د پخوانۍ برخې څخه نوې برخې ته لیږد ډیر هوار دی. د دې برخې پیل هم هغه جنګي حکمونه ادامه ورکوي چې د تیرې برخې په وروستیو آیتونو کې پیل شوي وو. هغه آیتونه داسې وو: «هغو کافرانو ته ووایه چې که دوی ودریږي، نو هغه تېر شوي ټول (ګناهونه) به ورته وبښل شي؛ او که بیا هم دوی (په خپلو ګمراهیو کې) ټینګ پاتې شي، نو دوی باید په یاد ولري چې د پخوانیو خلکو سره څه پیښ شوي. او تر هغه چې فتنه نه وي له منځه تللې او ټول دین د الله لپاره نه وي شوی، له دوی سره جنګ وکړئ. که دوی ودریږي، نو الله تعالی د هغو کارونو چې دوی یې کوي، ښه خبر دی.»

The transition from the end of the previous passage to the beginning of the present one is very smooth. The beginning here continues to outline rulings concerning fighting, which were started with the last couple of verses in the previous passage. Those ran as follows: “Say to the unbelievers that if they desist, all that is past shall be forgiven them; but if they persist [in their erring ways], let them remember what happened to the like of them in former times. Fight them until there is no more oppression, and all submission is made to God alone. If they desist, God is certainly aware of all they do.

مګر که دوی مخ واړوي، نو پوه شئ چې خدای ستاسو مولا دی. څومره ښه مولا دی او څومره ښه مرستندوی دی.» (آیات ۳۸–۴۰) دې خبرې ته دوام ورکوي، د دې حکمونو تشریح کوي چې د جنګ په بریا سره ترلاسه شوي غنیمتونو باندې پلي کیږي.

But if they turn away, know that God is your Lord Supreme. How splendid is this Lord Supreme, and how splendid is this giver of support.” (Verses 38—40) The opening verse in this passage continues these rulings, outlining those that apply to spoils that are gained as a result of victory in battle.

د جهاد د هر پوځي کمپاین نهایی هدف په واضح ډول هغه بیان کې ښودل شوی و چې مؤمنانو ته یې امر کاوه: «دوی سره جنګ وکړئ تر هغې چې فتنه نه وي او ټول دین د الله لپاره وي.» (آیت ۳۹) دا کار د خدای د رضا لپاره کیږي او د هغه ایمان او هغه ژوند پروګرام پورې تړلي ښکاره موخو لپاره ترسره کیږي چې خدای نازل کړی دی. د جنګي غنیمتونو مالکیت هم دا ټاکل شوی چې دا د خدای او د هغه د رسول ﷺ دی. جنګیالیو ته په دې کې هیڅ اختیار نه ورکول کیږي، ترڅو د دوی هڅه یوازې د خدای لپاره وي او د هغه د رضا د ترلاسه کولو لپاره وي. په هرصورت، د قرآن کریم لاره عملي حالتونو لپاره عملي قواعد وړاندې کوي. حقیقت دا دی چې جنګیالي او جنګي غنیمتونه شته. جنګیالي د جهاد په کمپاین کې د خپلو ژوند او مال د قربان کولو لپاره تیاری نیسي، د خپلو وسلو او وسایلو قیمت په خپله ورکوي، او د نورو جنګیالیو لپاره هم وسایل چمتو کوي چې خپلې وسلې نه شي اخیستی. همدغه جنګیالي هغه غنیمتونه اخلي چې یوازې د دوی د ثابت قدمۍ او عزم پایله ده. څرنګه چې خدای دوی زړونه د دې غنیمت په اړه د لالچ له هر فکره پاک کړي دي، او اعلان یې کړی چې دا مکمل د خدای او د هغه د رسول ﷺ دی، نو اوس مناسبه ده چې دوی ته له دې څخه برخه ورکړل شي. دوی احساس کوي چې دا نوې ډالۍ د خدای او د هغه د رسول ﷺ له خوا عملي اړتیاو پوره کولو او حقیقي احساساتو د تسکین لپاره ورکول کیږي، او په تقسیم یې کې د هیڅ ډول اختلاف ځای نه پاتې کیږي۔

«او پوه شئ چې د جنګ څخه چې تاسو هر ډول غنیمت ترلاسه کړئ، نو د هغې یوه پنځمه برخه د خدای لپاره ده او د رسول ﷺ لپاره، او د خپلوانو، یتیمانو، مسکینانو او په لاره کې پاتې مسافرانو لپاره ده، [دا باید تاسو ومنئ] که تاسو د خدای او هغه څه باور لرئ چې مونږ خپل بنده ته هغه ورځ نازل کړل چې حق له باطل څخه جلا شو، هغه ورځ چې دوه لښکرې سره مخ شوې. خدای په هرشي باندې قادر دی۔» (آیت ۴۱) په روایاتو او د علماؤو په منځ کې د دې آیت د معنا په څو ټکو کې ډیر اختلاف موندل کیږي. اصلي بحث ټکي دا دي:

“Know that one-fifth of whatever booty you may acquire in war is for God and the Messenger, and for the near of kin, the orphans, the needy and the traveller in need. [This you must observe] if you believe in God and what We revealed to Our servant on the day when the true was distinguished from the false, the day when the two hosts met in battle. God has power over all things.” (Verse 41) Much controversy is found in reports and among scholars on several points relating to the meaning of this verse. The main points of debate are as follows:

• د سورت په لومړۍ آیت کې ذکر شوي «انفال» (د جنګ غنیمتونه) او دلته ذکر شوی «غنیمت» (لوټ) یو شی دي که دوه جلا شیان؟ قرآن کریم دې دواړو لپاره دوه بېلې اصطلاحې کاروي.

• Are the “spoils of war” mentioned in the opening verse of the sūrah the same as the “booty” mentioned here or are they two different things? The Qur’ānic text uses two different terms to refer to them.

• څلورم برخه (څلور پر پنځمه) جنګیالیو ته ورکول کیږي او د دوی ترمنځ ویشل کیږي؛ نو پاتې شوې پنځمه برخه څنګه ویشل کیږي؟ ایا هغه پنځمه برخه چې د خدای ﷻ لپاره ده، بیا په پنځه مساوي برخو ویشل کیږي؟ که داسې وي، نو یوه برخه د خدای ﷻ ده، خو ایا دا برخه هماغه ده چې د خدای رسول ﷺ ته تعلق لري؟ یا د رسول ﷺ برخه جلا ده؟

• Since four-fifths are given to the fighters and divided among them, how is the remaining portion of one-fifth to be divided? Is the one-fifth portion that belongs to God to be divided in turn into five equal shares? If so, one of these belongs to God, but is this share the same as that which belongs to God’s Messenger? Or is the Messenger’s share a separate one?

• د رسول الله ﷺ ونډه (يعنې د ټول غنیمت د پنځمې برخې پنځمه برخه) ایا شخصي ده، که دا هر مسلمان واکمن ته پس له هغه منتقله کېږي؟

• Does the Messenger’s share (i.e. one-fifth of one-fifth of the whole booty) belong to him personally? Or is it transferred to every Muslim ruler after him?

آیا د «خپلوانو» لپاره ټاکل شوی برخه یوازې د پیغمبر ﷺ د هاشم او عبدالمطلب د قبیلو خپلوانو پورې محدوده ده، لکه څنګه چې د پیغمبر ﷺ په زمانه کې وه؟

• Is the share assigned to “the near of kin” exclusive to the Prophet’s relatives of the clans of Hāshim and `Abd alMuţţalib, as was the case during the Prophet’s time?

په دې سره، موږ یو دایمي حکم لرو چې په دې بیان کې راغلی دی: «[دا باید تاسو وساتئ] که تاسو په خدای ایمان لرئ او په هغه څه چې مو زموږ بنده ته په هغه ورځ نازل کړل چې حق له باطل څخه جلا شو، هغه ورځ چې دوه لښکرې سره مخ شوې. خدای په هرڅه قادر دی۔» (آیت ۴۱)

Following this, we have a permanent directive in the following statement: “[This you must observe] if you believe in God and what We revealed to Our servant on the day when the true was distinguished from the false, the day when the two hosts met in battle. God has power over all things.” (Verse 41)

حقیقی ایمان څو ضروري نښې لري چې هغه ثابتوي. خدای (ج) د بدر د جنګیالیو لپاره د حقیقي ایمان پېژندنه د جنګي غنیمتونو په مسئله کې د هغه د حکم په منلو مشروط کړې ده. که دوی دا حکم ومني نو دوی په حقیقت کې د خدای او هغه څه باور لرونکي دي چې هغه خپل پیغمبر ته نازل کړي دي. په حقیقت کې دغه منل د ایمان عملي ثبوت دی.

True faith has certain essential indicators to prove it. God makes His recognition of true faith for the fighters in Badr conditional on their acceptance of His ruling on the question of the spoils of war. If they accept then they are truly believers in God and what He revealed to His Messenger. In fact such acceptance is a practical demonstration of faith.

په قرآن کریم کې د ایمان حقیقي معنا په واضح ډول، پرته له کوم ابهام څخه بیان شوې ده. دا معنا د بیلابیلو مذهبي مکتبونو او فرقو د هغو ډیرو تفسیرونو او اختلافي تفصیلاتو څخه پاکه ده. دا مکتبونه د بحث، علمي جدال او منطقي مناقشو لار هواره کړه، چې پایله یې یو بل ته د کفر تورونه او بیا د تورونو بېرته ورکول وو. په دې ترتیب داسې کېدل چې څوک په کفر تورن شي او د دې تور ردول په ایمان کې د ټاکلو بنسټیزو اصولو پر ځای، په تعصب او د مخالف پر وړاندې د بریا د لاسته راوړلو په هڅه ولاړ وي. په همدې سبب خلکو د فرعي مسایلو پر سر د اختلاف له امله یو بل ته د کفر نسبت ورکول پیل کړل، پداسې حال کې چې نور یې د دغو تورونو د ردولو لپاره ډېر سخت فکري او عملي لارې غوره کړې. دواړه دغه رویې د تاریخي شرایطو پایلې وې. الهي ایمان واضح، ځانګړی او له ابهام او افراط څخه پاک دی. پیغمبر ﷺ فرمایي: «د مؤمن کېدل د ارمانونو او خیالي امیدونو په واسطه نه، بلکې ایمان هغه دی چې په زړه کې ځای نیولی وي او عمل یې تصدیق کړي.» د حقیقي مؤمن کېدل د خدای تعالی د قانون منل او په ریښتینې ژوند کې د هغه پلي کول فرضوي. برعکس، د خدای تعالی د قانون رد کول او د هغه پر ځای د بل قانون پلي کول، په لويو او کوچنیو ټولو چارو کې، کفر جوړوي.

The real meaning of faith is thus stated clearly in the Qur’ān, without equivocation. It does not admit anything of the wide variety of interpretations and controversial details introduced by the different schools and sects. Such schools opened the way for argument, academic controversy and logical debate, which led, in turn, to accusations and counter accusations. It then became possible to brand someone as an unbeliever and for the refutation of such an allegation to no longer rely on the clear and basic essentials of faith. Instead, they relied on prejudice and the need to score a point against opponents. Thus people began to accuse others of unbelief because of disagreement on points of detail, while others sought to refute such accusations by following very strict lines of thought and action. Both attitudes were products of historical circumstances. The divine faith is clear, well defined, free from ambiguity and extremism. The Prophet says: “To be a true believer does not come about through wishful thinking. True faith is that which is firmly rooted in one’s heart and to which credence is given by practice.” To be a true believer presupposes acceptance of God’s law and its implementation in real life. Conversely, the rejection of God’s law and the implementation of a law other than the one He has laid down, in matters large or small, constitutes unbelief.

موږ اوس د بدر د جګړې تشریح ته پاملرنه وکړو، هغه ورځ چې په هغې کې حق له باطل څخه جلا شو، لکه څنګه چې د دې برخې په لومړۍ آیت کې راغلی دی.

We need now to discuss the description of the Battle of Badr as the “day when the true was distinguished from the false,” as it occurs in the first verse of the present passage.

د بدر غزا چې د خدای د پوره پلان، لارښوونې او مرستې له مخې پیل او پای ته ورسیده، په حقیقت کې د حق او باطل ترمنځ د توپیر کولو معیار و، لکه څنګه چې ډیری مفسرین وايي. په دې ځای کې موږ د داسې یو توپیر خبرې کوو چې له دې ډېر پراخ او ډېر ژور دی. دلته مقصد هغه اصلي حق دی چې د اسمانونو او ځمکې ټول جوړښت، او همدارنګه د ټولو ژوندیو شیانو ماهیت پرې ولاړ دی. دا هغه حق دی چې د خدای د یووالي مفهوم کې څرګندېږي، او دا چې هغه یوازينی معبود دی چې د کائنات په ټولو شیانو باندې ټوله واکمني او اقتدار لري. هغه د هرڅه پلان جوړوي چې پېښېږي. د کائنات ټول شیان، اسمانونه، ځمکه، ژوندي او غیر ژوندي شیان، د هغه د داسې واک تابع دي چې د چا سره شریکوالۍ نه منې. د هغه اراده پر ځای کېږي او له کومې پوښتنې پرته عملي کېږي. په بل لوري، باطل عارضي دی، که څه هم د بدر په وخت کې دا ټولې ځمکې ته خپره شوې وه، د خلکو لید یې تیاره کړی و، چې نو دوی اصلي حق نه شو پېژندلای. همدارنګه داسې ظالم معبودان یې پیدا کړي وو چې د خلکو په ژوند باندې واکمني کوله او د دوی چارې یې پرېکولې. د توپیر ماهیت همدا و چې په بدر کې پېښ شو، کله چې اصلي حق د ظالم باطل نه جلا شو، ترڅو بیا یې د سره ګډولو امکان پاتې نه شي.

The Battle of Badr, which started and finished according to God’s own planning, direction and help, was indeed a criterion of distinction between truth and falsehood, as most commentators say. However, we are speaking here of a distinction that is much wider and far more profound. The truth, as meant here, is that original truth on the basis of which the whole structure of the heavens and the earth is established, as also the nature of all living things. It is the truth represented in the concept of God’s oneness, and His being the only deity who has the overall sovereignty, and authority over the universe. It is He who plans all that takes place. Everything in the universe: the heavens, the earth, animate and inanimate objects submit to His authority that admits no partnership with anyone. His will is enforceable without question. Falsehood, on the other hand, is incidental, although at the time of Badr it spread over the whole earth, beclouding people’s vision so that they could not distinguish the original truth. It also created tyrannical deities that ruled over people’s lives and conducted their affairs. That was the nature of the distinction that took place at Badr, when the original truth was distinguished from the tyrannical falsehood so that they could no longer be confused.

د بدر په ورځ چې حق او باطل جلا شو، د دې جدایي اغیزې ډیرې لرې پراخې او ژورې وې، او ډیرې اړخیزې وې. دا جدایي د خلکو په زړونو او وجدانونو کې د حق او باطل ترمنځ توپیر راښکاره کړ. په حقیقت کې دا د مطلق توحید او د ډیرو خدایانو منلو (شرک) ترمنځ بشپړ جدایي وه؛ هغه توحید چې د انسان په احساساتو، چلند، اخلاقو، عبادت او تسلیمۍ باندې اختیار یوازې د خدای لپاره ثابتوي، او هغه شرک چې په هر ډول او بڼه وي. په دې کې بې شکه دا هم شامل دی چې د خدای پرته چا ته ذهني تسلیمي، که هغه انسان وي، که نفساني خواهش وي، که ټولنیز ارزښت وي، یا که دود وي.

دې ځای کې سورت یو ځل بیا د بدر د جګړې ته اشاره کوي، د هغې پېښې او صحنو ځانګړې ښکلا او ژوندي انځور په ډېر ښه ډول بیانوي، ترڅو دا ټوله پېښه زموږ په سترګو کې ژوندۍ شي. همدارنګه دا خبره هم ښيي چې دا جګړه خدای (ج) خپله چلوله، نو داسې ښکاري لکه چې موږ د خدای لاس وینو چې پېښې یې په حقیقت کې د جوړېدو په حال کې شکلوي. سورت دا هم بیانوي چې خدای د پېښو د سرته رسېدو دا لاره ولې ټاکلې ده.

At this point the sūrah refers once more to the Battle of Badr, portraying its scenes and events in a splendid style, to bring it all alive before our eyes. It also points out the fact that it was God who conducted the battle, so that we almost see God’s hand shaping events as they take place. Moreover, the sūrah tells us the purpose behind God’s determination of the course of events.

هغه ورځ را یاد کړئ چې تاسو د وادي په نژدې کنډه کې وئ او دوی د هغې په لرې کنډه کې وو، او کاروان ستاسو څخه ښکته وو. که تاسو د ژمنې له مخه د ټاکلې ځای او وخت په اړه سره موافقه کړې وای، نو په دې کې به تاسو ځان یو له بله اختلاف کړی وای. مګر دا ټول کار په دې لپاره وشو چې الله هغه کار ترسره کړي چې د هغه په نیت کې راغلی و، او هر څوک چې باید هلاک شوی وای، هغه په څرګند دلیل سره هلاک شي، او هر څوک چې باید ژوندی پاتې شوی وای، هغه هم په څرګند دلیل سره ژوندی پاتې شي. په یقین سره الله ډیر اوریدونکی او ډیر پوهیدونکی دی. الله دوی ستاسو په خوب کې لږ ښکاره کړل. که هغه تاسو ته دوی ډیر ښکاره کړي وای، نو تاسو به زړه ښکته کړی وای او د کار په اړه به مو ضرور بحث او اختلاف کړی وای. مګر الله تاسو وساتلئ. یقیناً هغه د زړونو راز پوهیږي. کله چې تاسو سره مخ شوئ، نو الله دوی ستاسو په سترګو کې لږ ښکاره کړل، او تاسو یې د دوی په سترګو کې لږ ښکاره کړئ، تر دې چې الله هغه کار ترسره کړي چې د هغه په نیت کې راغلی و. او ټول کارونه الله ته بیرته راګرځي۔

[Remember the day] when you were at the near end of the valley and they were at the farthest end, with the caravan down below you. If you had made prior arrangements to meet there, you would have differed on the exact timing and location. But it was all brought about so that God might accomplish something He willed to be done, and so that anyone who was destined to perish might perish in clear evidence of the truth and anyone destined to live might live in clear evidence of the truth. God certainly hears all and knows all. God made them appear to you in your dream as few in number. Had He shown them to you as a large force, you would have lost heart and would surely have been in dispute about what to do. But this God has spared you. He has full knowledge of what is in people’s hearts. When you actually met, He made them appear few in your eyes, just as He made you appear as a small band in their eyes, so that God might accomplish something He willed to be done. To God shall all things return.

(Verses 42-44)

(Verses 42-44)

هغه افکار چې د خدای د دې خبرې د پوهیدو په هڅه کې سمدستي زما په ذهن کې راځي، دا دي: «تر څو هغه څوک چې باید هلاک شي، د حق د واضح دلیل په ښکاره کیدو سره هلاک شي، او هغه څوک چې باید ژوند وکړي، د حق د واضح دلیل په ښکاره کیدو سره ژوند وکړي۔» (آیت ۴۲)

Such are the thoughts that come immediately to mind when we try to understand God’s statement: “So that anyone who was destined to perish might perish in clear evidence of the truth and anyone destined to live might live in clear evidence of the truth.” (Verse 42)

خو دا جمله یو بل مفهوم هم ورکوي.

However, the statement also imparts a different sense.

دا چې حق د خپلو طرفدارانو او د باطل د ملاتړو تر منځ په جنګ کې بریا وموندله، هغه وخت چې دا حق د خلکو په زړونو کې هم بریالی شو، دا موضوع زموږ د syes په مخ کې واضحه کوي. د بدر په بریا کې هیڅ ابهام یا اشتباه پاتې نه شو، ځکه چې دې بریا ټول مسایل روښانه کړل. هر څوک چې غوره کړي چې هلاک شي، یعنې د حق دین ته شا واړوي، نو د حق په اړه هیڅ شک نلري، وروسته له هغه چې حق دومره په ښکاره توګه خپل شتون احساس کړ. همدارنګه، هر څوک چې غوره کړي چې ژوندی پاتې شي، یعنې دین ومني، هیڅ شک نلري چې هغه د حق په ګټه خپل انتخاب کوي، هغه حق چې تل د خدای ملاتړ لري د هغو ظالمانو په وړاندې چې غواړي یې ځپي.

That the truth achieved victory in the battle between its advocates and the supporters of falsehood, after it had also triumphed in people’s hearts, helps to put matters clearly in front of our eyes. No ambiguity or confusion is left after the victory at Badr has clarified all issues. Anyone who chooses to perish, i.e. rejects the true faith, no longer has any doubt concerning the truth after it had made its presence so clearly felt. Similarly, anyone who chooses life, i.e. embraces the faith, has no doubt that he is making his choice in favour of the truth which will always enjoy God’s support against the tyrants who try to suppress it.

دا موضوع موږ ته هغه خبرو ته بیرته راولي چې موږ د خپل سریزې په برخه کې یادې کړې وې، هغه وخت چې موږ د ظلم او شر د ځواکونو د ړنګولو او حق د بریالي کیدو لپاره د جهاد د یوې لښکرکشۍ د پیلولو ضرورت ته اشاره وکړه. دغه جهاد ټولو ته حق ښکاره کوي، "تر څو هغه څوک چې د هلاکېدو مقدر وي، د حق په ښکاره دلیل سره هلاک شي، او هغه څوک چې د ژوندی پاتې کیدو مقدر وي، د حق په ښکاره دلیل سره ژوندی پاتې شي۔" (آیت ۴۲) بیا، د دې سورې په یوه وروستي خبره کې چې دا لارښوونه ورکوي، د دې خبرې دا تفسیر موږ ته اسانه کوي چې ولې دا خبره مهمه ده: "هغه ځواک او جنګي آلات چمتو کړئ چې څومره ممکن وي، تر څو د الله دښمنان او خپل دښمنان په ویره کې واچوئ۔" (آیت ۶۰) د دښمن د ویرولو لپاره ځواک چمتو او تیار ساتل ځینې داسې زړونو او ذهنونو ته حق ښکاره کولی شي چې یوازې د ځواک ژبه پوهیږي۔

This takes us back to what we mentioned in our introduction when we spoke of the need to launch a jihād campaign to destroy the forces of evil and tyranny, and to enable the truth to triumph. Such jihād helps to make the truth clear to all, “so that anyone who was destined to perish might perish in clear evidence of the truth and anyone destined to live might live in clear evidence of the truth.” (Verse 42) Again, this understanding of the statement makes it easier for us to understand the significance of a later statement in this sūrah, in which the following directive is given: “Make ready against them whatever force and war mounts you can muster, so that you may strike terror into the enemies of God who are also your own enemies.” (Verse 60) Putting forces on the alert to frighten the enemy may help to make the truth clear in certain hearts and minds which only understand the language of force.

تاسو به کامیاب شئ. د خدای او د هغه د پیغمبر اطاعت وکړئ، او یو بل سره جګړه او اختلاف مه کوئ، ځکه چې داسې کولو سره به تاسو بې زړه شئ او ستاسو ځواک به له منځه لاړ شي. په مصیبت کې صبر وکړئ، بیشکه خدای د صبر کونکو سره دی. هغو کسانو په څیر مه کیږئ څوک چې د غرور او خودپسندۍ په حالت کې خپل کورونه پرېښودل او غوښتل یې چې خلک ورته وګوري او ورته ستاینه وکړي. دوی د خدای د لاری څخه نور خلک منع کوي، خو خدای د هغو ټولو کارونو خبر دی چې دوی یې کوي. شیطان د دوی لپاره د دوی کړنې ښې ښکاره کړې، او ویې ویل: نن ورځ هېڅوک په تاسو باندې غالب نه شي، او زه به ستاسو ملاتړ کوم.

you may be successful. Obey God and His Messenger and do not dispute with one another, lest you lose heart and your moral strength. Be patient in adversity, for God is with those who are patient in adversity. Do not be like those who left their homes full of self-conceit, seeking to be seen and praised by others. They debar others from the path of God; but God has knowledge of all that they do. Satan made their deeds seem fair to them, and said: No one can overcome you today, and I will stand firm by you.

په هغه وخت چې دواړه لښکرې یو له بل سره مخ شوې، هغه د خپلو پښو پر شا واوښت او وې ویل: "زه له تاسو څخه بیزاره یم، ځکه زه هغه څه ګورم چې تاسو نه شئ ګوریدای. زه له الله څخه ویره لرم، ځکه الله سخت عذاب ورکوونکی دی." منافقانو او هغو کسانو چې په زړونو کې ناروغي وه، وویل: "دوی ته د دوی دین دوکه ورکړې ده." خو هغه څوک چې په الله توکل کوي، پوهیږي چې الله ډیر زورور او حکمت والا دی۔

‘But when the two hosts came within sight of each other, he turned on his heels and said: ‘I am done with you, for I can see what you cannot. I fear God, for God is severe in retribution.’ The hypocrites and those in whose hearts there was disease said: Their faith has deluded these people.’ But he who puts his trust in God knows that God is Almighty, Wise. (Verses 45-49)

په دې آیتونو کې د جګړې پورې اړوند ډېر الهامي لارښوونې، احکام، منظرونه او رویې راغلي دي. دا داسې خبرې دي چې عموماً د تشریح لپاره ډېر ځای ته اړتیا لري، خو دلته د قرآن د ځانګړي سبک له مخې ډېر ژوندي ډول بیان شوي دي. دا خبرې د مؤمنانو خطاب سره پیلیږي، چې دا د سورت له ډېرو داسې خطابونو څخه دی چې مؤمنانو ته ورکول شوي، او په کې دوی ته حکم کېږي چې د دښمن سره د مخ کېدو پر مهال ثابت قدم پاتې شي. همدارنګه دوی باید هغه ټول اسباب هم برابر کړي چې د بریا لپاره اړین دي. دا اسباب د ثابت قدمۍ رویه، د الله ﷻ یادول په ډېر کې، ترڅو د هغه سره خپله اړیکه وساتي، د الله او د هغه د رسول ﷺ اطاعت، د داخلي اختلاف او جنجال څخه ځان ساتل، سختۍ کې صبر، جګړې کې استقامت، او غرور، ریاکارۍ او د نورو په ځورولو کې د ښکېلېدو څخه لرې اوسېدل شامل دي.

In these verses we have a host of inspiring touches, rules, directives, scenes and attitudes; all relating to the battle. Ideas, feelings and inner thoughts are portrayed which normally need much greater space to describe, but they are all most vividly delineated here in the unique style of the Qur’ān. They start with an address to the believers, which is one of many in the sūrah, instructing them to stand firm when they meet their enemy. They should also try to acquire all that is needed to ensure victory. This includes a steadfast attitude, frequent remembrance of God to maintain their relationship with Him, obedience to God and His Messenger, avoidance of internal conflict and dispute, patience in adversity, perseverance in battle, and steering away from conceit, showing off and persecution of others.

مؤمنانو ته هغه وخت لیدل شوي وو چې قریش په خپلو کورونو کې د ځان لوړتیا (غرور) سره ووتل، د دې لپاره چې نورو کسانو لخوا وستایل او وویل شي. دوی دا هم وګوره چې دې ډول غرور ښودونکي لاري څه پایلې لري. قریشو خپل ټول غرور، قدرت، شان او شوکت راټول کړ ترڅو د خدای او د هغه د رسول ﷺ مخالفت وکړي. د ورځې په پای کې قریش د خپلو کورونو لوري ته داسې حال کې راستانه شو چې غرور یې ټیټ شوی وو، شان یې ماتیدلی وو او ټوله ځواکمنتیا یې له منځه تللې وه۔ دلته خدای د مؤمنانو ټولنې ته د یوې نږدې پیښې یادونه کوي، چې ډیر فکر ته یې اړ کړل: «هغو کسانو په څیر مه کیږئ چې د ځان لوړتیا سره خپلو کورونو څخه ووتل، د دې لپاره چې نورو کسانو لخوا ولیدل شي او وستایل شي۔ دوی د خدای له لاري څخه نورو کسان منع کوي؛ خو خدای د هغه څه پوهه لري چې دوی یې کوي۔» (آیت ۴۷)

The believers had just seen the Quraysh leave their homes full of self-conceit, eager to be praised by others. They also witnessed the consequences of such an arrogant demonstration. The Quraysh mustered all their pride, power and prestige to defy God and His Messenger. By the end of the day the Quraysh returned home with their pride tarnished, their prestige shattered and their might totally destroyed. Here God reminds the community of believers of a recent situation that gave them much to think about: “Do not be like those who left their homes full of self-conceit, seeking to be seen and praised by others. They debar others from the path of God; but God has knowledge of all that they do.” (Verse 47)

د ټولو هغو تکبر، ځان‌ستاینې او ستاینې غوښتنې هغه څه کې ښکاره وو چې ابو جهل، څوک چې د بدر په جګړه کې د قریشو لښکر مشري کوله، د ابو سفیان له استازي ته وویل.

All the arrogance, self-conceit, and praise-seeking were clear in what Abū Jahl, who commanded the Quraysh forces in the battle, said to Abū Sufyān’s messenger.

هغه کس چې کاروان یې مشری کوله، مسلمانان غوښتل چې د هغه کاروان ونیسي، ځکه چې قریشو د هغوی مالونه ضبط کړي وو، او دې ته د تاوان په توګه یې ارزول. کله چې هغه او د هغه کاروان د مسلمانو تعقیب کونکو څخه په سلامتۍ سره وتښتیدل، نو هغه ابو جهل ته پیغام واستاوه چې بېرته د قریشو له لښکر سره راستون شي، ځکه اوس قریشو ته د مسلمانانو سره د جګړې کوم دلیل نه پاتې شوی و. ابو جهل وویل: «نه. په خدای سوګند چې تر هغې به بېرته کور ته نه ستنیږو، څو چې بدر ته ورسیږو. هلته به درې ورځې پاتې شو، اوښان به ذبح کوو چې خواړه وخورو، هرڅوک چې زموږ په لور راځي هغه ته به خواړه ورکوو، شراب به څښو، او موسیقي او سندرغاړي به اوروو. بیا به عربان تل تر تله زموږ څخه ویره لري.» کله چې د ابو سفیان استازي هغه ته د ابو جهل ځواب ورکړ، هغه وویل: «زما د قوم لپاره افسوس. دا د عمرو بن هشام (یعنې ابو جهل) کړنه ده. هغه نه غواړي بېرته راستون شي، ځکه هغه ځان مشر ګرځولی او ظلم یې کړی دی. ظلم شرم او بدشگونی راوړي. که محمد ﷺ جګړه وګټي، موږ به سپک شو.» ابو سفیان د پوهې خاوند و: محمد ﷺ لوی بریا ترلاسه کړه، او بې دینانو د خپل غرور، ظلم، او نورو خلکو د خدای له لارې د منع کولو له امله سخت سپک شول. د بدر جګړه د هغوی لپاره یو ډېر سخت ټکر و. ﴿خدای د هغو ټول کارونو ته پوهه لري.﴾ هېڅ شی د هغه څخه پټ نه دی. نه شي کولای د هغه د ځواک مقابله وکړي. هغه بر تری لري او د هغوی ټول کړنې پوهیږي.

شیطان په دې کار کې ډېر ځوروونکی و، چې کافرانو ته ډډه ورکړي او دوی ته یې وسوسې ورکولې، چې په ځواک سره مسلمانانو ته ورشي، بیا به یې په خپل وخت کې پرېښودل. منافقین او هغه کسان چې په زړه کې ناروغي لرله، د مسلمانانو د هغه بد انجام په اړه چې ورسره به پېښ شي، بدې فکرې کولې. دوی هغه لږ شمېر مؤمنان وليدل چې له یوې ډېرې زیاتې ځواکمنې ډلې سره مخ دي. دوی یوازې مادي حسابونه کول، او په دې فکر کې وو چې مؤمنانو پخپله خپله ناوړه پای ته ځان رسولی دی، ځکه چې دوی د خپل ایمان له امله غولېدلي دي، او فکر کوي چې ایمان به دوی ته بریا یا لږ تر لږه ساتنه راکړي: „منافقانو او هغو کسانو چې په زړونو کې ناروغي وه، وویل: ‹دوی ته د دوی دین غوښتی دی.›“ (آیت ۴۹) ځینې عالمان په دې ډله کې وايي چې دوی د مکې هغه اوسېدونکي وو چې اسلام ته یې ګوره ښه نظر درلود، خو د منلو تر حده نه وو رسېدلي. دوی د قریشو له لښکر سره ووت، په خپل حال کې شک لرل. کله چې دوی د کافرانو ځواک ولید، نو په مسلمانانو کې یې دا خبرې وکړې.

While Satan was working hard, trying to delude the unbelievers and encouraging them to go out in force to fight the believers then abandoning them at their time of need, the hypocrites and those who were sick at heart thought the worst of what fate the Muslims would be facing. They looked at the small band of believers facing up to a much superior force. Thinking only in material terms, they felt that the believers brought upon themselves a woeful doom, deluded by their faith, thinking that faith would bring them victory or at least give them protection: “The hypocrites and those in whose hearts there was disease said: ‘Their faith has deluded these people.’“ (Verse 49) Some scholars say about this group that they were Makkans who looked favourably upon Islam but who stopped short of accepting it. They went out with the Quraysh army, uncertain of their own attitude. When they realized how superior the forces of the unbelievers were they said this about the Muslims.

منافقین او هغه کسان چې په زړونو کې ناروغي لري، د ماتې یا بریا حقیقي اسباب نشي پوهېدای. دوی یوازې ظاهري بڼې ګوري او هغه شیانو د حقیقت د پوهېدو وسیله نه لري چې په ظاهر کې نه وي ښکاره. دوی د ایمان ځواک او د خدای باور او تکیه له کولو څخه څه اغیزې راځي، دا نه شي درک کولی. دوی نه شي لیدای چې مؤمنان هغو ځواکونو څخه نه ویریږي چې د خدای په ټينګ باور تکیه نه لري. له همدې امله دا څرګنده ده چې دوی فکر کوي مؤمنان د خپل ایمان له امله غولېدلي دي او د یوه ډېر لوی ځواک سره مخامخ کیدو په وخت کې خپل ځانونه تباه کوي.

The hypocrites and those who are sick at heart are unable to understand the true causes of defeat or victory. They only look at appearances and have no means of understanding the true nature of anything that is not physically apparent. They cannot appreciate the power of faith and what effect trusting God and relying on Him bring about. They cannot see how believers cannot be overawed by forces that do not rely on a firm belief in God. Hence it is understandable that they should think the believers to be deluded by their faith, bringing themselves to ruin as they faced a far superior force.

په دې ځای کې سورت د جنګ کې د خدای د مستقیمې مداخلې یوه منظره بیانوي. موږ ملایکې وینو چې د خدای په امر او د هغه په اجازت سره کافرانو ته ملامت وايي او سزا ورکوي. دوی په ډیر سخت انداز د هغوی روحونه ونیسي او هغه معامله ورسره کوي چې د هغوی د غرور او تکبر سره برابره ده. حتی په ډېرو سختو وختونو کې هم دوی ته د هغوی بد عملونه یادوي او د هغوی د حتمي انجام خبر ورکوي. په هغه شي کې چې دوی ورسره مخ کیږي هیڅ ظلم نشته. دا هغه څه دي چې دوی یې مستحق دي. کله چې دا منظره بیانیږي، سورت وروسته داسې یوه خبره کوي چې دا ښئي چې د کافرانو د بدو عملونو په سبب سزا ورکول د خدای د یوې دوامداره سنت په توګه دی: «د فرعون د قوم په شان او هغو خلکو په شان چې له دوی مخکې وو.» (آیتونه ۵۲ او ۵۴) «دا په دې سبب دی چې خدای هغه نعمتونه چې یې یوې ټولنې ته ورکوي هیڅکله نه بدلوي تر دې چې دوی هغه څه چې په زړونو کې دي نه بدلوي.» (آیت ۵۳)

At this juncture the sūrah portrays a scene of God’s direct intervention in the battle. We see the angels acting on God’s instructions and by His permission, reproaching the unbelievers and meting out punishment to them. They gather their souls in a very harsh manner and dole out to them the sort of treatment that befits their arrogance and conceit. Even in the most difficult of times they remind them of their evil deeds and tell them of their inevitable destiny. There is no injustice in what they are about to suffer. It is only what they deserve. When this scene is painted, the sūrah follows it by a statement making clear that punishing the unbelievers for their misdeeds is a constant law that God has set into operation: “Like Pharaoh’s people and those who lived before them.” (Verses 52 and 54) “This is because God would never alter the favours He bestows on a community unless they change what is in their hearts.” (Verse 53)

دا د هغه قانون له مخې دی چې الله تعالی فرعون او د هغه قوم ته سزا ورکړه، او د همدې قانون له مخې هغه هر هغه شخص یا قوم ته سزا ورکوي چې د ورته عمل مرتکب شي: {او که ته هغه وخت وویني چې کله ملایکې د کافرانو روحونه قبضوي، د دوی په مخونو او شاګانو وهي [او وايي]: «د سوځیدونکي عذاب خوند واخلئ، په بدله کې د هغه شیانو چې ستاسو لاسونو کړي دي. او الله په خپلو بندګانو ظلم نه کوي.» د فرعون د قوم او هغو خلکو په شان چې د دوی له مخه وو، دوی د الله د آیتونو انکار وکړ؛ نو الله د دوی د ګناهونو له امله دوی ته سزا ورکړه. الله ډېر زورور، د سزا ورکولو کې سخت دی. دا ځکه چې الله هغه نعمتونه چې یو قوم ته ورکوي، نه بدلوي تر هغه چې دوی هغه څه نه بدلوي چې په زړونو کې دي. الله ډېر اورېدونکی، ډېر پوهېدونکی دی. د فرعون د قوم او هغو خلکو په شان چې د دوی له مخه وو، دوی د خپل رب په آیتونو کفر وکړ؛ نو موږ د دوی د ګناهونو له امله دوی هلاک کړل، لکه څنګه چې موږ د فرعون قوم غرق کړ. دوی ټول ظالمان وو.} (آیتونه ۵۰-۵۴)

It is according to this law that He took Pharaoh and his people to task, and according to it He takes to task any person or community guilty of the same type of action: “If you could but see how the angels gather up the souls of the unbelievers. They strike them on their faces and their backs and [say]: ‘Taste the punishment of burning, in return for what your own hands have committed. Never does God do any injustice to His servants.’ Like Pharaoh’s people and those who lived before them, they denied God’s revelations; so God took them to task for their sins. God is mighty, severe in retribution. This is because God would never alter the favours He bestows on a community unless they change what is in their hearts. God hears all and knows all. Like Pharaoh’s people and those who lived before them, they disbelieved in their Lord’s revelations; so We destroyed them for their sins, as We caused Pharaoh’s people to drown. They were wrongdoers all.” (Verses 50-54)

خدای ﷻ د دوی باندې خپل فضل کړی و، دوی ته یې ډېر رزق ورکړی و، واک یې ورکړی و، او د دوی نسلونه یې یو پر بل پسې راولي. دا ټول خدای انسانانو ته ورکوي ترڅو هغوی وازمويي چې آیا د دې نعمتونو په مقابل کې د هغه شکر کوي که نه. خو دوی د ناشکرۍ لاره غوره کړه، خدای یې انکار وکړ، او د هغه نعمتونه یې د ظلم لپاره وکارول. دوی داسې فکر کاوه چې هغه واک چې ورکړل شوی و د دوی حق دی، او د خدای آیتونه یې ردّ کړل. له همدې امله دوی هغه سخته سزا وګټله چې د خدای له قانون سره سم پرې راغله. نو خدای هغه نعمتونه بدل کړل چې دوی ته یې ورکړي وو، او دوی یې په بشپړه توګه تباه کړل: «دا ځکه چې خدای هغه نعمت نه بدلوي چې یوه ټولنې ته یې ورکوي تر هغې چې دوی هغه څه نه بدلوي چې په زړونو کې دي. او خدای ښه اوریدونکی او ښه پوهېدونکی دی۔» {۵۳} «د فرعون د خلکو او د هغو کسانو په څیر چې د دوی څخه مخکې تیر شوي، دوی د خپل رب آیتونه ردّ کړل؛ نو موږ دوی د دوی د ګناهونو له امله هلاک کړل، لکه څنګه چې موږ د فرعون خلک غرق کړل. دوی ټول ظالمان وو۔» {۵۴}

God had bestowed His grace on them, giving them plenty of provisions, granting them power, and allowing their generations to follow one another. All this God grants to human beings to test them so that they may choose whether to be grateful to Him for His blessings or not. But they chose to be ungrateful, denying God and using His blessings to tyrannize. They felt that the power they were given was theirs by right and they denied God’s revelations. Hence they deserved their severe punishment in accordance with the law God had set in operation. Therefore, God altered the blessings with which He had favoured them, and destroyed them altogether: “This is because God would never alter the favours He bestows on a community unless they change what is in their hearts. God hears all and knows all. Like Pharaoh’s people and those who lived before them, they disbelieved in their Lord’s revelations; so We destroyed them for their sins, as We caused Pharaoh’s people to drown. They were wrongdoers all.” (Verses 53-54)

خدای تعالی هغوی را یوازې هغه وخت هلاک کړل چې دوی د هغه د وحي څرګندو نښو ته انکار وکړ. هغه دوی ته د هلاکت سزا له دې مخکې نه ورکړه، که څه هم دوی کافران وو، ځکه هغه ډېر مهربان، ډېر رحم کوونکی دی: «مونږ هېڅکله هېڅ چا ته سزا نه ورکوو تر دې چې یو رسول وليږو.» (۱۷:۱۵) د فرعون قوم او هغه کسان چې د دوی څخه مخکې تېر شوي وو، په همدې ډول د خدای د وحي د نښو انکار یې کاوه او د هلاکت سزا یې وګټله، دلته «ظالمان» بلل شوي دي. دا د قرآن کريم ډېر عام کارول دي، چې د ایمان رد کول یا د خدای سره شریکول د «ظلم» په توګه بیانوي.

God destroyed them only after they had denied His revelations. He did not punish them with destruction prior to that, although they were unbelievers, because He is Compassionate, Merciful: “We would never inflict punishment on anyone until We have sent a Messenger.” (17: 15) Pharaoh’s people and those who had gone before them adopting the same attitude of denying God’s revelations and suffering the punishment of destruction are described here as “wrongdoers”. This is a very frequent usage in the Qur’ān, depicting the rejection of the faith or the association of partners with God as “wrongdoing”.