دا خبره هرو مرو متفق ده چې دې سورت پیل د قرآن لومړۍ وحي وه. هغه روایتونه چې وایي نور آیتونه لومړی نازل شوي، صحیح نه دي. امام احمد د ام المؤمنین عائشې رضي الله عنها له لارې لاندې حدیث نقل کړی دی، عائشه د پیغمبر ﷺ میرمن وه:

It is universally agreed that the opening of this sūrah was the first Qur’ānic revelation. The accounts stating that other verses were revealed first are not authentic. Imām Aĥmad transmits the following ĥadīth on the authority of `Ā’ishah, the Prophet’s wife:

پہلی چیز چې د الله رسول ته وحی کې ورکړل شوه هغه د خوبونو ریښتیا کیدل وو. هر خوب چې هغه په خوب کې لیدلی وای، همغسې به رڼا ورځ پیښ کیده لکه څنګه چې هغه لیدلی وو. بیا هغه ته تنهائی خوښه شوه. هغه به یوازې د حراء غار ته تلو چې هلته به یې څو ورځې د عبادت په نیت تیرولې او بیا به خپلې کورنۍ ته راستون کیده. هغه به ځان سره خواړه بوتلل، او کله چې به راستون کیده نو بیا به یې د بلې مودې لپاره نوی توکي وړل. هغه په دې کار دوام وکړ تر دې چې د حراء په غار کې یې حقیقت ترلاسه کړ. فرښته ورته راغله او وې ویل، «ولوله.» هغه ځواب ورکړ، «زه لوستونکی نه یم.» پیغمبر ﷺ فرمایي: «هغه ما ونیولم او په کلکه یې وفشارولم تر دې چې ستړی شوم، بیا یې خوشې کړم او وې ویل، ‹ولوله›، او ما ځواب ورکړ، ‹زه لوستونکی نه یم›.» بیا هغه دوهم ځل ما ونیولم او په کلکه یې وفشارولم تر دې چې ستړی شوم، بیا یې خوشې کړم او وې ویل، «ولوله.» ما ځواب ورکړ، «زه لوستونکی نه یم.» بیا یې دریم ځل ما ونیولم او په کلکه یې وفشارولم. بیا یې وویل: «ولوله په نوم د خپل رب چې پیدا یې کړ، انسان یې د یوه ځوړند څخه پیدا کړ. ولوله، او ستا رب ډېر کرم والا دی، هغه چې د قلم په ذریعه یې زده کړه ورکړه، انسان ته یې هغه څه زده کړل چې هغه نه پوهیده.» پیغمبر ﷺ ډارېدلی په کور د خدیجې ته راستون شو او وې ویل، «ماته کمبل واچوئ! ماته کمبل واچوئ!» هغوی ورته کمبل واچاوه او د هغه ویره لږه کمه شوه. هغه خدیجې ته مخ واړاوه او وې ویل، «ماسره څه پیښ شول؟» او هغه ته یې هغه څه بیان کړل چې پیښ شوي وو او وې ویل، «زه د خپل ځان لپاره ډارېږم.» خدیجې ځواب ورکړ، «مه ډارېږه، ارام او آرام اوسه. الله به تا ته د کوم ریسوا کیدو اجازه ونه کړي، ځکه تاسو خپلو خپلوانو سره ښه یاست، ریښتیا وایاست، د هر اړمن سره مرسته کوئ، میلمنو ته ښه مرسته کوئ او د هر عادلانه کار کې مرسته کوئ.» بیا هغه ورسره ورقة بن نوفل ته ولاړه، چې د خدیجې د پلار اړخ کورنی ورور و، چې عیسوی شوی و او د عربي، عبري او انجیل ښه پوهه یې درلوده. هغه سترګې له لاسه ورکړې وې او ډېر زوړ شوی و. خدیجې ورقة ته وویل، «کاکا، ایا غواړې چې هغه څه واورې چې ستا لمسی یې وایي؟» ورقة وویل، «ښه، لمسیه، ته څه لیدلي دي؟» نبي ﷺ هغه څه بیان کړل چې لیدلي یې وو. کله چې خپل بیان بشپړ کړ، ورقه وویل: «دا هماغه وحي ده چې موسی ته نازل شوې وه. کاشکې زه ځوان وای، تر دې چې ستا د قوم له خوا چې دې له دې ښار څخه وشړي، ژوندی وای.» نبي ﷺ وفرمایل: «ایا دوی به ما وشړي؟» ورقه ځواب ورکړ: «هو! هیڅ سړي داسې پیغام نه دی راوړی لکه ستا پیغام، مګر له دښمنۍ سره مخ شوی دی. که زه تر هغې ورځې ژوندی پاتې شوم، نو خامخا به ستا ملاتړ وکړم.» خو ورقه له دې وروسته ډیر ژر مړ شو...

The first aspect of revelation to God’s Messenger was that his dreams came true. Whatever vision he might have in his sleep would occur exactly as he had seen. Then, he began to enjoy seclusion. He used to retreat alone into the cave of Ĥirā’ where he would spend several days in devotion before going back to his family. He used to take some food with him, and when he came back, he would take a fresh supply for another period. He continued to do so until he received the truth while in the cave of Ĥirā’. The angel came to him and said, ‘Read.’ He replied, ‘I am not a reader.’ The Prophet says, ‘He held me and pressed hard until I was exhausted, then he released me and said, ‘Read,’ and I replied, ‘I am not a reader.’ o, he held me and pressed me hard a second time until I was exhausted, then he released me and said, ‘Read.’ I replied, ‘I am not a reader.’ He then held me and pressed me hard for the third time. Then he said, ‘Read in the name of your Lord who has created — created man out of a germ-cell. Read — for your Lord is the most Bountiful One, who has taught the use of the pen, taught man what he did not know.’ The Prophet returned home to Khadījah trembling and said, ‘Wrap me! Wrap me!’ They wrapped him and his fear subsided. He turned to Khadījah and exclaimed, ‘What has happened to me?’ and related to her what had happened and said, ‘I fear for myself.’ And Khadījah replied, ‘Fear not, be calm and relax. God will not let you suffer any humiliation, because you are kind to your relatives, you speak the truth, you assist anyone in need, you are hospitable to your guests and you help in every just cause.’ Then she took him to Waraqah ibn Nawfal, her paternal cousin who was a Christian convert and a scholar with a good knowledge of Arabic, Hebrew and the Bible. He had lost his eyesight and had grown very old. Khadījah said to Waraqah, ‘Cousin, would you like to hear what your nephew has to say?’ Waraqah said, ‘Well, nephew, what have you seen?’ The Prophet related to him what he had seen. When he finished, Waraqah said, ‘It is the same revelation as was sent down to Moses. I wish I was a young man so that I might be alive when your people turn you away from this city.’ The Prophet exclaimed, ‘Would they turn me away?’ Waraqah answered ‘Yes! No man has ever preached a message like yours but was met with enmity. If I live till that day, I will certainly give you all my support.’ But Waraqah died soon after that...

ما د دې پیښې په اړه یو څه وخت فکر وکړ. موږ ټول دا پیښه ډیرو ځلې په کتابونو کې لوستې ده؛ که هغه د پیغمبر ﷺ د ژوند کیسې دي او که د قرآن کریم د معنا توضیح کوونکي کتابونه. مګر موږ یا یې په سرسري ډول لولو یا ورباندې لږ فکر کوو او خپل لوست ته دوام ورکوو.

I reflected for a while upon this event. We have all read it many times in books; either those of the Prophet’s biography or those explaining the meaning of the Qur’ān. But we either read it casually or give it little thought and go on with our reading.

لیکن دا داسې یوه پیښه ده چې ډیره لویه اهمیت لري. دا پیښه د انساني ژوند پر مهال اغیزه لري؛ خو که څومره هم موږ نن هڅه کوو چې د هغې لوی ارزښت وپېژنو، د هغې ډیری اړخونه لا هم زموږ د پوهې څخه بهر پاتې دي. دا ویل مبالغه نه ده چې دا پیښه د انساني شتون په اوږده تاریخ کې ترټولو لویه پیښه ده.

Yet this is an event which has immense significance. It is an event which has an important bearing on the life of humanity; but much as we try today to perceive its great value, many of its aspects remain beyond our perception. It is no exaggeration to describe this event as the greatest in the long history of human existence.

دا د دې پېښې حقیقي ماهیت دی: خدای، چې لوی، زورور، ځواکمن، لوړ مقام لرونکی او د ټول کائنات واکدار دی، خپل مهرباني او رحمت له مخې هغې مخلوق ته متوجه شو چې انسان نومېږي او د کائنات په یوه ډېر لېږ ښکاره کونج کې، چې نوم یې ځمکه دی، ځای نیولی دی. هغه د خپلې مخلوقات دې ډلې ته داسې ویاړ ورکړ چې د دې ډلې له یو تن څخه یې خپله الهي رڼا د اخیستونکي او د خپل حکمت د ساتونکي په توګه غوره کړ.

The true nature of this event is that God, the Great, the Compeller, the Almighty, the Supreme, the Sovereign of the whole universe, out of His benevolence, has turned to that creation of His which is called man, and which takes its abode in a hardly visible corner of the universe, the name of which is the earth. He has honoured this species of His creation by choosing one of its number to be the recipient of His divine light and the guardian of His wisdom.

دا یو لامحدود لوی شی دی. د دې ځینې اړخونه هغه وخت ښکاره کیږي کله چې انسان د خپلې وسې تر کچې د خدای اساسي صفتونه درک کړي: مطلق واک، له ټولو محدودیتونو څخه آزادي او تلپاتې والی؛ او کله چې هغه د خپلو بندګانو بنسټیز صفتونو په پرتله فکر وکړي، چې د واک او د ژوند د موده په اړه ځینو محدودیتونو سره مخ دي. بیا انسان د انسان په هکله د دې الهي پاملرنې اهمیت درک کولی شي. هغه کولی شي د دې احساس خوندور والی وپیژني او خپل مننه، دعا او عبادت له لارې څرګند کړي. هغه احساس کوي چې ټوله کائنات د هغې عمومي خوښۍ په ونډه کې شریک دي چې د کائنات په یوه تیاره ګوټ کې د انسان ته د الهي خبرو د نازلیدو له امله خپریږي.

This is something infinitely great. Some aspects of its greatness become apparent when man tries, as best as he can, to perceive the essential qualities of God: absolute power, freedom from all limitations and everlastingness; and when he reflects, in comparison, on the basic qualities of God’s servants who are subject to certain limitations of power and life duration. One may then perceive the significance of this divine care for man. He may realize the sweetness of this feeling and manifest his appreciation with thanksgiving, prayer and devotion. He feels that the whole universe shares in the general happiness spread by the revelation of divine words to man in his obscure corner of the universe.

دا څرګنده ده چې د دې سورت پاتې برخه د سورت د پیل سره په یوه وخت کې نازله نه ده شوې، بلکې وروسته نازله شوې ده. دا یوه ځانګړې حالت ته اشاره کوي او د پیغمبر ﷺ د ژوند وروستیو پیښو ته، هغه وخت چې هغه ته امر وشو چې خپل پیغام ورسوي او په ښکاره عبادت وکړي، او کافرانو هغه ته مخالفت وښود. دا په سورت کې د هغې برخې څخه ښکاره کیږي چې په دې الفاظو پیل کیږي: «ته هغه ته وګوره چې د خدای یو بنده لمانځه ته منع کوي!» (آیتونه ۹-۱۰)۔ سره له دې، د سورت ټولو برخو ترمنځ بشپړ توافق شتون لري. هغه حقایق چې د پیل برخې وروسته بیانوي هم په بشپړ ترتیب سره ترتیب شوي دي۔

It is self evident that the rest of the sūrah was not revealed at the same time as its opening but at a later date. It refers to a certain situation and later events in the Prophet’s life, after he was instructed to convey his message and offer his worship in public, and after he was met with opposition by the unbelievers. This is indicated in the part of the sūrah which begins: “Look at the one who tries to prevent a servant of God from praying!” (Verses 9-10) Yet there is perfect harmony between all parts of the sūrah. The facts it relates after the opening part are also arranged in a perfect order.

دا دوه عوامل سورۃ یو داسې یوه واحده یونټ جوړوي چې په کامله توګه سره همغږي لري۔

These two factors make the sūrah one perfectly harmonious unit.

ستا د رب په نوم ولولئ چې پیدا یې کړی دی — انسان یې د یوې ځړۍ (علقہ) څخه پیدا کړی دی.

Read in the name of your Lord who has created — created man out of a germ-cell.

ولولی — ځکه ستاسو رب ډیر سخی دی، هغه چې د قلم په ذریعه یې زده کړه ورکړه، انسان ته یې هغه څه وښودل چې هغه نه پوهیده۔ (آیتونه ۱-۵)

Read — for your Lord is the most Bountiful One, who has taught the use of the pen, taught man what he did not know. (Verses 1-5)

دا د قرآن کریم لومړۍ سورت دی، نو دا د خدای نوم سره پیل کیږي۔ دا د خدای رسول ﷺ ته امر کوي د هغه د مبارک تماس په لومړي شیبه کې د عالي ټولنې سره، او د هغه پیغام د لاره د لومړي ګام اخیستو څخه مخکې چې هغه د رسولولو لپاره ټاکل شوی و، چې په خدای د نوم سره ولولي، «ولوله په نوم د خپل رب»۔ د خدای هغه لومړۍ صفت چې دا یې یادوي د پیدا کولو او پیل کولو صفت دی: «... خپل رب چې پیدا یې کړی». بیا دا د انسان د پیدا کولو او د هغه د اصل په اړه په ځانګړې توګه خبرې کوي: «انسان یې د یوه نطفې څخه پیدا کړ»۔ هغه د وچ شوي وینې د یوه څاڅکي څخه پیدا شوی دی چې په رحم کې ږدل کیږي: یو عاجز او ساده مادّه۔ دا د پیدا کوونکي د فضل او رحمت عکس دی، لکه څنګه چې د هغه د قدرت عکس دی۔ د هغه د فضل له امله دی چې دا نطفه یې د انسان په رتبه لوړه کړې، هغه انسان چې ښوول کیدای شي او زده کولای شي۔

This is the first sūrah of the Qur’ān, so it starts with the name of God. It instructs God’s Messenger right at the very first moment of his blessed contact with the Supreme society and before taking his very first step along the way of the message he was chosen to deliver, to read in the name of God, ‘Read in the name of your Lord.’ The first attribute of God’s it mentions is that of creation and initiation: ... your Lord who has created.’ Then it speaks in particular of the creation of man and his origin: ‘created man out of a germ-cell.’ He is created from a dried drop of blood which is implanted in the womb: a humble and unsophisticated substance. This reflects the grace and mercy of the Creator as much as it reflects His power. It is out of His grace that He has elevated this germ-cell to the rank of man who can be taught and who can learn:

دا خدای دی چې پیدا کوي، ښوونه کوي او انسان ته خپل پراخ نعمتونه ورکوي۔

It is God, then, who creates, teaches and bestows His abundant bounties on man.

دا په دې معنا ده چې انسان باید د خدای د احسان اعتراف وکړي او د هغه څخه مننه وکړي.

This implies that man should acknowledge God’s benevolence and be grateful for it.

مگر په حقیقت کې څه پیښیږي، هغه بل شی دی۔

But what actually happens is something different.

دا سورت دویمه برخه د انسان د سرکشۍ په اړه ده. ﴿ځکه چې انسان په حقیقت کې سرکشي کوي، کله چې ځان بې‌پروا ګڼي. بې‌شکه ستا د رب طرف ته ټول بیرته ستنیدونکي دي.﴾ (آیتونه ۶-۸) دا خدای دی چې انسان ته ډېر ورکوي او هغه بې‌پروا کوي. هغه انسان پیدا کوي، ده ته علم ورزده کوي او د خپل سخي احسان سره یې معامله کوي. مګر خلک عموماً — پرته له هغو کسانو څخه چې د ایمان په ساتنه کې دي — د هغه بې‌پروايي څخه شکر نه باسي چې د ورکړل شوي شیانو په وجه ممکن شوې ده. دوی د دې فضل سرچینه نه پېژني، کومه چې د دوی د پیدایښت، علم او روزي سرچینه ده. دوی د شکر او اطاعت پر ځای تکبر کوي او ټول حدونه تېروي.

The second part of the sūrah deals with man’s transgression. “Indeed, man becomes grossly overweening, once he thinks himself self- sufficient. Surely to your Lord all must return.” (Verses 6-8) It is God who gives to man in abundance and makes him independent. He also creates and teaches him and extends to him His generous treatment. But men in general — except for those guarded by faith — are not thankful for their independence which is made possible by what they are given. They do not recognize the source of this grace, which is the same as the source of their creation, knowledge and livelihood. They behave arrogantly and transgress all limits instead of being dutiful and thankful.

هغه شخص چې سرکښ او متکبر وي او خپله اصل هیر کړی وي، د هغه انځور ته داسې یوه تبصره تعقیبیږي چې په کې یو پټ خبرداری دی: «بیشکه ستا د رب په لور ټول بیرته ستنیدونکي دي۔» (اية ۸) نو دا غرور کوونکی او تکبر کوونکی انسان بیا چیرته مخ واړوي؟

The image of the transgressing, conceited person who has forgotten his origin is followed by a comment charged with an implicit warning: “Surely to your Lord all must return.” (Verse 8) Where can this proud and overweening person then turn?

په ورته وخت کې د اسلامي عقیدې یوه بنسټیزه قاعده ټینګار شوې ده. هغه دا چې ټول باید په هر کار، فکر او عمل کې د خدای ﷺ ... نه، بیرته دا چې: د خدای طرف ته رجوع وکړي. هغه یوازینی پناه او ځای دی.

At the same time a fundamental rule of the Islamic faith is emphasized. That is, all must refer to God in every matter, thought or action. He is the only resort and refuge.