دا سورت د قرآن د دې برخې د ډیرو نورو بیلګو څخه یوه ده، چې ټولې یو ګډ هدف لري، یعنی انسان ته د آخرت حقیقت، د هغې حتمیت او د هغې هیبتناک ماهیت په ذهن کې ښاندي کول، او د دنیا میشت کې د انسان د ژوند د الهي پلان لپاره د هغې د اهمیت ټینګار کول. دا پلان د انسان په مرګ او وروسته د نوي ژوند کې د بیا راژوندي کیدو په پای ته رسیږي. دا سورت کله چې دا مفهوم انسان ته په ذهن کې ښاندي کوي، نو د مختلفو لارو څخه زموږ په احساساتو اغیزه کوي، چې دا ټولې د دې مرکزي موضوع سره مستقیم اړیکه لري.

This sūrah is just one example of many in this part of the Qur’ān which shares a common objective; namely, to drive home to man the reality of the hereafter, its inevitability and its awesome nature, and to stress its importance to the divine planning of man’s life in this world. Such planning culminates in man’s death and subsequent resurrection in a new life. As it sets out to drive this idea home to man, the sūrah touches upon our emotions in a variety of ways that are directly relevant to its central theme.

په مبهم پیل کې یو داسې فضا پیدا کیږي چې ویره او اندیښمنه تمه پکې احساسیږي. دلته ریتم چټک او زړه ته ټکان ورکوونکی دی؛ دا د ویرې، حیرانتیا او حیرت احساسات پیدا کولو کې مرسته کوي: «قسم دي هغو فرښتو ته چې په زور سره ایستل کوي، او هغو ته چې په چټکۍ سره تیریږي؛ قسم دي هغو ته چې په آرامۍ سره تیریږي، او هغو ته چې ژر سبقت کوي، او هغو ته چې کارونه تنظیموي.» (آیتونه ۱-۵)

First we have an ambiguous opening which creates an air of fear and worried expectation. The rhythm here is quick and throbbing; it helps evoke feelings of fear, surprise and wonder: “By those that pluck out vehemently, and those that move forward rapidly; by those that float along at ease, and those that outstrip swiftly, and those that conduct matters.” (Verses 1-5)

یوم چې یو زوروره زلزله به راشي، بیا به د هغې پسې یوه بله (زلزله) راځي، د هغه ورځې به ټول زړونه ویره وهلي وي او ټول سترګې به ښکته وي. دوی وایي: "ایا موږ به بیرته خپل پخوانی حال ته واړول کېږو، حال دا چې موږ هډوکي شوي یو؟" دوی وایي: "دا خو یو تاوانه بیرته راګرځېدل دي." مګر یوازې یوه ټکان به وي او دوی به ژوندي شي په ځمکه کې.

This equivocal, shaking opening is followed by the first of those scenes which deal with the hereafter. The style and tempo of the opening is here maintained and thus serves as a framework for the overall scene: “On the day when a violent convulsion will [be overwhelming], to be soon followed by a further [convulsion], all hearts shall be filled with terror, and all eyes shall be downcast. They say, “What! Are we being restored to our former state, even though we have become [no more than] hollow bones?’ They say, ‘That will be a return with loss.’ But with just one blast they shall be alive on earth.” (Verses 6-14)

اس سورت نے خشیت و ہیبت کی فضا قائم کرنے کے بعد، ان لوگوں کے انجام کا بیان کیا ہے جنہوں نے موسیٰ اور فرعون کے زمانے میں کفر کیا۔ یہاں انداز قدرے نرم اور پُرسکون ہے، جو قصے کے اسلوب کے مطابق ہے: "کیا تمہیں موسیٰ کا قصہ پہنچا ہے؟ جب اس کے رب نے اسے مقدس وادیِ طُویٰ میں پکارا، اور کہا: ’فرعون کے پاس جاؤ، اس نے سرکشی کی ہے، اور اس سے کہو: کیا تم پاکیزگی اختیار کرنا چاہتے ہو؟ میں تمہیں تمہارے رب کی طرف رہنمائی کروں گا تاکہ تم اس سے ڈرو۔‘ اُس نے فرعون کو سب سے بڑی نشانی دکھائی، مگر فرعون نے جھٹلایا اور نافرمانی کی۔ پھر وہ پیٹھ پھیر کر تیزی سے چل دیا۔ اس نے اپنے لوگوں کو جمع کیا اور اعلان کیا: ’میں تمہارا سب سے بڑا رب ہوں۔‘ پس خدا نے اسے آخرت اور دنیا دونوں کے عذاب میں پکڑ لیا۔ بے شک اس میں ڈرنے والوں کے لیے عبرت ہے۔" (آیات 15 تا 26)۔ یہ قصہ اس عظیم اصول کے لیے تمہید ہے جسے یہ سورت ثابت کرنا چاہتی ہے۔

د هغو فرښتو په نامه چې په سختۍ سره روحونه باسي، او د هغو په نامه چې په نرمۍ سره روحونه اخلي، او د هغو په نامه چې په ژړ ګړو تېرېږي، او د هغو په نامه چې په سيالۍ کې مخ پر وړاندې ځي، او د هغو په نامه چې کارونه تدبيروي. (آيتونه ۱-۵)

By those that pluck out vehemently, and those that move forward rapidly; by those that float along at ease, and those that outstrip swiftly, and those that conduct matters. (Verses 1-5)

بعض مفسرین وائی چې دې آیتونو کې د هغو فرښتو ذکر دی چې روحونه په زور باسي، په اسانۍ او په چټکۍ سره حرکت کوي، د بهر په نړۍ کې په تیریدو سره تیریږي، د ایمان د قبلولو لپاره له نورو مخلوقاتو سبقت کوي او د خدای امرونه عملي کوي او هغه کارونه سرته رسوي چې دوی ته سپارل شوي دي. نور مفسرین وایي چې دا د هغو ستورو ذکر دی چې د خپلو مدارونو په تیریدو کې راځي، په پړاوونو کې ژر حرکت کوي، په فضا کې تیریږي، په ګړندۍ توګه تګ کې له نورو سبقت کوي او داسې پېښې او پایلې رامنځته کوي چې د خدای له لوري دوی ته سپارل شوې دي او د ځمکې پر ژوند اغیزه کوي. د دریم ډلې مفسرین په دې نظر دي چې باسونکي، منډه وهونکي، تیریدونکي او سبقت کونکي ستورې دي، خو د کارونو چلوونکي فرښتې دي. یوه بله ډله وايي چې لومړۍ درې ستورې دي، خو سبقت کوونکي او د کارونو چلوونکي فرښتې دي.

Some commentators say of these verses that they refer to the angels who pluck out souls vehemently, move along with ease and speed, float along as they move in the outer world, outstrip other creatures to embrace the faith and carry out God’s commands and conduct whatever affairs they are charged with. Other commentators maintain that they refer to the stars which come on as they traverse their orbits, move rapidly in phases, float in space, outstrip others as they run fast and bring about certain phenomena and results which are entrusted to them by God and which affect life on earth. A third group of commentators are of the view that the pluckers, runners, floaters and outstrippers refer to the stars while the conductors of affairs are the angels. Another group believe that the first three are the stars while the outstrippers and conductors of affairs are the angels.

هرچه باشند مدلولات این اصطلاحات، ذکر آنها به این شکل خاص، صدمه‌ای و احساس انتظار چیزی ترسناک را ایجاد می‌کند. بنابراین، از همان آغاز، ذهن ما را برای شرح ترسناک زلزله‌های اول و دوم و آن رویداد فراگیری که بعداً در این سوره ذکر شده، آماده می‌کنند.

Whatever the referents of these terms are, their mention in this particular way produces a shock and a feeling of expectation of something fearful. Thus, they contribute, right at the outset, to preparing our minds for the frightening account of the first and second quakes and of the overwhelming event mentioned later in the sūrah.

شاید بهتر وی چې د دې آیتونو په تشریح او بحث کې ډېر ژور نه شو. شاید ډېره ګټه داده چې دا آیتونه په طبیعي ډول خپل اغېز وکړي.

بیا کله چې ریتم لږ ډیر ورو کیږي، ځکه چې دا د کیسې د بیان سټایل سره سمون خوري. وروسته موسی او فرعون ترمنځ هغه څه راځي چې پېښ شوي، او هغه پای چې فرعون ورسید کله چې هغه ظلم وکړ او ټولې حدې یې تېرې کړې: {آیا تا د موسی کیسه اورېدلې ده؟ کله چې د هغه رب هغه ته د مقدسې دره طوی کې آواز وکړ او وې ویل: ‹فرعون ته لاړ شه، ځکه هغه ټولې حدې تېرې کړې دي، او ورته ووایه: آیا غواړې چې ځان اصلاح کړې؟ زه به تا ستا رب ته لارښوونه وکړم، ترڅو ته د هغه څخه ویره ولرې.› هغه فرعون ته لوی معجزه وښوده، خو فرعون درواغ وګڼلو او سرکشي یې وکړه. بیا هغه په چټکۍ سره شاته واوښت. هغه خپل ټول سړي راټول کړل او د هغوی په مینځ کې یې اعلان وکړ: ‹زه ستاسو لوی رب یم› وې ویل. خدای هغه د دې دنیا او د آخرت په عذاب ووهلو. په دې کې یقیناً د متقیانو لپاره عبرت دی.} (آیتونه ۱۵-۲۶)

The rhythm then slows down a little in order to suit the style of narration. For next we have an account of what took place between Moses and Pharaoh, and the end which Pharaoh met after he had tyrannized and transgressed all bounds: “Have you heard the story of Moses? His Lord called out to him in the sacred valley of Ţuwā, saying: ‘Go to Pharaoh: he has transgressed all bounds, and say to him: “Would you like to reform yourself? I will guide you to your Lord, so that you may be in awe of Him.”‘ He showed Pharaoh the mightiest miracle, but Pharaoh cried lies and rebelled. He then turned away hastily. He summoned all his men and made a proclamation to them: “I am your supreme Lord’, he said. God smote him with the scourge of both the life to come and this life. Surely in this there is a lesson for the God-fearing.” (Verses 15-26)

د موسیٰ قصه د قرآن کریم د تاریخي بیانونو کې تر ټولو ډیره او تفصیلي ده. دا په نورو ډیرو سورتونو کې په مختلفو بڼو او مختلف تاکید سره راغلې ده. ځینې برخې ځینې وختونه د نورو پر ځای ډیر پراخه بیان شوي دي. د بیان دا توپیر او تاکید دې لپاره دی چې تاریخي بیان او هغه سورت چې هلته راغلی، سره هم اهنګ شي. په دې ډول قصه د سورت پیغام نور هم روښانه کوي. دا د قرآن کریم ځانګړی میتود دی. دلته تاریخي بیان په یو شمیر په چټکۍ سره تعقیبیدونکو منظرونو کې راغلی دی، چې د مقدس دره کې د موسیٰ ﷺ په لاس د ورکړل شوي پیغام سره پیلیږي او د فرعون د هلاکت سره، په دې دنیا کې او په آخرت کې د هغه د عذاب سره پای ته رسیږي. په دې توګه دا د سورت اصلي موضوع، یعنې آخرت سره ښه سمون خوري. د موسیٰ ﷺ د تاریخ دا برخه چې دلته راغلې، یو اوږد مهال نیسي، خو دا د یو څو لنډو آیتونو په ذریعه بیان شوې ده، چې د سورت د ټول ریتم او پیغام سره ښه برابریږي.

The story of Moses is the most frequent and detailed of Qur’ānic historical accounts. It is mentioned in many other sūrahs, in different ways and with varying emphasis. At times, certain episodes are given greater prominence than others. This variation of style and emphasis aims at striking harmony between the historical account and the sūrah in which it occurs. Thus, the story helps to make the message of the sūrah clearer. This method is characteristic of the Qur’ān. Here the historical account is given in quick successive scenes which open with the call Moses receives in the sacred valley and end with the destruction of Pharaoh in this life and perdition in the life to come. Thus, it fits very well with the main theme of the sūrah, namely the hereafter. The part given here of Moses’s history spans a long period, yet it is conveyed by only a few short verses that fit in well with the rhythm and message of the sūrah as whole.

دې ترتیب سره موسیٰ ؑ هغه پیغام رسوی چې ده ته د خدای له لوري سپارل شوی دی، هغه ډول چې خدای ده ته ښوولی دی. خو دا تود او دوستانه چلند د هغه زړه نشي ګټلی چې د ظلم او د عالمینو د رب د نه پیژندلو له امله سخت شوی وي. نو موسیٰ ؑ هغه لوی معجزې ورښيي: لاټۍ مار ګرځيدل او د موسیٰ ؑ خپل لاس روښانه سپین کیدل، لکه څنګه چې دا په نورو سورتونو کې بیان شوي دي، "خو هغه دروغ وګاڼه او سرغړونه یې وکړه۔" (آیت ۲۱) دا کیسه د فرعون د رد کولو او د خدای په وړاندې د هغه د سرغړونې سره پای ته رسیږي۔

Thus, Moses conveys the message with which he has been entrusted in the manner God has taught him. This warm, friendly attitude, however, cannot win over a heart that has been hardened by tyranny and ignorance of the Lord of the universe. So Moses shows him the great miracles of the stick turning into a snake and Moses’s own hand becoming a brilliant white, as they are described in other sūrahs, “but he cried lies and rebelled.” (Verse 21) The scene ends with Pharaoh’s rejection and rebellion against God.

فرعون بیا وروسته مخ واړاوه ترڅو خپل لښکر راټول کړي او خپل جادوګر راوغواړي ترڅو د جادو او حق ترمنځ مقابله وشي. په حقیقت کې فرعون په دې اراده وو چې حق ونه مني او د حق مقابل ته تسلیم نشي. «بیا هغه سرغړونه وکړه، ځان یې راټول کړ او اعلان یې وکړ: زه ستاسو لوی رب یم.» (آیتونه ۲۲–۲۴)

Pharaoh then turns away to mobilize his forces and bring forward his sorcerers for an encounter between magic and the truth. Essentially, Pharaoh was determined not to accept the truth or submit to right. “He then turned away hastily. He summoned all his men and made a proclamation to them: I am your supreme Lord’, he said.” (Verses 2224)

دې سورت کې د فرعون د جادوګرو، ساحرانو او خپلو سړو د راټولولو د هڅو تفصیل نه دی راغلی. دا یوازې وایي چې هغه ترې ولاړ شو، او بیا یې خپل بې ادبه اعلان وکړ: «زه ستاسو لوی رب یم». (آیت ۲۴)

The sūrah does not give any details of Pharaoh’s efforts to muster his magicians, sorcerers and men. It simply says that he went away to do so, and then uttered his impertinent proclamation: “I am your supreme Lord”. (Verse 24)

فرعون کا اعلان اس بات کا ثبوت ہے کہ وہ اپنی قوم کی جہالت اور اس کی اپنے اقتدار کے سامنے سرِ تسلیم خم کرنے کی وجہ سے دھوکے میں آیا۔ ظالموں کو عوام کی جہالت اور ان کی ذلت آمیز اطاعت سے بڑھ کر کوئی چیز دھوکے میں نہیں ڈالتی۔ درحقیقت ظالم وہ شخص ہوتا ہے جس کے پاس کوئی حقیقی طاقت یا اختیار نہیں ہوتا۔ جاہل اور مطیع لوگ بس اپنی پیٹھ جھکا دیتے ہیں تاکہ وہ اُن پر سوار ہو سکے، اپنی گردنیں پیش کر دیتے ہیں تاکہ وہ اُن پر لگام ڈال سکے، اپنے سر جھکا دیتے ہیں تاکہ وہ اپنا غرور ظاہر کر سکے، اور اپنے عزت و احترام کے حقوق سے دستبردار ہو جاتے ہیں۔ اس طرح وہ خود کو ظلم کا نشانہ بننے دیتے ہیں۔ عوام یہ سب اس لیے کرتے ہیں کہ وہ ایک ہی وقت میں دھوکے میں بھی ہوتے ہیں اور خوفزدہ بھی۔ ان کے خوف کی کوئی حقیقی بنیاد نہیں ہوتی سوائے ان کے تخیل کے۔ ایک فرد، جو ظالم ہے، کبھی بھی ہزاروں یا لاکھوں لوگوں سے زیادہ طاقتور نہیں ہو سکتا، بشرطیکہ وہ اپنی انسانیت، وقار، عزتِ نفس اور آزادی کی صحیح قدر کریں۔ قوم کا ہر فرد طاقت کے لحاظ سے ظالم کے برابر ہے۔ کوئی بھی ایسی قوم پر ظلم نہیں کر سکتا جو باشعور ہو، جو اپنے حقیقی رب کو جانتی ہو، اس پر ایمان رکھتی ہو، اور ایسی مخلوق کے آگے جھکنے سے انکار کرتی ہو جس کا اس کی تقدیر پر کوئی اختیار نہ ہو۔

هغه یې لوړ کړ او ښکلی یې جوړ کړ. (آیت ۲۸) یوه ساده کتنه هم موږ ته د اسمان په جوړونه کې بشپړ ترتیب او هم اهنګي ښکاره کوي. د هغو قوانینو پیژندل چې د پورته آسماني مخلوقاتو شتون اداره کوي او د دوی د کړنو، حرکتونو او متقابلو اغیزو تر منځ بشپړ توازن رامینځ ته کوي، زموږ سره دا ژور مفهوم درک کولو کې مرسته کوي. دا زموږ د دغې ریښتینې نړۍ د نهایت نه لرونکي والي احساس زیاتوي، چې د انسان پوهه یې یوازې یوه کوچنۍ برخه کشف کړې ده. دا موږ په حیرانتیا او تعجب ډکوي. د کائنات د بې پایه ښکلا په وړاندې موږ خاموشه پاتې کیږو. د دې لپاره موږ هیڅ تشریح نه لرو، پرته له دې چې ووایو: یوه ماورائي قدرت دا پلان کړی او ادارہ یې کوي. دا تشریح اوس حتی د هغو خلکو لخوا هم منل کیږي چې ځان د هیڅ دین پیروان نه بولي.

“He raised it high and gave it its perfect shape.” (Verse 28) We need no more than a glance in order to recognize the perfect coherence and harmony in the building of heaven. Knowledge of the laws which govern the existence of the creatures in the sky above us and provide a perfect balance between their actions, movements and mutual effects helps us to understand the full meaning of this verse. It intensifies our feeling of the limitlessness of their very real world, of which human knowledge has uncovered only a tiny part. It overwhelms us with wonder and astonishment. We stand speechless at the infinite beauty of the universe. We can give no explanation for it except that a superhuman power has planned and governs it. This explanation is now accepted even by most of those who profess not to believe in any religion.

"اود یې شپې ته تیاره ورکړه، او د ورځې رڼا یې راووتله۔" (آیت ۲۹) په دې آیت کې کارول شوي عربي ټکي د عمومي لهجې ځواک زیاتوي. دوی د ژباړې په پرتله ډېر قوي مفهومونه هم لري. دا ټکي دلته ځکه کارول شوي چې د عمومي سیاق سره ښه سمون لري. د شپې تیاره او د سهار رڼا یوه داسې پېښه ده چې ټول پوهېږي، خو موږ ته له بې‌ساري عادت له امله ښايي نه ښکاري. دلته قرآن کریم موږ ته یادونه کوي چې دا پېښه هره ورځ نوې ده. ځکه هره ورځ دا پېښه په ورته اغېزو او عکسالعملونو سره تکرارېږي. دې پېښې ترڅنګ واکمن طبیعي قوانین داسې دقیق او معجزه‌ناک دي چې د انسان د پوهې د ودې سره يې هم حیران او متاثره کوي.

“And gave darkness to its night, and brought out its daylight.” (Verse 29) The Arabic words used in this verse add to the strength of the general tone. They also have stronger connotations than the translation suggests. They are used here because they are more fitting with the general context. The succession of darkness and light, at night and in the morning, is a phenomenon recognized by all, but it may be overlooked because we are so familiar with it. Here, the Qur’ān reminds us of its permanent novelty. For it is repeated anew every day, producing the same effects and reactions. The natural laws governing this phenomenon are so precise and miraculous that they continue to impress and astonish man as his knowledge increases.

{بعد ازاں اُس نے زمین کو پھیلا دیا۔ اُس میں سے پانی اور چارہ نکالا، اور پہاڑوں کو اُس میں گاڑ دیا۔} (سورۃ النازعات: ۳۰–۳۲) د زمکې پراخول د دې خبرې اشاره ده چې د هغې مخ داسې برابر او هوار کړل شو، چې پرې ګرځیدل اسانه شي، او د کرنې لپاره مناسبه د خاورې طبقه جوړه شوه۔ د غرونو مضبوط ودریدل د زمکې د مخ د پای ته رسیدونکې بڼې او د هغې د یوې داسې ټاکلې تودوخې ته د رسېدو پایله ده، چې پکې ژوندي موجودات پیدا کېدای شي۔ خدای تعالی له زمکې څخه اوبه هم راوویستې۔ دا د هغو چينو په اړه دی چې ژورې اوبه د زمکې مخ ته رابهېږي۔ دا د باران اوبو په اړه هم ده، ځکه چې هغه په اصل کې له زمکې راځي۔ هغه چارو ته یې هم ژوند ورکړ، چې دلته په دې مفهوم کې د ټولو هغو نباتاتو معنی لري چې انسانان او څاروي پرې ژوند کوي، او دا په مستقیم او غیر مستقیم ډول ژوند ساتي۔

پس کله چې هغه لوی او ډېر ډېر ستر پېښه راشي، هغه ورځ انسان به هغه څه په یاد کړي چې هغه یې کړي دي. او دوزخ به د ټولو لیدونکو په مخ کې ښکاره کړای شي. نو هغه څوک چې سرکشي یې کړې وه او دنیا ژوند یې غوره کړی و، نو دوزخ به د هغه ځای وي. او هغه څوک چې د خپل رب په مخ کې د ولاړېدو څخه یې ویره درلودله او خپل نفس یې له خوښو څخه منع کړی و، نو جنت به د هغه ځای وي.

Then, when the great, overwhelming event comes to pass — on that day man will clearly remember what he has done, when hell is brought in sight of all who are looking on; then, he who transgressed the bounds of what is right, and chose this present life will have hell for his dwelling place. But he who feared that he will stand before his Lord and forbade his soul its base desire will dwell in paradise. (Verses 34- 41)

دا اوسنی ژوند د آرام او خوښۍ یوه دوره ده چې په دقیق او سمه اندازه ورکول کیږي. د دې موده د کائنات او د انسان د ژوند د عمومي پلان له مخې ټاکل شوې ده. د دې آرام او خوښۍ به د هغه وخت پر مهال پای ته ورسیږي چې د پای لپاره ټاکل شوی وي. کله چې لوی پېښه پېښېږي، نو ټول ویجاړوي او ټول یې ځپي. د دې ژوند لنډمهاله آرام ورک کیږي. ټول کائنات، د هغه جوړ شوی اسمان، خپور شوی ځمکه او ټینګ غرونه اړول کیږي، او ټول ژوندي مخلوقات ځپل کیږي. په هغه وخت کې "انسان به په ښه ډول یاد کړي چې هغه څه یې کړي دي." (آیت ۳۵) هغه ممکن د دې ژوند د پېښو او آرام له امله خپل ذهن بل خوا ته اړولی وي او هغه څه یې هیر کړي وي چې کړي یې دي. مګر هغه به بیا ټول په یاد کړي، کله چې یادونه ورته یوازې غم او خفګان راوړي، ځکه چې پوهیږي چې څومره بد پای ورسره مخ دی. "کله چې دوزخ د ټولو لیدونکو په سترګو کې ښکاره کیږي." (آیت ۳۶) د "لیدلو ته راوړل" اصطلاح په ځانګړې توګه پیاوړې ده. دا ډیر مفهومونه لري او د ریتم نور هم پیاوړی کوي. پایله داسې یو ډیر ژوندی انځور دی چې اوس یې تقریباً زموږ په مخ کې ګورو.

This present life is a period of comfort and enjoyment which are given in precise and accurate measure. Its duration is determined according to the overall planning of the universe and human life. Its comfort and enjoyment will end at the time appointed for their expiry. When the great event takes place, it ravages all and overwhelms all. The fleeting comfort of this life is extinguished. The whole universe, its built heaven, spread out earth and firm mountains are overturned and all living creatures are overwhelmed. At that moment “man will clearly remember what he has done.” (Verse 35) He might have been distracted by the events and comforts of this life and he might have overlooked what he has done. But he will recall it all then, when remembrance brings him nothing but sadness and grief as he realizes what a miserable end he faces. “When hell is brought in sight of all who are looking on.” (Verse 36) The term ‘bringing in sight’ is particularly powerful. It is rich in connotations and further strengthens the rhythm. The result is an image so vivid we almost see it in front of us now.

بیا وروسته به خلکو کې د دوی د برخلیک توپیر راڅرګندیږي او د لومړني ژوند د پلان موخه ښکاره کیږي: «نو هغه څوک چې سرکشي یې کړې وي او دنیا ژوند یې غوره کړی وي، نو دوزخ به یې ځای وي.» (آیتونه ۳۷-۳۹) هغه عربي اصطلاح چې دلته «سرکشي کول» ترجمه شوې، یعنې «طغیٰ»، په لغت کې «ظلم کول» معنا لري، خو دا اصطلاح دلته، لکه څنګه چې په قرآن کې نورې ځایونه، د واکمنانو او ظالمانو د ځانګړي استبداد څخه پراخه مفهوم لري. دلته «ظلم» د حق او حقیقت د حدونو له تېرولو سره مترادف ګڼل شوی دی. له همدې امله دا درې آیتونه ټول هغه کسان شامل کوي چې د حق له حدونو تېرېږي، دا دنیا د آخرت پر ځای غوره کوي او د آخرت پروا نه کوي. ځکه چې د آخرت شعور هغه ارزښتونه او معیارونه ټاکي چې باید وکارول شي، نو هغه څوک چې دا دنیا غوره کوي، د ارزښتونو او معیارونو په ړنګیدو اخته کیږي او په ناسمو چلند معیارونو ته ځان سپاري. په دې توګه هغه د ظالمانو او سرکښانو په ډله کې شمیرل کیږي. بالاخره دوزخ چې په هغه لوی ورځ د ټولو په نظر کې راښکاره کیږي، د هغه د ځای په توګه به وي.

دا سورت د پای برخه داسې یو ایقاع (آهنګ) لري چې د ویرې او هیبت احساس پیدا کوي. «تا څخه د قیامت په اړه پوښتنه کوي، چې کله به واقع شي؟ خو ته د هغې د وخت په یادولو کې څه اندېښنه لرې؟ د هغې حتمي علم یوازې ستا د رب په لاس کې دی. ستا دنده یوازې هغو کسانو ته خبرداری ورکول دي چې له هغې څخه ویره لري. په هغه ورځ چې دوی هغه ساعت وینې، داسې به ښکاري لکه چې دوی به په دنیا کې یوازې یوه ماښام یا یوه سهار ژوند کړی وي.» (آیتونه ۴۲ تر ۴۶)

The last part of the sūrah is expressed in a rhythm which evokes awe. “They question you about the Last Hour, when will it come to pass? But why should you be concerned with its exact timing? The final word concerning it belongs to your Lord. Your mission is merely to warn those who fear it. On the day when they see that hour, it will seem to them that their life on earth had spanned only one evening, or one morning.” (Verses 42- 46)

د مشرکینو هغه ډلې چې عناد یې ډیر وو، هر کله چې د قیامت د ویرونکو پیښو او هغه حساب چې بیا به کیږي تشریح اورېدل، نو د پیغمبر ﷺ څخه به یې غوښتل چې د دې وخت ټاکنه وکړي: "دا به کله راشي؟" دلته له دې ډول پوښتنو ته ځواب د پوښتنې په بڼه ورکول کیږي: "خو ته ولې د دې د وخت ټاکلو په فکر کې یې؟" (آیت ۴۳) دا ځواب داسې ښیي چې د آخرت ورځ، یا د قیامت ورځ دومره لويه او عظیمه ده چې کافرانو هغې ته متعلق پوښتني احمقانه او ترحم وړ ښکاري.

Every time the diehards among the pagan Arabs heard a description of the fearful events of the Day of Judgement, and the reckoning which then takes place, they used to ask the Prophet (peace be upon him) to specify its time: “When will it come to pass?” The answer given here to such questions takes the form of a rhetorical question, “But why should you be concerned with its exact timing?” (Verse 43) It is an answer which suggests that the Last Hour, or the Day of Judgement, is so great and majestic that the questions put by the unbelievers concerning it sound stupid and pitiful.

مګر داسې پوښتنې یوازې بې ادبه کسان کوي۔ خپله لوی پیغمبر ﷺ څخه پوښتنه کیږي: «ته ولې د دې ځانګړی وخت پوښتې؟» دا دومره لوی خبره ده چې نه تا او نه بل چاته دا غوښتنه روا ده چې د دې دقیق وخت ورته وښودل شي۔ دا علم یوازې د خدای سره دی، بل چا ته نه دی۔ «د دې په اړه وروستی خبره ستا د رب په لاس کې ده۔» (آیت ۴۴) هغه د هر هغه څه خاوند دی چې د دې سره تړاو لري۔ د پیغمبر ﷺ خپلې دندې او هغه حدود چې هغه نه باید تېر کړي او نه يې ته اړتيا ده، په ښه توګه ټاکل شوي دي: «ستا دنده یوازې هغو کسانو ته ویرول دي چې له دې څخه ویره لري۔» (آیت ۴۵) هغه باید هغو کسانو ته خبرداری ورکړي چې د دې خبرداریو څخه ګټه پورته کوي۔ داسې خلک بیا د دې ډاډمن باور له مخې ژوند کوي چې دا به د خدای له خوا ټاکل شوي وخت کې راشي۔

Moreover, such questions are only put forward by the impudent. The great Prophet himself is asked, “Why should you be concerned with its exact timing?” It is so great that neither you nor anyone else should ask to be informed of its exact time. This knowledge belongs to God alone, not to anybody else. “The final word concerning it belongs to your Lord.” (Verse 44) He is the Master of everything which relates to it. The Prophet’s own duties, and the limits he should not, and need not exceed are well defined: “Your mission is merely to warn those who fear it.” (Verse 45) He is to warn those who will benefit by such warnings. Such people will then live according to their firm belief that it will arrive at the time appointed by God.