د انعام سورت (حساب او فضل) ۵۰ - ۵۵
Al-An`ām ( Accountability And Grace ) 50 - 55
ووایه: زه تاسو ته نه وایم چې د خدای خزانې زما سره دي، نه زه غیب پوهیږم، او نه زه تاسو ته وایم چې زه فرښته یم. زه یوازې هغه پیروی کوم چې ماته وحی کیږي. ووایه:
Say: I do not say to you that God’s treasures are with me; nor do I know what is beyond the reach of human perception; nor do I say to you that I am an angel. I only follow what is revealed to me. Say:
آیا نابینا او بینا برابر کیدای شي؟ آیا تاسو فکر نه کوئ؟ (۵۰)
Can the blind and the seeing be deemed equal? Will you not reflect? (50)
په دې [قرآن] سره خبر ورکړه هغو کسانو ته چې ویره لري چې خپل رب ته به راټول کړای شي، په داسې حال کې چې د هغه له لاسه د ساتنې کوونکی یا د هغه په وړاندې د شفاعت کوونکی به ورسره نه وي، ترڅو دوی پرهیزګاره شي۔ (51)
Warn with this [Qur’ān] those who fear that they will be gathered to their Lord, when they shall have none to protect them from Him or to intercede with Him, so that they may be God-fearing. (51)
د هغو کسانو مه شړه چې سهار او ماښام خپل رب ته دعا کوي، او یوازې د هغه رضا غواړي. تاسو د هغوی په حساب هیڅ مسؤل نه یاست، او هغوی هم ستاسو په حساب هیڅ مسؤل نه دي. که تاسو هغوی وشړئ، نو تاسو به له ظالمانو څخه شئ۔ (52)
Do not drive away those who call on their Lord morning and evening, seeking only to win His pleasure. You are in no way accountable for them, just as they are in no way accountable for you. Should you drive them away, you would be among the wrongdoers. (52)
په همدې ډول موږ ځينې کسان د نورو په واسطه ازمويو، ترڅو دوی ووايي:
It is in this way that We try some of them by means of others, so that they may say:
ایا دغه هغه کسان دي چې خدای په موږ کې ورباندې فضل کړی دی؟ ایا خدای د شکرګزارو په اړه ډیر ښه پوهیږي؟ (53)
“Are these the ones upon whom God has bestowed His favour from among us?” Does not God know best as to who is truly grateful? (53)
او کله چې هغه کسان ستاسو په لور راشي چې د خدای په نښو باور لري، نو ووایه: سلام پر تاسو وي! ستاسو رب د رحمت ژمنه پر ځان لازمه کړې ده؛ هر یو چې له نادانۍ څخه کوم بد عمل وکړي، بیا توبه وباسي او خپل حال سم کړي، نو هغه بخښونکی، مهربان دی.
When those who believe in God’s revelations come to you, say: Peace be upon you. Your Lord has committed Himself to bestow grace and mercy: if any of you does a bad deed out of ignorance, and then repents and mends his ways, He will be much- forgiving, merciful. (54)
همدا سې موږ خپلې آیتونه په واضح ډول بیانوو، ترڅو د مجرمانو لاره څرګنده شي۔ (۵۵)
Thus do We make plain Our revelations; so that the path of the evildoers may be clearly distinct. (55)
Overview ځانګړتیاوې
Overview
د شرک کوونکو سره د الهي پیغام د حقانیت او د پیغمبر د ماهیت په اړه بله یوه مرحله جګړه پیل کیږي. دا برخه د انسانانو په عمومي توګه د خدای د پیغامونو او رسولانو په اړه مخکینۍ نظریو د اصلاح هڅه کوي. دا نظریې د جاهلیت د دورې په عربو او نورو ټولنو کې نورې هم وګرځیدلې او د نبوت، وحي او رسالت له حقیقت څخه لرې شوې. حتی دوی افسانې، خرافات، افسانوي کیسې او داسې نور هم ورسره ګډ کړي، څو موضوع د جادو، غیبګویۍ، جنو او حتی لیونتوب سره وګډوډه کړي. په دې توګه له یو پیغمبره غوښتل کیده چې راتلونکې پیشګویي وکړي، معجزې وښيي او هغه کارونه وکړي چې عام ډول یو روحي وسیله یا جادوګر یې کوي.
Yet another round of confrontation with the idolaters concerning the truth of the divine message and the nature of the Messenger gets underway in this passage. It seeks to rectify preconceived ideas among mankind generally about God’s messages and messengers. Such ideas had been further distorted during periods of ignorance among the Arabs and other communities, such that they had moved away from the truth of prophethood, revelation, and messengers. They had even added legends, superstitions, myths and the like to confuse the whole issue with sorcery, fortune- telling, the jinn and even with madness. Thus, a Prophet would be asked to predict the future, produce miracles and do what a medium or a sorcerer normally does.
اسلامي عقیده دا ټول بې ځایه خبرې له مینځه وري او خپل نظریه په روښانه، ساده او عملي ډول وړاندې کوي. دا د نبوت مفهوم له هغو ټولو افسانو او خرافاتو څخه پاکوي چې د تقریباً ټولو جاهلي ټولنو کې، په دې کې د یهودو او عیسویانو مختلف فرقې هم شاملې دي، پرې نښلول شوي وو. دا ټول د انبیاوو او نبوت انځور بد ډول بدل کړی و.
The Islamic faith does away with all this nonsense, presenting its ideology in clear, simple and practical terms. It purges the concept of prophethood of all the myths and superstitions that had been attached to it in practically all jāhiliyyah communities, including those introduced by different Jewish and Christian sects. All these had badly distorted the image of prophets and prophethood.
قرآن کریم اسلامی عقیده را بیا له هغو هر ډول وسوسو یا زینتونو څخه چې له دې دین سره بیگانه دي، خلکو ته وړاندې کوي. دا دین ترویج کوونکی پیغمبر یو عادي انسان دی، چې د خدای د خزانو تر لاسه کولو توان نلري، د انساني ادراک له حدودو هاخوا پټو شیانو پوهه نلري، او د فرښتې کیدو دعوه نه کوي. هغه خپل پیغام یوازې له خپل رب څخه اخلي، او له هغه شي پرته چې ده ته وحی کیږي بل هیڅ نه پیروي.
The Qur’ān then presents the Islamic faith to people free of all temptations or adornments that are alien to it. The Messenger advocating it is an ordinary human being, who has no access to God’s treasures, no knowledge of what lies beyond the reach of human perception, and who makes no claim to be an angel. He receives his message only from his Lord, and follows nothing other than what is revealed to him.
د پام سره فکر کولو بلنه
A Call For Proper Reflection
زه تاسو ته نه وایم چې د خدای خزانې زما سره دي، نه زه د غیب پوهېږم، او نه زه تاسو ته وایم چې زه فرښته یم. زه یوازې هغه څه پیروي کوم چې ماته وحي کېږي. ووایه: آیا کور او لیدونکی یو شان کېدای شي؟ ایا تاسو فکر نه کوئ؟ (آیت ۵۰)
Say: I do not say to you that God’s treasures are with me; nor do I know what is beyond the reach of human perception; nor do I say to you that I am an angel. I only follow what is revealed to me. Say: Can the blind and the seeing be deemed equal? Will you not reflect? (Verse 50)
قریشو خلکو د اسلام په رد کولو کې ضد کاوه، نو دوی له پیغمبر ﷺ څخه غوښتنه وکړه چې د دوی د منلو لپاره یو معجزه وښيي. لکه څنګه چې مخکې مو یادونه وکړه، دوی پوهیدل چې هغه صادق دی.
Stubborn in their rejection of Islam, the people of the Quraysh demanded that the Prophet (peace be upon him) perform a miracle for them so as to win their acceptance. As we have already mentioned, they were certain that he was truthful.
بېشکه، دوی په دې کې هېڅ شک نه درلود. سره له دې هم، دوی ځینې وختونه غوښتنه کوله چې هغه د الصفا او المروه دواړه غرونه په سرو زرو بدل کړي! ځینې وختونه یې غوښتنه کوله چې دواړه غرونه له مکې څخه په بشپړه توګه لرې شي، ترڅو د دوی پر ځای یوه ښې ځمکه ولري چې کرهڼه او مېوې ورکولای شي. ځینې نورې وختونه یې غوښتنه کوله چې د راتلونکي پېښو په اړه ورته خبر ورکړل شي. یا هم دوی غوښتنه کوله چې یو ملایک راولېږل شي چې د پېغمبر ﷺ پیغام تصدیق کړي، یا چې له پورته یو لیکلی سند ورته راولېږل شي.
Indeed, they had no doubt about that. Nevertheless, they demanded, on occasion, that he transform the two hills of al-Şafā and al-Marwah into gold! At times, they demanded that both hills be removed from Makkah altogether so as to have in their place a fertile area which could yield crops and fruits. At other times, they demanded that they be informed of what would happen in the future. Alternatively, they demanded that an angel be sent down to endorse the Prophet’s message, or that a written statement be sent down to him from on high.
دا ټول غوښتنې یوازې د دوی د ډاډمن انکار د پټولو لپاره وې. دا غوښتنې د هغو افسانو، خرافاتو او کیسو څخه راولاړې شوې چې د جاهلیت د ټولنو له خوا د نبي د مقام او رول په اړه جوړ شوي وو. په دوی ته تر ټولو نږدې هغه افسانې او کیسې وې چې یهودو او عیسویانو هغه وخت پکې ایمان درلود، کله چې د خدای د رسولانو له خوا ورته ښودل شوي حق څخه اړ شول.
All these demands were simply a cover-up for their stubborn rejection. They were born out of the myths, superstitions and legends which were associated with the status and role of a prophet, as conceived by jāhiliyyah societies. The closest of these to them were the myths and legends held by the Jews and Christians after they had deviated from the truth preached to them by God’s messengers.
12 A.M. العقاد، حقائق الإسلام وأباطيل خصومه، [عربي]، القاهرة، ص 60۔ یہاں ہمیں یہ ذکر کرنا چاہیے کہ ہم مصنف کی اس رائے سے اختلاف رکھتے ہیں جس میں وہ ذاتِ خداوندی اور نبوت کے بارے میں انسانی تصورات کے ارتقا کی وضاحت کرتے ہیں، جو مختلف مذاہب میں، بشمول الٰہی مذاہب کے، نظر آتے ہیں، یہاں تک کہ وہ اسلام میں اپنی کامل پختگی کو پہنچتے ہیں۔ حقیقت یہ ہے کہ یہ تصورات تمام سچے الٰہی پیغامات میں یکساں ہیں، اس کے باوجود کہ وقت گزرنے کے ساتھ ان میں تحریفیں در آئیں۔ قرآنِ مجید، جو ایک کامل دستاویز ہے، اس بات کو نہایت واضح طور پر ثابت کرتا ہے۔ ہم اسی کو مانتے ہیں اور مغربی علمائے الٰہیات کے کسی بھی مفروضے کو خاطر میں نہیں لاتے۔ — مصنف کا نوٹ۔
12 A.M. Al-`Aqqād, Haqā'iq al-Islām wa Abātīl Khuşūmih, [Arabic], Cairo, p. 60. We should mention here that we disagree with the author's line explaining the development of human concepts of Godhead and prophethood as reflected in different religions, including the divine ones, until it reaches its full maturity under Islam. The fact is that these concepts are the same in all true divine messages, regardless of the distortions that crept into them over time. The Qur'ān, a perfect record, establishes this very clearly. We uphold this and disregard what Western theologists may assume. — Author's note.
13 العقاد، المصدر نفسه، ص ۶۶.
13 Al- `Aqqād, ibid., p. 66.
د پیغمبر ﷺ لاره
Which Path The Prophet Follows
پس نبي ﷺ ته امر کېږي چې دا دین خلکو ته داسې وړاندې کړي لکه څنګه چې دی، پرته له سینګار او پرته له لالچ. دا دین دغو شیانو ته اړتیا نه لري. هغه څوک چې دا دین قبلوي باید پوه شي چې په دې سره به نه مادي شتمني ترلاسه کوي او نه مقام. دوی به د نورو خلکو په پرتله هیڅ امتیاز نه لري، مګر یوازې د خپلو نیکو عملونو له امله. دوی یوازې د خدای له لوري د هدایت غوره کوي، هغه هدایت چې د مال، مقام او امتیاز څخه ډېر ارزښت لري۔ «ووایه: زه تاسو ته نه وایم چې د خدای خزانې زما سره دي، نه زه د غیب پوهېږم، نه زه تاسو ته وایم چې زه یو فرښته یم. زه یوازې هغه پیروي کوم چې ماته وحی کېږي.» (آیت ۵۰)
The Prophet is, therefore, ordered to present it to people as it is, without adornment or temptation. It requires none of these. Those who adopt it should know that they are not going to gain any material wealth or position by it. They shall have no distinction over other people except through their good actions. They are only opting for divine guidance which is much more valuable than wealth, position or distinction. “Say: ‘I do not say to you that God’s treasures are with me; nor do I know what is beyond the reach of human perception; nor do I say to you that I am an angel. I only follow what is revealed to me.’” (Verse 50)
کله چې دوی دا ومني او پرې عمل پیل کړي، باید پوه شي چې دوی ځانونه له تیاره او کوړتیا څخه رڼا او روښانتیا ته وباسي: «ووایه: ایا کوټ او لیدونکی برابر کیدای شي؟ ایا تاسو فکر نه کوئ؟» {یعنی سورۀ الأنعام، آیت ۵۰}۔ سربیره پردې، د الهي وحیو تعقیب په ځان کې د سمې لارښوونې تعقیب دی. هغه څوک چې له دې لارښوونې پرته پاتې شي، کوړ پاتې کیږي. دا خبره په دې آیت کې په ښکاره ډول بیان شوې ده. نو بیا د انسان د عقل لپاره کوم رول پاتې کیږي؟
When they accept and adopt this, they should know that they bring themselves out of darkness and blindness into light and enlightenment: “Say: Can the blind and the seeing be deemed equal? Will you not reflect?” (Verse 50) Besides, following divine revelations is, in itself, following proper guidance. A person who is left without such guidance remains blind. This is stated plainly in this verse. What role, then, is left to the human mind?
له اسلامي نظر څخه، د دې پوښتنې ځواب ډیر ساده دی. هغه عقل چې خدای تعالی انسان ته ور کړی دی، د هغه د وحی د اخیستلو او پوهیدو وړتیا لري. دا د عقل رول دی. سربیره پر دې، دا هغه فرصت دی چې انسان ته د خدای د لارښوونې د تعقیب او په سم، ناسهوه معیار سره د مجهز کیدو لپاره میسر دی.
From the Islamic point of view, the answer to this question is very simple. The mind with which God has endowed man is able to receive His revelation and comprehend it. This is its role. Moreover, it is the opportunity available to man to follow God’s guidance and to be equipped with the proper, infallible criterion.
کله چې انساني عقل د ځان پر حال پرېښودل شي، د الهي هدایت څخه بېل شي، نو هغه د ګمراهۍ، لیدو کې د ځیرتیا د کمښت، د حساب د غلطۍ او د تېروتنې سره مخ کېږي. دا د هغه د طبیعت له امله ده، څرنګه چې هغه د کائنات په کوچنیو، جلا برخو باندې کتل خوښوي، نه د یوې بشپړې ټولګې په توګه. هغه خپل نظر یوازې انفرادي پېښو، تجربو او حالتونو پورې محدودوي.
د ډېر ښکاره او روڼ خبرداری
A Warning Loud And Clear
په دې [قرآن] سره هغو کسانو ته خبرداری ورکړه چې ویره لري چې خپل رب ته به راټولیږي، کله چې د هغه له لوري د دوی د ساتنې یا د دوی د شفاعت کوونکی هیڅوک نه وي، ترڅو دوی د خدای څخه ویره ولري. هغه کسان مه ځانوه چې سهار او ماښام خپل رب ته دعا کوي، یوازې د هغه د رضا غوښتنه کوي. ته د دوی په حساب هیڅ مسؤل نه یې، او دوی هم ستا په حساب هیڅ مسؤل نه دي. که ته دوی ځانوې، نو ته به له ظالمانو څخه شې. همداسې موږ ځینې کسان د ځینو په واسطه ازمويو، ترڅو دوی ووایي: ایا دا هغه کسان دي چې خدای زموږ له منځه ورباندې فضل کړی دی؟ ایا خدای د شکرګزارانو په اړه نه پوهیږي؟ کله چې هغه کسان چې د خدای آیتونو ته ایمان لري، ستا په لور راشي، ووایه: سلام پر تاسو. ستاسو رب د رحمت او مهربانۍ ژمنه کړې ده: که له تاسو څخه څوک په نادانۍ کې بد عمل وکړي، بیا توبه وباسي او خپل چلند اصلاح کړي، نو هغه ډیر بخنه کوونکی او مهربان دی.
Warn with this [Qur’ān] those who fear that they will be gathered to their Lord, when they shall have none to protect them from Him or to intercede with Him, so that they may be God-fearing. Do not drive away those who call on their Lord morning and evening, seeking only to win His pleasure. You are in no way accountable for them, just as they are in no way accountable for you. Should you drive them away, you would be among the wrongdoers. It is in this way that We try some of them by means of others, so that they may say: ‘Are these the ones upon whom God has bestowed His favour from among us?” Does not God know best as to who is truly grateful? When those who believe in God’s revelations come to you, say: Peace be upon you. Your Lord has committed Himself to bestow grace and mercy: if any of you does a bad deed out of ignorance, and then repents and mends his ways, He will be much forgiving, merciful.
(Verses 51-4)
(Verses 51-4)
د اسلام دین یوه نښه دا ده چې دا د دنیا د ارزښتونو او د انسانانو د واړو ملاحظاتو ته لږ پام کوي. د خدای رسول ﷺ ته امر شوی و چې دا دین د انسانانو ته داسې وړاندې کړي لکه چې دی، بې له سینګارولو، بې له زیب او بې له وسوسه ورکوونکو وعدو. همدارنګه هغه ته امر شوی و چې ځانګړی پام هغو کسانو ته وکړي چې د هغه په بلنه مثبت ځواب ورکولی شي، او له هغو کسانو سره ملګرتیا وکړي چې دا بلنه ښه قبلوي او د خدای د رضا د ترلاسه کولو لپاره په اخلاص سره هڅه کولو ته چمتو وي. هغه ته دا هم حکم نه و چې د جاهلیت د ټولنې ارزښتونو ته هیڅ اهمیت ورکړي. د هغه دنده دا وه چې هغه کسان وویروي چې د هغه څه څخه ویره لري چې د قیامت په ورځ، کله چې دوی خپل رب ته راټولېږي، ورسره پیښېدای شي، هغه ورځ چې دوی ته به هیڅ مدد کوونکی یا د شفاعت کوونکی نه وي. حقیقت دا دی چې هیڅوک د خدای په نزد شفاعت نشي کولی، تر هغه چې ته د دې اجازه ورکړل شوې نه وي.
It is a mark of the Islamic faith that it pays little regard to worldly values and petty human considerations. God’s Messenger (peace be upon him) has been commanded to present it to human beings as it is, without decoration, adornment or tempting promises. He was also commanded to pay particular attention to those who are likely to respond positively to his call and to ally himself with those who receive it well, willing to make a sincere effort to win God’s pleasure. He was not to attach any weight to the values of a jāhiliyyah society. His task was to warn those who fear what may happen to them when they are gathered to their Lord, on the Day of Resurrection, when they shall have none to support or intercede for them. The fact remains that no one can intercede with God unless he is given permission to do so.
د خدای تعالی د فضل زیات مستحق
The Most Deserving Of God’s Grace
دا د دې لپاره دی چې موږ یو کسان د نورو په واسطه ازمایو، څو دوی ووایې: ایا دا هغه کسان دي چې د موږ له منځه خدای په دوی باندې فضل کړی دی؟ (آیت ۵۳) دا د عرب مشرانو یوه بیانیه پوښتنه ده چې په تکبر سره یې کوله۔ قرآن کریم په دې ځواب ورکوي: "ایا خدای په هغو څه ښه نه پوهیږي چې څوک حقیقي شکرګزار دي؟" (آیت ۵۳) دا ځواب ډیر ژور معنا لري۔ دا په واضح ډول ښیي چې د سمې لارښوونې تعقیب هغه انعام دی چې خدای هغو کسانو ته ورکوي چې هغه پوهیږي چې حقیقي شکرګزار دي۔ په دې ډول دوی د الهي فضل دا ځانګړی ډول ترلاسه کوي۔ د دې فضل د شکر لپاره هیڅ اندازه کافي نه ده۔ خو خدای د خپلو بندګانو تر ټولو ښه عمل قبلوي او د هغه په بدل کې یې اجر ورکوي۔ د هغه اجر تل ډیر پراخ او سخی وي۔
“It is in this way that We try some of them by means of others, so that they may say: Are these the ones upon whom God has bestowed His favour from among us?’“ (Verse 53) This is a rhetorical question asked by the arrogant Arab chiefs. The Qur’ān provides the perfect answer: “Does not God know best as to who is truly grateful?” (Verse 53) It is an answer loaded with pointed connotations. It clearly suggests that following right guidance is a reward given by God to those whom He knows to be truly grateful. In this way, they are favoured with this particular aspect of divine grace. No amount of gratitude is sufficient in return for this act of grace. God, however, accepts the best that His servants can do and rewards them for it. His reward is always exceedingly generous.
دا ځواب همدارنگه داسې ښيي چې ایمان قبلول یوه داسې نعمت دی چې د هغو ارزښتونو سره هیڅ اړیکه نلري کوم چې د بشري نظامونو پر بنسټ جوړو شوو ټولنو کې ممکن غالب وي. الله تعالیٰ دا نعمت هغو ته ورکوي چې هغه پوهیږي چې شکر ادا کوونکي دي، که څه هم دوی غریب وي او هیڅ نفوذ ونلري. د انسانانو ارزښتونه د خدای په ترازو کې هیڅ وزن نه لري.
The answer also suggests that accepting faith is a blessing that has nothing to do with the values that may prevail in any society following man-made systems. God bestows it on those whom He knows to be grateful for it, even though they may be poor and have no influence. Human values have no weight on God’s scales.
دا چې د خدای په دې ځواب کې چې د دې متکبرانه پوښتنې ځواب دی، څرګنده ده چې هغه خلک چې د هغو کسانو د ټاکلو په اړه اعتراض کوي چې خدای پر هغوي خپل فضل کوي، دا یوازې د دوی ناپوهي ده. هغه کسان چې دا پوښتنه کوي نه پوهیږي چې خدای دا فضل د خپل کامل علم پر بنسټ کوي. هغه دی چې د خپلو بندګانو په مینځ کې هغه کسان پیژني چې د دې فضل مستحق دي. دا ډول ناپوهه اعتراضات د اعتراض کوونکو بد اخلاق هم ښيي.
It is clear from God’s answer to that arrogant question that it is those people’s sheer ignorance that gives rise to their objection to the selection of people on whom God bestows His grace. Those who raise the question do not realise that God bestows this favour on the basis of His perfect knowledge. It is He who knows those who deserve such a favour from among His servants. Such ignorant objections also betray the objectors’ bad manners.
14 الطبری، جامع البیان، دار الفکر، بیروت، ۱۹۸۴ء، ج ۷، ص ۲۰۰۔
14 Al-Ţabarī, Jāmi` al-Bayān, Dār al-Fikr, Beirut, 1984., Vol. 7, p. 200.
15 الطبري، المرجع نفسه، المجلد 7، ص 201
15 Al-Ţabarī, ibid., Vol. 7, p. 201
په خپل مشهور تفسیر کې ابن کثیر تبصره کوي: «د دې حدیث صحت مشکوک دی، ځکه چې دا آیت په مکي دوره کې نازل شوی، پداسې حال کې چې الاقرع بن حابس او عیینه د پیغمبر ﷺ له مدینې ته د هجرت ډیر وروسته اسلام قبول کړ.» زه د ابن کثیر له تبصرې سره موافق نشم. هیڅ شک نشته چې دا دواړه سړي دا خبره د اسلام له منلو مخکې کړې وه. ځکه د مسلمانېدو وروسته دوی نه شوای کولی داسې خبره وکړي. نو امکان لري چې دوی هغه وخت اسلام ونه منلو چې د دوی وړاندیز رد شو، مګر بیا ډیر وروسته یې قبول کړ. — د مؤلف یادښت۔
In his famous commentary on the Qur'ān, Ibn Kathīr comments: "The authenticity of this hadīth is questionable, because this verse was revealed in the Makkan period, while al- Aqra` ibn Ĥābis and `Uyaynah embraced Islam long after the Prophet's migration to Madinah." I cannot agree with Ibn Kathīr's comments. There is no doubt that these two men said what they did before they embraced Islam. They could not after all have said such a thing after they had become Muslims. Hence, it might be that they did not accept Islam when their suggestion was refused, but then they embraced it much later. — Author's note.
که ابن کثیر اعتراض ښایي زیات معتبر وي، ځکه چې پیغمبر ﷺ کله چې په مکه کې وو، نو بهر له قبیلو راغلي حاجیانو سره به یې ملاقات کاوه. دا راپور چې یادیږي، د عربو د وفدونو ملاقات، پیغمبر ﷺ یې د مدینې د دورې په وروستیو کې کړی و. — د مدیر یادښت.
I may add that Ibn Kathīr's objection is perhaps more valid, because when the Prophet was still in Makkah he went to meet pilgrims from other tribes. He did not receive Arab delegations referred to in this report until late in his Madinan period. — Editor's note.
د یوې پراخې درې د پُلولو لپاره
To Bridge A Wide Gulf
دا ټول متن موږ ته یو ځل بیا په دقت سره کتل په کار دي، ځکه چې دا د ټولې انسانیت لپاره ډیره لوی اهمیت لري. د دې آیتونو مفهوم او ارزښت د بشري حقونو د ارزښتونو او نظري اصولو د ترتیب څخه ډیر لوی دی. دا هغه عظیمه لاسته راوړنه ده چې د انسانی ژوند په تاریخ کې ترلاسه شوې، کله چې دې دین انسانیت د لاس څخه ونیو او یو ډیر پراخ توپیر یې له مینځه یوړ. د تاریخ په یوه مرحله کې انسانیت د ژوند تر ټولو لوړ څوکې ته ورسید. که څه هم وروسته له هغې انسانیت له هغې څوکې څخه ډیر لیرې شو، خو د دې لاسته راوړنې عظمت او حقیقت هیڅکله سپک نه شي ګڼل کیدای. کله چې انسانیت یو ځل هغه څوکې ته رسیدلی وي، نو په یقین سره کولای شي چې دا کار بیا هم تکرار کړي. هغه څوکه لا اوس هم هلته ده. انسانان او د اسلام دین لا هم همغسې دي. هغه څه چې اړین دي، د بیا هڅه کولو لپاره یو پخ ارادې او دا باور دی چې هغه څوکه بیا هم د ترلاسه کولو وړ ده.
We need to cast another long look at this whole passage, as it is of exceeding importance to humanity as a whole. Its verses have a much greater significance than the listing of values and theoretical principles on human rights. They represent something great that has been achieved in human life when this faith took humanity by the hand to bridge a very wide gulf. In just one stage of history, humanity attained the brightest summit. Despite its long retreat from that summit, the greatness and reality of that achievement cannot be taken lightly. Since humanity has reached that summit once, it can certainly repeat its performance. The summit remains there. Human beings and the religion of Islam remain the same. What is needed is the determined resolution to try again and the confidence that the summit is once again attainable.
دا آیتونه د انسانیت لپاره د پورتہ خیژیدونکي کرښې انځور کوي، او هر پړاو په ترتیب سره بیانوي، ترڅو د هغه ژور جاهلیت ټیټ کچه وښیي چې عربان د اسلام نه مخکې په کې واقع وو، تر دې چې اسلام دوی د لوړ څوکې ته ورساوه. کله چې دوی هغې ته ورسیدل، نو نور انسانان یې هم ځان سره پورته کړل.
These verses draw for humanity the rising curve, marking each stage in order to show the low level of ignorance at which the Arabs were situated before Islam took them to the highest summit. When they attained it, they took the rest of mankind with them.
د عربانو، او د ټول انسانیت هغه ژورتیا چې د جاهلیت په ورځو کې یې ژوند کاوه، زموږ په وړاندې ښکاره کېږي کله چې د قریشو مشران د رسول الله ﷺ ته د ملامت په ډول وايي: "محمده، آیا دا هغه خلک دي چې ته د خپلې قوم څخه د ملګرتیا لپاره غوره کړي دي؟ آیا دا هغه خلک دي چې خدای د موږ په منځ کې د دوی باندې فضل کړی دی؟ ایا موږ به د دوی تابعین شو؟ دوی لرې کړه، بیا به موږ د تا پیروي په پام کې ونیسو." دا بیا په هغه طریقه کې لیدل کیږي چې الاقرع او عیینه د رسول الله ﷺ د لومړنیو صحابه کرامو لکه بلال، صهیب، عمار، خباب او نورو داسې خلکو ته په سپکه سترګه وکتل چې بظاهر نامناسب ښکاري. دواړو مشرانو رسول الله ﷺ ته وویل: "موږ غواړو چې تا زموږ لپاره یو ځانګړی وخت وټاکه ترڅو عربو زموږ لوړ مقام وپیژني. د عربستان له ټولو برخو څخه استازي تا ته راځي او موږ له دې ډول خلکو سره په لیدو کې شرم احساسوو. کله چې موږ درځو، تا ته به یې ووایې چې لاړ شي. کله چې موږ لاړ شو، که غوښته یې وکړې نو دوی سره کښېنه." دا د جاهلیت بدرنګه مخ او د هغې کوچني ارزښتونه دي، چې د ټولنیز مقام او د شتمنۍ او طبقې ملاحظاتو ته اهمیت ورکوي. هغه کسان چې د عرب مشرانو له خوا سپک ګنل کیدل، یا غیر عربان وو، یا د شتمنۍ او ټولنیز مقام څخه بې برخې وو. همدا ارزښتونه په ټولو د جاهلیت ټولنو کې، حتی عصري ټولنو کې هم شتون لري.
د بدکاری نقابونه له مخه لرې کول
Tearing Off The Masks Of Evildoing
اب ہم د دې برخې په پای ته رسیږو، کوم چې د خدای د وروستۍ پیغام ماهیت او د هغه وروستي رسول ته سپارل شوې دندې ډیر روښانه بیان کړې دي۔ دا برخه د ایمان اساسي خبرې هم داسې بې سینګاره بڼه کې راوړي، چې موږ ته د هغو ارزښتونو او اصولو په اړه پوهه درکوي چې اسلام یې د انساني ژوند په کې رامنځته کول غواړي او هغه چې له منځه وړل غواړي۔ د دې برخې په پای کې موږ ته یادونه کېږي چې دا تفصیلي بیان په ځانګړې توګه ورکړل شوی، ترڅو ټول شیان ډیر روښانه کیښودل شي او هیڅ ډول ګډوډي پاتې نشي۔ په دې ډول سره حقیقت به د معجزاتو د ثبوت له اړتیا پرته ټولو ته څرګند شي۔ دا روښانتیا د قرآني طریقې له لارې برابریږي، چې دا برخه یې یوه بیلګه ده۔
Now we come to the conclusion of this passage which has outlined very clearly the nature of the last message revealed by God and the task assigned to His last Messenger. It has further outlined the essentials of faith as they are, unadorned, giving us an insight into the values and principles Islam wants to establish in human life and those it wants to abolish. At the conclusion of this passage we are reminded that this detailed outline is given on purpose in order to lay down everything very clearly and to leave no room for confusion. Thus, the truth will be known to everyone, without any need for miraculous proofs. Such clarity is provided by the Qur’ānic approach, of which this passage is an example.
دغه سورت کې پای ته رسیدونکې آیت دوه لنډې جملې لري: لومړۍ جمله هغه ټولو هدایتونو، ایماني اشارو او حقو خبرو ته اشاره کوي چې تر دې ځایه په دې سورت کې راغلي دي: «همداسې موږ خپلې آیتونه څرګندوو». دویمه جمله په دې لنډ آیت کې حیرانوونکې ده: «تر څو د مجرمانو لاره په ښکاره ډول جلا شي».
The final verse in this passage is expressed in two short clauses: the first refers to all signs of guidance, pointers to faith and statements of the truth that have been given so far in this sūrah: “Thus do We make plain Our revelations”. The second clause in this short verse fills us with wonder: “So that the path of the evildoers may be clearly distinct.” (Verse 55)
دا بیان داسې ښیي چې د قرآن کریم لاره حق د ډیر واضح او څرګند ډول بیانولو هڅه کوي، خو د هغې موخه یوازې دا نه ده چې د مؤمنانو لاره ښه جلا وښیي. بلکه دا هڅه هم کوي چې باطل هم واضح او څرګند ډول بیان کړي، ترڅو د بدکارانو لاره هم ښه جلا شي. د یوه واضحیت، د بل واضحیت ته اړتیا لري.
This statement tells us that the Qur’ānic approach endeavours to clarify the truth and states it very plainly, but its purpose is not merely to make the path of the believers clearly distinct. It also endeavours to clearly and plainly portray falsehood so that the path of the evildoers is also clearly distinct. Clarity of the one necessitates clarity of the other.
دقرآن کریم دا لاره د خدای تعالیٰ له خوا غوره شوې ده، ځکه چې د انساني ذهن لپاره ترټولو اغیزمنه ده. خدای پوهیږي چې د حق په منلو کې د باطل پیژندنه اړینه ده، او د ایمان ته بشپړ یقین ورکول د باطل، ظلم او شر او د حق او نیکۍ ترمنځ واضح توپیر ته اړتیا لري. یو مؤمن د حق په دفاع کې د هغه ځواک یوازې د دې احساس څخه نه راځي چې هغه حق پسې روان دی. اضافي ځواک دا پوهه ورکوي چې د هغه د هڅو مخالفت د باطل له لوري راځي، هغه باطل چې ظالمان یې وړاندې کوي، او دا هغه ډلې دي چې تل د پیغمبرانو مخالفت کړی دی. لکه څنګه چې خدای په بل ځای کې فرمایي: {او همدارنګه مونږ د هر پیغمبر لپاره د مجرمانو له ډلې دښمنان ګرځولي دي} (الفرقان: ۳۱). پس پیغمبر ﷺ او مؤمنان په یقین سره پوهیږي چې د دوی مخالفان له ظالمانو پرته بل څوک نه دي.