امام احمد بن حنبل د ابن عباس رضی الله عنه له لارې د علی رضی الله عنه له لارې روایت کوي، چې علي د پيغمبر ﷺ ترور زوی او صحابي و، چې پيغمبر ﷺ دې سورت سره مينه درلوده. د احادیثو مشهور راټولونکی مسلم هم روایت کوي، چې پيغمبر ﷺ به دا سورت او سورت ۸۸، الغاشیه، د عیدونو په لمانځه او همدارنګه د جمعې په لمانځه کې لوستل. که کوم یو لمانځنه د جمعې په ورځ راځي، نو پيغمبر ﷺ به پکې یقیني توګه دا دوه سورتونه لوستل.

Imam Aĥmad ibn Ĥanbal relates on the authority of `Alī, the Prophet’s cousin and Companion, that the Prophet loved this sūrah. The famous Ĥadīth anthologist, Muslim, also relates that the Prophet used to read this sūrah and Sūrah 88, The Enveloper, in `Īd prayers and also in Friday prayers. If one of the festivals fell on a Friday, the Prophet would be sure to read these two sūrahs in the prayers.

پیغمبر ﷺ په دې سورت مینه لرله، ځکه چې دا ټول کائنات د یوه عبادتخانې په شان بدلوي، چې د هغې څلور لوري د خدای جل جلاله د ستاینې او تسبیح په غږونو ږغیږي۔ «خپل لوی رب، د اعلیٰ ذات نوم پاک وښایه، هغه چې پیدا کوي او متناسب جوړوي، هغه چې اندازه کوي او لارښوونه کوي، هغه چې واښه راوباسي، بیا یې تور ساوه کوي۔» (آیتونه ۱-۵) د سورت ریتم، چې د هرې آیت په پای کې د اوږدو غږیزو ځواکمنو توریو له امله رامنځته کیږي، داسې احساس پیدا کوي چې د ستاینو غږونه په ټول کائنات کې ږغیږي۔

The Prophet is right to love this sūrah as it turns the whole universe into a temple whose four corners echo the praises and glorification of God, the Sublime. “Extol the limitless glory of the name of your Lord, the Most High, who creates and proportions well, who determines and guides, who brings forth the pasturage, then turns it to withered grass.” (Verses 1-5) The rhythm of the sūrah, characterized by the long vowels with which each of its verses ends, imparts a feeling of the praises echoed everywhere in the universe.

پیغمبر ﷺ هم دا سورت خوښوي، ځکه چې دا هغه ته ښه خبر راوړي. کله چې الله تعالیٰ پیغمبر ﷺ ته د خپل پیغام رسولو او خلکو ته د ویرولو دوه ګونې دنده سپاري، نو ورسره داسې وعده کوي: «موږ به تا ته (قرآن) ولولو، نو ته به هیر نکړې، مګر هغه څه چې الله وغواړي. هغه په ښکاره او پټ دواړه پوهیږي. او موږ به ستا لپاره آسانه لاره اسانه کړو. نو ته خلک وویروه، که چیرې دا ویرول ګټور وي یا نه.» (آیتونه ۶-۹) الله تعالیٰ پخپله دا مسؤولیت په غاړه اخلي چې خپل پیغمبر ﷺ د قرآن هیڅ شی هیر نه کړي. هم دا وعده کوي چې د هغه لاره په ټولو کارونو کې اسانه شي، که هغه شخصي وي یا د پیغام سره تړلي. دا یقینا یوه لویه مهربانی ده.

The Prophet is also right to love this sūrah as it brings him good news. As God charges him with the double task of delivering His message and warning people, He promises him: “We shall teach you and you shall not forget, except what God wills. He knows what is manifest and what is kept hidden. And We shall smooth your way to perfect ease. Give warning, therefore, [regardless of] whether such warning is of use.” (Verses 6-9) o God takes upon Himself the responsibility of making His Messenger not forget anything of the Qur’ān. He also promises that his path will be smoothed in all his affairs, whether they are personal or concerned with his message. This is certainly a great favour.

د لوړ رب د نوم پاکي بیان کړه، هغه چې پیدا یې کوي او برابره یې کوي، هغه چې انداره یې کوي او لاره یې ښیي، هغه چې څراګاه راوځي، بیا یې تور ځنګل جوړوي. (آیتونه ۱-۵) سورت د رب د ستاینې د حکم سره پیل کیږي، چې دا د هغه د ډیرښت منل، په هرڅه کې د هغه د برترۍ او بې عیبۍ پیژندل او د هغه د صفتونو یادول دي. دا د "سُبحان الله" ویلو څخه ډیر دی، کوم چې موږ عموماً داسې ژباړو: "الله پاک دی د خپلې ستاینې سره." دا د هغه د صفتونو د لوړتیا یوه ریښتینې احساس دی.

“Extol the limitless glory of the name of your Lord, the Most High, who creates and proportions well, who determines and guides, who brings forth the pasturage, then turns it to withered grass.” (Verses 1-5) The sūrah opens with an order to praise the Lord, which means to glorify Him, recognize His supremacy and infallibility in everything, and remember His divine attributes. It is much more than verbal repetition of the phrase ‘Subĥān Allah’, which we normally translate as ‘limitless is God in His glory.’ It is a genuine feeling of the sublimity of His attributes.

څرنګه چې سورت موږ ته د الهي صفاتو د مسلسل تقدیر پر بنسټ د ژوند د شان و شوکت الهام ورکوي، موږ داسې یو احساس تجربه کوو چې په عین حال کې ډېر ریښتینی دی او بیانول یې ډېر ستونزمن دي.

As the sūrah inspires us with the splendour of a life based on constant appreciation of divine attributes, we experience a feeling which is very real and very difficult to describe at the same time.

دوه صفتونه چې سمدستي بیان شوي دي د ربوبیت او علو دي. "رب" یا د هغې عربي معادل، رب، هغه ذات دی چې پالنه او پرورش کوي. د دې صفت مفهومات د سورت عمومي فضا، هغه خوشخبري چې راوړي او د هغې اسانه ټکي سره ښه مطابقت لري. د "علو" صفت انسان ته پراخ افقونو ته د پورته کتلو لارښوونه کوي. د دې صفت ژوندی او واقعي احساس کول په حقیقت کې د خدای ستاینې او د هغه تسبیح کولو اصلي مقصد دی.

The two immediately presented attributes are Lordship and Highness. The “Lord” or the Arabic equivalent, Rabb, is the one who tends and nurtures. The connotations of this attribute fit in very well with the general atmosphere of the sūrah, the happy news it brings and its easy rhythm. The ‘Highness’ attribute prompts one to look up to endless horizons. Having a genuinely vivid feeling of this attribute is indeed the essential purpose of praising God and glorifying Him.

د سورت پیل د خدای له خوا د رسول ﷺ ته په لومړي ځای کې یو امر دی: «د خپل لوړ رب د نوم پاکي بیان کړه.» (آیت ۱)۔ دا امر داسې یو مهربانۍ او ښېګڼې په فضا کې ورکړل شوی دی چې د بیان څخه وتلې ده۔

The sūrah opens with an order addressed by God to the Prophet in the first instance: “Extol the limitless glory of the name of your Lord, the Most High.” (Verse 1) The order is given with an air of friendliness and compassion almost beyond description.

یو واحد اتوم د خپلو الیکترونونو او پروټونونو ترمنځ په ښه توازن کې دی، د هغه ډول چې لمریز نظام، د هغه لمر، سیارو او سپوږمکیو توازن. دواړه پوهیږي چې کوم لاره ورته ټاکل شوې ده او خپل رول پوره کوي. یو واحد ژوندی حجره هم کامله ده او د هغه هرې دندې لپاره چې ورته سپارل شوې وي، په بشپړه توګه تجهیز شوې ده، په همغه کچه لکه پرمختللې او پیچلې ترین ډولونه. دا کامل توازن، په انفرادي او ټولیز مفهوم کې، د هغو بې شمیره مخلوقاتو په هر ډول کې په اسانۍ سره لیدل کیږي چې د واحد اتوم او لمریز نظام ترمنځ، یا د واحد حجرې او پرمختللي ژوندی مخلوق ترمنځ خالي ځای ډکوي.

A single atom is well balanced between its electrons and protons, to the same degree as the solar system, its sun, planets and satellites are well balanced. Each of the two knows the way it is assigned to travel and fulfils its role. A single living cell is also perfect and well equipped to do everything it is asked to do, in the same measure as the most advanced and complex species. This perfect balance, in the individual and collective sense, is easily noticed in every one of the countless types of creation that fill the gap between the single atom and the solar system or between the single cell and the most advanced living creature.

دا بنسټیزه حقیقت، چې د کائنات هر شی یې ثابتوي، د انسان زړه په ښه توګه پیژني کله چې د کائنات په شیانو فکر کوي۔ دا ډول الهام او پیژندنه هر انسان ته، په هر زمانه کې، د هغه د زده کړې له کچې پرته، څنګه چې وي، د لاسرسي وړ ده۔ یوازې یو خلاص ذهن ته اړتیا ده چې فکر وکړي او ځواب ورکړي۔

This basic fact, evidenced by everything in the universe, is well recognized by the human heart as it contemplates what is in the universe. This sort of inspiration and recognition is within the reach of every man in every age, regardless of his standard of education. All that is required is an open mind which contemplates and responds.

زیاتیدونکی علم بیا د الهام هغه څه تایید او تأکید کوي چې مخکې په لومړني ځواب کې ثابت شوي وي، په ډیرو مثالونو سره. د مطالعې او څېړنې پایلې، په خپل محدود دایره کې، دغه بنسټیز حقیقت تایید کوي، هغه حقیقت چې د کائنات په هرې شۍ باندې پلي کیږي.

Increased knowledge then endorses and emphasizes, with numerous examples, what inspiration has already proven at first glance. The results of study and research endorse, within their limited scope, this basic truth which applies to everything in the universe.

امریکايي سائنس پوه، اې کریسي موریسن، چې د نیویارک د ساینس اکاډمۍ مشر دی، په خپل کتاب Man Does Not Stand Alone کې وايي:

The American scientist, A. Cressy Morrison, Head of the Science Academy in New York, says in his book Man Does Not Stand Alone:

د مرغانو کې د کور د پیدا کولو فطري احساس شتون لري. هغه ټرټ چې ستاسو د دروازې په تیره کې ځای ناست و، شاید د مني په موسم کې سویل ته لاړ شي، خو بیا به د راتلونکي پسرلي په لومړۍ کې خپل پخوانی ځای ته راستون شي۔ د سپټمبر په میاشت کې زموږ د ډېرو مرغانو ډلې سویل ته الوځي، ډېرځله د زرو میلونو څخه زیات د پرانیستې سمندر په سر، خو دوی خپله لاره نه ورکوي۔ هغه کبوتر چې د اوږدې سفر په ترڅ کې د تړلې صندوقچې په کې د نویو غږونو له امله حیران شي، یو شیبه ګرځي، بیا تقریباً په یوه سم لاره خپل کور ته ځي۔ مچۍ خپل کندو پیدا کوي، پداسې حال کې چې هغه باد چې ګیاوې او ونې غوځوي، هغه ټول لیدل کیدونکي نښې پټوي چې د هغې د ځای په اړه لارښوونه کوي۔

د سورت په پیل کې چې دا لامحدود افق پرانستل کیږي، دا د دې سورت بنسټیز حقیقتونه د ټول کائنات سره د تړلو لپاره یوه چوکاټ برابروي. دا چوکاټ په ځانګړي ډول مناسب دی، ځکه چې دا د سورت د فضا، د هغه ږغ او ریتم او د معنا د نازکو رنګونو سره په بشپړ ډول همغږی لري.

As the beginning of the sūrah opens up this limitless horizon, it provides a framework for the fundamental facts tackled in this sūrah to be related to the whole universe. This framework is especially suitable, for it is in perfect harmony with the atmosphere of the sūrah, its rhythm and shades of meaning.

دغه سورت بیا پیغمبر ﷺ او د عمومي طور مسلمان امت ته یوه ډیره خوښونکې زیری ورکوي: «موږ به تا ته (قرآن) لوستل کړو، نو ته به یې ونه هیروې، مګر هغه څه چې الله وغواړي. هغه څرګند او پټ دواړه پوهیږي. او موږ به ستا لپاره اسانه لاره آسانه کړو۔ نو نصیحت وکړه، که څه هم دا نصیحت ګټور وي یا نه.» (آیتونه ۶-۹)

The sūrah then gives the Prophet, and the Muslim nation in general, a very welcome tiding: “We shall teach you and you shall not forget, except what God wills. He knows what is manifest and what is kept hidden. And We shall smooth your way to perfect ease. Give warning, therefore, [regardless of] whether such warning is of use.” (Verses 6-9)

د خوشخبرۍ پیل د دې څخه کیږي چې پیغمبر ﷺ د قرآن په یاد ساتلو کې د زحمت څخه خلاص کړي. هغه یوازې دومره کار کوي چې لکه څنګه چې ده ته ښودل کیږي، هماغسې ولولي، او خدای به یقیني کړي چې هغه به د دې څه هم یوه برخه هیره نه کړي. «موږ به دې ته لوست ورکړو او ته به هیر نه کړې.» (آیت ۶) د قرآن د یادولو ډیره لیواله وه، پیغمبر ﷺ به هغه هماغسې تکرارولو وروسته له هغه چې جبرائیل فرښته دا ده ته راوړه. هغه داسې احساس کاوه چې د قرآن په ذهن کې ساتل د ده د مسؤلیت یوه برخه ده. خو خدای پریکړه وکړه چې دا دنده به پخپله ځان ته ساتي. دا ژمنه د اسلامي ټولنې لپاره هم یوه خوشخبرۍ ده، ځکه دا دې ته ډاډ ورکوي چې هغه دین چې پیغمبر ﷺ یې تبلیغوي اصلي او ریښتینی دی. دا له خدای څخه دی او هغه یې ساتي. دا د خدای د فضل یوه برخه ده. دا ښیي چې د عقیدې د پاکۍ مسئله د هغه په ترازو کې څومره وزن لري.

The happy news starts with sparing the Prophet the trouble of memorizing the Qur’ān. All he needs to do is to read as he is taught and God will ensure that he will never forget any part of it. “We shall teach you and you shall not forget.” (Verse 6) So keen to keep the Qur’ān in his memory, the Prophet used to repeat it after Gabriel, the angel, delivered it to him. He felt that it was part of his responsibility to keep it registered in his mind. But God decided that He would look after this task. The promise is also a happy one for the Islamic community, since it is a reassurance that the faith the Prophet preaches is authentic. It is from God and He looks after it. This is part of God’s grace. It shows how weighty the question of purity of faith is in His scales.

همیشه همداسې و. د هغه ﷺ د ژوند د ټولو چارو کې همداسې وو. د هغه ﷺ مېرمن عایشه ‌رضي‌الله‌عنها روایت کوي: «کله چې د دوو لارو تر منځ انتخاب ورکړل کېده، پیغمبر ﷺ تل هغه لاره غوره کوله چې اسانه وه.» [د البخاري او مسلم روایت.] هغه نور هم روایت کوي: «کله چې پیغمبر ﷺ په کور کې د خپل کورنۍ سره یوازې وو، هغه د ټولو سړو نرم او اسان سړی وو، تل موسکی او خندان.» البخاري هم روایت کوي: «هره ښځه به د پیغمبر ﷺ لاس نیولی و او هغه به هرچېرته چې غوښتل بوتلی.» د جامو، خوراک، د کور د سامانو او د ورځنیو ژوند د نورو چارو په اړه د هغه ﷺ لارښوونې د اسانتیا غوره کولو لور ښیي.

Such was the Prophet in all affairs. His wife, `Ā’ishah, reports that “whenever faced with a choice, the Prophet would always choose the easier of the two alternatives.” [Related by al-Bukhārī and Muslim.] She also reports: “Whenever the Prophet was alone with his family at home, he was the easiest of men, always smiling and laughing.” Al-Bukhārī also relates: “Any woman would take the Prophet by the hand to take him wherever she wished.” His guidance in matters of clothing, food, household furniture and other matters of day to day life pointed to a preference for what is easy.

امام ابن قیم الجوزیہ اپنی کتاب زاد المعاد میں نبی کریم ﷺ کی اس رہنمائی کا ذکر کرتے ہیں جو لباس کے بارے میں ہے۔

Imām Ibn Qayyim al-Jawziyyah speaks in his book, Zād al-Ma`ād, of the Prophet’s guidance concerning what to wear:

هغه یوه پگړۍ درلوده چې هغه یې د ډالۍ په توګه علي ته ورکړه، مګر هغه به یې د ټوپک (ټوپۍ) پر سر اغوست. خو هغه پگړۍ یا ټوپۍ جلا جلا هم اغوستله. کله چې پگړۍ اغوستله، نو د هغې پای به یې د اوږو تر منځ ځړولی پریښود. دا د مسلم په «صحیح» کتاب کې د احادیثو په توګه روایت شوی، د عمر بن حریث له لارې، هغه ویلي: «ما لیدل چې پیغمبر ﷺ د مسجد پر سکو وینا کوله، او تور پگړۍ یې اغوستې وه چې پای یې د اوږو تر منځ ځړېدلی و». مسلم همدارنګه د جابر بن عبدالله له لارې روایت کړی چې پیغمبر ﷺ تور پگړۍ اغوستې مکې ته ننوتی، مګر دلته د پای د ځړولو په اړه هیڅ یادونه نشته. دا دا ښیي چې پیغمبر ﷺ به تل د پگړۍ پای د اوږو تر منځ نه ځړاوه. ویل کیږي چې پیغمبر ﷺ مکې ته د جګړې جامې اغوستې، په سر کې د ځان دفاع کوونکی ټوپک (خود) سره، او دا ښیي چې هغه به هغه څه اغوستل چې د پیښې سره سمون لري.22

He had a turban which he gave to `Alī as a gift, but he used to wear it over a cap. But he also wore either the turban or the cap separately. When he wore the turban, however, he used to leave the end part of it hanging between his shoulders. This is related by Muslim in his Şahīĥ anthology of authentic aĥādīth, on the authority of `Umar ibn Ĥarīth, who said, ‘I saw the Prophet speaking on the platform of the mosque, wearing a black turban with its end hanging between his shoulders’. Muslim also relates on the authority of Jābir ibn `Abdullāh that the Prophet entered Makkah wearing a black turban, but nothing is mentioned here about his leaving its end part hanging. This signifies that the Prophet did not always leave the tail of his turban hanging between his shoulders. It is also said that the Prophet entered Makkah wearing his fighting attire, with a helmet on his head, which suggests that he used to wear what suited the occasion.22

د پیغمبر ﷺ د ژوند کیسه د نرمۍ، آسانتیا، زغم او په ټولو کارونو کې د پوهاوي د صفحو څخه ډکه ده. راځئ دلته یوه پېښه ونقل کړو چې د سختې طبیعت لرونکو خلکو سره د هغه د چلند طریقه څرګندوي: «یوه بدوي د پیغمبر ﷺ په لور راغی او یو شی یې وغوښت. پیغمبر ﷺ د هغه غوښتنه پوره کړه، بیا یې وویل: "ایا ما تاسو سره ښه چلند کړی؟" بدوي وویل: "نه، او تا هم مهربانی ونه کړه!" هغه وخت هغه ځای ته حاضر د پیغمبر ﷺ اصحابو ډیر غوسه شول او غوښتل یې چې دا سړی سزا کړي. خو پیغمبر ﷺ هغوئ ته اشاره وکړه چې هغه پرېږدي. بیا هغه خپل کور ته لاړ، هغه سړی یې راوغوښت او د هغه اصلي غوښتنې څخه پرته یې ورته یو بل شی هم ورکړ. بیا یې ورنه وپوښتل: "ایا ما تا سره ښه چلند کړی؟" هغه سړي وویل: "هو، ډېر ښه. خدای دې ښه اجر درکړي، ځکه ته ښه خپلوان او ښه قبیلوي یې." بیا پیغمبر ﷺ ورته وویل: "کله چې تا هغه خبره وکړه چې ته یې وکړه، نو تا زما اصحابو ته په تا باندې غوسه کړه.»

The Prophet’s life story is composed of pages of gentility, ease, tolerance and understanding in all affairs. Let us quote here an incident which reveals his method of dealing with people of difficult temperament: “Once a bedouin came to the Prophet asking something. The Prophet granted his request then said, ‘Have I treated you well?’ The bedouin said, ‘No, and you have not been kind either!’ The Prophet’s Companions present felt very angry and wanted to punish the man. The Prophet, however, motioned them to leave him alone. He then went into his house, sent for the man and gave him something over and above his original request. He then asked him: ‘Have I treated you well?’ The man said: ‘Yes, indeed. May God reward you well for you are a good kinsman and a good tribesman.’ The Prophet then said to him: ‘When you said what you said you made my Companions feel angry with you.

ایا تاسو به هغه څه ووایاست چې تاسو ما ته ویلي دي، ترڅو دوی زما په اړه هیڅ شی زړه کې ونه ساتي؟ سړي وویل: زه به یې ووایم. بله ورځ هغه راغی او پیغمبر ﷺ وفرمایل: دا اعرابي پرون هغه څه وویل چې تاسو اورېدلي دي. موږ ورته ډېر ورکړ، هغه وویل چې راضي شوی دی. ایا داسې ده؟ اعرابي وویل: هو، الله دې ښه بدله درکړي، ځکه تاسو ښه خپلوان او ښه قبیله وال یاست. بیا پیغمبر ﷺ خپلو صحابه کرامو ته وفرمایل: زما او دې اعرابي ترمنځ کیسه د هغه سړي په شان ده چې یوه اوښه یې وه چې وتښته. نور خلک یې نیولو ته ورغلل، خو یوازې دا وشوه چې هغه نور هم وحشي شوه. بیا خاوند دوی ته وویل چې ما ته پرېږدئ، زه د هغې سره نرمه چلند کوم او د هغې طبیعت پېژنم.

Would you now like to tell them what you have just told me so that they hold nothing against you.’ The man said: ‘I will.’ The following day he came and the Prophet said: ‘This bedouin said yesterday what you heard. We gave him more and he claimed that he was satisfied. Is that so?’ The bedouin said: ‘Yes indeed! May God reward you well, for you are a good kinsman and a good tribesman.’ The Prophet then said to his Companions: ‘My affair with this bedouin is similar to that of a man who had a she-camel which ran loose. Other people rushed to try to catch her but they managed only to make her run wild. The owner then appealed to them to let him alone with his she-camel as he was gentler to her and knew her temperament.

«پس نصیحت وکړه، [که] دا نصیحت ګټور وي یا نه.» (آیت ۹) خدای پاک پېغمبر ﷺ ته دا ښوولې ده چې هېر نه کړي، هغه ته یې خپل لاره اسانه کړې ترڅو د انسانانو د خبرداري لوی دنده ترسره کولای شي. د همدې لپاره هغه ته ځانګړه روزنه ورکړل شوې ده. له همدې امله هغه ته امر کېږي چې هر کله چې د خلکو سره د خبرو کولو فرصت ومومي، هغوی ته ګوښ ﷺ د خدای پاک پیغام ورسوي.

“Give warning, therefore, [regardless of] whether such warning is of use.” (Verse 9) God has taught the Prophet so as not to forget, smoothed his way to perfect ease so that he may be able to discharge his great task of warning mankind. For this he has been the subject of careful preparation. Hence, he is asked to warn whenever he has a chance to address people and to convey to them God’s message.

«د دې خبرې سره سره چې دغه خبرداری ګټور وي که نه.» خبرداری تل ګټور وي. په هرې ځمکې او په هر نسل کې به داسې کسان وي چې د یادونو او خبرتیاوو اوریدنه به کوي او د دوی څخه به ګټه اخلي، پرته له دې چې ټولنه څومره فاسده او خلک څومره زړه سخت وي.

“Regardless of whether such warning is of use.” Warning is always useful. There will always be, in every land and every generation, those who will listen to the reminders and warnings and will benefit by them, no matter how corrupt their society is and how hardened their people are.

اگر د دې سورت آیتونو او د هغوی په ترتیب یو څه فکر وکړو، نو ښکاره کیږي چې هغه پیغام څومره لوی دی چې پیغمبر ﷺ ته سپارل شوی دی. د دې پیغام رسولو او هغه خبرداری ورکولو لپاره چې هغه ته ویل شوی، پیغمبر ﷺ ته ځانګړي وسایل اړین دي: د هر څه کې د کامل اسانتیا لاره، دا چې هغه ته وښودل شي چې څه ووايي، او د پیغام د ساتنې لپاره د خدای ساتنه چې هغه بې له بدلون وساتي.

If we ponder a little over the verses in this sūrah and their sequence, we realize how great the message entrusted to the Prophet is. To deliver it, and to give the warnings he is asked to give, he needs special equipment: a smooth way to perfect ease in everything, to be taught what to say, and God’s preservation of the message intact.

پیغمبر ﷺ چې کله خپل پیغام رسولی شو، نو د هغه دنده پوره شوه. ټول انسانان خپله لاره د خپل ځان په اختیار پرېښودل شوي دي. د خلکو تقدیرونه د هغو لارو له مخې توپیر لري چې دوی یې غوره کوي: «څوک چې له خدایه ویره لري، هغه به نصیحت ومني، خو تر ټولو بدبخته سړی به له هغې مخ واړوي، هغه به لوی اور ته واچول شي، په کومه کې چې نه مري او نه ژوندی پاتې کېږي۔ هغه څوک بریالی دی چې ځان پاک کړي، د خپل رب نوم یادوي او لمونځ کوي۔» (آیتونه ۱۰ تر ۱۵) دلته پیغمبر ﷺ ته ویل کېږي چې د هغه خبرداری به هغو کسانو ته ګټور وي چې له خدایه ویره لري او له هغه د خفګان څخه ډاریږي. هر هوښیار انسان چې زده کړي چې یو داسې پیدا کوونکی شته چې ښه اندازه کوي، تاکي او لارښوونه کوي، نو له ویرې ځغلي. ځکه هغه پوهیږي چې داسې پیدا کوونکی باید هر چا ته د هغه د کړنو له امله، ښې وي که بدې، حساب ورکړي او په همغه اندازه ورته بدله ورکړي. له همدې امله دوی له هغه ویره لري او هغه خبرداریو ته غوږ نیسي چې ورکول کېږي۔