دې ته ورته د رښتیني ایمان اغېز دی، چې سورت ورته اشاره کوي. خپل بشپړ باور په خدای ږدل هم د دې ایمان لازمي برخه ده، مګر قرآن کریم دې خصوصیت ته ځانګړې اهمیت ورکړی دی: «دا [اجر] هغو کسانو ته ورکول کیږي چې ایمان لري او خپل رب باندې توکل کوي۔» (آیت ۳۶) په عربي متن کې د جملې د ترتیب بدلون کارول شوی، ترڅو جمله داسې ولولي: «دوی په خپل رب توکل کوي۔» دا په دې دلالت کوي چې دوی د خدای پرته په بل چا باور نه کوي. دا په حقیقت کې د خدای د یووالي پر ایمان د عملي ښکاره کېدو لومړۍ بڼه ده. مؤمن د خدای صفتونه پېژني، ټولو ته ایمان لري او ډاډه وي چې هېڅوک هېڅ کار نه کوي مګر هغه وخت چې خدای یې وغواړي، او هیڅ پېښه نه پېښېږي مګر د هغه د اجازې سره.
Such is the effect of true belief in God to which the surah refers. To place ones complete trust in God is something such a belief entails, but the Qur’an gives prominence to this quality: “[It shall be given] to those who believe and place their trust in their Lord.” (Verse 36) In the Arabic text, the inversion mode is used so as to make the sentence read, ‘in their Lord they place their trust.’ This implies that they do not place their trust in anyone other than God. This is indeed the first practical manifestation of believing in God’s oneness. A believer knows God’s attributes, believes in them all and is certain that no one does anything unless He wills and nothing occurs without His sanction.
له همدې امله د خدای باور یې بشپړ وي. هغه هر هغه کار چې کوي یا له هغه ډډه کوي، ټول د خدای د رضا د ترلاسه کولو لپاره وي. داسې احساس د هرچا لپاره اړین دی. دا انسان ته توان ورکوي چې سر لوړ کړي، دننه باور ولري، ډاډمن وي، له هېچا ونه ویريږي، د سختیو په وړاندې ودریږي، او د آسانۍ په وخت کې د قناعت څخه ډک وي. مګر دا احساس د هغه مشر لپاره خورا اړین دی چې د خپلو مسؤلیتونو د ترسره کولو لیوالتیا ولري.
Hence, his trust in God is complete. Everything he does or refrains from doing is aimed at winning His pleasure. Such a feeling is necessary for everyone. It enables man to stand with his head raised high, feeling inner certainty, reassured, fearing no one, able to withstand adversity, full of contentment in times of ease. Yet this feeling is far more necessary to a leader who is eager to fulfil his responsibilities.
"جو کبیره گناہوں اور فحش باتوں سے بچتے ہیں۔" (آیت 37) دل کی وہ پاکیزگی جو یقینی بناتی ہے کہ رویہ کبیرہ گناہ اور بے حیائی سے پاک ہو، صحیح ایمان کا نتیجہ ہے۔ یہ دانشمندانہ قیادت کے لیے بھی ایک لازمی شرط ہے۔ کوئی شخص دل کی پاکیزگی برقرار نہیں رکھ سکتا اور پھر کبیرہ گناہوں اور فحش باتوں میں مبتلا ہو جائے۔ جس دل میں پاکیزگی نہ ہو وہ قیادت کے لیے بالکل غیر موزوں ہے: گناہ اس کی رہنمائی کرنے والی روشنی کو مٹا دیتا ہے۔ ایمان نے مسلمانوں کی پہلی نسل کی حساسیت کو بڑھا دیا، جس کی بدولت وہ ان معیارات تک پہنچے جو ندوی نے بیان کیے ہیں۔ اسی ایمان نے انہیں ایسی قیادت کا اہل بنایا جو بے مثال اور لاثانی خوبیوں کی حامل تھی۔ وہ بعد کی نسلوں کے لیے آج بھی وہ نمونہ ہیں جن کی پیروی کی جانی چاہیے۔
“ Who shun grave sins and gross indecencies." (Verse 37) Purity of heart which ensures that behaviour is free of grave sin and indecency is a product of sound faith. It is also a necessary requirement for wise leadership. No one can maintain purity of heart and then indulge in grave sins and gross indecencies. A heart that lacks purity is totally unsuitable for leadership: its guiding light is obliterated by sin. Faith heightened the sensitivity of the first generation of Muslims enabling them to attain the standards described by Nadwi. It qualified them to provide a leadership of unprecedented and unequalled qualities. They remain the model to be emulated by later generations.
الله تعالیٰ د انسان د کمزورۍ څخه ښه خبر دی. له همدې امله هغه د مشرتوب د مقام لپاره د اهلیت معیار داسې ټاکلی دی چې کسان له لوی ګناهونو او سخت بې حیایۍ څخه ډډه کوونکي وي، نه له عادي ګناهونو څخه. د هغه فضل دا تضمین کوي چې وړې ګناهونه به بخښل شي. دا هغه فضل دی چې هغه په موږ باندې کوي، او باید زموږ په زړونو کې د هغه په وړاندې د عاجزۍ احساس پیدا کړي.
God is fully aware of mans weaknesses. Therefore, He has set the mark that qualifies people for the position of leadership at shunning grave sins and gross indecencies, not ordinary ones. His grace ensures that minor sins will be overlooked. This is an act of grace that He bestows on us which should arouse our feeling of humility before Him.
«او هغه کسان چې کله غوسه شي نو بخښنه کوي.» (آیت ۳۷) دا صفت، چې د خدای تعالی د انسان د تېروتنو او ګناهونو د بښلو له ذکر سمدستي وروسته راغلی، د انسانانو ترمنځ د متقابل زغم او بخښنې روحیه هڅوي. دا د مؤمنانو هغه ځانګړتیا بیانوي چې کله هغوی ته د یو شي له امله غوسه راشي، نو بخښنه کوي. دلته مو بیا د انساني ضعف په اړه د اسلام طریقه ګورو. دا انسان ته له هغه څه زیات څه نه امر کوي چې هغه یې توان لري. خدای تعالی پوهیږي چې غوسه یوه طبیعي انساني عکسالعمل دی او تل بده هم نه ده. د خدای، ایمان، حق یا عدالت په وړاندې شوې تېرې له امله غوسه کېدل ستاینې وړ دی او ښې پایلې هم لرلای شي. له همدې امله اسلام غوسه نه منع کوي او نه یې ګناه ګڼي. دا په طبیعي احساس باندې منلې، په دې توګه د انسان د دین او طبیعت ترمنځ تضاد مخنیوی کېږي. په هرصورت، اسلام انسان په لاس نیسي، هڅوي یې چې په غوسه باندې برلاسی شي، بښنه او زغم وکړي. همدارنګه دا بښنه د مؤمنانو له مهمو صفتونو ګڼي. دا خبره ثابته ده چې پیغمبر ﷺ هېڅکله د خپل ذات په اړه غوسه نه وه شوی. د هغه غوسه، کله چې راغله، یوازې د خدای تعالی د رضا لپاره وه او ډېره زورور وه. سره له دې، محمد (صلی الله علیه وسلم) دومره لوړ معیار ټاکلی و چې د لویتوب په لوړ مقام ورسېد ﷺ. له همدې امله خدای تعالی دا معیار مؤمنانو ته د لازمي حد په توګه نه، بلکې د هڅې د پاره یو اعلی نمونه ټاکلې ده.
“And who, when angered, will forgive." (Verse 37) This quality, mentioned immediately after the implicit reference to Gods forgiveness of mans errors and sins, encourages an attitude of mutual forbearance and forgiveness between people. It highlights a characteristic of believers which makes them forgive when something angers them. Again we see the Islamic approach to human weakness. It does not require man to do anything beyond what he is capable of. God knows that anger is a natural human reaction and that it is not always bad. Feeling angry at something committed against God, faith, truth or justice is commendable and can bring about good results. Therefore, Islam does not forbid anger or consider it a sin. It recognizes it as a natural feeling, thus preventing conflict between mans religion and nature. However, it takes man by the hand to help him overcome his anger, encouraging him to pardon and forbear. It further makes such forgiveness one of the important qualities of believers. It is well established that the Prophet was never angry at anything related to his own person. His anger, when it occurred, was only for God’s sake and was overpowering. Yet such a high standard was set by Muhammad (peace be upon him) who attained a high standard of greatness. Hence, God does not make this a standard that believers should attain to, but rather sets it as an ideal to strive for.
هغه څه چې دوی ته لازم دي دا دي چې د غوسې په وخت کې صبر وکړي او بخښنه وکړي، د بدله اخیستنې له خواهش څخه پورته شي، څو وخت چې دا کار د شخصي ساحې په چوکاټ کې پاتې وي.
What they are required to do is to forbear and forgive when angry, rising above the desire to retaliate, as long as this remains within the personal sphere.
«هغه څوک چې خپل رب ته ځواب ورکوي». (آیت ۳۸) دوی هغه ټول خنډونه له مینځه وړي چې د داسې ځواب ورکولو مخه نیسي. دا خنډونه د انسان په روح کې دي، چې د هغه د خواهشاتو، هیلو او هڅو له امله پیدا کیږي. کله چې دا ټول خنډونه له مینځه لاړ شي، نو انسان ته د خدای لور ته لاره اسانه او پراخه څرګندیږي. بیا د هغه ځواب هر ډول بندیز یا خنډ څخه آزاد وي.
“ Who respond to their Lord.” (Verse 38) They remove all impediments that prevent such response. These impediments are within the human soul, created by ones desires, aspirations and ambitions. When all these impediments are removed, man finds the way to God smooth and wide open. His response is then free of any restraint or impediment.
د ځوابونو ډول بیا په تفصیل سره ښودل کیږي. لومړی اړخ دا دی چې مؤمنان "خپلې لمونځ ته په منظمه توګه پام کوي" (آیت ۳۸). په اسلام کې لمانځه ته ډیره لوی اهمیت ورکړل شوی دی. دا یوازې د ایمان لومړي اصل، یعنې د خدای د یووالي او محمد ﷺ د هغه د رسول په اقرار وروسته دوهم ځای لري. لمونځ انسان او د هغه رب ترمنځ تړاو جوړوي، او د انسانانو د مساوات عملي بیلگه ورکوي، ځکه چې لمانځونکي په قطارونو کې اوږه په اوږه ولاړ وي، او ترمنځ یې هیڅ توپیر نه وي.
The type of response is then shown in detail. The first aspect is that believers “attend regularly to their prayer” (Verse 38) Prayer is given great importance in Islam. It comes second only to the first rule of faith, which is the declaration of one’s belief in God’s oneness and in Muhammad as God’s messenger. Prayer provides the bond between man and his Lord, and gives a practical example of human equality, with worshippers standing shoulder to shoulder in rows, with no distinction whatsoever between them.
شاید همدا وجه وی چې لمونځ سمدستي د مسلمانانو ترمنځ د مشورې له کیفیت سره تعقیبیږي، په دې ډول چې دا مشوره د زکات تر ورکولو مخکې راځي، پداسې حال کې چې زکات معمولاً د لمانځه سره یوځای یادیږي. په همدې ترتیب، مومنان «خپل کارونه د یو بل سره په مشوره سرته رسوي.» (آیت ۳۸) څرنګه چې ویل شوی، دا خبره مشوره داسې خصوصیت ګرځوي چې د دوی د ژوند هر اړخ ته رسیږي. لکه چې مخکې مو وویل، دا د مکې یوه بیان دی چې د اسلامي دولت له جوړېدو ډیر مخکې ویل شوی. دا پدې معنا ده چې دا خصوصیت د مسلمانانو ټولنې ته په ټولو حالاتو کې ځانګړی دی، که څه هم په هغه وخت کې هیڅ دولت یا حکومت نه و تاسیس شوی. په حقیقت کې، دولت یوازې د مسلمانانو ټولنې او د هغې د ذاتي خصوصیاتو یو طبیعي محصول دی. مسلمانه ټولنه دولت ځان کې شاملوي او دواړه په فردي او ټولنیز کچه د اسلامي ژوند د دستور په تطبیق کې ګډ ونډه لري.
Perhaps this is the reason why prayer is immediately followed, in this instance, by the quality of consultation within the Muslim community, giving it precedence over the payment of zakat which is normally mentioned together with prayer. Thus, believers “conduct their affairs by mutual consultation.” (Verse 38) As it is phrased, the statement makes consultation a characteristic that pervades every aspect of their lives. As we have already said, this is a Makkan statement made long before the establishment of the Islamic state. This means that this quality is characteristic of the Muslim community in all situations, even though no state or government had as then been established. In fact, the state is only a natural by-product of the Muslim community and its intrinsic qualities. The Muslim community incorporates the state and together they ensure the implementation of the Islamic code of life both at individual and society levels.
د همدې لپاره، مشوره کول د مسلمانې ټولنې یوه لومړنۍ ځانګړتیا وه، او دا په سیاسي برخه پورې نه محدودېده، بلکې له دې ډېر پراخ ساحې ته پلي کېده. دا د اسلامي ژوند یوه لازمي برخه ده او هغې ټولنې یوه ځانګړې ځانګړتیا ده چې د انسانیت د رهبرۍ دندې سپارل شوې دي. د ویلو اړتیا نشته چې دا د سالمې مشرتابې یوه بنسټیزه ځانګړتیا ده.
For this reason, consultation was an early quality of the Muslim community and applied to a far greater area than the political arena. It is an essential aspect of Islamic life and a distinctive quality of the community entrusted with the role of leading mankind. Needless to say, it is a fundamental quality of sound leadership.
د مشورې کولو طریقه هر نسل او هر ماحول ته پرېښودل شوې ده. دا د یوې سخت بڼې په توګه نه ده ټاکل شوې چې تل باید په هغې عمل وشي. هېڅ اسلامي نظام داسې په متن کې بیان شوی نه دی چې باید په لفظي ډول پرې عمل وشي یا داسې ماډل کې ځای پر ځای شي چې بدلون ونه مني.
The way to conduct consultation is left for every generation and environment to decide. It is not cast in a rigid form that must always be followed. No Islamic system is outlined in a text that must be literally followed or set in a particular model that cannot be modified.
دوی لومړی او تر ټولو مخکې د هغه پروسې محصول دی چې د ایمان حقیقت په انسان د زړه کې ریښې غځوي تر څو د هغه فکر او چال چلند ته شکل ورکړي. د اسلامي نظام د تفصیلاتو په اړه بحث کول، پداسې حال کې چې هغه حقیقت ته لږ پام ورکول کیږي چې دا تفصیلات ترې رامنځته کیږي، یو بې ځایه کار دی. هغه څه چې موږ دلته وایو، د اسلامي ایمان له حقیقت څخه ناخبره هر چا ته ممکن داسې ښکاره شي چې دا یو نظري بحث دی چې ټینګ بنسټ نلري. داسې فکر کول یقینا غلط دی. د هغه پاکو عقیدوي مفاهیمو یوه دقیقه څیړنه به ښودلې چې اسلام داسې رواني او فکري حقیقتونه لري چې په انسان ژور اغیز لري او د انساني ټولنې د ځینو نظامونو او حالاتو د راښکاره کیدو لپاره لاره برابروي.
They are first and foremost a product of a process that begins with the truth of faith taking root in mans heart so as to mould his thought and behaviour. Discussion about the details of an Islamic system while giving little attention to the truth of faith that gives rise to them is a futile exercise. What we are saying here may appear to anyone who is unaware of the truth of Islamic faith a theoretical discourse without firm basis. To suppose so is certainly wrong. A careful examination of its pure concepts of belief will show that Islam contains psychological and intellectual facts that have a profound effect on man, preparing the way to the rise of certain systems and situations in human society.
قرآني او حدیثي متنونه داسې بڼه ښیي چې دغه ډول نظامونه او حالتونه باید څنګه جوړ شي. نو دا متنونه نظامونه نه پیلوي، یوازې یې تنظیموي. د هرې اسلامي نظام د تأسیس او فعالیت لپاره ضروري ده چې یو مسلمان ټولنه موجوده وي چې په کې ایمان په فعاله توګه کار کوي. که نه نو هیڅ بڼه داسې نظام جوړولو لپاره کافي نه ده چې اسلامي وبلل شي.
The Qur’anic and Hadith texts then indicate the form that such systems and situations should take. Thus, the texts do not initiate the systems, but merely organize them. For any Islamic system to be established and functioning, it is necessary that a Muslim community should be in existence in which faith is actively working. Otherwise, no form is good enough to produce a system that can be described as Islamic.
کله چې یوه مسلمانه ټولنه په حقیقت کې موجوده وي، کله چې خلک د ایمان حقیقت خپلو زړونو کې په ژوره توګه احساس کړي، نو اسلامي نظام به په طبیعي ډول رامنځته شي، هغه ډول او بڼه به ونیسي چې د هغې ځانګړې ټولنې، د هغې چاپیریال او حالاتو سره سم وي، او د اسلام د بنسټیزو اصولو په چوکاټ کې به کار کوي او په اغیزمنه توګه به یې عملي کوي.
When a Muslim community is truly in existence, where people feel the truth of faith deep in their hearts, the Islamic system will naturally develop, taking a shape and form that suits that particular community, its environment and circumstances, working within the framework of the basic Islamic principles and effectively implementing them.
«او هغه څه چې مونږ دوی ته ورکړي دي، هغه څخه بخښنه کوي.» (آیت ۳۸) دا هم یوه داسې ټکی دی چې د مال د ډولونو له مخې د زکات د مختلفو نرخونو له ټاکلو مخکې راغلی. دا نرخونه د هجرت له لارې د مدینې منورې ته د پیغمبر ﷺ د راتلو څخه دوهم کال کې وټاکل شول، چیرې چې هغه لومړنی اسلامي دولت جوړ کړ. په هرصورت، د دې خیال چې د هغه څه یوه برخه چې خدای موږ ته درکړي، د اسلامي هدف په لاره کې مصرف شي، د مسلمانې ټولنې د ژوند په لومړیو پړاوونو کې راڅرګند شو. دا خیال د هغې ټولنې د پیل په لومړیو ورځو پورې اړه لري.
“And give generously out of what We have provided for them.” (Verse 38) This is again a requirement that preceded the determination of the different rates of zakat, according to the type of property held. These rates were set in the second year after the Prophet migrated to Madinah where he established the first Islamic state. However, the idea of allocating a portion of what God has given us to be spent in what serves the Islamic cause came in the early stages of the life of the Muslim community. It goes back to the early days of its inception.
په دې نه ده چې اسلام په سمه توګه وړاندې یوړل شي، نو مسلمانانو ته اړینه ده چې د هغه د ځانګړي هدف لپاره پیسې ځانګړې کړي. دا د دوی زړونه له طمع نه پاکوي او د دې طبیعي غوښتنې څخه چې څه ومال ولري، لوړوي. دا د دوی توکل پر خدای او په هغه څه چې هغه دوی ته لري، ښيي. دا ټول د دې لپاره اړین دي چې ایمان بشپړ او په ژوره توګه ځای ونیسي. سربیره پر دې، دا د مسلمانې ټولنې لپاره هم اړین دی. د اسلام د وړاندې وړلو معنا د هغه د هدف لپاره د کوښښ کولو ژمنه ده. اړینه ده چې ټولنه په دې کوښښ کې، پایله هرې وي، بشپړ یووالی وښيي. ځينې وختونه دا یووالی بشپړ اړین وي، داسې چې هیچا ته د هغه څه پاتې نشي چې ځان ته یې ملکیت ګڼي. د اسلام په لومړیو ورځو کې یوه بیلګه وشوه، کله چې د مکې مسلمانان مدينې ته هجرت وکړ، چیرې چې دوی ته ګرمه میلمه پالنه وشوه. کله چې د دوی حالت آرام شو، نو د زکات دایمي نظام ټاکل شو.
For Islam to be properly advocated it is necessary that Muslims should be ready to allocate money for its cause. This purges their hearts of greed and helps them rise above the instinctive desire to own. It demonstrates their reliance on God and what He has for them. All these are necessary for faith to be complete and firmly rooted. Moreover, it is necessary for the Muslim society. To advocate Islam is to be committed to strive for its cause. It is imperative that the community should demonstrate complete solidarity in such striving, whatever the outcome. At times, such solidarity needs to be complete, leaving no one any property that is considered his own. An example of this took place in the early days of Islam, when the Makkan Muslims migrated to MadTnah where they were given warm hospitality. When their situation became less acute, a permanent zakat system was put in place.
په هرحال، د الله تعالیٰ په لاره کې مال خرڅول د مسلمانې ټولنې یوه اساسي ځانګړتیا ده.
Be that as it may, the very concept of spending for the cause is an essential quality of the Muslim community.
«او هغه کسان چې کله ظلم ورباندې وشي، نو ځانونه دفاع کوي.» (آیت ۳۹) لکه چې مخکې مو وویل، دا صفت په یوه مکي سورت کې ذکر شوی، او دا ډیر مهم دی. دا پدې معنا ده چې د ظلم او بې انصافۍ په وړاندې ودریدل د هغې ټولنې په طبیعت کې دي چې د انساني ټولنو بهترینه ټولنه جوړه شوې ده. دا ټولنه د ښو کارونو امر کوي، بدو کارونو ته منع کوي، او د انسان په ژوند کې حق او انصاف د ټاکلو لارو سره تطبیقوي. دا یوه عزتمنده ټولنه ده چې خپل عزت له خدای څخه اخلي.
“And who, when oppressed, defend themselves.” (Verse 39) As we stated earlier, that this quality is mentioned in a Makkan surah is significant. It means that rising against oppression and injustice is in the very nature of a community that is moulded to be the best among human communities. It enjoins what is right and fair, forbids what is wrong, and ensures that right and justice are implemented in human life. It is an honourable community that derives its honour from God:
د عزت ټوله د خدای لپاره ده، او د هغه د رسول او مؤمنانو لپاره ﷺ؟ (۶۳:۸)
“All honour belongs to God, and to His messenger and those who believe [in God]? (63: 8)
په اسلام کی ابتدائی تاریخ کې یو داسې دور وو، کله چې مسلمان ټولنه لا مکې کې وه، په هغه وخت کې مسلمانانو ته حکم ورکړل شوی وو چې جنګ ونه کړي، بلکې د لمانځه او زکات ادا کولو ته پاملرنه وکړي۔ خو دا د ځینو ځایی دلیلونو له امله او د یو ځانګړي تنظیمي موخې د لاسته راوړلو لپاره وه، کومه چې په ځانګړي ډول لومړۍ عربي مسلمانه ټولنې ته اړونده وه۔ باید ټینګار وشي چې دا یو لنډمهاله تدبیر وو، کوم چې د مسلمانه ټولنې بنسټیزو ځانګړتیاوو سره په تضاد کې نه دی۔
In the early history of Islam, there was a period, when the Muslim community was still in Makkah, during which the Muslims were ordered not to fight, but to concentrate on attending to prayer and paying zakat. This, however, was due to certain local reasons and to achieve a particular disciplinary objective that was especially relevant to the first Muslim Arab community. It should be emphasized that this was a temporary measure that does not contradict the essential qualities of the Muslim community.
په مکی دور کې د دې سولیز او صبر پر بنسټ ولاړ طریقې د غوره کولو لپاره په حقیقت کې ځانګړي دلیلونه وو. یو دا چې هغه ځورونه چې مسلمانانو په هغه وخت کې وګاللو، د عربي ټولنې کې د کومې څرګنده واکمنې اداري قدرت له امله نه وو. برعکس، هغه وخت پرېوتی قبیلوي جوړښت په سیاسي او ټولنیز اړخ لږ منظم و. له همدې امله، یو مسلمان چې د لوړ مقام لرونکي کورنۍ پورې اړه درلوده، یوازې د خپلې همدې کورنۍ د نورو غړو له لاسه زیان لیدای شو. بل هیڅوک د هغه پر ضد د کوم اقدام کولو جرأت نه کاوه. د یو مسلمان فرد یا عموماً مسلمانانو پر وړاندې ټولیزه یرغل یو نادر پېښه وه. سربیره پر دې، که یو مالک خپل غلام یا د قبیلې ډېر کمزوری غړي ته اجازه ورکوله چې اسلام ومني، هغه یې ځوروای یا په نورو لارو یې تکلیف رسولای شو. د وخت په تېریدو سره، ډېری داسې کسان د مسلمانانو لخوا پېرل شول او ازاد شول، او په دې ترتیب ځورونې ته یې د زیاتره برخه نیولې وه. زیات دا چې پيغمبر ﷺ نه غوښتل چې هر کور کې د یو مسلمان او د هغه د هغه کورنۍ تر منځ جګړه پیل شي چې لا تر اوسه یې اسلام نه و منلی. نو مسئله دا وه چې زړونه نرم کړل شي، نه دا چې سخت شي.
There were, indeed, particular reasons behind this choice of a peaceful and patient approach during the Makkan period. One was that the persecution the Muslims suffered at the time was not because of any recognisable authority holding sway in Arabian society. Instead, the tribal structure then pertaining made it rather loose politically and socially. Hence, a Muslim who belonged to a family of distinction could come to harm only at the hands of other members of his own family. No one else dared take any measure against him. A collective assault on a Muslim individual or on Muslims generally was a rare event. In addition, masters could torture or otherwise pain their slaves and weaker tribal elements if they chose to adopt Islam. Over time many of these were bought and set free by Muslims, and thus largely became immune to persecution. Furthermore, the Prophet did not wish to see a battle flaring up in every home between a Muslim and his family who had not as yet accepted Islam. It was, thus, a question of trying to soften hearts rather than harden them.
دا سوله د دې پر ځای چې ځانګړې نرمۍ، د ټولنې چاپیریال هغه څوک ملاتړ کاوه چې په ناحقه ظلم شوي وای یا په بدن کې زیان ورسیده. د مصیبت پر مهال صبر کولو او د ځورونې په ترڅ کې خپل دین ته ټینګ پاتې کیدو له امله، مسلمانان دغه ډول ملاتړ څخه ګټه اخیستلی شو.
Another reason behind this peaceful approach was that the social environment encouraged support to anyone who was unjustly wronged or physically harmed. By being patient in adversity and holding to their faith despite persecution, Muslims could benefit by such support.
دا هغه څه دي چې واقعاً پېښ شول کله چې د هاشمي قبیلې، چې نبي ﷺ پورې تړلی وو، سره اجتماعي او اقتصادي بایکاټ وشو.
This is what actually happened when the Hashimite clan, to which the Prophet belonged, were subjected to a social and economic boycott.
د عربو طبیعی عدلپسندی دې ناحقه بایکاټ ته مخالفت وکړ او د هغې د لغوه کیدو لامل شو، با وجود دې چې دا بایکاټ په اصل کې د یوه لیکلي تړون په ذریعه تایید شوی و، چې بیا د کعبې دننه ځوړند شوی و.
The natural Arabian sense of justice rebelled against this wrongful boycott, enforcing its abrogation, despite the fact that it was originally solemnized by a written agreement which was then hung inside the Ka'bah.
یو بل دلیل دا هم و چې د ځواک کارول او وسلې استعمالول د عربي ټولنیز چاپیریال یوه ځانګړنه وه. خلک تل په اضطراب کې وو، او د نظم د تطبیق لپاره لږ وسایل شتون درلود. د مسلمان شخصیت کې د سمې توازن د تضمین لپاره، دا تمایل مهار ته اړتیا درلوده. خلکو ته اړتیا وه چې خپلو احساساتو ته د ځانګړو هدفونو په ټاکلو سره لگام ولګوي. همدارنګه دا هم اړینه وه چې دوی د سختیو په مقابل کې د صبر کولو ته عادت شي، او دا چې دوی خپل ځان او خپلې کړنې کنټرولولای شي. همدارنګه دا هم اړینه وه چې دوی ته دا احساس ورکړل شي چې د دوی هر هوس، هر خوښي او هر ګټه د دوی د عقیدې په پرتله ثانوي ده. له همدې امله، دا غوښتنه چې دوی په داسې سختیو کې صبر وکړي، له هغه سیستم سره سمون لري چې دوی روزل غوښتل او د دوی د اسلامي کردار کې سم توازن رامنځته کول غوښتل.
Yet another reason was that resort to force and the use of arms was a characteristic of the Arabian social environment. People were always on edge, with little to enforce discipline. To ensure proper balance in the Muslim personality, this tendency needed to be restrained. People needed to rein in their feelings by setting themselves definite goals. It was also necessary that they should get used to being patient, despite adversity, and that they could control themselves and their actions. It was also necessary to make them feel that their every whim, desire and gain were secondary to their faith. Therefore, the requirement that they should remain patient in such adversity was consistent with the system that sought to educate them and bring about proper balance in their Islamic character.
ددې او ورته دلایلو له امله د مکې په دوره کې د سولې سره ژوند کولو او صبر کولو پالیسي تعقیب شوه، پداسې حال کې چې د ځان دفاع پر بنسټ د مسلمانې ټولنې دایمي طبیعت هم په وضاحت سره بیان شو: «او هغه کسان چې کله ظلم ورباندې وشي، نو ځانونه دفاع کوي» (آیت ۳۹)۔ دا حکم د انساني ژوند د دایمي برخې په توګه نور هم تایید شو: «بدي ته ورته بدي بدله ورکول کیږي۔» (آیت ۴۰)۔ پدې ترتیب، عدل دا غواړي چې یو بد عمل د ورته طبیعت یو عمل سره ځواب شي۔ که نه نو بدي به بریالۍ او پراخه پاتې شوې وای، او د هغې د مخنیوي لپاره هیڅ ځواک به نه و۔
It was for these and similar reasons that a policy of peaceful coexistence and perseverance was followed during the Makkan period, while the permanent nature of the Muslim community based on self defence when oppressed was also clearly stated: “And who, when oppressed, defend themselves” (Verse 39) This rule is further confirmed as a permanent aspect of human life: “An evil deed is requited by an evil like it.” (Verse 40) Thus, justice requires that an evil act should be answered with an act of similar nature. Otherwise, evil would be left to triumph and expand; there would be no force to check it.
بخښنه هڅول کیږي، ترڅو مؤمنان له خدای څخه اجر وغواړي او په ورته وخت کې له بدلې اخیستې خواهش څخه ځانونه پاک کړي؛ دا کار همدارنګه دا یقیني کوي چې ټولنه کینې ونه ساتي: «خو هغه څوک چې بخښنه وکړي او اصلاح وکړي، د هغه اجر په خدای باندې دی.» (آیت ۴۰) دا په حقیقت کې د قاعدې څخه یو استثنا دی. باید په یاد ولرو چې بخښنه یوازې هغه څوک کولای شي چې د بدۍ بدلون د ورته بدۍ سره ورکولو توان ولري. یوازې په داسې حالت کې بخښنه په مجرم او هغه شخص دواړو کې خپلې مطلوبه پایلې درلودلای شي. کله چې مجرم پوه شي چې هغه د بلې خوا د نیکۍ له امله بخښل شوی دی، نه د کوم ضعف یا د بدلې اخیستې د ناتوانۍ له امله، هغه شرمیږي او پوهیږي چې مخالف یې اخلاقي بریا تر لاسه کړې ده. همدارنګه یو زورور څوک چې بخښنه کوي احساسوي چې د لوړ اخلاقي مقام خاوند دی. په دې ډول بخښنه د دواړو خواوو لپاره غوره ده. خو دا حکم د ضعف او د بدلې اخیستې د ناتوانۍ په حالت کې نه پلیږي.
Forgiveness is encouraged so that believers seek reward from God and at the same time purge themselves of the desire to retaliate; this also ensures that society does not harbour grudges: “But the one who forgives and puts things right will have his reward with God.” (Verse 40) This is indeed an exception from the rule. It should be borne in mind that forgiveness can only be exercised by one who is able to requite evil with its like. It is only in such a case that forgiveness brings its desired results in both the perpetrator and the person who is wronged. When the perpetrator realizes that he has been pardoned out of the goodness of the other person, and not because of any weakness or inability to retaliate, he feels ashamed and appreciates that his opponent has scored a moral victory. Similarly, a strong person who forgives feels that he has the higher moral ground. Thus, forgiveness is better for both parties. This, however, does not apply in the case of weakness and inability to retaliate.
په حقیقت کې، په داسې حالت کې بښنه نشته؛ دا یوازې تیری کوونکي ته هڅه ورکوي او مظلوم ته نور سپکاوی راوړي.
Indeed, forgiveness does not exist in such a situation; it only encourages the aggressor and brings further humiliation to those wronged.
«إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ» (آیت ۴۰) دا خبره د دې قاعدې بیا تایید کوي چې یوه بدۍ ته د همغې په شان بدله ورکول کیږي. همدارنګه دا په دې هم دلالت کوي چې د بدۍ د دفع کولو په وخت کې باید د رسیدلې زیان څخه زیاتۍ ونه شي.
“He does not love wrongdoers” (Verse 40) This statement reconfirms the rule that an evil act is requited by a similar one. It also implies that one should not exceed the wrong done when repelling evil.
موږ بل تایید لرو، چې ډیر تفصیلي دی:
We then have another confirmation, which is more detailed:
خو هغه کسان چې په ظلم اخته شوي وي او بیا خپل دفاع وکړي، په دوی باندې هیڅ ملامتی نشته. ملامتي یوازې هغو کسانو ته ده چې نورو خلکو باندې ظلم کوي او په ځمکه کې په ناحقه توګه تیری کوي. د دوی لپاره دردوونکی عذاب تیار دی۔ (آیتونه ۴۱ او ۴۲)
هغه څوک چې ظلم ته مظلوم شوی وي او ظلم ته ځواب ورکړي، بد عمل د هغه په شان بدل کړي، او دا ډاډ ترلاسه کړي چې خپلو حدونو څخه تیری نه کوي، هغه په حقیقت کې خپل مشروع حق کاروي. له همدې امله په هغه باندې هیڅ ملامتي نشته. هیڅ څوک نشي کولای چې هغه له عدالت اخیستلو څخه منع کړي. هغه کسان چې باید منع شي، هغه ظالمان او تیری کوونکي دي. د انسانانو ژوند په صحیح بنسټ نشي ولاړېدای پداسې حال کې چې ظلم بې مهاره دوام کوي او د ظلم کوونکي له هیڅ پایلې پرته آزادانه ګرځي. خدای ټولو ظالمانو ته خبرداری ورکړی چې سخت سزا به ورکول کیږي، خو خلکو هم باید د هغو کسانو په مقابل کې پاڅي چې ظلم کوي او د دوی د نورو ظلمونو مخه ونیسي۔
“However, no blame attaches to those who defend themselves after having been wronged. Blame attaches only to those who oppress other people and transgress in the land against all right. For such, there is painful suffering in store.” (Verses 41—42) A wronged person who retaliates against injustice, repays an evil act with its like, and who makes sure not to transgress his limits, is simply exercising his legitimate right. Hence, no blame attaches to him. No one should prevent him from exacting justice. The ones to be stopped are those who oppress and encroach on others. Human life cannot be set on a right basis while injustice continues unchecked and its perpetrators go about freely, fearing no consequence. God warns all perpetrators of injustice that they will be severely punished, but people must also rise against those responsible and prevent them from committing further injustice.
سورت پھر ضبطِ نفس، مصیبت میں صبر اور ذاتی معاملات میں معاف کر دینے کی ضرورت کی طرف اشارہ کرتی ہے، جب ایسی معافی اس حالت میں دی جائے کہ انسان بدلہ لینے کی طاقت اور اہلیت رکھتا ہو، بطورِ بڑائی اور بلند حوصلگی: «وَلَمَنْ صَبَرَ وَغَفَرَ إِنَّ ذَٰلِكَ لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ» یعنی جو شخص صبر کرے اور معاف کر دے، تو بے شک یہ بڑے عزم کے کاموں میں سے ہے (آیت 43)۔
The surah again refers to the need for self restraint, patience in adversity and forgiveness in personal cases, when such forgiveness is exercised as an act of magnanimity taken from a position of strength and ability to retaliate: “As for the one who is patient in adversity and forgives; this requires the exercise of a truly strong resolve” (Verse 43)
کله چې موږ دا آیتونه او د دې په شان نور متنونه یوځای واخلو، نو په ښه ډول ګورو چې دوی د دواړو لورو ترمنځ توازن ټینګوي. دوی غواړي چې مسلمان له کینې، غصې، کمزورۍ، غلامۍ او همدارنګه له ظلم او زورګویۍ څخه پاک وي. مسلمان باید تل د الله تعالی رضا وغواړي، او دا پوهه ولري چې صبر د هغه د ژوند د سفر تکیهګاه دی، پداسې حال کې چې خپل ژوند ته دوام ورکوي.
When we take these verses and similar texts together, we clearly see how they ensure balance between the two directions. They want a Muslim to be free of grudge, anger, weakness, servility, as also of injustice and oppression. A Muslim should always seek Gods pleasure, aware that patience is his mainstay as he continues his life journey.
دا ټول صفات چې مؤمنانو باید ولري، د مسلمان ټولنې ځانګړی شخصیت جوړوي، هغه ټولنه چې د انسانانو د رهبرۍ دنده ور سپارل شوې ده.
Together, these qualities which believers should have impart a distinctive character to the Muslim community, the community that is assigned the task of leading mankind.