he had to ask Usāmah’s permission to discharge him. Hence, the Caliph, the Head of State, said to his army commander: “If you think you can spare `Umar to help me, then please do so!” What a request! It is the height of magnanimity, attainable only with God’s will, by individuals well taught by God’s Messenger.
څو کاله وروسته عمر د مسلمانانو د ټولنې مشري په دوهم خلیفه کې واخیست. د هغه له کارونو څخه یو دا و چې عمار بن یاسر، چې مخکې د مکې د ټیټو طبقو څخه و، د عراق د کوفې سیمې والي وټاکه.
A few years later `Umar assumed the leadership of the Muslim community, as its second Caliph. One of his actions was to appoint Ammār ibn Yāsir, who formerly belonged to the lower classes of Makkah, as governor of the Kufah region in Iraq.
یوه ورځ د قریشو څو مشران، په شمول د سهیل بن عمرو او ابوسفیان، غوښتل چې عمر رضی الله عنه سره وویني. هغه دوی ته انتظار وکړ او لومړی یې صهیب او بلال ته اجازه ورکړه، دوه پخواني غلامان، د دې له امله چې دوی لومړی اسلام قبول کړ او د بدر په غزا کې یې برخه اخیستې وه. ابوسفیان خفه شو او وې ویل: "ما هېڅکله داسې ورځ نه ده لیدلې. دا غلامان داخلېږي او موږ انتظار ته پرېښودل کېږو!" سهیل، څوک چې د اسلام د حقیقي ماهیت په اړه ډېر پوه و، وویل: "بابوګیو! زه ستاسو په مخونو کې د هغه څه څرګندونه ګورم چې تاسو یې احساسوئ، خو زه تاسو ته وایم چې که تاسو خفه یئ نو باید په ځان خفه شئ. دوی او تاسو په یوه وخت کې اسلام ته رابلل شوي وئ. دوی ژر ځواب ورکړ خو تاسو ورو وکړ. تاسو به څه وکړئ که د قیامت په ورځ وګورئ چې دوی د ټاکل شويو کسانو په ډله کې شامل دي او تاسو پاتې شوي یاست؟" عمر رضی الله عنه د جنګي غنیمتونو لوی برخه اسامه بن زید ته ورکړه، له دې ډېره چې یې خپل زوی عبدالله ته ورکړه. کله چې عبدالله د پلار د دې پرېکړې په اړه پوښتنه وکړه، عمر رضی الله عنه وویل: "زویه، پیغمبر ﷺ زید ته ستا له پلار څخه ډېره مینه درلوده، او اسامه ته یې تا څخه ډېره مینه درلوده. ما یوازې دا وکړه چې د پیغمبر ﷺ مینې ته د خپلې مینې څخه لوړ ارزښت ورکړ." دا خبره کولو په وخت کې عمر رضی الله عنه په بشپړ ډول خبر و چې پیغمبر ﷺ خپله مینه د الهي معیارونو له مخې اندازه کوله.
One day a number of dignitaries from the Quraysh, including Şuhayl ibn `Amr and Abū Sufyān, sought to see `Umar. He let them wait and admitted first Şuhayb and Bilāl, two former slaves, on the grounds of their early acceptance of Islam and their taking part at the Battle of Badr. Abū Sufyān was angry and said: “I have never seen a day like this. These slaves are admitted and we are kept waiting!” Şuhayl, who was more keenly aware of the true nature of Islam, said: “Gentlemen! I see in your faces an expression of what you feel, but I say to you that if you are angry you should be angry with yourselves. Both they and you were called upon to accept Islam at the same time. They were quick to respond but you were slow. What will you do if on the Day of Judgement you find that they are included among the chosen and you are left behind?” `Umar allotted Usāmah ibn Zayd a larger share of the spoils of war than he allotted his own son Abdullāh. When `Abdullāh queried his father’s decision `Umar said: “Son, the Prophet used to love Zayd more than he loved your father, and he loved Usāmah more than he loved you. What I did was simply to attach to the Prophet’s love higher value than I attached to my own love.” As he said this `Umar was, of course, fully aware that the Prophet measured his love by divine standards.
عمر ؓ عمار ؓ را فرستاد تا خالد بن ولید را، که فاتح سپهسالار لشکر مسلمانان و از خاندانی اصیل بود، دربارهٔ برخی اتهامات بازجویی کند۔ عمار ؓ جامههای خالد را به گردنش بست۔ برخی روایات میافزایند که در تمام مدت بازجویی، دستان خالد را با عمامهٔ خودش بسته بود۔ هنگامی که تحقیقات بیگناهی خالد را ثابت کرد، عمار ؓ او را باز کرد و عمامهٔ خالد را با دستان خودش دوباره بر سرش گذاشت۔ خالد با این رفتار مخالفتی نکرد۔ او میدانست که عمار ؓ از نخستین یاران پیامبر ﷺ است۔ خالد همچنین میدانست که پیامبر ﷺ دربارهٔ عمار چه میفرمود، که پیشتر نقل کردیم۔
`Umar sent Ammār to question Khālid ibn al-Walīd, the victorious commander of the Muslim army who belonged to a noble family, about certain charges. `Ammār tied Khālid’s robes round his neck. Some reports add that he tied Khālid’s hands throughout the interrogation with his own turban. When the investigation proved Khālid’s innocence, `Ammār untied him and put Khālid’s turban back on his head with his own hands. Khālid did not object to this treatment. He knew that `Ammār was one of the Prophet’s early Companions. Khālid also knew what the Prophet used to say about `Ammār, which we have already quoted.
هم عمر رضی اللہ عنہ خود وہ شخص تھے جو ابوبکر اور بلال کے بارے میں کہا کرتے تھے: «ابوبکر ہمارا سردار ہے اور اس نے ہمارے سردار (بلال) کو آزاد کیا۔»
Note: the above has Urdu-style wording; here is the translation in Pashto as required:
هم عمر رضی الله عنه پخپله هغه څوک و چې د ابوبکر او بلال په اړه به یې ویل: «ابوبکر زموږ مشر دی، او هغه زموږ مشر (بلال) آزاد کړ.»
دا د هغه وخت حواله ده کله چې بلال د امیه بن خلف غلام و، چې هغه په بې رحمۍ سره په شکنجه کوله ترڅو هغه له اسلام څخه واړوي. ابوبکر بلال له امیه څخه واخیست او آزاد یې کړ. دغه پخوانی غلام بلال د خلیفه عمر لخوا «زموږ مشر» بلل شوی دی.
It was `Umar himself who used to say about Abū Bakr and Bilāl: “Abū Bakr is our master and he freed our master.” This refers to the days when Bilāl was Umayyah ibn Khalaf’s slave, who tortured him mercilessly in order to turn him away from Islam. Abū Bakr bought Bilāl from Umayyah and set him free. This former slave, Bilāl, is described by `Umar, the Caliph, as “our master”.
عمر رضي الله عنه هغه څوک و چې ويې ويل: «که چېرې د ابو حذيفه ازاد شوی غلام سالم ژوندی وای، زه به هغه خپل ځای ناستی ټاکلی وای.» دا خبره باید د دې پس منظر له مخې وشي چې عمر هيڅوک د خپل ځای ناستي په توګه نه دی ټاکلی، نه عثمان، نه علي، نه طلحه او نه زبیر. هغه يوازې شپږ کسيزه شورا ټاکلې وه، ترڅو راتلونکی خلیفه له همدوی څخه وټاکل شي.
`Umar was the one who said, “Had Sālim, the former slave of Abū Ĥudhayfah, been alive I would have nominated him to succeed me.” This statement must be taken against the background that `Umar did not nominate anyone to succeed him, not even `Uthmān, `Alī, Ţalhah or al-Zubayr. He only appointed a consultative committee of six, so that the next Caliph should be chosen from among them.
علي بن ابي طالب د عمار او د خپل زوي حسن رضي الله عنهما کوفې ته ولېږل ترڅو د کوفې خلک د عایشې رضي الله عنها په وړاندې د ده ملاتړ ته وهڅوي. د ده پیغام دا و: «زه پوهېږم چې هغه ستاسو د پیغمبر ﷺ ښځه ده، په دې دنیا کې هم او په آخرت کې هم. خو تاسو داسې یوې ازموینې سره مخ یاست چې به ښکاره کړي چې تاسو د خپل پیغمبر ﷺ تابعداري کوئ که د هغه د ښځې.» [البخاري روایت کړی دی.] د کوفې خلکو د عایشې رضي الله عنها په وړاندې د ده دعوه ومنله، هغه چې د مؤمنانو مور او د ابوبکر لور ده، [الله تعالی ټولو څخه راضي شه].
`Alī ibn Abī Ţālib sent `Ammār and al-Ĥasan, his own son, to Kūfah to seek its people’s support against `Ā’ishah [may God be pleased with her]. His message said, “I know that she is your Prophet’s wife in this life and in the life to come. You are, however, faced with a test which will prove whether you follow your Prophet or his wife.” [Related by al-Bukhārī.] The people of Kūfah accepted his case against `Ā’ishah, mother of the believers and Abū Bakr’s daughter, [may God be pleased with them all].
بلال څخه د هغه اسلامي ورور ابو رويحه د ختعم قبيلې سړي وغوښتل چې د يو يمني ښځې کورنۍ ته د هغه په استازيتوب خبرې وکړي، چې هغه غوښتل ورسره واده وکړي. بلال هم داسې وکړ او وې ويل:
Bilāl was asked by his brother in Islam, Abū Ruwayĥah of Khatham, to speak on his behalf to the family of a Yemeni woman he wished to marry. Bilāl did so, saying:
زه بلال بن رباح یم او دا زما ورور ابو رؤیحه دی. هغه د ښو اخلاقو او مضبوط ایمان خاوند نه دی. تاسو کولی شئ چې په خپله خوښه هغه ته خپله لور ورکړئ یا ونه ورکړئ۔» هغه د حقیقت پټولو سره دوی نه غولولو، او نه یې د منځګړي په توګه داسې چلند وکړ چې د خدای په وړاندې د خپل مسؤلیت نه یې غفلت وکړ۔ هغه کورنۍ چې دا خبره یې اوریده، د دې صداقت نه خوښه شوه. دوی خپله لور ابو رؤیحه ته واده کړه، هغه عربي شریف سړی چې ملاتړی یې بلال و، د حبشه یو پخوانی غلام۔
“I am Bilāl ibn Rabāĥ and this is my brother, Abū Ruwayĥah. He lacks good manners and firm belief. You may please yourselves whether you give him your daughter in marriage or not.” He did not deceive them by hiding the truth, nor did he behave as a mediator, unmindful of his accountability to God. The family concerned were pleased with such honesty. They married their daughter to Abū Ruwayĥah, the noble Arab whose advocate was Bilāl, a former slave from Abyssinia.
دا بنسټیز اصل د پیړیو په اوږدو کې د اسلامي ټولنې میدان کې ټینګ پاتې شو، سره لدې چې ځینې عوامل د شاتګ لامل کیدل. عبدالله بن عباس تل د خپل غلام عکرمه سره یاد کیده، او عبدالله بن عمر د خپل غلام نافع سره. انس بن مالک تل د خپل غلام ابن سیرین سره تړلی و، ابوهریرې هم د خپل غلام عبدالرحمن بن هرمز سره. د راتلونکي نسل کې ترټولو ممتاز علماء په بصره کې الحسن، مجاهد بن جبر، عطاء بن ابي رباح او طاوس بن کیسان وو۔
This fundamental principle remained firmly entrenched throughout Islamic society for centuries, despite the various factors working for a setback. `Abdullāh ibn `Abbās was always remembered with his slave `Ikrimah, while `Abdullāh ibn `Umar was remembered with his slave Nāfi`. Anas ibn Mālik was always associated with his slave Ibn Sīrīn, as was Abū Hurayrah with his slave `Abd al-Raĥmān ibn Hurmuz.2 In the generation that followed, the most distinguished men of learning were al-Ĥasan in Başrah, Mujāhid ibn Jabr, `Aţā’ ibn Rabāĥ and Ţāwūs ibn Kaysān.
په مصر کې یزید بن ابي حبیب، د دنقلا یو تور غلام، د عمر بن عبدالعزیز د واکمنۍ په زمانه کې لوی مفتي [د دیني واک ترټولو لوړ مقام لرونکی] و.
In Egypt, Yazīd ibn Abī Ĥabīb, a black slave from Dengla, was the grand Mufti [holder of the highest position of religious authority] during the reign of `Umar ibn `Abd al-`Azīz. 3
دا الهي معيار د پرهیزګارو او خدای ويرونکو لپاره لا هم لوی درناوی ګټلی و، حتی هغه وخت هم چې دوی د هغو ټولو شیانو څخه محروم وو چې دنیوي اعتبارات یې لوی ارزښت ورکوی. یوازې نږدې زمانې کې دا الهي معیار د کار کولو څخه ودریدلی دی. ځکه اوس ټوله نړۍ د جاهلیت په طوفان کې ډوبه ده، چیرته چې د الهي ارزښتونو لپاره هیڅ پاملرنه نشته. په متحده ایالاتو کې، چې مشرې لویدیز هیواد دی، یو سړی د خپل بانکي حساب د اندازې له مخې ارزښت لري. په شوروي اتحاد کې، چیرته چې کمونیزم، د حاکمې فلسفې په توګه، ژوند یوازې د مادې څخه زیات نه ګڼي، او یو سړی له یوې ماشین څخه هم کم ارزښت لري. له بلې خوا، د اسلام ځمکه بیا جاهلیت ته ښکته شوې ده. د جاهلیت هغه عقیدې چې اسلام یې له ریښې څخه ويستلې وې، اوس بیا ژوندۍ شوې دي. الهي معیار د مادي ارزښتونو په ګټه پریښودل شوی دی، کوم چې له اسلام سره په بشپړه توګه بیګانه دي.
This divine standard continued to win great respect for the pious and God-fearing, even when they were deprived of all things to which worldly considerations attached great value. It is only in comparatively recent times that this divine standard has ceased to operate. For now the whole world is overwhelmed by a tide of jāhiliyyah, wherein there is a total disregard for divine values. In the United States, the leading Western country, a man is valued according to the size of his bank balance. In the Soviet Union,4 where Communism, the ruling philosophy, looks at life as no more than matter, and a man is worth less than a machine. The land of Islam, on the other hand, has sunk back into jāhiliyyah. The creeds of jāhiliyyah, which Islam had rooted out, have now been revived. The divine standard has been abandoned in favour of materialistic values which are completely alien to Islam.
واحده امید چې پاتې ده هغه دا ده چې اسلامي احیائي تحریک به بیا یوځل انسانیت د جاهلیت له پنجو څخه نجات ورکړي او د انسانیت دوهم نوی ژوند به رامنځته کړي، ورته هغه ژوند چې د دې سورت په پیل کې د څرګندو آیتونو په واسطه اعلان شوی دی.
The only hope that remains is that the Islamic revivalist movement will rescue mankind once again from the clutches of jāhiliyyah and bring about humanity’s second rebirth, similar to the one announced by the decisive verses at the opening of this sūrah.